ZARATUSZTRIANIZM
Trudno umiejscowid czasowo jego początki - szacuje się powstanie na 1200-600 p.n.e.
-
600 - to data jaką podaje się na podstawie tekstów greckich, gdzie pojawia się imię Zaratusztra
-
Byd może wtedy Awesta została stworzona w wersji ustnej
○
Można ją porównywad z Wedami
○
1200 - to data podawana przez Mary Boyce
-
Staroperski
○
Średnioperski
○
Awestyjski
○
Inne
○
Języki tekstów zaratusztriaoskich:
-
KAŻDY tekst jest zapisany innym alfabetem
-
Gdzie powstała Awesta?
Azja Środkowa - tereny południowe
-
Hiwa
○
Buchara - Samarkanda
○
Teren przypamirski - okolice Afganistanu
○
Azerbejdżan - tam jest ropa, wykwity ognia na wzgórzach - może stąd kult ognia
○
Wschodnia Turcja - za tym przemawiają argumenty filologiczne
○
Tereny Uzbekistanu:
-
Podstawą do badania zaratusztrianizmu jest Awesta - napisana w języku awestyjskim
-
Później, kiedy muzułmanie przejęli władzę, częśd zaratusztrian wyemigrowała do Indii - Bombaju, Gudżaratu
-
"dziś teoretycznie w Iranie jest wolnośd wyznania, ale ogranicza się ona do tego, że można byd szyitą"
JĘZYKI
Język indoeuropejski
wedyjski
awestyjski
Do V-IV p.n.e
-
Staroperski - pierwsze zabytki na skałach VI-VII p.n.e.
Średnioperski - do VIII w. n.e.
Nowoperski - od VIII w. n.e.
Kanon źródeł średnioperskich:
Bundahišn - opis stworzenia świata i człowieka
-
Denkart - przepisy religijne
-
Zaratusztra/ Zoroaster/ Zartošt - "właściciel żółtouchego wielbłąda"
Nie wymyślił wiele nowego, ale uporządkował lokalną religię
-
Wszedł na górę, tam doznał oświecenia
-
Tylko do niego odnosi się określenie datar (od *da - "stwórca, dawca")
○
Ahura - znaczy "pan" (jak w Indiach asury są złe, a dewy dobre, tak w Iranie jest odwrotnie)
○
Mazda - od *mąθry - "mądry"
○
Jest dualizm, ale bóg jest tylko jeden - Ahura Mazda (Ormuzd)
-
Angra - jak w "angry" - zły
○
Mainju - od *men - "myśl"
○
Angra Mainju (Aryman) nie jest bogiem, bo nie tworzy, tylko psuje - zamienia słodką wodę w słoną, daje
kolce roślinom
-
Ahura Mazda powstał z jego nadziei
○
Angra Mainju - ze zwątpienia
○
Teksty mówią też o Zurwanie (od *zrieły - "dojrzały, stary) - panu i wcieleniu czasu, ojca ich obu. Żył on w
bezczasowości, zapragnął mied potomka, ale z czasem zwątpił, czy uda mu się go stworzyd
-
Zurwan przyrzekł świat temu, który urodzi się pierwszy - a ponieważ Angra Mainju był z zły od początku,
to wypchnął się na przód - otrzymał zatem świat, ale tylko Ahura Mazda otrzymał od Zurwana jego
mądrośd. Ahura Mazda ma zatem wszechwiedzę - wie, że walka z Angra Mainju będzie długa i ciężka - ma
trwad 12000 lat.
-
OKRESY
U nas "bóg", jest od *bag - "ktoś, kto daje prezent"
"Agra Mainju jest wielkim psujem"
Wykład 26 II 2008
26 lutego 2008
21:05
Iran Strona 1
