INSTYTUT INŻYNIERII OCHRONY ŚRODOWISKA
INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ PROJEKTOWYCH
OCZYSZCZANIE ŚCIEKÓW
Dla studentów specjalności:
IŚ III ROK
ZOD Jelenia Góra
is.jg.2006@gmail.com
Aktualizacja na rok akademicki: 2008/2009
PROJEKT KONCEPCYJNY
OCZYSZCZALNI ŚCIEKÓW MIEJSKICH
Opracowanie:
dr in
ż
. Marek MOŁCZAN
1
LITERATURA UZUPEŁNIAJĄCA
1.
Cywiński B., Gdula S., Kempa E., Kurbiel J., Płoszański H.: Oczyszczanie
ś
cieków. Tom 1 – Oczyszczanie mechaniczne i chemiczne. Arkady,
Warszawa 1983.
2.
Bartoszewski K., Kempa E., Szpadt R.: Systemy oczyszczania ścieków.
Podstawy technologiczne i projektowe. Wyd. P.Wr., Wrocław 1981.
3.
Roman M.: Kanalizacja. Tom 2 – Oczyszczanie ścieków. Arkady,
Warszawa 1986.
4.
Imhoff K, Imhoff K.R.: Kanalizacja miast i oczyszczanie ścieków.
Poradnik. Projprzem-EKO, Bydgoszcz 1996.
5.
Bever J., Stein A., Reichmann H.: Zaawansowane metody oczyszczania
ś
cieków. Projprzem-EKO, Bydgoszcz 1997.
6.
Dymaczewski Z., Oleszkiewicz J.A., Sozański M.M.: Poradnik
eksploatatora oczyszczalni ścieków. Wyd. PZiTS, Poznań 2006.
7.
Heidrich Z., Witkowski A.: Urządzenia do oczyszczania ścieków.
Projektowanie, przykłady obliczeń. Seidel-Przywecki, Warszawa 2005.
2
Ć
wiczenie projektowe składa się z sześciu części, realizowanych zgodnie z
poniższą instrukcją:
Część A
Obliczenia wstępne
Część B
Oczyszczanie mechaniczne
Część C
Oczyszczanie biologiczne
Część D
Gospodarka osadowa
Część E
Rysunki
Część F
Opis techniczny
Dane niezbędne do wykonania ćwiczenia zawarto w załącznikach:
Z1
Współczynniki nierównomierności dopływu ścieków
Z2
Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie
warunków, jakie należy spełnić przy wprowadzaniu ścieków do wód lub
ziemi, oraz w sprawie substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska
wodnego
Z3
Nomogram do doboru kanałów kołowych
Z4
Nomogramy do doboru kanałów otwartych
Z5
Typoszereg krat płaskich
Z6
Typoszereg krat łukowych
Z7
Typoszereg kanałów zwężkowych Venturiego
Z8
Typoszereg osadników wstępnych radialnych
Z9
Typoszereg osadników wstępnych podłużnych
Z10 Typoszereg osadników wtórnych radialnych
Z11 Typoszereg osadników wtórnych podłużnych
Z12 Typoszereg zagęszczaczy bębnowych
Z13 Typoszereg zagęszczaczy grawitacyjnych do pracy ciągłej
Z14 Typoszereg zagęszczaczy grawitacyjnych do pracy okresowej
Z15 Typoszereg zamkniętych wydzielonych komór fermentacyjnych – WKFz
Z16 Typoszereg wirówek sedymentacyjnych
3
CZĘŚĆ D
GOSPODARKA OSADOWA
SCHEMAT BĘDZIE ZAPREZENTOWANY NA ĆWICZENIACH
Rysunek 3.
Schemat części osadowej oczyszczalni ścieków.
Powstające w oczyszczalni ścieków odpady technologiczne (skratki, piasek, osady
ś
ciekowe) przed opuszczeniem terenu oczyszczalni poddawane są procesom przekształcania
fizycznego i biochemicznego, których celem jest:
stabilizacja biologiczna,
zmniejszenie masy,
zmniejszenie objętości,
doprowadzenie odpadów do postaci ciała stałego.
Ilościowo głównym odpadem z oczyszczalni ścieków są osady ściekowe. Do ich
przekształcenia wykorzystywane są urządzenia, których zasady doboru przedstawiono
poniżej. Dobór urządzeń oparty jest na bilansie mas i objętości osadów.
1.
Bilans mas i objętości osadów.
Należy wykonać bilans mas i objętości dwóch głównych strumieni osadów
powstających w oczyszczalni ścieków tj. osadu wstępnego i osadu nadmiernego (część osadu
czynnego usuwana poza układ oczyszczania ścieków).
4
1.1. Przyrost suchej masy osadu wstępnego i wtórnego (osad nadmierny).
d
kg
C
C
Q
X
sm
zaw
OM
zaw
Ś
M
dsr
Ś
M
wst
,
10
)
(
3
−
⋅
−
⋅
=
∆
(1)
d
kg
X
X
sm
wt
,
∆
=
∆
(2)
gdzie:
wst
X
∆
- przyrost suchej masy osadu wstępnego, kg
sm
/d
dsr
Ś
M
Q
- średni dobowy przepływ ścieków miejskich (część A, p. 2), m
3
/d
zaw
Ś
M
C
- stężenie zawiesiny ogólnej w surowych ściekach miejskich (część A, p. 1), g/m
3
zaw
OM
C
- stężenie zawiesiny ogólnej w ściekach oczyszczonych mechanicznie (część A, p. 5),
g/m
3
wt
X
∆
- przyrost suchej masy osadu wtórnego (osad nadmierny), kg
sm
/d
X
∆
- łączny przyrost osadu w KOCZ (część C, p. 5.4), kg
sm
/d
1.2. Objętość (przepływ) osadów surowych.
Osady surowe odprowadzane z lejów osadników wstępnych (osad wstępny –
wst
Q
)
oraz osadników wtórnych kierowane są do urządzeń przeróbki osadów. Osad wstępny trafia
tam w całości natomiast osad wtórny tylko w części nazywanej osadem nadmiernym (osad
nadmierny –
n
Q
):
(
)
d
m
X
Q
wst
wst
wst
wst
wst
/
,
100
100
3
ρ
ϖ
η
⋅
−
⋅
∆
=
(3)
(
)
d
m
X
Q
wt
wt
wt
wt
n
/
,
100
100
3
ρ
ϖ
η
⋅
−
⋅
∆
=
(4)
gdzie:
wst
Q
- dobowa objętość surowego osadu wstępnego, m
3
/d
n
Q
- dobowa objętość surowego osadu nadmiernego, m
3
/d
wst
η
,
wt
η
- współczynnik ubytku masy w danym procesie przeróbki osadów (tabela D1), –
wst
ϖ
,
wt
ϖ
- uwodnienie osadu (tabela D1), %
wst
ρ
,
wt
ρ
- gęstość osadu (tabela D1), kg/m
3
1.3. Objętość (przepływ) osadów wstępnie zagęszczonych.
5
Osady po wstępnym zagęszczeniu w zagęszczaczu grawitacyjnym (osad wstępny –
z
wst
Q
) oraz w zagęszczaczu bębnowym (osad nadmierny –
zb
n
Q ) trafiają do zbiorników
czerpnych komór fermentacyjnych gdzie ulegają zmieszaniu (
zg
zm
Q ). Objętość osadu
zmieszanego, zagęszczonego wynosi:
(
)
(
)
(
)
d
m
X
X
Q
Q
Q
zb
wt
zb
wt
zb
wt
zg
wst
zg
wst
zg
wst
zb
n
zg
wst
z
zm
/
,
100
100
100
100
3
ρ
ϖ
η
ρ
ϖ
η
⋅
−
⋅
∆
+
⋅
−
⋅
∆
=
+
=
(5)
gdzie:
z
zm
Q
- dobowa objętość zmieszanych i zagęszczonych osadów: wstępnego (zagęszczony w
zagęszczaczu grawitacyjnym) i nadmiernego (zagęszczony w zagęszczaczu
bębnowym), m
3
/d
zg
wst
Q
- dobowa objętość osadu wstępnego, zagęszczonego zagęszczaczu grawitacyjnym,
m
3
/d
zb
n
Q
- dobowa objętość osadu nadmiernego, zagęszczonego w zagęszczaczu bębnowym,
m
3
/d
zg
η
,
zb
η
- współczynnik ubytku masy w procesie zagęszczania osadów (tabela D1), –
zg
wst
ϖ
,
zb
wt
ϖ
- uwodnienie osadu zagęszczonego (tabela D1), %
zg
wst
ρ
,
zb
wt
ρ
- gęstość osadu zagęszczonego (tabela D1), kg/m
3
1.4. Objętość (przepływ) osadu zmieszanego, przefermentowanego, zagęszczonego w
zbiorniku magazynującym.
Osad przefermentowany trafia do zbiornika magazynującego osad przed poddaniem
go odwadnianiu, który pełni również funkcję zagęszczacza. Objętość osadu opuszczającego
zbiornik magazynujący wynosi:
(
)
d
m
X
X
Q
f
f
f
wt
zb
wst
zg
f
/
,
)
100
(
100
3
ρ
ϖ
η
η
η
⋅
−
⋅
∆
⋅
+
∆
⋅
=
(6)
gdzie:
f
Q
- dobowa objętość osadu zmieszanego, przefermentowanego, m
3
/d
f
η
- współczynnik ubytku masy w procesie fermentacji osadów (tabela D1), –
f
ϖ
- uwodnienie osadu zmieszanego, przefermentowanego (tabela D1), %
f
ρ
- gęstość osadu zmieszanego, przefermentowanego (tabela D1), kg/m
3
6
1.5. Ilość osadu przefermentowanego, odwodnionego.
Osad przefermentowany poprzez zbiornik magazynujący kierowany jest do stacji
odwadniania mechanicznego. Osad odwodniony ma postać wilgotnej ziemi i nie może być już
transportowany hydraulicznie. Osad transportowany jest przy pomocy przenośnika
taśmowego do magazynu osadu. Objętość osadu odwodnionego opisuje formuła:
(
)
d
m
X
X
Q
ws
ws
ws
f
wt
zb
wst
zg
ws
/
,
)
100
(
100
3
ρ
ϖ
η
η
η
η
⋅
−
⋅
⋅
∆
⋅
+
∆
⋅
=
(7)
gdzie:
ws
Q
- dobowa objętość osadu odwodnionego, m
3
/d
ws
η
- współczynnik ubytku masy w procesie odwadniania osadów (tabela D1), –
ws
ϖ
- uwodnienie osadu odwodnionego (tabela D1), %
ws
ρ
- gęstość osadu odwodnionego (tabela D1), kg/m
3
Tabela D1.
Charakterystyczne parametry osadów ściekowych.
i
η
i
ϖ
i
ρ
Lp.
Rodzaj osadu
–
%
kg/m
3
1
Osad surowy wstępny
(
wst
Q
)
1,0
95,0
1050
2
Osad surowy wtórny (nadmierny), z KOCZ
(
n
Q
)
1,0
98,5
1000
3
Osad zmieszany wydzielony w leju osadnika
wstępnego
(
s
zm
Q
)
1,0
95,5
1050
4
Osad wstępny zagęszczony w zagęszczaczu
grawitacyjnym
(
zg
wst
Q
)
0,98-0,99
92,0
1100
5
Osad nadmierny zagęszczony w zagęszczaczu
bębnowym
(
zb
n
Q
)
0,93-0,98
92,0-93,0
1100
6
Osad zmieszany zagęszczony w zagęszczaczu
grawitacyjnym
(
zg
zm
Q
)
0,98-0,99
94,0
1050
7
Osad zmieszany przefermentowany, zagęszczony
w
zagęszczaczu
grawitacyjnym
(zbiorniku
magazynującym)
(
f
Q
)
0,64-0,66
92,0-93,0
1100
8
Osad przefermentowany, odwodniony w wirówce
sedymentacyjnej
(
ws
Q
)
0,95-0,98
75,0-80,0
1250
UWAGA:
Pozycje wykreślone nie dotyczą analizowanej w tym ćwiczeniu projektowym
technologii przeróbki osadów.
7
2.
Dobór urządzeń.
Przeróbka osadów powstających w zaprojektowanym ciągu technologicznym
oczyszczalni ścieków, z procesem trójfazowego osadu czynnego, wymaga zastosowania
następujących obiektów i urządzeń:
zagęszczacz grawitacyjny,
zagęszczacz bębnowy,
wydzielona komora fermentacyjna, zamknięta (WKFz),
zbiornik magazynujący,
wirówka sedymentacyjna,
magazyn osadu.
2.1. Zagęszczacz grawitacyjny do pracy ciągłej.
Zagęszczacz grawitacyjny jest wykorzystywany do wstępnego zagęszczania
(odwodnienia) osadu wstępnego. Doboru zagęszczacza dokonuje się w oparciu o wymaganą
wartość jego pojemności czynnej:
3
,
m
t
Q
V
p
wst
zg
⋅
=
(8)
zg
V
- wymagana pojemność czynna zagęszczacza, m
3
wst
Q
- dobowa objętość surowego osadu wstępnego (p. 1.2), m
3
/d
p
t
- wymagany czas przetrzymania osadu w zagęszczaczu,
1
=
p
t
, d
Należy dobrać jeden lub więcej zagęszczaczy grawitacyjnych pionowych z dnem stożkowym
(Z13), tak aby pojemność czynna dobranego zgęszczacza (zagęszczaczy) nie była mniejsza od
obliczonej wartości
zg
V .
2.2. Zagęszczacz bębnowy.
Zagęszczacz
bębnowy
jest
wykorzystywany
do
wstępnego
zagęszczania
(odwodnienia) osadu nadmiernego. Doboru zagęszczacza dokonuje się w oparciu o
wymaganą wartość jego przepustowości:
h
m
t
Q
t
t
Q
p
n
zb
os
zb
/
,
3
⋅
=
(9)
zb
Q
- wymagana przepustowość zagęszczacza, m
3
/h
os
t
- liczba dni pracy oczyszczalni w tygodniu,
7
=
os
t
, d
zb
t
- liczba dni pracy zagęszczacza w tygodniu,
6
=
zb
t
, d
8
n
Q
- dobowa objętość surowego osadu nadmiernego (p. 1.2), m
3
/d
p
t
- czas pracy zagęszczacza,
14
3
÷
=
p
t
, h/d
Należy dobrać jeden lub więcej zagęszczaczy bębnowych (Z12), tak aby wydajność
nominalna dobranego zgęszczacza (zagęszczaczy) nie była mniejsza od obliczonej wartości
zb
Q .
2.3. Wydzielona komora fermentacyjna, zamknięta (WKFz).
Komory fermentacyjne służą do stabilizacji osadów ściekowych w warunkach
beztlenowych. W efekcie fermentacji następuje istotny ubytek suchej masy osadu, a
otrzymany produkt jest stabilny biologicznie. Ubocznym skutkiem fermentacji jest produkcja
gazu fermentacyjnego, który jest źródłem energii. Wśród wielu rozwiązań technicznych
komór fermentacyjnych najczęściej stosuje się komory zamknięte (WKFz) bez
odprowadzenia cieczy nadosadowej, pracujące w warunkach fermentacji mezofilowej
(T=30
°
C). Podstaw doboru komór fermentacyjnych jest ich wymagana pojemność:
3
,
m
t
Q
V
f
z
zm
WKF
⋅
=
(10)
WKF
V
- wymagana pojemność czynna WKFz, m
3
z
zm
Q
- dobowa objętość zmieszanych i zagęszczonych osadów: wstępnego i nadmiernego
(p. 1.3), m
3
/d
f
t
- czas fermentacji,
27
=
f
t
(dla T=30
°
C), d
Należy dobrać jedną lub więcej komór fermentacyjnych (Z15), tak aby ich łączna pojemność
czynna nie była mniejsza od obliczonej wartości
WKF
V
.
2.4. Zbiornik magazynujący – zagęszczacz grawitacyjny do pracy okresowej.
Osad ewakuowany z komór fermentacyjnych gromadzony jest w zbiorniku
magazynującym, z którego zasilana jest pracująca okresowo stacja odwadniania
mechanicznego. Funkcję zbiornika magazynującego pełni najczęściej zagęszczacz
grawitacyjny z płaskim dnem, przeznaczony do pracy okresowej. Doboru zagęszczacza
dokonuje się w oparciu o wymaganą wartość jego pojemności czynnej:
3
,
m
t
Q
V
m
z
zm
zm
⋅
=
(11)
zm
V
- wymagana pojemność czynna zbiornika magazynującego, m
3
9
z
zm
Q
- dobowa objętość zmieszanych i zagęszczonych osadów: wstępnego i nadmiernego
(p. 1.3), m
3
/d
m
t
- czas magazynowania osadu,
3
=
m
t
, d
Należy dobrać jeden lub więcej zbiorników w formie zagęszczaczy grawitacyjnych
pionowych z dnem płaskim (Z14), tak aby pojemność czynna dobranego zbiornika
(zbiorników) nie była mniejsza od obliczonej wartości
zm
V
.
2.5. Wirówka sedymentacyjna.
Wirówka sedymentacyjna wykorzystywana jest do końcowego odwodnienia osadu
ustabilizowanego. Dzięki zabiegowi odwadniania osadu w wirówce osad płynny uzyskuje
postać ciała stałego o konsystencji wilgotnej ziemi. Doboru wirówki dokonuje się w oparciu o
wymaganą wartość jej przepustowości:
h
m
t
Q
t
t
Q
p
f
w
os
w
/
,
3
⋅
=
(12)
w
Q
- wymagana przepustowość wirówki, m
3
/h
os
t
- liczba dni pracy oczyszczalni w tygodniu,
7
=
os
t
, d
w
t
- liczba dni pracy wirówki w tygodniu,
5
=
zb
t
, d
f
Q
- dobowa objętość surowego osadu zmieszanego przefermentowanego (p. 1.4), m
3
/d
p
t
- czas pracy wirówki,
7
2
÷
=
p
t
, h/d
Należy dobrać jedną lub więcej wirówek sedymentacyjnych (Z16), tak aby wydajność
nominalna dobranej wirówki (wirówek) nie była mniejsza od obliczonej wartości
w
Q .
2.6. Magazyn osadu odwodnionego.
Osad odwodniony w wirówce trafia do magazynu osadu, gdzie jest gromadzony,
najczęściej w kontenerze (kontenerach), a następnie okresowo wywożony poza teren
oczyszczalni w celu unieszkodliwienia.
Należy określić gabaryty magazynu osadu (w szczególności jego powierzchnię), które
zapewnią przetrzymanie osadu w kontenerach przez minimalny czas magazynowania
wynoszący
d
t
m
7
5
÷
=
, pamiętając że średnią dobową ilość osadu trafiającego do magazynu
obliczono w p. 1.5.
10
CZĘŚĆ E
RYSUNKI
Zagadnienie będzie omówione na ćwiczeniach.
11
CZĘŚĆ F
OPIS TECHNICZNY
Zagadnienie będzie omówione na ćwiczeniach.
12
ZAŁĄCZNIKI
Z1
Wartości ogólnego i minimalnego współczynnika nierównomierności
dopływu ścieków w funkcji wartości przepływu średniego.
hsr
Ś
M
Q
N
og
N
hmin
hsr
Ś
M
Q
N
og
N
hmin
dm
3
/s
-
-
dm
3
/s
-
-
20
2,25
0,26
300
1,62
0,44
30
2,12
0,28
400
1,57
0,47
40
2,04
0,30
500
1,54
0,49
50
1,98
0,31
600
1,52
0,51
60
1,94
0,32
700
1,50
0,52
70
1,90
0,33
800
1,48
0,54
80
1,87
0,34
900
1,46
0,55
90
1,84
0,35
1000
1,45
0,56
100
1,82
0,36
1500
1,42
0,61
200
1,70
0,41
2000
1,40
0,64
aaaa
Z2
Dane do wyznaczenia wartości stężeń dopuszczalnych w ściekach
oczyszczonych.
Treść rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie warunków,
jakie należy spełnić przy wprowadzaniu ścieków do wód lub ziemi, oraz w sprawie
substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego (Dziennik Ustaw 2006, nr 137,
poz. 984) można znaleźć pod adresem:
http://isip.sejm.gov.pl/prawo/index.html
Z3
Nomogram do doboru kanałów kołowych.
Do pobrania na stronie:
http://www.iios.pwr.wroc.pl/tablica_ogl/molczan_m/ogloszenia/pobierz.php
ZODJG_Z3.jpg
13
Z4
Nomogramy do doboru otwartych kanałów powierzchniowych o
przekroju prostokątnym
Do pobrania na stronie:
http://www.iios.pwr.wroc.pl/tablica_ogl/molczan_m/ogloszenia/pobierz.php
ZODJG_Z4-B-200-300.jpg
kanały o szerokościach 200 i 300 mm
ZODJG_Z4-B-400-500.jpg
kanały o szerokościach 400 i 500 mm
ZODJG_Z4-B-600-800.jpg
kanały o szerokościach 600 i 800 mm
ZODJG_Z4-B-1000-1200.jpg
kanały o szerokościach 1000 i 1200 mm
ZODJG_Z4-B-1400-1600.ipg
kanały o szerokościach 1400 i 1600 mm
ZODJG_Z4-B-1800-1000.jpg
kanały o szerokościach 1800 i 2000 mm
Z5
Typoszereg krat płaskich
Do pobrania na stronie:
http://www.iios.pwr.wroc.pl/tablica_ogl/molczan_m/ogloszenia/pobierz.php
ZODJG_Z5.jpg
Z6
Typoszereg krat łukowych
Do pobrania na stronie:
http://www.iios.pwr.wroc.pl/tablica_ogl/molczan_m/ogloszenia/pobierz.php
ZODJG_Z6.jpg
Z7
Typoszereg kanałów zwężkowych Venturiego
Do pobrania na stronie:
http://www.iios.pwr.wroc.pl/tablica_ogl/molczan_m/ogloszenia/pobierz.php
ZODJG_Z7-A.jpg
charakterystyki zwężek Venturiego
ZODJG_Z7_B.jpg
dane techniczne zwężek Venturiego
Z8
Typoszereg osadników wstępnych radialnych
Do pobrania na stronie:
http://www.iios.pwr.wroc.pl/tablica_ogl/molczan_m/ogloszenia/pobierz.php
ZODJG_Z8.jpg
Z9
Typoszereg osadników wstępnych podłużnych
Do pobrania na stronie:
http://www.iios.pwr.wroc.pl/tablica_ogl/molczan_m/ogloszenia/pobierz.php
ZODJG_Z9.jpg
14
Z10
Typoszereg osadników wtórnych radialnych
Do pobrania na stronie:
http://www.iios.pwr.wroc.pl/tablica_ogl/molczan_m/ogloszenia/pobierz.php
ZODJG_Z10.jpg
Z11
Typoszereg osadników wtórnych podłużnych
Z12
Typoszereg zagęszczaczy bębnowych
Z13
Typoszereg zagęszczaczy grawitacyjnych do pracy ciągłej
Z14
Typoszereg zagęszczaczy grawitacyjnych do pracy okresowej
Z15
Typoszereg zamkniętych wydzielonych komór fermentacyjnych –
WKFz
Z16
Typoszereg wirówek sedymentacyjnych
Będą przekazane w formie kserokopii.