MATERIAŁY POMOCNICZE 

NA KURS SZEREGOWCÓW OSP

 

 

KOMENDA POWIATOWA

 

Państwowej Straży Pożarnej

 

w Sieradzu

 

Sieradz 2008 rok

 

I. Definicje i pojęcia podstawowe. 

1. 

Organizacja oddziałów i pododdziałów taktycznych.

 

1.1. 

Gotowość bojowa - zdolność do podjęcia działań interwencyjnych w określonym czasie przez 
zespół ratowniczy. 

1.2. 

Ratownik   biorący   udział   w   akcji   -   osoba   przygotowana,   przeszkolona,   odpowiednio 
wyposażona i zobowiązana do niesienia pomocy. 

1.3.  Rota - 

podstawowy zespół ratowników zdolnych do wykonywania czynności składowych zadania  

ratowniczego, pracujących w ramach zastępu. 

1.4. 

Zastęp - najmniejsza jednostka taktyczna ratowników stanowiących obsadę pojazdu bojowego,  
może składać się z rot. 

1.5.  Sekcja    -    

najmniejszy    pododdział    taktyczny,    stanowiący    zespół    wyszkolonych    ludzi, 

wyposażonych   w  sprzęt  techniczny   i   środki   ochrony  osobistej,   zdolny  do  samodzielnego  
wykonywania zadań ratowniczych. Składa się z zastępów. 

1.6.  Pluton - 

pododdział straży pożarnych składający się z trzech sekcji, zdolny do samodzielnego  

wykonywania określonych zadań. 

1.7.  Kompania  -  

oddział straży pożarnych składający się z trzech  plutonów oraz pododdziału  

specjalnego, zdolny d

o samodzielnego wykonywania określonych zadań. 

1.8. 

Zmiana służbowa - zespół ratowników pełniących służbę w układzie zmianowym, podzielonych  
na sekcje, zastępy i roty. 

1.9. 

Dowódca zmiany - ratownik wyznaczony do kierowania zmianą służbową. 

1.10.  Dyspozytor - 

ratownik wyznaczony do pełnienia służby w Stanowisku Kierowania,  którego  

zakres zadań określają odrębne regulaminy szczegółowe. 

1.10.1.     

Siły i środki - zorganizowane i przygotowane jednostki ratownicze oraz sprzęt i środki 

gaśnicze, którymi one dysponują w czasie działań. 

1.11.  Jednostka Ratowniczo -

Gaśnicza Państwowej Straży Pożarnej (JRG PSP)  - podstawowa 

jednostka organizacyjna, posiadająca siły i środki umożliwiające samodzielne organizowanie  
i prowadzenie akcji ratowniczych w czasie 

pożarów, klęsk żywiołowych i miejscowych zagrożeń.  

1.12.  Stanowisko kierowania (PA, PSK, WSKR, KCKR)  -  

miejsce z którego zapewniona jest  

możliwość dysponowania jednostkami straży pożarnych, organizowanie i koordynowanie działań  
ratowniczych,  prowadze

nie działalności  operacyjno-technicznej  oraz współdziałania z  innymi 

podmiotami ratowniczymi. 

1.13.  Alarm bojowy - 

rozkaz lub umówiony sygnał podany za pomocą radia, syreny lub innych  

środków, nakazujący pospieszne przejście pododdziału (oddziału) w  stan gotowości bojowej. 

1.14. 

Dysponowanie sił - stawianie w stan gotowości bojowej i kierowanie do działań jednostek  
ochrony ppoż. i innych podmiotów ratowniczych. 

2. Pożar

 

2.1. 

Pożar - niekontrolowany proces palenia w miejscu do tego nie przeznaczonym.  

2.2. 

Zagrożenie pożarowe - zespół czynników określonych stosownymi parametrami, mających  
wpływ na możliwość powstania i rozprzestrzeniania się pożarów.  

2.3. 

Rozwój pożaru - intensyfikacja procesu spalania. 

2.4. 

Rozprzestrzenianie się pożaru - przyrost powierzchni lub objętości pożaru. 

2.5. 

Ognisko pożaru - przestrzeń, w której spalanie jest najintensywniejsze. 

2.6.  Strefa spalania - 

przestrzeń, w której przebiegają procesy spalania. 

2.7.  Strefa   zadymienia   -   

przestrzeń   zapełniona   dymem,   w   której   prowadzenie  działań  jest 

utrudnione i występuje zagrożenie dla zdrowia i życia osób przebywających w niej.  

2.8. 

Strefa   oddziaływania    cieplnego    -    przestrzeń    w    której    wydzielone   ciepło    stwarza 
niebezpieczeństwo zmian w sytuacji pożarowej oraz zagrożenie dla ludzi i mienia.  

2.9. 

Sytuacja pożarowa - stan rozwoju i rozprzestrzenienia się pożaru w danym momencie. 

2.10.  Powierzchn

ia pożaru - rzut strefy spalania na poziomą lub pionową płaszczyznę. 

2.11. 

Obwód pożaru - linia okalająca powierzchnię pożaru. 

2.12. 

Pożar wewnętrzny - pożar rozwijający się i rozprzestrzeniający wewnątrz obiektu.  

2.12.1.     

Pożar wewnętrzny ukryty  - pożar w pustych przestrzeniach stropów, ścian, wewnątrz 

urządzeń i aparatów technologicznych. 

 

2

 

2

 

2.12.2.     

Pożar wewnętrzny otwarty - pożar w przestrzeni zamkniętej z widzialnym ogniskiem. 

2.13. 

Pożar blokowy -  pożar obejmujący kilka  kondygnacji jednego obiektu  lub pożar zespołu  
obiektów. 

2.14. 

Pożar przestrzenny - pożar obejmujący wiele obiektów, pożar lasów, upraw itp. 

2.15. 

Pożar zewnętrzny - pożar rozwijający się i rozprzestrzeniający na  zewnątrz obiektu lub poza 
obszarem budynku. 

2.16.  Ognie lotne - 

nie spalone, rozżarzone cząstki materiału palnego przenoszone za pomocą 

wiatru 
i   ruchów   konwekcyjnych   powietrza   na  znaczne  odległości,   mogące  powodować  powstanie 
nowych źródeł pożaru. 

2.17. 

Ognie żgące - języki ognia powstające w fazie pośredniej  między spalaniem a wybuchem  
podczas pożaru wewnętrznego o słabej wymianie gazowej, w momencie dopływu powietrza  
bogatego w tlen (np. wskutek otwarcia drzwi). 

2.18. 

Teren pożaru - obszar na którym znajdują się pomieszczenia, całe budynki, lasy oraz inne  
obiekty,   materiały   i   budynki   zagrożone   bezpośrednio   przez   działanie   temperatury   oraz  
zagrożone pośrednio przez ognie lotne. 

2.19.  Teren   akcji   -   obszar   

obejmujący   teren   pożaru   oraz   tereny   związane   z   prowadzonymi 

działaniami położone poza granicami terenu pożaru. 

2.20.   Elementy terenu pożaru

 

2.20.1. 

Front    pożaru    -    odcinek    obwodu    terenu    pożaru,    na    którym    liniowa    szybkość 

rozprzestrzeniania się pożaru jest największa. 

2.20.2. 

Tył   pożaru   -   linia   znajdująca   się   po   przeciwnej   stronie  jego   rozprzestrzeniania   się  

i rozgraniczająca obiekty palące się od niepalących. 

2.20.3. 

Skrzydła pożaru -linie boczne ograniczające teren. Określa się je stając twarzą do frontu  

pożaru. 

2.20.4. 

Oś pożaru -linia prostopadła do frontu pożaru, przechodząca przez teren pożaru zgodnie  

z kierunkiem rozprzestrzeniania się pożaru. 

2.21.   Elementy terenu akcji

 

2.21.1.  Stanowisko wodne - 

miejsce ustawienia pompy i miejsce pracy obsługującego ją. 

2.21.2.  Punkt czerpania wody - miejsce poboru wody dla potrzeb akcji ratowniczo-

gaśniczej. 

2.21.3.  Stanowisko rozdzielacza - miejsce ustawienia rozdzielacza. 
2.21.4. 

Stanowisko gaśnicze - miejsce pracy prądownika. 

2.21.5.  Stanowisko bojowe - 

miejsce, w którym ratownik wykonuje określone działania wynikające  

z potrzeb akcji. 

2.21.6.  Stanowisko dowodzenia - 

miejsce pracy kierującego działaniami ratowniczo-gaśniczymi. 

2.22.     Pogorzelisko - 

miejsce gdzie był pożar, są spalone resztki obiektu, zgliszcza, teren po  

zakończeniu działań. 

3. Formy działań taktycznych.

 

3.1. 

Natarcie - 

podstawowa forma działania taktycznego polegająca na bezpośrednim działaniu na 

ognisko pożaru, zmierzająca do całkowitego przerwania procesu spalania. 

3.2. 

Obrona - 

forma działania taktycznego polegająca na oddziaływaniu określonymi środkami na  

obiekty zagrożone pożarem. 

 

3.2.1. 

Obrona   bliższa   -   obrona   skierowana   na   obiekty   zagrożone   bezpośrednio   z   zadaniem 
niedopuszczenia do rozprzestrzeniania się pożaru. 

3.2.2.  Obrona dalsza - 

działania na obiekty zagrożone pośrednio z zadaniem niedopuszczenia do  

wytworzenia nowych ognisk pożaru. 

 

3.3. 

Działania  połączone  - forma  działań łączących  natarcie z obroną w celu  zmniejszenia  
szybkości  rozprzestrzeniania się  pożaru  i  obrony obiektów położonych  bezpośrednio   przy 
strefie spalania. 

3.4. 

Przeciwogień - gaszenie pożarów przestrzennych lasów, upraw itp. przez zapalenie przed  
frontem  pożaru ustalonej  powierzchni  na całej szerokości  kierunku rozprzestrzeniania się  
pożaru i wypaleniu jej przy podjęciu działań obronnych. 

3.5. 

Ugrupowanie   bojowe   -   

ustawienie   sił   i   środków   do   wykonania   zadania   bojowego, 

realizowane w szyku bojowym. 

 

3

 

3

 

3.6. 

Szyk bojowy -   

rozmieszczenie  stanowisk bojowych  do  wykonania  wspólnych  czynności  

w danym ugrupowaniu bojowym. 

3.6.1.  Szyk frontalny - 

ustawienie stanowisk bojowych wzdłuż linii frontu pożaru.  

3.6.2. 

Szyk oskrzydlający jedno lub dwustronny - rozmieszczenie stanowisk bojowych z jednego 
lub dwóch skrzydeł pożaru z zadaniem zawężania frontu pożaru. 

3.6.3. 

Szyk okrążający - rozmieszczenie stanowisk bojowych wzdłuż obwodu pożaru 

3.6.4. 

Szyk "kątem w przód"  lub  "kątem w tył"   -  ustawienie  stanowisk tak,  by  najdalej  
wysunięte torowały drogę dla pozostałych. 

3.6.5. 

Szyk "występ w lewo" lub "występ w prawo" - działania stosowane przy intensywnie  
rozprzestrzeniającym się pożarze polegające na ustawieniu stanowisk skośnie do  kierunku 
przemieszczania   się   ich   z   zadaniem   zbijania   płomieni   i   torowaniu   drogi   dla   stanowisk 
dogaszających. 

3.6.6. 

Szyk  piętrowy   -   działania   polegające   na   ustawieniu   stanowisk  bojowych   na   różnych  
poziomach. 

 

3.7. 

Działania   wewnętrzne   -   działania   prowadzone   ze   stanowisk   bojowych   usytuowanych 
wewnątrz obiektu. 

3.8. 

Działania zewnętrzne - działania prowadzone ze stanowisk bojowych rozmieszczonych na  
zewnątrz obiektu. 

3.9. 

Działania skoncentrowane - działania polegające na równoczesnym wprowadzeniu do akcji  
niezbędnej ilości sił i środków celem wykonania zadania bojowego.  

3.10.   Stanowiska gaśnicze i bojowe

 

3.10.1. 

Wyższe - usytuowane powyżej ogniska pożaru. 

3.10.2. 

Równe - usytuowane na poziomie ogniska pożaru. 

3.10.3. 

Niższe - usytuowane poniżej ogniska pożaru. 

3.10.4. 

Osłonięte - stanowisko bojowe, na którym ratownik pracuje za zasłoną chroniącą go przed  
skutkami zjawisk towarzyszących spalaniu lub innego zdarzenia. 

3.10.5.  Odkryte - 

stanowisko bojowe na którym ratownik pracuje bez przesłon i narażony jest na  

niebezpieczeństwo działania zjawisk towarzyszących spalaniu lub innego zdarzenia.  

3.10.6.  Ruchome - stanowisko ze 

zdolnością manewrowania i przemieszczania się. 

3.10.7. 

Stałe - stanowisko bez możliwości przemieszczania się. 

 

3.11. 

Lokalizacja    pożaru    -    powstrzymanie    rozprzestrzeniania    się    pożaru    i    ograniczenie 
intensywności procesu spalania. 

3.12. 

Likwidacja   pożaru   -   gaszenie   pożaru   w   celu   wyeliminowania   możliwości   ponownego 
wznowienia palenia i ostatecznego ugaszenia. 

3.13. 

Ewakuacja - 

działania zorganizowane prowadzące do wyprowadzenia ze strefy z agrożonej 

ludzi, zwierząt i mienia. 

3.14. 

Ratownictwo - 

forma działań polegająca na niesieniu pomocy w sytuacjach bezpośredniego  

zagrożenia życia i zdrowia ludzi, zwierząt oraz zagrożenia mienia. 

3.15. 

Rozpoznanie - 

zorganizowane, aktywne i ciągłe działanie prowadzące do uzyskania informacji 

co do warunków i przebiegu zdarzenia. 

 

3.15.1.  Rozpoznanie ogniowe - 

działanie prowadzące do uzyskania informacji o przebiegu pożaru  

i możliwości prowadzenia akcji gaśniczej. 

3.15.2.  Rozpoznanie wodne - 

działania prowadzące do uzyskania informacji o zasobach wodnych  

i możliwościach ich wykorzystania. 

3.15.3.  Rozpoznanie   ratownicze   -   

działania   prowadzące   do   uzyskania   informacji   o   stopniu 

zagrożenia ludzi, zwierząt i mienia oraz określenia możliwości udzielania skutecznej pomocy.  

3.15.4. 

Rozpoznanie wstępne - działania  prowadzące do uzyskania informacji dających ogólną  
orientację w sytuacji w stopniu pozwalającym na podjęcie decyzji co do wariantu działania.  

3.15.5. 

Rozpoznanie szczegółowe - działanie prowadzące do uzyskania danych pozwalających na 
ocenę skuteczności działań i umożliwiające dokonanie korekty postępowania.  

3.15.6.  Rozpoznanie bojem - 

forma rozpoznania polegająca na zbieraniu informacji z równoczesnym 

prowadzeniem  działań.   Charakterystyczna   dla  pierwszej   fazy  działań   w  sytuacji   dużego 
zagrożenia. 

3.16. 

Działania ratownicze - czynności podjęte w celu ochrony życia, zdrowia, mienia a także  
likwidacji źródła powstania pożaru, klęski żywiołowej lub innego miejscowego zagrożenia.  

 

4

 

4

 

3.17. 

Odcinek bojowy - 

część terenu akcji,  na  którym działa jeden lub więcej pododdziałów  

realizujących wydzielone zadanie bojowe stanowiące część zadania bojowego. 

3.18. 

Współdziałanie    -    systematyczne    lub    doraźne    uzgodnienie    wysiłków    pododdziałów 
sąsiadujących ze sobą i wykonujących zadanie bojowe zmierzające do osiągnięcia wspólnego  
celu. 

4.  Dowodzenie

 

4.1. 

Kierownik akcji ratowniczej - 

kierujący działaniami ratowniczymi. 

4.2. 

Dowódca - osoba, która na mocy odpowiednich regulaminów organizacyjnych ma prawo do  
wydawania rozkazów i poleceń podległym ratownikom pododdziałom i oddziałom.  

4.3. 

Dowódca sekcji - osoba, która na mocy odpowiednich regulaminów organizacyjnych ma  
prawo wydawać polecenia i rozkazy podległej sekcji. 

4.4. 

Dowódca plutonu - osoba, która na mocy odpowiednich regulaminów organizacyjnych ma  
prawo wydawać polecenia i rozkazy podległemu plutonowi. 

4.5. 

Dowódca kompanii - osoba, która na mocy odpowiednich regulaminów organizacyjnych ma  
prawo wydawać polecenia i rozkazy podległej kompanii. 

4.6. 

Dowódca odcinka bojowego (DOB) - osoba podlegająca bezpośrednio KAR, otrzymująca 
od niego rozkazy, odpowiedzialna za oddane jej do dyspozycji siły oraz za skuteczność i wyniki  
ich działania na przydzielonym odcinku bojowym. 

4.7. 

Rozkaz bojowy (1) - 

polecenie (nakaz) podjęcia działania lub zaniechania działania podczas 

prowadzenia akcji ratowniczo-

gaśniczej. 

4.8. 

Rozkaz bojowy (2) - 

polecenie KAR obowiązujące uczestników akcji ratowniczo -gaśniczej, 

określające   zadania   bojowe   oraz   sposoby   ich   realizacji   w   celu   ratowania   zagrożonych 
i likwidowania pożaru. 

4.9. 

Zamiar taktyczny - 

określenie celów działania taktycznego, ich kolejności oraz sposobów ich  

realizacji. 

4.10. 

Ocena sytuacji - 

określenie konsekwencji wynikających ze stanu rozwoju i rozprzestrzenienia  

się pożaru oraz stopnia stwarzanych zagrożeń. 

4.11. 

Ocena możliwości -   określenie wydajności i przydatności sił i środków zgromadzonych na  
terenie akcji po ocenie sytuacji. 

4.12. 

Zmiana    kierującego   działaniami    -    przekazywanie   obowiązków    kierownika    działań 
ratowniczych innemu dowódcy. 

4.13. 

Sztab akcji - 

pomocniczy organ kierującego działaniami ratowniczymi. 

4.14. 

Odwód taktyczny - pozostawione w rezerwie siły i środki będące w dyspozycji dowódcy  
kierującego działaniami ratowniczymi. 

4.15. 

Łączność - sposoby i środki służące do przekazywania informacji. 

II. 

Organizacja działań ratowniczo -gaśniczych 

1. Kierowanie i zasady przejmowania kierowania

 

1.1.Kierującym  działaniem  ratowniczym(dalej  KAR) jest  pierwszy  przybyły  na   miejsce  zdarzenia 

dowódca, do czasu przybycia jednostki lub dowódcy hierarchicznie wyższych. 

1.2. 

Kierowanie działaniem ratowniczym obowiązany jest przejąć dowódca wg następującej  

hierarchii: 

- naczelnik OSP, 
- 

dowódca terenowej służby ratowniczej, 

- 

dowódca zakładowej służby ratowniczej, 

- dow

ódca zakładowej straży pożarnej, 

- 

dowódca gminnej zawodowej straży pożarnej, 

- 

dowódca JRG PSP. 

 

1.3. 

Kierowanie działaniem ratowniczym na terenie zakładu pracy posiadającego zakładową  

straż pożarną lub zakładową służbę ratowniczą należy do dowódcó w tych jednostek. 

1.4. 

Kierowanie działaniem ratowniczym mogą przejąć:  

- komendant powiatowy PSP, 

 

5

 

5

 

- 

komendant wojewódzki PSP, 

- 

komendant główny PSP. 

 

1.5. 

Przyjmujący kierowanie obowiązany jest zapoznać się z sytuacją, rozlokowaniem sił i środków  

oraz   wydanymi   wcześniej   rozkazami.   Moment   przejęcia   kierowania   winien   być   podany  do 
wiadomości   uczestnikom   akcji   i   zgłoszony   do   RSK,   a   czas   odnotowany   w   dokumentacji 
operacyjnej. 

1.6. 

Zasady przejmowania kierowania działaniami:  

a) 

uprawniony do przejęcia kierowania powinien odszukać dotychczasowego KAR,  

b) 

po zauważeniu osoby uprawnionej do przejęcia kierowania, dotychczasowy kierujący  
melduje się i składa raport zawierający: 
- 

krótką ocenę sytuacji pierwotnej(przed rozpoczęciem działań lub przed przejęciem kierowania  
działaniami od innego dowódcy), 

- 

treść podjętych decyzji, 

- 

liczbę, rodzaj i kierunki działania jednostek ratowniczych,  

-  rozmieszcze

nie    stanowisk    bojowych    oraz    zastosowanie    środków    gaśniczych    i    technik 

postępowania, 

- 

krótką ocenę aktualnej sytuacji. 

 

c) 

po złożeniu raportu przejmujący i przekazujący kierowanie działaniami dokonują oględzin terenu  
pożaru, 

d) 

po ocenie sytuacji nowy kierownik oświadcza, że przejmuje kierowanie działaniami ratowniczymi  
i przekazuje tę informację do właściwego PSK, 

e) 

niezwłocznie   po   przejęciu   dowodzenia   nowy   kierownik  wyznacza   zadanie   dla   poprzedniego 
kierującego. 

1.7. 

W razie braku możliwości kierowania działaniem ratowniczym przez osoby wymienione w pkt. 1 - 

3 kierującego działaniem ratowniczym wyznacza: 

- 

dla działań o zasięgu ponad wojewódzkim- kierujący KCKR, 

- 

dla pozostałych działań - kierujący WSKR. 

1.8. 

W przypadku działań jednostek ochrony ppoż. gdzie obowiązki KAR sprawuje osoba wyznaczona  

odrębnym regulaminem i porozumieniem jednostki pożarnicze zostają jej podporządkowane i realizują  
wyznaczone zadania. 

2. Prawa i obowiązki KAR.

 

2.1. Kierujący akcją  ratowniczą lub innym działaniem ratowniczym, prowadzonym przez 

jednostki ochrony ppoż. jest uprawniony do zarządzenia:  

a) 

Ewakuacji ludzi z rejonu objętego działaniem ratowniczym w przypadku zagrożenia życia i zdrowia,  

w szczególności gdy: 

-

istnieje możliwość powstania paniki, 

-

przewidywany rozwój zdarzeń może spowodować odcięcie drogi ewakuacyjnej. 

b) 

Zakazu   przebywania   w   rejonie   objętym   działaniem    ratowniczym   osób   postronnych   lub  

utrudniających prowadzenie działania ratowniczego. 

c) 

Ewakuacji mienia, w szczególności gdy: 

 

- 

istnieje możliwość rozprzestrzeniania się pożaru lub innego zagrożenia,  

- 

usytuowanie mienia utrudnia prowadzenie działania ratowniczego.  

d) 

Prac wyburzeniowych oraz rozbiórkowych, szczególnie w sytuacjach:  

- 

zagrożenia ludzi, zwierząt lub mienia, 

- 

potrzeby dotarcia do źródeł zagrożenia, 

-

potrzeby  podania  środków  gaśniczych,  użycia  neutralizatorów  oraz     podprowadzenia  substancji 

toksycznych i mas gorącego powietrza, 

- 

potrzeby zapewnienia dróg dojścia i ewakuacji. 

e) 

Wstrzymania komunikacji w ruchu lądowym szczególnie w celu:  

- 

zapewnienia właściwego ustawienia i eksploatacji sprzętu ratowniczego,  

- 

zapewnienia dróg komunikacyjnych dla potrzeb działania ratowniczego  

- 

eliminacji zagrożeń spowodowanych przez środki komunikacji. 

f) 

Przejęcie  w  użytkowanie  na  czas  niezbędny  do  działania   ratowniczego:   pojazdów,   środków  

technicznych i innych przedmiotów, a także ujęć wody, środków gaśniczych oraz nieruchomości  

przydatnych w działaniu ratowniczym, chyba że przepisy stanowią inaczej. 

 

6

 

6

 

g)  Odstąpienie  od  zasad  uznanych  powszechnie  za  bezpieczne,  z  zachowaniem  wszelkich 

dostępnych  w  danych  warunkach  zabezpieczeń  jeżeli  wg  oceny  KAR  istnieje 

prawdopodobieństwo uratowania życia ludzkiego a więc gdy:  

- 

z powodu braku specjalistycznego sprzętu zachodzi konieczność zastosowania sprzętu zastępczego,  

- 

fizyczne możliwości ratownika mogą zastąpić brak możliwości użycia właściwego sprzętu,  

możliwe jest wykonanie określonych czynności przez osobę zgłaszającą się 

dobrowolnie. 

Poniższe uprawnienia następują wyłącznie w okolicznościach uzasadnionych stanem wyższej 

konieczności. 

2.1.1. 

KAR  jest  uprawniony  także  do  żądania  niezbę dnej  pomocy  od  instytucji  państwowych, 

jednostek  gospodarczych  i  organizacji  społecznych  oraz  od  obywateli.  Udzielenie  pomocy  może 

polegać  na  współdziałaniu  w  realizacji  zadań  wymienionych  w  pkt.  2.1.  od  a)  do  g), 

udostępnieniu  nieruchomości,  środków  i  prz edmiotów  np.  ujęcia  wody,  pojazdu,  środków 

technicznych itp., albo na bezpośrednim wykonaniu wskazanych czynności. 

KAR ma także prawo: 

a) 

wydawać rozkazy i polecenia, 

b) 

podzielić teren akcji na odcinki bojowe i wyznaczyć ich dowódców,  

c) 

powołać sztaby akcji, składające się ze specjalistów i dowódców różnych dziedzin,  

d) 

korzystać z dróg, gruntów i zbiornikowe państwowych, komunalnych i prywatnych,  

e) 

korzystać z komunalnych i prywatnych ujęć wody i środków gaśniczych.  

Po zakończeniu działania ratowniczego KAR przekazuje miejsce objęte tym działaniem właścicielowi, 

zarządcy, użytkownikowi obiektu lub przedstawicielowi Policji bądź organom samorządu  terytorialnego. 

2.2. 

Kierujący działaniem ratowniczym ponosi odpowiedzialność za:  

- przebieg akcji, 
- 

życie i zdrowie ludzi, 

- 

sprzęt użyty w akcji. 

2.3. 

Do obowiązków KAR należy: 

a) 

Przejęcie kierowania wg obowiązujących zasad. 

b) Przeprowadzenie rozpoznania zdarzenia. 
c) 

Dokonanie prawidłowej oceny sytuacji. 

d) 

Podjęcie decyzji i ustalenie planu działania w tym : 

 

- 

planu ratownictwa ludzi i zwierząt, 

- 

głównego kierunku działań bojowych, 

-  rodzaju ugrupowania jednostek, 
-  planu ewakuacji mienia, 
- 

punktów czerpania wody dla jednostek poż., 

- 

planu przeprowadzenia prac wyburzeniowych i rozbiórki konstrukcji, 

- 

podziału terenu akcji na odcinki bojowe, wyznaczenie im dowódców, granic i zadań,  

- 

ilości sił i środków na odcinkach bojowych, 

-  miejsc zgrupowania odwodu taktycznego,  
-  sposobu prowadzenia dalszego rozpoznania, 
- 

organizacji łączności. 

 

e) 

Określenie zamiaru taktycznego i wydanie rozkazu 

f) 

Utrzymanie łączności z SK. 

g) 

Rozpoznanie pożaru przez cały czas jego trwania, 

h) Korygowanie planu akcji. 

i) Kontrolowanie wykonywania rozkazów. 

j) Kalkulowanie potrzeb i dysponowanie dalszych sił i środków, uruchomienie odwodów operacyjnych.  

Zasady organizowania odwodów operacyjnych określają odrębne przepisy, k) 

Współdziałanie z innymi służbami, kierownictwem ZP i specjalistami.  

2.4. 

Obowiązki kierownika akcji ratowniczej po zakończeniu działań:  

a) 

skontrolować teren i upewnić się, że pożar został całkowicie ugaszony bądź wyeliminowane  

inne zagrożenia. 

b) 

Wydać rozkaz o zakończeniu akcji, zwinięciu i złożeniu sprzętu. 

c) 

Złożyć meldunek o zakończeniu działań do SK. 

d) 

Przyjąć meldunki od podległych dowódców. 

e) 

Przekazać pogorzelisko. 

f) 

Wydać rozkaz o odjeździe z miejsca akcji. 

g) 

Kontrolować dojazd jednostek do koszar. 

h) Dopilnować osiągnięcia przez jednostki stanu gotowości bojowej.  

7

 

i) Sporządzić i podać meldunek o działaniu ratowniczym. 

j) Sporządzić   dokumentację    i    wziąć   udział   na    polecenie    przełożonego   w   dochodzeniu  

popożarowym. k) Poinformować SK o zakończeniu 

kierowania akcją. 

III. Bezpieczeństwo prowadzenia działań ratowniczych

 

1. Postanowienia ogólne

 

1.1. 

Obowiązkiem właściwego dowódcy (kierownika) akcji ratowniczej oraz wszystkich osób biorących  
w niej udział jest stosowanie wszelkich dostępnych metod, sposobów i środkó w zmniejszających 
zagrożenie życia lub zdrowia uczestników akcji. 

1.2. 

W   okolicznościach   uzasadnionych   stanem   wyższej   konieczności   podczas   akcji   ratowniczej 
dowódca    może   odstąpić   od    zachowania    zasad    bhp,    stosując   w   zamian    inne   środki 
zabezpieczające, będące w danej sytuacji w jego dyspozycji. 

1.3. 

Dowódcy   obowiązani   są  przeprowadzać   rozpoznanie   zagrożenia   oraz   nadzorować   sposoby 
prowadzenia akcji ratowniczych ze zwróceniem uwagi na zabezpiecze nie zdrowia i życia osób 
uczestniczących w akcji. 

1.4. 

Dowódcy zobowiązani są osobiście kontrolować i nadzorować pracę podkomendnych oraz stan ich 
bezpieczeństwa w miejscach o szczególnym stopniu zagrożenia. 

2.    Odrębne przepisy regulują zagadnienia b ezpieczeństwa pracy w zakresie:

 

a) prowadzenia działań na drogach publicznych, b   
działań przy zagrożeniu materiałami chemicznymi 
c) 

zagrożeniu dymem i gazami pożarowymi, 

d) 

zagrożeniu niewypałami (niewybuchami), 

e) 

zagrożeniu prądem elektrycznym, 

f) 

zagrożeniu materiałami promieniotwórczymi, 

g) 

w obrębie zagrożonych konstrukcji budowlanych, 

h) pracach na wysokości, 
i)  działań przy użycia śmigłowca, 

j) działań podczas gaszenia pożarów, 

k) działań w zakresie ratownictwa technicznego, 
l)  działań na akwenach i pod wodą, 

ł)  działań podczas klęsk żywiołowych. 

IV. Elementy organizacji akcji ratowniczo-

gaśniczej 

1. Przyjęcie zgłoszenia zdarzenia

 

Powinno dać zarys powstałego zagrożenia oraz dodatkowe dane dotyczące lokalizacji zdarzenia. 

Należy więc zebrać następujące informacje: 

a)  nazwa i przeznaczenie obiektu, 
b) 

adres i możliwość dojazdu, 

c) 

nazwisko i imię właściciela, użytkownika, 

d) 

występujące zagrożenie, 

e) 

lokalizacja pożaru w obiekcie, 

f) 

personalia nr telefonu osoby zgłaszającej. 

2. Analiza danych odbywa się w SK po przyjęciu zgłoszenia i ma ona

 

na celu ustalenie:

 

a) 

rodzaju i wielkości zagrożenia, 

b) 

ilość i rodzaj dysponowanych sił i środków, 

c) 

potrzeby sprzętu specjalistycznego, 

d)  trasy dojazdu do miejsca zdarzenia, 
e)  dodatkowych danych o obiekcie, 
f) 

potrzeby współpracy z innymi służbami. 

8

 

3. Dysponowanie sił i środków

 

Przeprowadza  służba  dyżurna  Powiatowego  Stanowiska  Kierowania  zapewniając 

przybycie odpowiednich ilości i rodzaju sił i środków  w najkrótszym czasie. 

3.1. 

Dysponowanie sił i środków odbywa się w oparciu o: 

a) 

analizę danych ze zgłoszenia, 

b) 

aktualny stan i ilość sprzętu pozostających w podziale bojowym, 

c) 

plany postępowania na wypadek pożaru lub innego zdarzenia,  

d)  czasu dojazdu do miejsca zdarzenia, 
e) 

kart charakterystyk obiektów, 

f) 

innych ustaleń przyjętych lokalnie. 

3.2. Zadysponowanie jednostki ratowniczo-

gaśniczej oraz jednostek ochotniczych straży pożarnych 

następuje po uruchomieniu sygnału alarmowego funkcjonującego w danej jednostce (np. sygnał  
syreny w jednostce OSP).   Na sygnał alarmu strażacy: 

a) 

przerywają wszelkie zajęcia, 

b) 

wyłączają gospodarcze i warsztatowe urządzenia i instalacje elektryczne,  

c) 

spokojnie  udają się  najkrótszą drogą do  pojazdów,  zajmując w  nich  wyznaczone  miejsce  
zgodnie z pełnioną funkcją, 

d) 

przodownicy I rot sprawdzają zamknięcia skrytek, stan liczebny załogi i zgłaszają dowódcy  
zastępu gotowość do odjazdu, 

e) 

dowódca zastępu odbiera kartę zgłoszenia zdarzenia, określa drogę dojazdu i nakazuje odjazd.  

3.3. 

Jednostki wyposażone w radiotelefony nawiązują i utrzymują kontakt radiowy w czasie dojazdu  
i pobytu na miejscu zdarzenia. 

4. Dojazd.

 

Musi zapewnić szybkie i bezpieczne dotarcie zastę pu do miejsca zdarzenia. 

4.1. 

Określając warunki dojazdu należy: 

a) 

przeanalizować dane ze zgłoszenia zdarzenia, 

b) 

korzystać z kart dojazdowych, 

c) 

zebrać dodatkowe informacje o miejscu i rozmiarach zdarzenia,  

d) 

obserwować zewnętrzne objawy pożaru i zdarzenia 

e) 

wybrać właściwe miejsce ustawienia pojazdu. 

 

4.2. 

Pojazdy udające się do akcji mogą korzystać z uprzywilejowania w ruchu drogowym zgodnie  

z obowiązującymi w tym zakresie przepisami. Stosować należy zasadę ograniczonego zaufania  
w stosunku do innych użytkowników dróg. 

4.3. 

Załoga powinna przejawiać pełną inicjatywę w pokonywaniu wszelkich trudności napotkanych  

w drodze do miejsca zdarzenia. 

4.4. 

W przypadku awarii pojazdu własnego, napotkania po drodze innego zdarzenia wymag ającego 

udziału służb ratowniczych - decyzja co do dalszego postępowania należy do dowódcy zastępu.  
Decyzja zależeć  musi  od  rodzaju  i stopnia zagrożenia obiektu,  ludzi,  zwierząt bądź  mienia.  
O decyzji musi być powiadomione właściwe terenowo PSK. 

4.5. 

Wybierając miejsce ustawienia pojazdu należy przestrzegać następujących zasad:  

 

a) 

o miejscu ustawienia pojazdu decyduje dowódca zastępu uwzględniając możliwość realizacji  
zadania bojowego, 

b) 

ustawienie zapewniać musi optymalną pracę z zachowaniem zasad bezpieczeństwa, 

c) 

pojazd nie może być narażony na uszkodzenia termiczne i mechaniczne. 

d) 

zapewniona  musi być swoboda  manewrowania i  możliwość szybkiego wycofania z miejsca  
zdarzenia, 

e) 

pojazd nie może tarasować drogi ratownikom i innym pojazdom ratowniczym. 

5. Rozpoznanie

 

Każde działanie na miejscu zdarzenia musi być poprzedzone rozpoznaniem. O składzie 

osobowym patrolu rozpoznania decyduje dowódca zastępu biorąc pod uwagę stan osobowy 

zastępu, stopień rozwoju zdarzenia, występujące zagrożenie, możliwość penetracji terenu.

 

 

9

 

9

 

5.1. 

Rozpoznanie wstępne ma dać ogólną orientację w sytuacji w stopniu pozwalającym na podjęcie  

decyzji dotyczących wyboru głównego kierunku i celu dział ania, rozmieszczenia sił i środków 

stojących w dyspozycji dowodzącego    oraz zadysponowania dalszych sił i środków. Rutynowo  

rozpoznanie to powinien prowadzić patrol składający się z dowódcy zastępu i przodownika I roty.  

5.2. 

W rozpoznaniu wstępnym ustalamy: 

 

a) 

co się pali lub rodzaj i charakter zagrożenia, 

b) 

czy jest zagrożone życie ludzi lub zwierząt, 

c) 

co jest bezpośrednio zagrożone, 

d) 

jakie zagrożenia mogą utrudniać prowadzenia akcji, 

e) 

ilość i lokalizację dróg dojścia do ogniska pożaru lub miejsca zdarzenia. 

5.3. 

Wyniki   rozpoznania   wstępnego   muszą  być   uzupełnione   poprzez   rozpoznanie   szczegółowe, 

prowadzone w trakcie działań przez wszystkich ratowników, a pozwalające na ocenę efektywności  

działań oraz dokonanie ewentualnych korekt postępowania. 

5.4. Rozpoznanie ogniowe - w jego wyniku ustalamy:  
a) 

rodzaj pożaru, 

b) 

intensywność pożaru i kierunki jego rozprzestrzeniania się,  

c) 

co jest objęte pożarem i na której kondygnacji, 

d) 

czy istnieje zagrożenie wybuchem lub zawaleniem 

e) 

co się znajduje na kondygnacji objętej pożarem i zagrożonych,  

f) 

jakie są drogi dojścia do ognisk pożaru, 

g) 

jakie występują możliwości oddymiania, 

h) 

czy zachodzi konieczność wyłączenia gazu i energii elektrycznej, 

i) 

czy nie występują inne zagrożenia. 

5.5. 

Rozpoznanie ratownicze omówiono w rozdziale V.8.2 

5.6. 

W sytuacjach szczególnych, gdy nie jest możliwe prowadzenie rozpoznania wstępnego, podjąć  

należy "rozpoznanie bojem" polegające na równoczesnym rozpoznawaniu sytuacji i wyk onywaniu 

działań    ratowniczo-gaśniczych.    Informacje    zebrane    tą   drogą    muszą    być    uzupełnione  

w rozpoznaniu szczegółowym. 

5.7. 

W przypadkach gdy rozpoznanie prowadzone jest bez udziału dowódcy zastępu  - patrol (rota) 

prowadzący   rozpoznanie   ma   obowiązek   informowania   dowódcy   o   wynikach   rozpoznania. 

W meldunku należy zawrzeć: 

-    nr patrolu lub roty, 

kierunek prowadzonej obserwacji, 
co i gdzie zaobserwowano, 
wnioski z rozpoznania. 

5.8. 

Rozpoznanie wodne ma zapewnić uzyskanie informacji o stanie   zasobów wodnych w stopniu  
pozwalającym na zabezpieczenie ciągłości działań gaśniczych. 

a) 

rozpoznanie wodne prowadzi się już w czasie jazdy do pożaru korzystając z takich  

dokumentów jak: 

-  karta dojazdowa, 
-  plan ratowniczy powiatu, 
-  plany miast gmin itp. 

b) 

Rozpoznanie powinno dać odpowiedź jak zorganizować zaopatrzenie wodne ustalając:  

- 

rodzaj zasobów: hydrant, rzeka, staw, jezioro, itp., 

- 

wydajność lub zapas wody, 

- 

odległość od miejsca pożaru oraz stan dróg dojazdowych, 

możliwość manewrowania pojazdami pożarniczymi 

c) 

W przypadku zbiorników i cieków naturalnych ustalić należy dodatkowo:  

- 

głębokość zbiornika i ujęcia, 

- 

odległość lustra wody od brzegu, 

-  zamulenie dna, 

-  czystość wody. 

d) 

W przypadku utrudnionego dojazdu lub ograniczonej możliwości manewrowania pojazdami a także  

niewielkich zasobów wodnych należy zdecydować się na wybór punktów nawet bardziej odległych,  

ale gwarantujących ciągłość pracy. 

5.9. 

Rozpoznanie   warunków   atmosferycznych   i   mikroklimatycznych   -   prowadzone  jest   w   celu 

ustalenia wpływu jakie warunki te wywierają lub mogą wywrzeć na przebieg pożaru bądź innego  
zdarzenia. 

a) Czynniki rozpatrywane to: 

-  temperatura otoczenia, 
-  wiatr, 
-  opady, 

10

 

- 

prądy powietrzne, 

- 

zmiany w składzie chemicznym mas powietrza otaczających miejsce zdarzenia. 

b) 

Rozpoznanie powinno dostarczyć danych dotyczących: 
- 

siły i kierunku wiatru, 

- 

temperatury co szczególnie istotne jest w okresie zimy lub suszy, 

- 

stopnia zadymienia pomieszczeń, 

- 

aktualnej wilgotności materiałów zagrożonych lub wpływu wilgoci na rozwój pożaru podczas  

opadów atmosferycznych, 

- 

ilości i kierunku prądów konwekcyjnych. 

c)  W rozpoznaniu s

twierdzić nie tylko stan aktualny ale w oparciu o zebrane informacje przewidywać  

należy  zmiany  w  sytuacji   mikroklimatycznej,   mogące  wystąpić  na  skutek zmian  w  sytuacji  

pożarowej. 

5.10.       Rozpoznanie warunków terenowych.  
a)  Rozpoznanie to ma na celu: 

- 

ustalenie warunków terenowych na miejscu akcji 

- 

umiejętne   wykorzystanie   warunków  terenowych   do   organizacji   akcji   (wykorzystanie   lub 

ominięcie takich elementów jak: wyrwy, uskoki ziemne, rowy, mosty, tunele, wi adukty, linie 
energetyczne itp., 

- 

określenie warunków  pracy pomp  poprzez  ustalenie  różnic wzniesień  pomiędzy  punktem  

czerpania wody a miejscem pożaru. 

b) 

Wyniki rozpoznania powinny dać dowódcy podstawy do rozstrzygnięcia takich kwestii  
jak: 

- 

czy zachodzi konieczność zamknięcia dróg publicznych i jakie są możliwości organizacji ruchu,  

- 

jak zorganizować system dostarczania wody, 

- 

jak poprowadzić i zabezpieczyć linie wężowe, 

- 

w jaki sposób zorganizować łączność dowodzenia i współdziałania, 

- 

ustalenie możliwości przejazdu i ustawienia dużych ugrupowań jednostek ratowniczych,  

- 

określenie możliwości przejazdu i ustawienia ciężkich pojazdów ratowniczych.  

5.11.Rozpoznanie nie jest i nie może być czynnością jednorazową. Musi być prowadzone akt ywnie 

i ciągle, od momentu zgłoszenia zdarzenia do całkowitego zakończenia działań. Korzystać należy 

z  wszelkich  możliwych  źródeł  informacji.  W  każdym  uzasadnionym  przypadku  rozpoznanie 

prowadzić przy współudziale właścicieli lub użytkowników obiektów.  

6. Ocena sytuacji.

 

Przeprowadzana jest przez KAR i ma ona na celu ustalenie:

 

- 

rozmiaru zagrożenia dla ludzi, zwierząt i mienia, 

- 

czy może nastąpić wybuch lub zawalenie, 

- 

jak szybko pożar może rozprzestrzeniać się na objętej nim kondygnacji,  

- 

jakie występują możliwości rozprzestrzeniania się pożaru, 

- 

jaki jest główny kierunek rozprzestrzeniania się pożaru, 

- 

w jakim  stopniu  zadymienie  lub  substancje toksyczne  mogą komplikować sytuację  
i utrudniać prowadzenie działań ratowniczych, 

- 

czy siły i środki przybyłe do akcji są wystarczające, 

- 

ile czasu zajmie przybycie dodatkowych sił, 

- 

jakie rozmiary przyjmie zdarzenia do czasu przybycia wymaganej ilości sił i środków,  

- 

czy wystarczające są zasoby środków gaśniczych, 

- 

czy istnieją dodatkowe zagrożenia i czy potrzebna jest pomoc innych służb ratowniczych.  

7. Zamiar taktyczny i decyzja działań

 

Dokonuje ich KAR na podstawie ciągłego rozpoznania i oceny sytuacji. Polegają 
one na:

 

- 

wyborze rodzaju, formy i kolejności działań, 

- 

określeniu ilości i rozmieszczenia stanowisk bojowych, 

- 

wyborze środka gaśniczego i określeniu z jaką intensywnością będzie podawany,  

- 

ustaleniu sposobu zaopatrzenia w środki gaśnicze 

- 

zorganizowaniu łączności, 

- 

ustaleniu ilości i wezwaniu dodatkowych sił, 

- 

określeniu zadań dla innych służb współpracujących na miejscu zdarzenia.  

11

 

8. Rozkaz bojowy

 

KAR wypracowany zamiar taktyczny przekazuje do wykonania w formie rozkazu bojowego.  

a) 

Rozkaz bojowy powinien zawierać i określać:  

- 

krótką charakterystykę sytuacji, 

- 

formę działań taktycznych, 

- 

rodzaj środków gaśniczych i ew. warunki ich podawania, 

- 

miejsce działania i lokalizację stanowisk bojowych, 

- 

kierunki działań i drogi dojścia na stanowiska, 

- 

zadania dla poszczególnych zastępów, 

- 

sposoby zabezpieczenia ratowników' 

- 

organizację łączności, 

- 

zaopatrzenie w środki gaśnicze, 

-  wyznaczenie odwodu taktycznego, 
-  stanowisko dowodzenia. 

 

b) 

Rozkazy bojowe kończą się komendą "wykonać". W zależności od szczebla dowod zenia należy 
różnicować ich formę oraz stopień uszczegółowienia 

c) 

Rozkaz   powinien   być   przekazywany   wykonawcom   osobiście   i   bezpośrednio.   W   sytuacjach 
szczególnych rozkazy mogą być przekazane przez stosowane środki łączności lub za pośrednictwem 
innych osób np. gońców, łączników itp. 

d) 

Rozkaz musi być jasny, zwięzły, logiczny, konkretny i zrozumiały dla wykonawcy.  

e) 

W sytuacjach szczególnych wykonawca  może żądać potwierdzenia rozkazu na piśmie, głównie  
w przypadku odstępowania od przyjętych zasad bezpieczeństwa pracy. 

f) 

Rozkaz   musi   zostać   wykonany.   W   przypadkach   pojawienia   się   nowych   okoliczności   nie  
uwzględnionych przez rozkazodawcę (np.  nagłego zagrożenia) ratownik może podjąć działanie  
według własnego rozeznania sytuacji, o czym musi powiadomić rozkazodawcę.  

V. 

Realizacja zadań bojowych w różnych warunkach 

1. Praca w warunkach wysokiej temperatury wymaga:

 

a) 

wykorzystywania  naturalnych  zasłon,  które zmniejszą promieniowanie cieplne  np.   nierówności 
terenowych, elementów konstrukcji obiektu, występujących urządzeń itp.,  

b) 

stosowania    wodnych    zabezpieczeń    w    postaci    kurtyn    wodnych,    prądów    mgłowych    lub 
rozproszonych, 

c)  wykonania prz

esłon sztucznych np. tarcz ochronnych, 

d) 

stosowania ubrań żaro i ognioochronnych, 

e) 

obniżania   temperatur   przez   zwiększenie   wymiany   gazowej   po   otwarciu   okien,   drzwi,   klap 
dymowych    lub    wykonanie    dodatkowych    otworów.    Zwracać    należy    wówczas    uwagę    na 
wyeliminowanie groźby rozgorzenia, 

f) 

przy dłuższym czasie pracy w niekorzystnych warunkach termicznych stosowania częstej wymiany  
ratowników i nie dopuszczania do przegrzania organizmów, 

g) 

w warunkach szczególnie trudnych zapewnienia pomocy medycznej, 

h) przy pożarach zewnętrznych lokalizowania stanowisk bojowych od strony nawietrznej (z wiatrem).  

2. Działania w warunkach zadymienia

 

2.1. 

Dym  jest   mieszaniną drobnych,   nie   spalonych   cząstek   materiału   palnego   z   powietrzem. 

Występują w   nim   cząstki   w   postaci   sadzy,   popiołu,   fragmenty  ciał  stałych,   par  i   gazów  
powodujące rozpraszanie światła. Utrudnia on obserwację w przestrzeni w której przebywamy.  
W dymie zawartych jest szer

eg substancji toksycznych stwarzających zagrożenie dla zdrowia  

i życia ratowanych i ratowników. 

2.2. 

Prowadząc  działania   ratowniczo-gaśnicze  w  warunkach   zadymienia   obowiązkowo  

należy przestrzegać następujących zasad:  

 

1. 

Bezwzględnie stosować sprzęt ochrony dróg oddechowych i sprzęt oświetleniowy. 

2. 

Maski należy zakładać i zdejmować w strefie czystego powietrza możliwie najbliżej miejsca akcji.  
W żadnym przypadku nie zdejmować masek aparatów ochronnych w strefie zadymienia.  

12

 

3. 

Sprawdzić  obecność  i   stężenie  toksycznych   par  i  gazów,   bądż  substancji   lotnych   pożarowo  
niebezpiecznych, jeżeli dysponujemy odpowiednim wyposażeniem technicznym. 

4. 

Przy stwierdzeniu obecności substancji toksycznych, oddziałujących na skórę stosować specjalne 
ubrania ochronne. 

5. 

Wyposażyć ratowników w sygnalizatory bezruchu. 

6. 

Wszelkiego rodzaju działania w strefie zadymienia prowadzić w grupach minimum 2 osobowych.  

7.  W   sytuacjach   e

kstremalnych   typować   do   działań    ratowników   z   dużym   doświadczeniem  

zawodowym. 

8. 

Bezwzględnie utrzymywać stałą łączność pomiędzy ratownikami za pomocą radiotelefonów lub linek  
ratowniczych. 

9.  Ponadto ratownik w strefie zadymienia powinien:  

 

a) 

w strefie nierozeznanej badać teren przed sobą w celu uniknięcia miejsc niebezpiecznych,  

b) 

zapamiętywać punkty pozwalające  na  zachowanie orientacji  i  odtworzenia drogi  powrotnej  
(wycofując się korzystać z rozciągniętej linki ratowniczej lub li nii wężowej), 

c) 

unikać obchodzenia elementów wyposażenia wnętrza lub elementów konstrukcyjnych, aby nie  
doprowadzić do zaplątania się linki, 

d) 

poruszać się wzdłuż ścian zgodnie z kierunkiem określonym przez dowódcę zastępu,  

e) 

przy wchodzeniu grupą należy poruszać się rzędem. Grupę prowadzi dowódca zastępu, wszyscy  
utrzymują kontakt wzrokowy  lub odległość  pozwalającą na  wyczuwanie  poprzednika  ręką.  
Strażak idący jako ostatni  kontroluje otoczenie i prowadzi obserwację grupy. Jako środek  
łączności można wykorzystywać linkę lub wąż trzymane przez wszystkich członków grupy,  

f) 

na klatkach schodowych należy poruszać się w pobliżu ścian. Schodząc w dół należy poruszać  
się tyłem, badając nogą każdy kolejny stopień, a ciężar ciała rozkładać na maksyma lnie dużą 
powierzchnię, 

g) 

zwracać uwagę, aby linia wężowa nie została zaczepiona lub zaciśnięta między elementami  
konstrukcji bądź wyposażenia wnętrza, 

h) pootwierać wszystkie napotkane po drodze drzwi  
i)   znaleźć taki poziom, na  którym zasięg widoczno ści jest największy, niejednokrotnie należy  

pochylić się tuż nad podłożem, j)  dokonywać stałej obserwacji miejsca pracy, nasłuchiwać 

trzasków i szumów, badać zmiany 

temperatury. 

10. Opuścić pomieszczenia i przerwać pracę w 

przypadku gdy: 

a) 

nastąpiła gwałtowna zmiana sytuacji pożarowej stanowiąc zagrożenie dla ratowników, o ile nie  
ma możliwości jej przeciwdziałania, 

b) 

wystąpiło złe samopoczucie ratownika, 

c) 

zużyto powietrze lub tlen do granic niezbędnych na czas wycofania się ze strefy zagrożenia,  

d) 

uszkodzony został sprzęt ochrony dróg oddechowych lub specjalne ubranie ochronne.  

11. 

Dopuszczalne jest wejście do pomieszczeń zadymionych bez sprzętu ochrony dróg oddechowych  
w przypadku gdy: 

a) 

powierzchnia pomieszczeń jest niewielka a zadymienie słabe, 

b) 

istnieje łatwy dostęp z zewnątrz, 

c) 

występuje stan wyższej  konieczności a ratownik może zastosować zastępcze proste środki  
ochrony np. zwilżone tampony, poruszać się w pobliżu okien i innych otworów itp.  

12. 

Oddymiać pomieszczenia  poprzez zwiększenie wymiany powietrza, osadzanie lub wypieranie  
dymu. 

3. Praca w różnych warunkach atmosferycznych

 

3.1. W czasie niskich temperatur otoczenia należy:  

a) 

unikać oblewania wodą ludzi i sprzętu, 

b) 

rozdzielacze ustawiać w  miarę  możliwości wewną trz obiektów, a jeżeli jest to niemożliwe  
zasypywać je śniegiem, ziemią lub okrywać szmatami, 

c) 

zapewnić ciągły przepływ wody przez linie wężowe, 

d) 

w przypadku bardzo niskich temperatur stosować środki obniżające temperaturę krzepnięcia  
wody 

e)  wyposa

żyć zastępy w sprzęt do rozmrażania hydrantów, armatury wodnej i pomp,  

f) 

w przypadku wystąpienia oblodzenia stosować środki zapobiegające wypadkom,  

13

 

g) zapewnić ratownikom częste podmiany, umożliwić wypoczynek, ogrzanie się, wymi anę odzieży, 

dostarczyć ciepłe napoje i posiłki. 3.2. W czasie 

działań podczas silnego wiatru należy: 

a) 

zwracać szczególną uwagę na możliwość szybkiego rozprzestrzeniania się pożaru i dalekich  
przerzutów ognia, 

b) 

ze względu na możliwość nagłych przerzutów ognia (ognie lotne) obronę dalszą prowadzić  
większą ilością sił i środków, 

c) 

bezwzględnie utworzyć odwód taktyczny, 

d) 

na froncie pożaru podawać zwarte prądy wody o dużym zasięgu rzutu i wydajności,  

e) 

na tył pożaru podawać silne prądy rozproszone lub pianę gaśniczą, 

f) 

stanowiskom bojowym pracującym na głównym kierunku rozprzestrzeniania się ognia zapewnić  
możliwość odwrotu, 

g) 

stanowiska gaśnicze na drabinach zabezpieczyć przed wywróceniem lub upadkiem strażaka, 

h) po zakończeniu akcji starannie wygasić pogorzelisko i zapewnić długotrwały dozór.  

4. Działania w trudnych warunkach terenowych

 

W terenie  trudnodostępnym  poprzez   np.   strome  wzniesienia,  grząskie  podłoże  lub 

nieprzejezdny z innych przyczyn należy stosować się do n astępujących zasad: 
a) 

wykorzystywać   sprzęt,   który   może   być   przenoszony   przez   ratowników   lub   w   skrajnych  
przypadkach dostarczony z powietrza, 

b) 

tam   gdzie   jest   to   możliwe   wykorzystywać   pojazdy   terenowe   (także   innych    instytucji)   do 
przewożenia sił i środków na miejsce zdarzenia, 

c) 

przy   braku   odpowiedniego  zaopatrzenia   wodnego   w   pobliżu   miejsca   pożaru   wykorzystywać  
dostępne sposoby dostarczania wody na duże odległości, 

d) 

bez wyraźnej potrzeby nie dokonywać przegrupowania sił i środków,  

e) 

stworzyć możliwość alarmowego wycofania wprowadzonych do działań sił i środków,  

f) 

w rozpoznaniu korzystać z informacji miejscowej ludności w celu ustalenia najkorzystniejszych  
dróg dotarcia na miejsce zdarzenia, 

g) 

w dowodzeniu wykorzystywać systemy łączności bezprzewodowej w celu ograniczenia zbytniego  
przemieszczania się ratowników. Zwracać uwagę na możliwość wystąpienia cienia radiowego  

h) w przypadku przedłużających się działań zapewnić zaplecze logistyczne, 
i)   w   związku   z   pracą sprzętu   w   warunkach   trudnych   przewidzieć   należy   utworzenie  odwodu 

taktycznego sprzętu i punkty naprawy. 

5. Działania w warunkach zagrożenia materiałami żrącymi, 

toksycznymi i wybuchowymi

 

a) 

zachować maksymalne środki ostrożności, 

b) 

w miarę możliwości dojeżdżać do miejsca zdarzenia od strony nawietrznej tj. zgodnie z kierunkiem  
wiatru, 

c) 

ustawiać pojazdy w bezpiecznej odległości od strefy zagrożenia oraz wyżej niż  miejsce zdarzenia, 

d) 

do rozpoznania i działań ratowniczych przystępować tylko w odpowiednich ubraniach ochronnych  
właściwych dla danego rodzaju zagrożenia oraz w aparatach oddechowych,  

e) 

ustalić  zagrożenia   i  strefy  skażenia  za   pomocą odpowiednich  analizatorów,  eksplozymetrów, 
dozymetrów lub innych żródeł informacji, 

f) 

wyposażyć każdego strażaka w indywidualny pakiet przeciwchemiczny,  

g) 

oznaczyć strefy zagrożenia odpowiednimi znakami ostrzegawczymi i ogrodzić linkami (taśmami),  

h) 

uprzedzić o zagrożeniu ludność i przeprowadzić ewakuację z miejsc zagrożonych,  

i)   wezwać siły specjalistyczne i ściśle współpracować z innymi podmiotami ratowniczymi,  

j)   likwidować   źródła   skażenia   przez   zamykanie   ujścia   par   i   gazów,   zmniejszenie   powierzchni 

parowania oraz neutralizowanie szkodliwych substancji, 

k) zapewnić bezpieczeństwo ratownikom 

pracującym w strefie zagrożenia oraz ściśle kontrolować  

sytuację w obrębie akcji, 

l)   o podejmowanych działaniach i istniejącej sytuacji informować na bieżąco PSK. 
m)    prowadzić dokumentację. 

14

 

6. Działania podczas niebezpieczeństwa porażenia prądem

 

elektrycznym

 

a) 

Stosować sprzęt i środki zabezpieczające przed porażeniem prądem elektrycznym. 

b) 

Unikać kontaktu lub zbliżania sprzętu pożarniczego i prądów gaśniczych na odległość nie mniejszą  
niż 3 m, z liniami i urządzeniami elektroenergetycznymi. 

c) 

Odłączyć dopływ energii elektrycznej w punktach nie zastrzeżonych dla specjalistycznych ekip  
energetycznych i sieciowych przez uruchomienie wyłączników głównych, wykręcenie lub odłączenie  
zabezpieczeń na tablicach rozdzielczych energii elektrycznej. 

d) 

Działać prądami środków gaśniczych dopuszczonych do stosowania w obrębie urządzeń i instalacji  
elektrycznych pod napięciem. 

e) 

Unikać wykonywania zwarć pętlami lub zarzutkami na sieciach napowietrznych, trakcyjnych itp.  

f) 

W środkach komunikacji o napędzie elektrycznym odcinać zasilanie przez odciągnięcie 
pantografów 
i odłączenie baterii akumulatorów. 

g) 

Unikać zajmowania stanowisk bojowych pod liniami napowietrznymi lub sieciami trakcyjnymi.  

h) Żądać od właściwych dla sieci lub urządzeń energetycznych służb, natychmiastowego wyłączenia  

zasilania w podstacjach, kabinach lub wyłącznikach sekcyjnych, i)   W przypadku pracy w obrębie 

zakładów, instytucji przedsiębiorstw, na terenie których znajdują się 

urządzenia  energetyczne  dużej   mocy,   żądać  pisemnego  zezwolenia   na   pracę  po  odłączeniu 
zasilania, 

j)   Żądać uszynienia sieci trakcyjnych w sposób widoczny dla kierującego akcją 

ratowniczo-

gaśniczą, 

tyczkami uszyniającymi zabezpieczającymi przed możliwością przeniesienia napięcia z innej sieci,  k) 

Zachować warunki bezpieczeństwa w obrębie stref zagrożenia napięciem krokowy m. 

7. Forsowanie przejść

 

a) 

Naturalną drogą dojścia dla stanowisk bojowych podczas pożarów wewnętrznych stanowią drzwi,  
klatki schodowe, okna, drzwi balkonowe. W przypadku konieczności sforsowania otworów należy  
uczynić to w obecności właściciela, gospodarza obiektu lub funkcjonariuszy policji. Odstąpienie od 
tej   zasady   możliwe   jest   w   sytuacjach   zagrożenia   dla   zdrowia   lub   życia   ludzi   (zwierząt) 
znajdujących się w obiekcie, lub gdy zwłoka może powodować zagrożenie dla obiektu.  

b) 

Otwarcia przejść dokonujemy gdy nie występuje groźba gwałtownej zmiany sytuacji. Gdy takowe  
niebezpieczeństwo   występuje   stanowiska   bojowe   muszą   być   przesłonięte   a   obok   należy  
przygotować do pracy stanowisko gaśnicze. 

c) 

Mając do wyboru możliwość dotarcia do pomieszczeń poprzez okna lub drzwi  - wybierać należy 
drzwi. Zasadą powinno być - niepotrzebnie nie niszczyć. 

d) 

Przed otwarciem drzwi zbadać ich stopień nagrzania. Gdy są gorące zachować należy szczególną  
ostrożność zabezpieczając się przed ogniem żgącym i gwałtownym odrzuceniem skrzydła drzwi po  
zwolnieniu zatrzasku (klamki). 

e) 

W   przypadku   konieczności   wybijania   okien   strażacy   muszą   być   stosownie   zabezpieczeni. 
Stanowiska bojowe ustawia się z boku.  Odłamki szkła odrzucamy od góry.  Duże płaszczyzny  
można  okleić taśmami  samoprzylepnymi   i   po  wyduszeniu  wyciągać  bosakiem.   Podczas  prac  
wszystkie osoby przebywające przed obiektem odsunąć na bezpieczną odległość.  

f) 

Kraty zabezpieczające otwory zdejmujemy zależnie od sposobu ich zamocowania. W razie potrzeby  
usunąć je  za   pomocą ciężkiego  sprzętu   burzącego  lub  zestawów  ratownictwa  technicznego.  
Fragmenty krat nie mogą utrudniać komunikacji i stwarzać zagrożenia dla ratowników lub osób  
ratowanych. 

g) 

W obiektach o podwyższonym standarcie ochrony (banki, muzea, areszty itp) otwarcie przejść  
może nastąpić w porozumieniu z kierownictwem zakładu i służbą ochrony obiektu.  Rozpoznać  
należy system zabezpieczający. W razie potrzeby wyłączyć syst emy alarmowe by uniemożliwić 
samoczynne zamknięcie się przejść za ratownikami. 

h) Zwrócić   uwagę   na   właściwy   dobór  sprzętu   i   stosowane  techniki   pracy   w   pomieszczeniach 

zagrożonych wybuchem, i)   Zwracać uwagę na ciągi instalacyjne: elekt ryczne gazowe, wodne, 

cieplne itp. W razie potrzeby 

instalacje te powinny zostać wyłączone i zabezpieczone, j)   Wykonując otwory w konstrukcjach 

budowlanych dokładnie rozpoznać stan konstrukcji obiektu.  

Otwory muszą być wykonane w miejscach  nie naruszają cych statyki obiektu.   Rodzaj sprzętu  

15

 

i techniki pracy uzależnione będą od rodzaju zastosowanych materiałów i konstrukcji budowlanych.  
Otwory powinny mieć min. 1m2 powierzchni i muszą gwarantować człowiekowi swobodę przejścia, 

k)  Niedopuszczalne jest  przeciskanie  się  ratownika   przez  szczeliny  o   mniejszej   powierzchni  do  

nierozpoznanych pomieszczeń. l)   Przed otwarciem stropów usunąć należy wszystkie materiały i 

elementy wyposażenia powodujące 

dodatkowe obciążenie. Otwory wykonywać w pobliżu ścian i ogniska pożaru, ł)   W dachach, gdy 

nie ma otworów takich jak świetliki, klapy dymowe itp. wykonywać przejścia  

w odległości ok.1,5 m od kalenicy dachu. Wskazane jest wykonanie otworów także w płaszczyźnie  
przeciwległej, lub dwóch otworów w tej samej płaszczyźnie dachowej lecz na innych wysokościach  
dla zwiększenia wymiany gazowej i odprowadzania dymów oraz gorących mas powietrza,  m)   

Zwrócić uwagę na bezpieczeństwo osób znajdujących się na dole. Elementy konstrukcyjne nie  

powinny   być   zrzucane   na   dół   lecz   odkładane   obok   Wyburzane   konstrukcje   nie   powinny  
przysypywać ognisk pożaru, n) W przypadku nadwątlonych konstrukcji budowlanych stosować 

pomosty (np. z drabin) opieranych 

na stałych, mocnych elementach nośnych. 

0) 

Strażacy pracujący przy wykonywaniu otworów muszą być odpowiednio zabezpieczeni.  

p) Wykonanie otworów może nastąpić dopiero po przy gotowaniu do pracy stanowiska gaśniczego,  r)   
Po zakończeniu akcji wszystkie nadwątlone elementy konstrukcyjne  muszą być wyburzone lub 
zabezpieczone. 

8. Ewakuacja i ratowanie ludzi, zwierząt i mienia

 

8.1. 

Warunki ogólne: 

a) 

Ewakuację należy podjąć z chwilą gdy zaistniałe zdarzenie może stwarzać zagrożenie dla ludzi,  

zwierząt bądź mienia. 

b) 

Decyzję  o  ewakuacji   podejmuje  kierownik akcji, dowódca jednostek ratowniczych  lub osoby  
odpowiedzialne za dany obiekt. 

c) 

Akcja ewakuacji powinna być prowadzona innymi drogami aniżeli akcja gaśnicza.  

d) 

Akcję ratowniczą należy podjąć gdy występuje bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia lub życia ludzi 

i  zwierząt,  bądź  groźba  zniszczenia   mienia  szczególnej  wartości   kulturowej,  technicznej  czy  
materialnej. 

e) 

Decyzję o wszczęciu akcji ratowniczej podejmują osoby wymienione w punkcie b) oraz każdy  
s

trażak, który niebezpieczeństwo spostrzegł. 

f) 

Ratownictwo i ewakuacja, o ile jest to możliwe powinny być prowadzone naturalnymi drogami  
komunikacyjnymi. 

g) 

W przypadku niemożliwości skorzystania z dróg naturalnych do akcji skierować należy strażacki  
spr

zęt ratowniczy. 

h) Drogi ewakuacji i ratownicze powinny być odpowiednio zabezpieczone i oświetlone.  

8.2.  Ratownictwo ludzi. 
a)  W rozpoznaniu ratowniczym ustalamy:  
- 

ile osób znajduje się w niebezpieczeństwie, 

- 

wiek zagrożonych i ich stan psychofizyczny, 

-  prawdopodobne miejsce pobytu ludzi, 
- 

rodzaj i stopień zagrożenia, 

możliwości dotarcia i udzielenia pomocy. 

 

b) 

W razie utrudnień w ustaleniu liczby osób lub w przypadku zagrożenia dla liczniejszej grupy, do  

rozpoznania wprowadzić większą ilość patroli. 

c) 

Należy starannie rozpoznać każde i wszystkie pomieszczenia. 

d) 

O kolejności ratowania decyduje kierownik akcji lub dowódca oddziału (pododdziału) wyznaczonego  

do ratowania, kierując się oceną stopnia zagrożenia. 

e) 

Z   ludźmi   oczekującymi   pomocy  należy   nawiązać   kontakt  słowny   i   uspokoić   ich.   Z   ludźmi 

o upośledzonym słuchu starać się utrzymać kontakt wizualny.  

f) 

Ratownik w swym postępowaniu musi być opanowany, stanowczy i taktowny. Swoją postawą  

narzucić musi spokój ratowanemu. 

g) 

W   grupach   będących   w   zagrożeniu   nawiązać   kontakt   z   przywódcą   (osobą   cieszącą   się 

autorytetem), także wyłonionym samoistnie, by uzyskać dodatkową pomoc.  

h) Osobom   mogącym   poruszać   się   samodzielnie   można   wskazać   bezpieczną  drogę   i   ułatwić 

opuszczenie miejsca zagrożonego. 

1) 

Osoby nie mogące poruszać się o własnych siłach należy wynosić i transportować w miejsca  

bezpieczne. Do akcji skierować wówczas większą liczbę ratowników.  

j)   W  przypadku   

konieczności  przeprowadzenia   ludzi  przez  strefę  zagrożoną  -  powinni   robić to 

strażacy. Ratowanym należy polecić zabezpieczenie dróg oddechowych. W razie potrzeby podać  

16

 

zapas powietrza lub tlenu z własnego sprzętu izolującego. Przechodząc przez strefę podwyższonych 

temperatur lub zagrożoną płomieniem,  ratowanych przykryć jakimkolwiek okryciem  (w  miarę  

możliwości zwilżonym) i po pokonaniu owej strefy okrycie odrzucić. Małe dzieci wynosić na rękach  
uprzednio okrywszy je. 

k) Grupa ludzi poruszających się samodzielnie musi być eskortowana 

przez strażaków (ratowników). 

W grupie utrzymywać stały kontakt (np. poprzez trzymanie się rozwiniętej linki bądź węża) i nie  

pozwolić na rozejście się przed strefą bezpieczną. Jeden ze strażaków (ratowników) przemieszcza 

się na początku grupy, drugi zamyka ją. l)   Nie wykorzystywać do potrzeb ratowniczych dźwigów 

bez wydzielenia pożarowego i niezależnego 

zasilania. W przypadku  konieczności skorzystania z dźwigów nie spełniają cych tych wymagań 

należy uzyskać zgodę dowódcy. Do windy powinien wejść także strażak przygotowując dźwig do  
awaryjnego opuszczenia. 

ł)   W przypadku korzystania z drabin ratowani muszą być asekurowani przez strażaków,  m)    

Korzystając z innego sprzętu ratowniczego (linki, linkowe aparaty ratownicze, wory i rękawy  

ratownicze,    poduszki    pneumatyczne)    ratowanym    należy    zapewnić    odpowiednie    warunki  

bezpieczeństwa, n) W przypadkach przemieszczania się tłumu panicznego nie stawać w przejś ciu. 

Otworzyć wszystkie 

możliwe   wyjścia.   Starać   się   rozgęścić   tłum   przez   odciąganie   z   niego   pojedynczych   ludzi  

i kierowanie ich do innych przejść. 

0) 

W sytuacjach gdy do zagrożonych dostać się można tylko poprzez otwory wykonywane w stropach 

lub   ścianach,   wykonywać   należy   przejścia   dostatecznie   szerokie   dla   swobodnego   wyjścia  
i transportowania ratowanych. 

p) W  stosunku  do  osób  ogarniętych   paniką,  stawiających  opór  i  stwarzających  zagrożenie  dla  

ratownika  można zastosować środki przymusu bezpośredniego, r)   Kończąc   akcję   ratowniczą   

wszystkie   pomieszczenia   (szczególnie   w   obiektach   użyteczności 

publicznej) muszą być ponownie starannie przejrzane. Patrole ratownicze winny informować  się 

wzajemnie o miejscach już spenetrowanych, s)  Zwrócić uwagę na stan zdrowia ratowanych, 

których lokować należy w miejscach bezpiecznych. 

Potrzebującym zapewnić niezbędną pomoc medyczną, t)   W    przypadkach    zagrożenia    

masowego    zabezpieczyć    środki    transportu    do    przewożenia 

ewakuowanych ratowanych w miejsca bezpieczne.  

8.3. 

Ratowanie zwierząt. 

a) 

Rozpoznać sposób lokowania i wiązania zwierząt. 

b) 

W przypadku wiązania grupowego zwolnić łańcuchy i wypędzić zwierzęta nie pozwalają c na ich 

rozejście się po obiekcie. 

c) 

Jeżeli w stadzie ukształtował się porządek pierwszeństwa należy go uwzględniać.  

d) 

Ratowanie i ewakuację powinni podjąć przede wszystkim opiekunowie zwierząt, a gdy jest to  

niemożliwe do akcji skierować strażaków. Ewakuację należy rozpocząć wcześnie, już w chwili gdy 

istnieje przypuszczalne zagrożenie. 

e) 

Pomieszczenia  w  których  znajdują się zwierzęta  chronić przed  przenikaniem  dymu.  W  razie  

potrzeby oddymić je. 

f) 

Do zwierząt podchodzić ostrożnie i spokojnie łagodnie przemawiając. Unikać gwałtownych ruchów.  

g) 

Ratując  zwierzęta  duże  nie  podchodzić  od  tyłu.   Zwracać  uwagę  na   możliwość  przyciśnięcia  

ratownika   do   ścian,   koryt   itp.   Sztuki   silne   powinno   wyprowadzać   dwóch   ratowników   po 

unieruchomieniu głowy zwierzęcia. 

h)  Wyprowadzając zwierzęta nie okręcać na własnej ręce lin, łańcuchów, uzd.  
1) 

Przeprowadzając zwierzęta przez strefę dymu lub w pobliżu pożaru odizolować je od wpływu dymu  

przez nałożenie na głowę zwierzęcia płachty i przyłożenie do nozdrzy obornika. 

J)   Zwierzęta drobne należy przepędzać lub wynosić. 

k)   Owce, barany, kozy będące w stadzie i wykazujące opór można przepędzić podając prąd wody od  

strony przeciwległej do wyjścia. 

l)    Ptactwo przenosić w koszach lub worach i poza strefą zagrożoną wypuścić, ł)    Pszczoły zagnać 

do ula podając rozproszone strumienie wody. Ule zatkać i przenieść w strefę  

odległą, po czym otwory odetkać, m) Zwierzęta wyprowadzane ze strefy zagrożonej przeprowadzić 

w miejsca bezpieczne (inne budynki 

lub zagrody).  Chronić je przed powrotem do miejsca stałego przebywania. W razie potrzeby  

zapewnić opiekę weterynaryjną, n)  Zwierzęta  dzikie w cyrkach, ogrodach  zoologicznych,  

powinien  otoczyć opieką personel  tych 

obiektów.   Na   żądanie   opiekunów   można   użyć   prądów   wody   dla   uspokojenia   zwierząt   lub 

zabezpieczenia   ludzi.   Wozy   (klatki)   należy  zabezpieczy   przed   dymem   i   wpływem   wysokich 

temperatur, następnie odtransportować w miejsca bezpieczne. 

8.4.  Ewakuacja i ratowanie mienia.  
a)   Ewakuację lub ratowanie mienia podejmujemy gdy:  

występuje bezpośrednie zagrożenie mienia, którego nie da się obronić,  

17

 

ruchomości utrudniają dostęp do ogniska poż aru lub przeszkadzają w prowadzeniu działań  
bojowych, 

ruchomości stwarzają groźbę wybuchu lub rozprzestrzenienia się pożaru,  

ze względu na ciężar mienia występuje groźba zawalenia się nadwątlonych stropów.  

b) 

W  przypadkach  gdy  nie  występuje  bezpośrednie  zagrożenie  dla  zdrowia  lub  życia  ludzi  do 

ewakuacji mienia można wykorzystać ludność cywilną. 

c) 

Ratowanie mienia powinno być prowadzone równolegle z działaniami gaśniczymi. 

d) 

O  kolejności ewakuacji  lub ratowania  mienia decyduje  kierow nik akcji  lub dowódca oddziału 

(pododdziału) straży pożarnej, któremu zadanie to zlecono. W miarę możliwości uwzględniać  

należy sugestie właściciela lub zarządcy obiektu. W pierwszej kolejności ratuje się mienie grożące  

gwałtowną zmianą sytuacji (rozwojem i rozprzestrzenianiem się pożaru lub wybuchem) 

e) 

W przypadku  konieczności demontażu  urządzeń  prace należy prowadzić pod  nadzorem  osób  
kompetentnych. 

f) 

Ewakuacja bądź ratowanie musi przebiegać spokojnie.  Mienie wynoszone nie może utrudniać  

komunikacji.   Miejsca   składowania   określa   dowódca   kierujący   akcją   uwzględniając   sugestie  

właściciela lub zarządcy obiektu. 

g) 

Ratowane (ewakuowane) mienie nie może być narażone na zniszczenia mechaniczne, termiczne  

lub w wyniku oddziaływania środków gaśniczych. 

h)  Ratowane  (ewakuowane)  mienie  należy  zabezpieczyć  przed  kradzieżą.  W  przypadku  gdy  na 

miejscu  akcji  nie  ma  właścicieli  prawnych  mienia  lub  funkcjonariuszy  policji,  do  zabezpieczenia 

mienia należy skierować strażaków. 

i)  Dla  ratowani

a  (ewakuowania)  mienia  o  niewielkim  ciężarze  i  gabarycie  organizuje  się  system 

potokowy, polegający na ustawieniu ludzi w szereg i podawaniu mienia z rąk do rąk. Mienie o duży 

ciężarze i gabarycie wynosi się systemem brygadowym, przydzielając do wyniesieni a mienia grupy 

ratowników. 

9. Działania na stanowisku gaśniczym.

 

9.1. 

Zasady zajmowania stanowisk gaśniczych. 

a) 

rozmieszczenie, zadania i dobór środków gaśniczych dla stanowisk gaśniczych określa kierujący  

akcją lub dowódca pododdziału uwzględniając zamiar taktyczny kierującego akcją. 

b) 

Miejsce pracy prądownika musi zapewniać:  

dobrą widzialność miejsca palenia na wyznaczonym odcinku, 

możliwość manewrowania prądem gaśniczym i uzyskanie wysokiej efektywności gaszenia,  

nieprzerwaną pracę, 

utrzymywania łączności współdziałania, 

możliwość wycofania się w sytuacji zagrożenia. 

c) 

Do zadań stanowiska gaśniczego może należeć:  

likwidacja ognisk pożaru, 

obrona zagrożonych obiektów, 

zabezpieczenie prac ratowniczych i dróg ewakuacji, 
ochrona innych stanowisk bojowych, 

poprawa warunków lokalnych poprzez wypieranie lub osadzanie dymów i innych substancji  

lotnych, obniżanie temperatur. 

d) 

Stanowiska gaśnicze powinny być zajmowane nieco wyżej, a przynajmniej na równym poziomie  

z pożarem. 

e) 

Dążyć należy do  osiągnięcia   maksymalnych efektów  przy stosunkowo najmniejszym  zużyciu  

środka gaśniczego. 

f) 

Pierwsze prądy gaśnicze powinny powstrzymać pożar na głównym kierunku jego rozwoju (tj.  

w miejscu gdzie pożar może spowodować największe straty, odciąć drogi ewakuacji, spowodować 

gwałtowną zmianę sytuacji itp.). 

g) 

W przypadku zagrożenia występującego dla ratowników pracujących na stanowiskach gaśniczych,  

stanowiska te zajmujemy jako przesłonięte. 

h)  Wobec  niemożliwości  opanowania  pożaru  przez  pierwsze  przybyłe  jednostki  podjąć  należy  formę 

obrony aktywnej (działań połączonych) przesuwając stopniowo stanowiska do natarcia.  

i) Podejmując  działania  podczas  pożarów  przestrzennych i  blokowych  wymagających  udziału  dużej 

ilości sił i środków - pierwsze przybyłe jednostki wprowadzać należy do akcji sukcesywnie w miarę 

ich  przybywania,  z  zadaniem  spowolnienia  tempa  rozprzestrzeniania  się  pożaru  i  obrony 

sąsiedztwa, bądź ratowania ludzi, zwierząt i mienia. Dalsze przybywające jednostki można łą czyć 

w związki taktyczne i do akcji wprowadzać większe ugrupowania.  

j) W miarę opanowywania  sytuacji  stanowiska z  obrony  przemieszczać  do  natarcia, a po  wygaszeniu 

ognisk pożaru stopniowo wycofywać je z akcji. 

9.2. 

Zasady prowadzenia linii wężowych. 

a)  Li

nie wężowe muszą być prowadzone możliwie najdogodniejszą i najkrótszą drogą.  

b) 

Kierunek rozwijania linii wężowych uzależniony jest od warunków terenowych. W terenie płaskim  

przyjmuje  się  kierunek od  pompy,  rozdzielacza  itp.   w  stronę  pożaru.   Za jmując stanowiska 

18

 

gaśnicze  na  piętrach  lub  na  wzniesieniach  terenowych  przyjmujemy  kierunek  od  pożaru  do 
pompy, rozdzielacza itp. 

c) 

Linie nie mogą mieć zbędnych załamań i skręceń. Prowadząc je po biegach klatki schodowej  

układamy węże dużym łukiem wzdłuż ścian. 

d) 

Linie wężowe nie mogą przeszkadzać innym użytkownikom dróg komunikacyjnych.  

e) 

Węże muszą być zabezpieczone przed zniszczeniem. Przy ostrych krawędziach stosować siodełka.  

Linie przechodzące przez drogi zabezpieczamy mostkami przejazdowymi. Węże prowadzone przez 

rowy, pogorzeliska, rozlane plamy substancji chemicznych układać na pomostach lub podwieszać  

(np. za pomocą drabin, bosaków itp.).Prowadząc linię przez torowiska układamy je pod szynami  

lub tworzymy pętle wykorzystując rozdzielacz i zbieracz. 

f) 

W  zastępach,   w  składzie   których  znajdują się   minimum  dwie  roty  budowę   linii   głównych  

i zasilających zabezpiecza rota druga. Linie gaśnicze buduje każda rota dla siebie, przy przyjęciu  

zasady, że przodownik zajmuje stanowisko gaśnicze a pomocnik sprawia węże od rozdzielacza  

(pompy itp.) do swego przodownika (z zastrzeżeniem punktu 9.2.b.).  

g) 

Do pompy, rozdzielacza, hydrantu, instalacji półstałych wąż łączy osoba która go sprawia.  

h)   Podawanie wody 

następuje na wyraźną komendę przodownika "I,II lub III linia - woda naprzód". 

Komendę potwierdza pomocnik danej roty lub osoba obsługująca rozdzielacz (pompę itp.) poprzez  

powtórzenie komendy, i)     Uruchomienie linii głównej (zasilającej) nastę puje na komendę "linia 

główna (zasilająca) woda 

naprzód", którą podaje strażak kończący jej budowę, a potwierdza komendę strażak obsługujący  

pompę, j)    W   przypadkach   utrudnionej   słyszalności   komendy   mogą  być  podawane  także   

umówionymi 

sygna

łami linką, gestem, gwizdkiem i światłem, k)    Linie   pionowe   muszą   być   mocowane   

podpinkami   (linkami)   do   wytrzymałych   elementów 

konstrukcyjnych. l)    

Stanowiska   gaśnicze  zajmowane   na   dachach   wymagają zabezpieczenia   

strażaków   linką do 

mocnych elementów konstrukcyjnych. Przy konstrukcjach nośnych nadwątlonych stosować należy  

pomost  (np.   z  drabin  przenośnych)   i   poruszać się  w   miejscach  nie  narażonych  na   utratę  

stabilności, ł)    O wyborze miejsca ustawienia rozdzielacza decyduje dowódca zastępu 

określając je w rozkazie 

według  stałych  punktów orientacyjnych.  Zależnie od  sytuacji  może on  być ustawiony przed  

obiektem jak i wewnątrz budynku (holle, podesty klatek schodowych itp.) a także na dachach,  
balkonach, 

m)  Rozdzielacz nie może utrudniać ruchu drogowego, komunikacji wewnątrz 

obiektu  i  blokować 

przejść, n)   Rozdzielacz należy stawiać możliwie najbliżej miejsca pożaru, skracając tym samym 

długość linii 

gaśniczych. Obsługę rozdzielacza przejmują pomocnicy rot - każdy swoją nasadę. Doraźnie może 

go obsłużyć dowódca zastępu lub inna osoba pozostająca przy rozdzielaczu. Obowiązuje zasada  

wyrażona w punkcie 9.2.h. 

9.3. Operowanie prądami gaśniczymi. 
A.   Podawanie wody:

 

a) 

Nie stosować wody w przypadkach pożarów:

 

metali, z którymi wchodzi w reakcje już w temperaturze pokojowej np. sód, potas,  

metali, z którymi reaguje w temperaturze ich spalania z uwagi na rozkład na tlen i wodór  
i tworzenie tym samym mieszanin wybuchowych, 

w obecności karbidu z uwagi na powstający acetylen, spalający się z wydzielaniem dużych ilości  

ciepła, 

spalających się na dużej przestrzeni cieczy palnych lżejszych od wody i nie rozpuszczających się  
w niej, 

olejów i tłuszczy wrzących w wysokich temperaturach,  

mate

riałów spalających się w wysokich temperaturach bez płomienia,  

urządzeń   i   instalacji   elektrycznych,   o   ile   nie   zostaną   zachowane   odpowiednie   warunki  

bezpieczeństwa. 

b) 

Zachować szczególną ostrożność w przypadkach:  

rozlewających się kwasów, 

występowania silnie przegrzanych konstrukcji i materiałów budowlanych,  
występowania materiałów o znacznej wartości materialnej, kulturowej, technicznej czy użytkowej.  

c) 

Woda podawana jest w postaci prądów gaśniczych:  

zwartych  o  działaniu  miejscowym,  stosowanych  gdy  woda  musi  być  podana  na  dużą  odległość, 

strumień  wody  musi  być  skierowany  w  określony  punkt,  wykorzystać  należy  dużą  energię 

strumienia do zbicia płomieni; 

kroplistych  o  działaniu  powierzchniowym,  stosowanych  do  gaszenia  ma teriałów  sypkich, 

strzępiastych  i  włóknistych.  Wykorzystane  mogą  być  do  stopniowego  ochładzania  nagrzanych 

przestrzeni i powierzchni, osadzania pyłów i dymów;  

19

 

mgłowych  o  działaniu  przestrzennym,  stosowanych  do  gaszenia  pożarów  wew nętrznych, 

likwidowania  zadymienia,  ochładzania  przestrzeni.  Mogą  być  użyte  do  gaszenia  cieczy  palnych 

lżejszych od wody palących się na niewielkich przestrzeniach, gaszenia ciał stałych topiących się 

pod  wpływem  ciepła  jak  np.  woski,  tłuszcze,  smoł a  itp.  Mogą  być  podawane  pod  dużym 

ciśnieniem, co zwiększa efektywność gaszenia. 

d) 

Prądy wody zwarte i kropliste kierować należy na widoczne miejsca palenia się a nie na dym.  

Działanie zaczynać od zbicia płomieni, nie pozostawiając za sobą żadnego ogniska. Prądy mgłowe 

podawane pod dużym ciśnieniem mogą być kierowane w strefę promieniowania cieplnego.  

e) 

Gasząc  pożary na  powierzchniach  pionowych  (ściany,  przegrody,  podpory itp.)  prądy wody  

kierujemy z góry na dół. 

f) 

Gasząc pożary różnych płaszczyzn poziomych (np. podłoga i sufit) prądy wody kierujemy głównie 

w górę, stopniowo przemieszczając je w dolne partie.  

g) 

Pożary ukryte gasimy z równoczesną częściową lub całkowitą rozbiórką elementów budowlanych,  
konstrukcyjnych   lub  technologiczny

ch.   Elementy   pionowe   o   pustej   przestrzeni   wewnętrznej 

gasimy z góry, kierując strumienie gaśnicze naprzeciw tego ogniska pożaru, które najbardziej  

może skomplikować sytuację pożarową. 

h)    Mocno nagrzane elementy konstrukcyjne ochładzamy stopniowo, przez krótkotrwałe skierowanie 

na nie prądów kroplistych. 

i)     Zmieniając miejsce pracy należy zamknąć prądownicę lub właściwą nasadę rozdzielacza (pompy), 

j)    Woda musi podawana i zatrzymywana tylko na wyraźne polecenie prądownika. Zatrzymywanie  

przepływu wody odbywa się na komendę "I,  II lub III woda stój" z uwzględnieniem punktu 9.2.h. 

k)    W przypadku równoczesnego podawania wody i piany  

wody nie kierujemy w miejsca, w 

których ułożono warstwy piany. l)     Dla poprawienia właściwości gaśniczych wody można 

stosować środki obniżające jej napięcie  

powierzchniowe, zwiększające zdolności zwilżania oraz lepkości wody.  

B.  Podawanie piany. 
a) 

Dla celów gaśniczych stosuje się następujące rodzaje piany:  
ciężką o liczbie spienienia do 20 średnią o 
liczbie spienienia od 20 do 200, 

lekką o 

liczbie spienienia pow.200. 

b) 

Celem uzyskania wysokiego efektu gaśniczego należy podawać pianę o odpowiedniej płynności,  

gęstości i grubości warstwy stosując się do następujących zasad:  

dla ciał stałych  - warstwa grubości do 10cm, 

dla cieczy palnych o temp. zapłonu ponad 1200C warstwa do 10 cm, 

dla cieczy palnych o temp. zapł. od 28 do 1200C ok. 15 cm, 

dla cieczy palnych o temp. zapł. do 280C - 20cm, 

w obronie warstwy o grubości 5 - 7 cm. 

c) 

Nie stosować piany do gaszenia urządzeń i instalacji elektrycznych. Zachować ostrożność przy  

układaniu   grubych   warstw   piany   i   wyeliminować   możliwość   kontaktu   z   urządzeniami   lub 
instalacjami elektrycznymi. 

d) 

Nie podawać piany przy pożarach materiałów reagujących z wodą wymienionych pod poz.9.3.A.a. 

e) 

Przy   pożarach   cieczy   palnych   o   prostej   budowie   silnie   spolaryzowanych   (alkohole,   etery, 

dwusiarczek węgla i inne) stosować pianę odpowiednio uodpornioną.  

f) 

Gasząc ciała stałe pokryć należy pianą całą palącą się powierzchnię. Na konstrukcje pionowe pianę 

podajemy od dołu układając stopniowo jej warstwy. 

g) 

Na palącą się powierzchnię cieczy należy tak podawać pianę by rozpływała się pokrywając całą  

palącą się   powierzchnię.   Nie  wbijać  piany  w  głębsze  warstwy  cieczy.   Nie   kierować  prądu  

gaśniczego bezpośrednio na lustro cieczy i nie wzburzać powierzchni. 

h)   Ciecze rozlane lub rozlewające się gasimy podając pianę zakosami spychając płomienie od siebie  i)     

Podając prądy piany średniej i lekkiej zwracać uwagę na zabezpieczenie prądowników wobec  

niewielkiego zasięgu strumienia gaśniczego. 

j)    Nie podawać piany lekkiej na duże palące się powierzchnie na otwartej przestrzeni,  k)    Do   

wypełniania   palących   się   pomieszczeń   stosować   pianę   lekką   zapewniając   możliwość 

odprowadzania powietrza gromadzącego się nad warstwą piany.  

Przed  wypełnianiem  pomieszczeń  upewnić się czy  nie  ma  w  nich  ludzi.   Zwrócić  uwagę  na  

zamknięcie wszelkich włazów i studzienek. l)    W przypadkach gdy należy ułożyć grubszą 

warstwę piany a temperatura pożaru nie pozwala na  

wykorzystanie    wytwornic    (generatorów,    agregatów),    wówczas    prądownicy    powinni    być  

odpowiednio zabezpieczeni. Natarcie można rozpocząć od podawania prądów piany ciężkiej celem 

zmniejszenia intensywności spalania i umożliwienia zbliżenia się do ogniska pożaru.  

C.  Stosowanie pary wodnej. 

a)  Zastosowanie  pary  wodnej  ma  miejsce  głównie  w  zakładach  przemysłowych,  w  których 

wykorzystywana  jest  ona  do  celów  technologicznych  i  ogrzewczych.  Podawana  może  być  ze 

stałych urządzeń gaśniczych jak i z hydrantów parowych.  

20

 

b) 

Przed podaniem pary wodnej do gaszenia pożaru, z pomieszczeń należy usunąć wszystkic h ludzi. 

c) 

Wykorzystując   hydranty   parowe   prądownik   musi   być   zabezpieczony   przed   poparzeniem.  

Bezwzględnie stosować sprzęt ochrony dróg oddechowych, rękawice, okulary.  

d) 

Parę  stosuje  się  do wypełniania  pomieszczeń,  a tym  samym  rozrzedzenia  zawartości  tlenu 

w powietrzu   (kubatura   pomieszczeń   nie   powinna   przekraczać   500m3)   lub   do   działania  

miejscowego, wykorzystując energię strumienia pary wodnej do mechanicznego zdmuchnięcia  

płomienia. 

D.  Stoso

wanie dwutlenku węgla. 

a) 

Nie stosujemy CO2 do gaszenia pożarów: 

gdzie nagromadzone są duże ilości ciepła(żaru) 

materiałów  zawierających  w  swej  cząsteczkowej   budowie tlen   niezbędny  do  powstrzymania  
przebiegu procesu palenia, 
metali alkalicznych i rzadkich, 

węgla kamiennego, koksu, siarki i cyjanków. 

b) 

Ograniczamy stosowanie CO2 na wolnym powietrzu do gaszenia pożarów przebiegających na  

małych przestrzeniach. 

c) 

Nie gasić palącej się odzieży na człowieku. 

d) 

Wykonując gaszenie przez działanie miejscowe należy podejść blisko ogniska pożaru, skierować  

dyszę na palący się obiekt starając się przykryć 

gazem ognisko pożaru. Gaszący powinien 

używać rękawic i okularów ochronnych. 

e) 

Wypełniając pomieszczenia  staramy się obniżyć za wartość tlenu do  ok.15%  objętościowych.  

Pomieszczenia powinny być uszczelnione. Gaszenie odbywać się może po uruchomieniu stałych  

urządzeń  gaśniczych   lub  sprzętu  straży  pożarnych   (np.   samochodów,  agregatów  z  łomami  

śniegowymi). Z pomieszczeń należy usunąć ludzi. 

f) 

Gasząc materiały lub obiekty w warunkach, w których występują trudności z odprowadzaniem  

ciepła podejmujemy gaszenie w przedłużonym czasie, tzn.  uruchamiamy agregat kilkakrotnie  

doprowadzając do samoistnego odprowadzenia ciepła po za układ. 

g) 

Gasząc urządzenia elektryczne będące pod napięciem zachować odległość ok.10 -15cm między 

dyszą a źródłem prądu. 

E.  Gaszenie proszkiem. 

a) 

Zwrócić uwagę na dobór proszku do rodzaju palącego się materiału.  

b) 

W strefę spalania wprowadzać obłok proszku, co wymaga lekkiego odejścia od ogniska pożaru. 

c) 

Gasząc   większe   powierzchnie   wytwarzać   jednolitą   ścianę   z   obłoku   proszku,   odcinającą  

powierzchnię ugaszoną od nieugaszonej. 

d) 

Na otwartej przestrzeni stanowiska gaśnicze zajm ować z wiatrem, naprowadzającym chmurę  

proszku nad ognisko pożaru. 

e) 

Nie podawać proszku wprost na ludzi. 

f) 

Prądownicy powinni stosować sprzęt ochronny tj. okulary, a w konieczności pracy wobec wysokich  
temperatur - 

sprzęt ochrony dróg oddechowych i stosowne ubrania ochronne. 

g) 

Unikać zbyt bliskiego podprowadzania wylotu prądownicy do urządzeń elektrycznych będących  

pod napięciem. 

h)  Gasząc  pożary,  w  których  nie  ma  możliwości  oddania  ciepła  poza  układ  -  należy  gaszenie 

powtórzyć, a materiały palne rozłożyć na większej powierzchni (np. książki, dokumenty z regałów 
itp.). 

F. 

Stosowanie halonów. 

a) 

Nie stosować halonów do gaszenia metali jak: magnez, uran, tytan, tor, pluton oraz ich wodorków  

jak i wodorków innych metali, a także sodu, potasu itp.  

b) 

Nie podawać halonów w obecności rozgrzanych metali. 

c) 

Halon kierować w płomienie. Zwrócić uwagę na 

krótkotrwały przyrost objętości płomieni. 

d) 

Zachować bezpieczną odległość między wylotem gaśnicy (agregatu) a urządzeniem elektrycznym  

będącym pod napięciem. 

e) 

W   pomieszczeniach   zamkniętych   zapewnić  dostęp  świeżego   powietrza   lub  stosować  sprzęt  

ochrony dróg oddechowych. 

10. Zaopatrzenie wodne.

 

10.1.       Zasady ogólne:

 

a)  Ilość,  lokalizacja  i  możliwości  czerpania  wody  to  czynniki  rzutują ce  na  taktykę 

gaszenia. Przy dostarczaniu wody z dalszych odległości (miejsc) zwracamy uwagę na:

 

odległość zasobów wodnych od miejsca pożaru, 
warunki   terenowe   (drogi   dojazdowe,   dostęp   do   ujęć,   zalesienia,   ukształtowanie   terenu,  
występujące przeszkody), 

21

 

liczba  i  rodzaj  będącego  w dyspozycji  sprzętu  a  przede wszystkim  pomp,  węży  i  środków 
transportu, 

jaka jest realna możliwość dostarczania wody, 

czy podjęty przy tym wysiłek przyniesie oczekiwane efekty w odpowiednim czasie. b)   
Dostarczanie wody na miejsce pożaru realizujemy poprzez:  przesyłanie 
(przetłaczanie, przepompowywanie), dowożenie, system mieszany. 

10.2. 

Przetłaczanie - polega na przesyłaniu wody bezpośrednio z nasady tłocznej jednej pompy 

do nasady ssawnej pompy następnej. 

10.3. 

Przepompowywanie - 

polega na przesyłaniu wody z jednego zbiornika do drugiego. 

10.4. 

Dowożenie - polega na dostarczaniu wody do pożaru za pomocą pojazdów wyposażonych  
w zbiorniki. 

10.5. System mieszany - 

polega na połączeniu wymienionych systemów (przesyłania i dowożenia)  

co pozwala na zapewnienie ciągłości działań i wykorzystania różnych źródeł czerpania wody.  

11. 

Łączność i formy jej utrzymywania

 

11.1. 

Łączność przewodowa. 

Organizowana  jest  za  pomocą  środków  przewodowych  i  zapewnia  w  zależności  od 

wykorzystywanych  urządzeń  liniowych  i  stacyjnych  jedno  lub  wielokanałową  wymianę  informacji 
telefonicznych. 

11.2. 

Łączność środkami ruchomymi. 

Realizowana  jest  za  pomocą  środków  ruchomych  (gońcy,  łącznicy),  i  stanowi  uzupełnienie 

łączności  radiowej  i  przewodowej  (telefonicznej)  w  przekazywaniu  informacji,  dokumentów,  rozkazów, 
meldunków  na  każdym  szczeblu  dowodzenia.  Niejednokrotnie  jest  podstawowym  środkiem 
przesyłania informacji na terenie akcji ratowniczo-gaśniczej. 

12.3. 

Łączność sygnalizacyjna realizowana jest przez:  

a) 

przekazywanie    krótkich    komend,    rozkazów,    meldunków   za    pomocą   umownych    znaków 
gestowych, dźwiękowych (nadawanych gwizdkiem), świetlnych (nadawanych np. latarką). 

b) 

sygnalizację linką ubezpieczającą - realizowaną podczas przebywania ratownika w pomieszczeniu 
silnie   zadymionym   lub   w   innych   przypadkach   ograniczonej   widoczności.   Kontakt   między  
ubezpieczanym 

a   ub

ezpieczającym   polega   na   przekazywaniu   sygnałów   nadawanych   w   postaci   określonych 

umówionych szarpnięć. Odebraną informację potwierdza się powtórzeniem sygnału.  Stosuje się 
następujące sygnały: 

jedno szarpnięcie -"idę dalej", "wszystko w porządku", "czy wszystko jest w porządku" 

dwa szarpnięcia - "znalazłem źródło ognia", "woda naprzód", 
trzy szarpnięcia -"wracam z powrotem", "woda stój", 
szereg energicznych, krótkich szarpnięć -"wycofuję się, udziel mi pomocy", "niebezpieczeństwo,  
wycofaj się". 

11.4. 

Łączność radiowa. 

Organizowana za pomocą urządzeń radiowych (radiostacje, radiotelefony, radiosieci, pracujące 
w  określonym systemie wg  ustalonych zasad). Zasady prowadzenia korespondencji radiowej określają 
odrębne przepisy. 

12. 

Czynności po zakończeniu działań

 

12.1. Zakończenie działań. 
Po zakończeniu działań ratowniczo-gaśniczych należy: 

a) 

dokonać   dokładnego   sprawdzenia   terenu   akcji   i   ustalić   czy   wszystkie   zagrożenia   zostały 
zlikwidowane. 

b) 

Wycofać siły i środki podając komendę "sprzęt do odjazdu zwiń" (dla jednostki), lub "całość do  
odjazdu zwiń". 

c) 

Zebrać dane do sporządzenia informacji, ustalenia przyczyny pożaru, strat itp.  

d) 

Przekazać teren akcji (pogorzelisko) właścicielowi, administratorowi, ewentualnie innym sł użbom. 

e) 

Określić sposób zabezpieczenia terenu zdarzenia 

f) 

Sprawdzić stan osobowy załóg oraz kompletność sprzętu. 

22

 

g)    Przekazać meldunki do właściwego stanowiska kierowania.  

15.2. Powrót do strażnicy. 

Opuszczając teren akcji ratowniczo-gaśniczej należy: 

a) 

sprawdzić zamocowanie i zabezpieczenie sprzętu użytego do działań.  

b) 

Sprawdzić zamknięcie skrytek, zaworów itp. 

c) 

Uzupełnić wodę w zbiornikach samochodów. 

VI 

Bezpieczeństwo i Higiena Pracy

 

Wyciąg z Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych

 

i Administracji z dnia 17 

listopada 1997 r.

 

w  sprawie  szczegółowych  warunków  bezpieczeństwa  i  higieny  służby 

strażaków oraz zakresu ich obowiązywania w stosunku do innych osób biorących 
udział w akcjach ratowniczych, ćwiczeniach lub szkoleniu.

 

Przepisy ogólne 
§ 1. 1. Przepisy rozporządzenia stosuje się do: 
1)strażaków Państwowej Straży Pożarnej, 
2)członków ochotniczych straży pożarnych, 
3)pracowników jednostek ochrony przeciwpożarowej, o któ rych mowa w art. 15 pkt 2-5 i 8 ustawy 

z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (Dz. U. Nr 81, poz. 351, z 1994 r. Nr 27, poz.  
96 i Nr 89, poz. 414, z 1996 r. Nr 106, poz. 496 oraz z 1997 r. Nr 111, poz. 725 i Nr 121, poz. 770).  
2. 

Rozporządzenie określa  szczegółowe warunki  bezpieczeństwa  i  higieny służby  w  strażnicach,  

podczas szkolenia i działań ratowniczych, 

3. 

Do zagadnień bezpieczeństwa i higieny pracy nie uregulowanych ustawą z dnia 24 sierpnia 1991 r.  

0 

ochronie przeciwpożarowej, ustawą z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej oraz  

niniejszym   rozporządzeniem   w   odniesieniu   do   strażaków   Państwowej   Straży   Pożarnej   mają  
zastosowanie przepisy działu dziesiątego Kodeksu pracy. 

4. 

Obowiązki pracodawcy określone w przepisach, o których mowa w ust. 3, wykonuje przełożony  

jednostki organizacyjnej Państwowej Straży Pożarnej, a w odniesieniu do zadań ustalonych zakresem  
działania - przełożony komórki organizacyjnej tej jednostki. 

§ 2. Osobom nie posiadającym uko ńczonego szkolenia podstawowego z zakresu 
bezpieczeństwa 
1 

higieny pracy nie wolno powierzać funkcji i stanowisk w ramach prowadzonych działań ratowniczych.  

Wymagania dotyczące niezbędnych kwalifikacji określają odrębne przepisy.  
§ 3. Programy szkolenia, kształcenia i doskonalenia zawodowego powinny obejmować zagadnienia  
bezpieczeństwa i higieny pracy. 
§ 4. W strażnicach oraz podczas szkoleń i działań ratowniczych nie wolno dopuścić do wykonywania  
czynności przez osoby bez środków ochrony indywidualnej przewidzianych przy wykonywaniu danych  
czynności i bez przeszkolenia tych osób w zakresie zasad posługiwania się tymi środkami. 
§ 5. Czynności ratownicze wykonuje się w ramach posiadanych kwalifikacji i możliwości technicznych  
ze sz

czególnym uwzględnieniem środków ochrony indywidualnej. 

§  6.   Przed  podjęciem  i  w  trakcie  działań  w   miejscach   bezpośredniego   kontaktu  z  czynnikami  
niebezpiecznymi i szkodliwymi dla zdrowia należy stosować sprzęt i urządzenia określające wie lkości 
stężeń i natężeń tych czynników. 
§ 7. Osoby prowadzące kontrole w obiektach i pomieszczeniach, w celu ochrony życia lub zdrowia  
przed zagrożeniem, są obowiązane stosować środki ochrony indywidualnej zabezpieczające przed  
działaniem    występujących    w   tych    obiektach    i    pomieszczeniach    czynników    niebezpiecznych 
i szkodliwych dla zdrowia. 
§ 8. Przełożony ponosi odpowiedzialność za stan bezpieczeństwa i higieny pracy w dowodzonym lub  
kierowanym  przez  siebie  zespole  oraz  za   przes

trzeganie  przez  podwładnych  przepisów  i  zasad 

bezpieczeństwa i higieny pracy. 
§ 9. Podstawowym obowiązkiem przełożonego i każdego uczestnika szkolenia  
pożarniczego   oraz   działań    ratowniczych   jest   wykonywanie    powierzonych   czynności    zg odnie 
z obowiązującymi przepisami oraz zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy, w szczególności:  

23

 

1) 

niezwłoczne zawiadomienie przełożonego o zauważonym zagrożeniu życia lub 
zdrowia ludzkiego oraz przeciwdziałanie zagrożeniu zgodnie ze swoimi 
kompetencjami i doświadczeniem, 

2) 

w razie zauważenia wypadku natychmiastowe udzielenie pomocy poszkodowanym, wezwanie 

lub 
spowodowanie wezwania fachowej pomocy lekarskiej oraz bezwzględne zawiadomienie 
przełożonego, 
3) 

niezwłoczne zgłaszanie przełożonemu swej przejściowej niesprawności fizycznej lub psychicznej.  

§ 10. Podczas akcji ratowniczej dowódca ma obowiązek:  

1)rozpoznawać zagrożenia, informować podwładnych o ich występowaniu oraz wydawać 
polecenia 

dotyczące właściwego zabezpieczenia ludzi przed ich następstwami, 
2)kierować   do   wszystkich   działań   gaśniczych   i   ratowniczych   co   najmniej   dwóch   
ratowników, 
wyznaczając spośród nich dowódcę, 
3)ustalać sygnały i środki alarmowe oraz odwód niezbędny do udzieleni a natychmiastowej 
pomocy 
poszkodowanym i zagrożonym, 
4)rozpoznawać i ustalać najbezpieczniejsze drogi odwrotu i ewakuacji,  
5)znać stan osobowy jednostki, którą dowodzi, oraz miejsce przebywania swoich podwładnych,  
6)kontrolować  i   nadzorować  pracę  podwładnych  oraz  stan   ich  zabezpieczenia   na  
stanowiskach 
szczególnie zagrożonych, 
7)w razie zaistnienia wypadku lub nagłego bezpośredniego zagrożenia życia, natychmiast 
przystąpić 
do ratowania poszkodowanych lub zagrożonych, 
8)podczas długotrwałych akcji ratowniczych prowadzonych w niskich lub wysokich temperaturach 
albo 
w obecności czynników szkodliwych dla zdrowia zapewnić odpowiednio częste wymiany 
ratowników, 

możliwości ogrzania się, niezbędne posiłki i napoje, wymianę butów i odzieży ochronn ej oraz 
rezerwę 

tych przedmiotów. 

§ 11. W okolicznościach uzasadnionych stanem wyższej konieczności kierujący akcją ratowniczą 
jest 
uprawniony    do    zarządzenia    odstąpienia    od    zasad    powszechnie    uznanych    za    
bezpieczne, 
z zachowaniem 

wszelkich dostępnych w danych warunkach zabezpieczeń, jeżeli w ocenie 

kierującego 
działaniem   ratowniczym,  dokonanej   w   miejscu   i   czasie  zdarzenia,   istnieje  
prawdopodobieństwo 
uratowania życia ludzkiego, w szczególności gdy: 

1)z powodu braku s

pecjalistycznego sprzętu zachodzi konieczność zastosowania sprzętu 

zastępczego, 

2)fizyczne właściwości ratownika mogą zastąpić brak możliwości użycia właściwego sprzętu,  
3)jest możliwe wykonanie określonej czynności przez osobę zgłaszającą się dobrowolnie.