2011-10-05
Z.Kasperski, wykłady, t2.
1
Z.Kasperski- wyklady, t.2
1
Z.Kasperski- wyklady, t.2
Historia liczb
30 000 p.n.e.
Obecność nacięć numerycznych
3300 p.n.e
Pierwsze cyfry w Sumerze i Elamie. Pojawienie hieroglifów egipskich -
pierwsza numeracja pisma
2700 p.n.e
Sumeryjckie cyfry klinowe
2600 p.n.e
Pojawienie się cyfr egipskich
2000 p.n.e
Pojawienie się bazy dziesiętnej
1800 p.n.e
Numeracja babilońska - pierwsza numeracja pozycyjna
1300 p.n.e
Pojawienie się cyfr chińskich
VI w. p.n.e
Odkrycie wartości niewymiernych. Pitagoras
III w. p.n.e
Grecka numeracja alfabetyczna
Pojawienie się zera w numeracji babilońskiej
II w. p.n.e
Chińska numeracja pozycyjna bez zera
Pojawienie się cyfr brahmi - indyjskich
IV w. n.e
Indyjska numeracja pozycyjna. Numeracja dziesiętna z zerem.
V w. n.e
Numeracja pozycyjna Majów z zerem
VIII w. n.e
Wprowadzenie indyjskiej dziesiętnej numeracji pozycyjnej i zera na ziemiach
islamu.
XII w.
Wprowadzenie znaku zero na Zachodzie
XIII w.
Pojawia się pojęcie ciągu. Fibonacci
XV w.
Cyfry indyjsko-arabskie uzyskują formę graficzną i rozpowszechniają się na
Zachodzie
XVI w.
Początki używania ułamków okresowych. Bombelli.
Bombelli i Cardan formuują pojęcie liczb zespolonych
Z.Kasperski- wyklady, t.2
2
LICZBY ZESPOLONE
HISTORIA
I.
-
zbiór liczb naturalnych (z ang. natural, naturalny): {1, 2, 3 … },
II.
-
zbiór liczb całkowitych (z niem. Zahlen, liczby): {…, -2, -1, 0,
1, 2,…},
III.
-
zbiór liczb wymiernych (z ang. quotient, iloraz) :
= {𝑥: 𝑥 =
𝑝
𝑞
, 𝑝, 𝑞 ∈ 𝑍},
IV.
-
zbiór liczb niewymiernych, np. 2, 3, π=3,141592654…,
V.
-
zbiór liczb rzeczywistych (z ang. real, rzeczywisty): =
∪
,
VI.
oraz nowo poznawany
– - zbiór liczb zespolonych (z ang.
complex
, złożenie),
2011-10-05
Z.Kasperski, wykłady, t2.
2
ILUSTRACJA GRAFICZNA
Z.Kasperski- wyklady, t.2
3
Z.Kasperski- wyklady, t.2
4
Def.1. Liczbą zespoloną nazywamy uporządkowaną parę liczb rzeczywistych (a, b), czyli
=
𝑧 =
𝑎, 𝑏
: 𝑎, 𝑏 ∈
.
INTERPRETACJA GEOMETRYCZNA
y
x
a
b
M(a,b)
2011-10-05
Z.Kasperski, wykłady, t2.
3
Z.Kasperski- wyklady, t.2
5
PRZYKŁAD 1. Narysować na płaszczyźnie liczby z
1
= (3, 2); z
2
= (-3, 1).
Def.2. Niech
𝑧
1
= (𝑎
1
, 𝑏
1
), 𝑧
2
= (𝑎
2
, 𝑏
2
).
W
ówczas
𝑧
1
= 𝑧
2
⟺ (
𝑎
1
= 𝑎
2
) ∧ (𝑏
1
= 𝑏
2
)
𝑧
1
+
𝑧
2
= 𝑎
1
+ 𝑎
2
, 𝑏
1
+ 𝑏
2
𝑧
1
∙
𝑧
2
= 𝑎
1
𝑎
2
− 𝑏
1
𝑏
2
, 𝑎
1
𝑏
2
+ 𝑎
2
𝑏
1
𝑧 ∙ 𝑧 … ∙ 𝑧 = 𝑧
𝑛
.
n razy
PRZYKŁAD 2. Niech
𝑧
1
= 0, 1 , 𝑧
2
= (3, −4).
Znaleźć
𝑧
1
+
𝑧
2
, 𝑧
1
∙ 𝑧
2
, 𝑧
2
2
.
Z.Kasperski- wyklady, t.2
6
WŁASNOŚCI:
1)
𝑧
1
+
𝑧
2
= 𝑧
2
+ 𝑧
1
,
2) 𝑧
2
= 𝑧
2
∙ 𝑧
1
,
3) 𝑧
1
+ 𝑧
2
+ 𝑧
3
= 𝑧
1
+ 𝑧
2
+ 𝑧
3
4) 𝑧
1
∙ (𝑧
2
∙ 𝑧
3
) = (𝑧
1
∙ 𝑧
2
)
∙ 𝑧
3
,
5) 𝑧
1
∙
𝑧
2
+ 𝑧
3
= 𝑧
1
∙ 𝑧
2
+ 𝑧
1
𝑧
3
.
Def.3. Dla dowolnych
𝑧
1
, 𝑧
2
∈ 𝐶 𝑧
1
− 𝑧
2
= 𝑧 ⟺ 𝑧
1
= 𝑧 + 𝑧
2
,
𝑧
1
𝑧
2
= 𝑧 ⟺ 𝑧
2
∙ 𝑧 = 𝑧
1
2011-10-05
Z.Kasperski, wykłady, t2.
4
Z.Kasperski- wyklady, t.2
7
Oznaczmy:
0
=(0, 0);
1
= (1, 0)
– odpowiednio zero i jedynka. Wówczas
Dla dowolnego z,
z+
0
= z; z
.
1
= z; z
.
0
=
0
.
Tw.1. Niech
𝑧
1
= (𝑎
1
, 𝑏
1
), 𝑧
2
= (𝑎
2
, 𝑏
2
).
Wówczas
𝑧
1
− 𝑧
2
= 𝑎
1
− 𝑎
2
, 𝑏
1
− 𝑏
2
,
𝑧
1
𝑧
2
=
𝑎
1
𝑎
2
+𝑏
1
𝑏
2
𝑎
2
2
+𝑏
2
2
,
𝑎
2
𝑏
1
−𝑎
1
𝑏
2
𝑎
2
2
+𝑏
2
2
,
dla
𝑧
2
≠
0
.
PRZYKŁAD 3. Niech z
1
=(3, 2), z
2
= (-
3, 1). Znależć z
1
- z
2
oraz
𝑧
1
𝑧
2
𝑧
1
∙
𝑧
2
= 𝑎
1
𝑎
2
− 𝑏
1
𝑏
2
, 𝑎
1
𝑏
2
+ 𝑎
2
𝑏
1
SZKIC DOWODU
Tu proszę poprawić!!!
Z.Kasperski- wyklady, t.2
8
Niech
𝐾 = 𝑧 = 𝑥, 0 ; 𝑥 ∈ 𝑅 . Z def.3 i tw.1 wynika:
(
𝑥
1
, 0) + 𝑥
2
, 0 = 𝑥
1
+ 𝑥
2
, 0 ,
(
𝑥
1
, 0) ∙ 𝑥
2
, 0 = 𝑥
1
∙ 𝑥
2
, 0 ,
(
𝑥
1
, 0) − 𝑥
2
, 0 = 𝑥
1
− 𝑥
2
, 0 ,
(𝑥
1
,0)
(𝑥
2
,0)
=
𝑥
1
𝑥
2
, 0 ,
dla
𝑥
2
≠ 0.
WNIOSEK: K = R, czyli z =(x, 0) = x
∈ 𝑅
2011-10-05
Z.Kasperski, wykłady, t2.
5
Z.Kasperski- wyklady, t.2
9
Def.4. Liczbę zespoloną (0, 1) nazywamy jednostką urojoną i oznaczamy przez i,
czyli
i = (0, 1).
WŁASNOŚD:
i
2
= -1
– dowód z def. iloczynu
Tw.2. Każdą liczbę zespoloną z = (a, b) można jednoznacznie zapisad w tzw.
postaci algebraicznej
z = a + ib.
D-d. . . . . . . .
Z.Kasperski- wyklady, t.2
10
Def.5. Niech z = a + ib. Wówczas :
a= Re z (częśd rzeczywista: realis),
b = Im z (częśd urojona : imaginalis),
Liczby postaci z= (0, b) = ib noszą nazwę czysto urojonych, a osie Ox i Oy układu
współrzędnych nazywamy odpowiednio osią rzeczywistą i urojoną.
2011-10-05
Z.Kasperski, wykłady, t2.
6
Z.Kasperski- wyklady, t.2
11
OPERACJE NA LICZBACH W POSTACI ALGEBRAICZNEJ.
PRZYKŁAD 4. Niech z
1
= 1 + 2i ; z
2
= -3 + 4i.
Znaleźć z
1
+ z2; z1- z
2
;
z
1
.
z
2
;
𝑧
1
𝑧
2
.
Def.6. Sprzężeniem liczby zespolonej z = a + ib nazywamy liczbę
𝑧 = a – ib.
INTERPRETACJA GEOMETRYCZNA ( symetria względem osi Re ).
Z.Kasperski- wyklady, t.2
12
WŁASNOŚCI
1. Iloczyn liczby zespolonej i liczby do niej
sprzężonej :
,
2.
Sprzężenie liczby sprzężonej:
,
4.
Sprzężenie różnicy jest różnicą sprzężeń:
,
5.
Sprzężenie iloczynu jest iloczynem sprzężeń:
,
6.
Sprzężenie ilorazu jest ilorazem sprzężeń:
, zakładając że
,
3.
Sprzężenie sumy jest sumą sprzężeń:
,
2011-10-05
Z.Kasperski, wykłady, t2.
7
Z.Kasperski- wyklady, t.2
13
Def.7. Modułem liczby zespolonej z = a + ib nazywamy liczbę rzeczywistą
r
=
.
WŁASNOŚCI:
1.
Moduł liczby zespolonej , sprzężonej , i przeciwnej
:
,
2.
Kwadrat modułu liczby zespolonej:
,
3.
Moduł iloczynu liczb zespolonych:
,
4.
Moduł ilorazu liczb zespolonych:
, o ile
.
Z.Kasperski- wyklady, t.2
14
Def.8. Argumentem liczby zespolonej z = a + ib nazywamy liczbę (miarę kąta)
𝜑 taką, że
Argumentem głównym nazywa się ten z argumentów, który spełnia warunek 0 ≤ 𝜙 < 2𝜋.
Argument główny oznaczamy przez arg z.
(dodatkowo przyjmujemy, że dla z =0,
𝜑=0).
|z|
2011-10-05
Z.Kasperski, wykłady, t2.
8
Z.Kasperski- wyklady, t.2
15
PRZYKŁAD 5. Znaleźć argument główny liczby z= 3 – 3i.
Tw.3. Każdą liczbę zespoloną możemy przedstawić w postaci
trygonometrycznej:
𝑧 = 𝑧 𝑐𝑜𝑠𝜑 + 𝑖𝑠𝑖𝑛𝜙 .
D-
d……..
PRZYKŁAD 6. Liczbę zespoloną z = 1 + i przedstawić w postaci
trygonometrycznej.
Z.Kasperski- wyklady, t.2
16
Własności postaci trygonometrycznej
Dwie liczby zespolone są równe, jeśli ich moduły są równe:
oraz argument jednej jes
t wielokrotnością drugiej,
postaci:
.
Mnożenie liczb zespolonych
oraz
ma postać:
(
przy mnożeniu liczb zespolonych ich moduły mnożymy, a
argumenty dodajemy)
Dzielenie liczb zespolonych
oraz
ma postać:
(przy dzieleniu liczb zesp
olonych ich moduły dzielimy, a argumenty
odejmujemy )
2011-10-05
Z.Kasperski, wykłady, t2.
9
Z.Kasperski- wyklady, t.2
17
Tw.4. (wzór de Moivre’a). Jeżeli
𝑧 = 𝑧 𝑐𝑜𝑠𝜑 + 𝑖𝑠𝑖𝑛𝜙 , to
))
sin(
)
(cos(
n
i
n
z
z
n
n
.
PRZYKŁAD 7. Obliczyć ( 1 + i )
10
.
Z.Kasperski- wyklady, t.2
18
Def.9. Pierwiastkiem stopnia n z liczby zespolonej z nazywamy liczbę zespoloną x
spełniającą równanie x
n
= z.
Tw.5. Każda liczba zespolona
=
𝑧 = 𝑧 𝑐𝑜𝑠𝜑 + 𝑖𝑠𝑖𝑛𝜑
ma dokładnie n pierwiastków stopnia n. Zbiór tych pierwiastków ma postad
𝑧
𝑛
= {𝑥
0
, 𝑥
1
, … , 𝑥
𝑛−1
},
gdzie
.
1
,
...
,
1
,
0
,
2
sin
2
cos
n
k
n
k
i
n
k
z
x
n
k
PRZYKŁAD 8. Obliczyć i narysować na płaszczyźnie
𝑎) 8𝑖
3
, 𝑏) −
1
2
+
3
2
𝑖
4
.
2011-10-05
Z.Kasperski, wykłady, t2.
10
Z.Kasperski- wyklady, t.2
19
WNIOSEK:
ZBIÓR PIERWIASTKÓW STOPNIA 𝑛 ≥ 3 JEST ZBIOREM WIERZCHOŁKÓW n-KĄTA
FOREMNEGO WPISANEGO W OKRĄG O PROMIENIU
|𝑧|
𝑛
I ŚRODKU W PUNKCIE (0, 0). KĄT MIĘDZY
SĄSIEDNIMI RAMIONAMI WODZĄCYMI JEST RÓWNY
2𝜋
𝑛
.
Pierwiastki szóstego stopnia z 1.
Z.Kasperski- wyklady, t.2
20
PODSUMOWANIE