Promieniowce i nokardia
Promieniowce (Actinomycetacae)
Rodzina obejmująca rodzaje Actinomyces, Arachnia, Bifidobacteriu, Bacterionema i Rothia. Najważniejsze cechy:
barwią się G-dodatnio, nie są kwasooporne
nie tworzą zarodników
są nieruchome
tworzą formy nitkowate w formie grzybni, ale mogą się rozpadać na formy pałeczkowate
mają cechy bakterii
rozmnażają się za pomocą konidiów i oidiospor
Actinomyces israeli (promieniowiec promienicy)
z grzybni często powstają formy pałeczkowate podobne do liter V i Y
w zmianach chorobowych występują żółte ziarna grzybni pokryte wypustkami
najlepiej rosną w pożywce agarowej z krwią, surowicą i gliceryną, także na p. Tarozziego-Wrzoska i przy
obecności węglowodanów (fermentują bez gazu)
kolonie najczęściej w formie R, podobne do prątków gruźlicy (i też występują reakcje krzyżowe)
w bulionie mogą być albo na dnie, albo na powierzchni, albo wywoływać zmętnienie – słowem, wszystko
wymagają symbiozy z innymi bakteriami, np. paciorkowcami
wywołuje promienicę (aktynomikozę):
o lokalizacja w tkance łącznej twarzy/szyi (50% przypadków), tułowia, a także w płucach i narządach
wewnętrznych
o tworzą się ropiejące guzy, często z przetokami i przerostem tkanki łącznej
o źródło endogenne – występuje w jamie ustnej, nie przenosi się z organizmu na organizm
o diagnostyka: wykazanie drobnoustrojów w preparatach z ziaren albo hodowla
Actinomyces bovis (promieniowiec bydlęcy)
mniejsze wymagania, rośnie lepiej przy CO
2
wywołuje aktynomikozę u bydła
Arachnia propionica
kolonie podobne do A. israeli
wywołuje u człowieka aktynomikozę i zapalenie kanalików łzowych
Bacterionema matruchotii i bakterie z rodzaju Rothia nie są chorobotwórcze i są komensalami jamy ustnej – nie obchodzą mnie.
Nokardia (Nocardiaceae)
Zaliczamy tu rodzaje Nocardia i Pseudonocardia, ale ten drugi nie jest w ogóle chorobotwórczy, więc go lejemy.
Nocardia asteroides
G-dodatni i kwasooporny
długie strzępki, ale łatwo się rozpadają
w tkankach i wysiękach są ziarna (żółte, czerwone lub czarne), ale nie ma ich w ropie i płynie M-R
rośnie na zwykłych podłożach, w obecności tlenu (wyjątkowo dobrze na p. Sabourauda)
kolonie podobne do prątków gruźlicy
nie rozkładają węglowodanów
wywołuje nokardiozę:
o najczęściej zaczyna się od płuc i przechodzi w zakażenie uogólnione, często przerzuty do mózgu –
wysoka śmiertelność
o zakażenie miejscowe głównie na kończynach dolnych (mycetoma) – niższa śmiertelność
o jamy i ogniska ropne
o diagnostyka – do dupy, nie ma charakterystycznych objawów, większość serologii jest o kant zadka
rozstrzaść – ew. OWD, próba biologiczna albo test lityczny. Ale najlepiej zobaczyć ziarenka
w pobranym materiale.
o lekiem z wyboru są sulfonamidy
o nie przenoszą się z człowieka na człowieka
o zakażenie drogą inhalacyjną lub przez uszkodzoną skórę
Inne nokardie (N. brasiliensis, N. transvalensis) wywołują mycetoma. N. lutea spotykano w aktynomikozie gruczołu łzowego.
Grzyby
Ogólna charakterystyka
Są organizmami eukariotycznymi, posiadają mitochondria. Spośród nich wyróżniamy 3 chorobotwórcze klasy:
Zygomycetes (sprzężniaki), Ascomycetes (workowce) i Deuteromycetes (grzyby niedoskonałe).
Wszystkie barwią się Gram-dodatnio. Są niewrażliwe na antybiotyki przeciwbakteryjne i posiadają w ścianie
komórkowej takie składniki jak celuloza i chityna.
Wywołują grzybice powierzchniowe (przewlekłe, trudne w leczeniu ale raczej niegroźne) lub głębokie (stanowią
zagrożenie życia).
Diagnostyka opiera się przede wszystkim na ocenie morfologicznej kolonii i zarodników.
Są zbudowane ze strzępek (jedno- lub wielokomórkowych) tworzących grzybnię. Grzybnia z kolei może być
wegetatywna albo powietrzna (rozrodcza).
Mogą rozmnażać się bezpłciowo (przede wszystkim) lub płciowo. Rozmnażanie bezpłciowe zachodzi poprzez
wytwarzanie zarodników lub fragmentację grzybni. Wyrózniamy kilka rodzajów zarodników (spor):
blastospory – czyli komórki potomne powstałe przez pączkowanie, np. u drożdży
chlamydospory – odpowiednik przetrwalników u bakterii, powstają w niesprzyjających warunkach
i są oporne na działanie czynników zewnętrznych
artrospory – powstają przez fragmentację grzybni
Grzyby tworzą wyspecjalizowane struktury zaangażowane w procesach rozmnażania:
Endospory – zarodniki znajdują się w wyspecjalizowanych komórkach wewnątrz grzybni
Egzospory
–
zarodniki
są
umieszczone
na
specjalnych
„trzonkach”
grzybni
powietrznej
(np. konidiofory u pleśni)
Rozmnażanie płciowe polega na połączeniu dwóch jąder haploidalnych, które potem ulegają podziałowi
redukcyjnemu i tworzą haploidalne zarodniki, tzw. askospory.
Niektóre grzyby mogą rozmnażać się raz płciowo, raz bezpłciowo.
Pożywki do hodowli grzybów:
Sabourauda
o stała – glukoza, pepton, agar; dodaje się czynniki hamujące wzrost bakterii i łagodnych grzybów
o deficytowa – wyciąg mięsny i agar, do pasażowania izolowanego grzyba
o płynna – jak stała, tylko mniej agaru
Grzybice powierzchniowe
Są wywoływane przez grzyby z klasy Deuteromycetes, rodziny Moniliaceae, rodzajów:
Trichophyton
Microsporum
Epidermophyton.
Nazywamy je zbiorczo dermatofitami.
Dermatofity charakteryzują się trymorfizmem, czyli obecnością 3 możliwych stadiów rozwojowych:
stadium saprofityczne bezpłciowe w glebie
stadium saprofityczne płciowe w glebie
stadium pasożytnicze bezpłciowe w żywicielu
Jeśli chodzi o chorobotwórczość poszczególnych rodzajów:
GRZYB
WŁOSY SKÓRA PAZNOKCIE
Trichophyton
+
+
+/-
Epidermophyton
–
+
+/-
Microsporum
+
+
+/-
Antygeny dermatofitów stosuje się w odczynach alergicznych (sprawdzenie, czy był kontakt z grzybem w przeszłości,
bez identyfikacji gatunku). Stosuje się do tego przesącz hodowli, czyli trychofitynę.
Dermatofity wywołują nadwrażliwość typu późnego, bez udziału przeciwciał.
Złuszczająca grzybica stóp (tinea pedis)
przenoszona na basenach, w publicznych prysznicach itd.
małe, sączące pęcherzyki między palcami stóp, które potem się zlewają – mogą się rozprzestrzeniać do
pachwin i fałdów skóry, mocno swędzą
ogniska mogą ulegać nadkażeniom bakteryjnym, może też dochodzić do alergizacji
nie występuje u dzieci
Grzybica paznokci (tinea unguis)
pogrubienie, zażółcenie i łamliwość paznokci
nierównomierny wzrost paznokci
Grzybica nieowłosionej skóry (tinea corporis)
pierścienie o wyniosłych, czerwonych brzegach, pokrytych pęcherzykami
szczególnie często u dzieci, ale u dorosłych też
najczęściej po kontakcie z zakażonym człowiekiem lub zwierzęciem
Grzybica głowy (tinea capitis)
tylko u dzieci
wygasa po okresie pokwitania, nawet bez leczenia
stan zapalny, łuszczenie się skóry, łamanie się włosów
Grzybica korzeni włosów głowy
wyłysienie
Trichophyton schoenleinii
Diagnostyka grzybic powierzchniowych
badanie mikroskopowe zeskrobin z barwieniem lub bez
hodowla na podłożu Sabourauda, często z antybiotykami
zakażanie zwierząt (obserwuje się łysinę w miejscu zakażenia)
odczyn z trychofityną
Leczeniem z wyboru jest terapia gryzeofulwiną doustnie przez 4 tygodnie.
Łupież pstry (Ptyriasis versicolor)
Też jest powierzchniową grzybicą skóry, ale różni się od innych czynnikiem etiologicznym – jest nim
Malassezia furfur, grzyb z rodziny Cryptococcaceae (czyli nie zaliczany do „klasycznych” dermatofitów).
Atakuje najczęściej delikatną i bladą skórę w postaci drobnych, jasnobrązowych łuskowatych plamek. Nie są one
jednak uciążliwe i nie swędzą, dlatego często nie są zauważane – poza tym nie zakażają przez kontakt, więc w sumie
mało szkodliwa ta choroba...
Grzyb nie ulega hodowli, można go stwierdzić w preparacie barwionym błękitem metylenowym.
Leczenie: dezynfekcja lub salicylany.
Grzybice głębokie
Candida (a w zasadzie głównie Candida albicans)
tworzy skupiska komórek podobnych do drożdży, formy micelialne lub chlamydospory
posiada szereg ciepłostałych antygenów, dzięki którym można go różnicować
bytuje fizjologicznie w przewodzie pokarmowym i narządach rodnych, jest rozprzestrzeniony na całym
świecie – zakażenie często jest wynikiem immunosupresji
szczególnie narażone są niemowlęta, dzieci i osoby po antybiotykoterapii
wywołuje kandydozę:
o jamy ustnej – białe naloty (pleśniawki), zwłaszcza u dzieci, mogą być powikłane anginą albo
zapaleniem nagłośni
o narządów wewnętrznych – po rozsiewie drogą krwi, bardzo źle rokuje, ciężko odpowiada na leczenie
i ogólnie jest przesrana w kosmos
o pochwy i sromu – zwłaszcza podczas ciąży, objawia się upławami, świądem, czasami powikłana
zapaleniem pęcherza
o skóry gładkiej – zwłaszcza u ludzi otyłych, w fałdach skóry
o stóp, paznokci – u osób, które mają ciągle wilgotne ręce albo noszą szczelne obuwie
leczenie: odkażanie miejscowo, nystatyna, a w cięższych przypadkach amfoterycyna B (pierońskie działania
niepożądane przy dłuższym stosowaniu)
diagnostyka:
o badanie mikroskopowe, z barwieniem i bez
o hodowla na pożywce Sabourauda w temperaturze pokojowej i w cieplarce
o serologia
o próby skórne – mało przydatne, za dużo reakcji krzyżowych
o test filamentacji – wysiewa się grzyba na surowicę i ogląda po pewnym czasie pod mikroskopem –
dla Candida jest charakterystyczne powstawanie form plemnikopodobnych
o auksanografia – dziwne badanie, gdzie się wysiewa grzyba do stygnącej pożywki i potem wysypuje
żarcie – w obecności szukanego grzyba wystąpi zmętnienie pożywki wokół substratu
Cryptococcus neoformans
drożdżopodobny grzyb o grubej, charakterystycznej otoczce
nie tworzy spor ani grzybni
występuje na całym świecie
zakażenie gł. drogą oddechową, u osób o osłabionej odporności, nie przenosi się z człowieka na człowieka
wywołuje kryptokokozę:
o narządów wewnętrznych – zwłaszcza płuc i mózgu, o przewlekłym i nawrotowym charakterze
i zazwyczaj kończącą się śmiercią
występują rozsiane ropniaki i guzki podobne do gruźliczych
o skóry – zazwyczaj wtórną wobec zakażenia narządów wewnętrznych
diagnostyka:
o preparat z ropy, plwociny, wysięku albo płynu MR
o hodowla w podłożu Sabourauda (z dodatkiem krwi, mózgu lub żółci)
o serologia jest bezużyteczna
leczenie trudne, najczęściej chirurgiczne, stosuje się cykloheksamid i amfoterycynę B
Aspergillus fumigatus
pleśń – inaczej kropidlak, rozmnaża się przy pomocy konidiofor
rośnie na podłożach specjalnych – np. podłoże Czapka
wywołuje aspergilozę:
o przede wszystkim oskrzeli, czasem skóry, ucha zewnętrznego, oczodołu.
o może ulec rozsiewowi (sepsa) i wtedy rośnie se w naczyniach, wredne bydlę...
o choroba zawodowa rolników i hodowców
o w oskrzelach jest podobna do gruźlicy i nowotworów, ale stan ogólny jest dobry
diagnostyka: hodowla z plwociny, można zrobić serologię
leczenie: chirurgia albo nystatyna