Woda - rola w organizmie  
Stanowi podstawowy składnik wszystkich komórek, tkanek oraz płynów ustrojowych. 
 
Woda spełnia funkcje w: 

  układzie krążenia 
  układzie oddechowym 
  układzie pokarmowym 
  układzie wydalniczym 
  kontroli temperatury ciała 

 
Prawa rządzące równowagą wodno-elektrolitową 
Równowagą wodno-elektrolitową rządzą trzy prawa: 
1. prawo elektroobojętności płynów ustrojowych – wszystkie płyny ustrojowe we 
wszystkich przestrzeniach wodnych są elektrycznie obojętne, tzn. suma ładunków ujemnych 
jest równa sumie ładunków dodatnich w danym płynie ustrojowym; 
2. prawo izoosmolarności płynów ustrojowych – ciśnienie osmotyczne płynów ustrojowych 
wszystkich przestrzeni wodnych jest jednakowe; 
3. prawo izojonii – dążnośd ustroju do utrzymywania stałego stężenia jonów, w tym również 
jonów wodorowych. 
 
Funkcje wody:  

  niezbędna do zachowania odpowiedniej objętości i ciśnienia krwi,   
  jako główny składnik krwi, transportuje niezbędne składniki odżywcze i tlen do 

wszystkich komórek,   

  odgrywa rolę w oczyszczaniu organizmu ze szkodliwych produktów przemiany materii 

(mocz i pot),   

  bierze udział w regulacji temperatury ciała - w wyniku pocenia organizm pozbywa się 

nadmiaru ciepła,   

  współpracuje z enzymami trawiennymi w procesie trawienia i pozwala na lepsze 

przyswojenie składników odżywczych przez organizm,   

  nawilża stawy, gałki oczne, ułatwia przełykanie kęsów pożywienia, jest 

amortyzatorem dla układu nerwowego oraz uczestniczy w przenoszeniu dźwięku 
przez ucho środkowe,   

  utrzymuje odpowiednie nawilżenie płuc.  
  jedną z przyczyn starzenia się organizmu jest obniżanie zdolności substancji 

koloidalnych, zwłaszcza białka , które powinny wiązad większe ilości wody.  

  woda jest najważniejszym środowiskiem, w którym zachodzą liczne reakcje 

chemiczne i procesy fizykochemiczne (asymilacja, dysymilacja, osmoza, dyfuzja i inne), 
które tworzą fundament życia.  

  organizm reguluje zawartośd wody w każdym organie i w każdej tkance.  
  niezmiennośd środowiska wewnętrznego organizmu, między innymi określona 

zawartośd wody, jest jednym z głównych warunków normalnej czynności 
życiodajnych przemian. 

 
 
 
 

Procentowa zawartośd wody w tkankach ustrojowych 

  tkanka beztłuszczowa 75% 
  płuca  80% 
  kości 25% 
  tkanka tłuszczowa 10-20% 

 
Procentowa zawartośd wody w cieczach i wydzielinach 

  żółd 86% 
  chłonka 98% 
  pot 99,0-99,5% 

 
U niemowlęcia woda stanowi 75% - 80% ogólnej masy ciała. Zapotrzebowanie na wodę w 
przeliczeniu na 1 kg masy ciała jest większe u dzieci aniżeli u dorosłych.  
Należy kontrolowad ilości wody, którą dostaje maluch, ponieważ odwodnienie może byd 
niebezpieczne dla jego zdrowia, a nawet życia. 
 
Charakterystyka przestrzeni wodnych w organizmie 
 

 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Na

- 

CL

-

, HCO

3- 

 
 

4,5 

 
 

19,0 

1,5 

 

 

naczynia krwionośne (osocze) 

 
płyny otaczające komórki 
światło przewodu     
pokarmowego, jamy ciała, ciecz 
wodnista oka,  
płyn mózgowo-rdzeniowy 

Zewnątrzkomórko- wa 

Śródnaczyniowa 
 
 
Pozanaczyniowa 
Międzykomórkowa 
Transkomórkowa 

K

+

,  Mg

2+ 

PO

4

2-  

białczany 

 

35,0 

 

Komórki 

Wewnątrzkomórko-wa 

 

Główne jony 

Masa 

ciała% 

 

Lokalizacja 

 

Przestrzeo 

Bilans wody u dorosłego człowieka o umiarkowanej aktywności fizycznej 
 

 

 
Woda metaboliczna 
Na każde 100 kcal wytworzone ze składników pożywienia powstaje 14 cm3 wody 
100g białka tworzy 41,3g wody 
100g tłuszczu tworzy 107,1g wody 
100g węglowodanów tworzy 56,0g wody 
 
Zapotrzebowanie na wodę 
Minimalna ilośd wody, jaka zabezpiecza potrzeby i zapobiega występowaniu zmian 
patologicznych, szacowana jest na 800-1000 cm/dobę. 
Maksymalna ilośd wody nie powinna przekraczad możliwości wydalniczych nerek. Przyjmuje 
się, że osoba dorosła na każdy 1 kg masy ciała potrzebuje około 30 cm3 wody na dobę lub 1 
cm3 wody na 1 kcal spożywanego pokarmu. 
Przy dużej aktywności fizycznej, a także przy zwiększonej temperaturze otoczenia lub 
przebywaniu na dużych wysokościach straty wody są większe – należy zwiększyd podaż 
płynów (często konieczne jest dodatkowe podanie elektrolitów).  
Ilośd płynów przyjmowana przez osoby dorosłe powinna wynosid przeciętnie około 2 litrów 
dziennie - 8-10 szklanek rozłożonych do wypicia równomiernie w ciągu całego dnia.  
Należy przy tym zaznaczyd, że przynajmniej połowa tej ilości płynów powinna byd 
dostarczona w postaci wody mineralnej, stołowej. 
Spożywanie produktów z dużą zawartością soli kuchennej sprzyja utrzymywaniu się wody w 
organizmie. 
Spożycie produktów z dużą zawartością soli potasu i wapnia, odwrotnie – wyprowadza wodę.  
W przypadku odwodnienia organizmu, należy zwiększyd ilośd spożywanych produktów 
zawierających sód, natomiast zmniejszyd zawierających wapo i potas. 
 
 

100 

2800 

razem 

100 

2800 

Razem 

53,6 
19,6 
21,4 

5,4 

1500 

550 
600 
150 

nerki (mocz) 
płuca 
skóra 
przewód 
pokarmowy (kał) 

35,7 
53,6 
10,7 

1000 
1500 

300 

Pożywienie stałe 
Napoje 
Procesy

 

metaboliczne 

% 

cm

3 

% 

cm

3 

 

Ilośd 

Drogi wydalania 

 

Ilośd 

 

Źródło wody 

 

Zapotrzebowanie na wodę 
Do stanów chorobowych, w których należy zwrócid uwagę na odpowiednią podaż płynów, 
zalicza się:  

•   gorączkę,  
•   biegunkę, 
•   wymioty,  
•   zaburzenia pracy nerek   
•   cukrzycę. 

 
Źródło wody dla organizmu 
Źródłem wody dla organizmu człowieka są przede wszystkim przyjmowane płyny.Napoje, a 
zwłaszcza wody mineralne, soki z wyciśniętych owoców i warzyw, herbata i kawa pokrywają 
średnio około 62% przyjmowanej dziennie wody.  
Owoce i warzywa stanowią drugie co do ważności źródło wody dla organizmu, gdyż 
pokrywają około 18-20% objętości wody przyjmowanej w ciągu dnia.  
Nie każdy owoc zawiera tę samą ilośd wody, ale np. liście sałaty zawierają jej 95%, podobnie 
jak ogórek, a arbuz aż 99%. 
Źródłem wody dla organizmu jest również pieczywo, produkty zbożowe pokrywające około 
8% zapotrzebowania na wodę.  
 
Terminy związane z objętością i stężeniem płynów ustrojowych 

  Odwodnienie, przewodnienie: stany wiążące się ze          zmianą objętości ECV 
  Osmolarnośd: liczba cząsteczek danej substancji zawarta w jednym litrze roztworu 
  Osmolalnośd: liczba cząsteczek w 1 kg wody 
  Osmotycznośd: stężenie osmotyczne w przestrzni zewnątrzkomórkowej, po ustaleniu 

się w niej nowego stanu równowagi  

  Osmoza: decyduje o rozmieszczeniu wody w przestrzeniach ECV i  ICV 

 
Osmolalnośd - jest miarą ciśnienia osmotycznego, które płyn wywiera na błony biologiczne. 
Jeżeli dwa roztwory wywierają takie samo ciśnienie osmotyczne, nazywane są roztworami 
izotonicznymi. 
W systemie biologicznym osmolalnośd wpływa na kierunek, w którym płyn przechodzi z 
jednej strony błony na drugą.  
Na przykład w jelicie zachodzi zawsze dwukierunkowe przemieszczanie się płynów.  
Jeden, zwany absorpcją, związany jest z przechodzeniem płynu ze światła jelita do komórek 
jelitowych, a następnie do krwi.  
Drugi, z krwi, poprzez komórki jelitowe, do światła jelita nazwany został sekrecją. 
Ustrój broni stałej osmolalności płynów ustrojowych 
Osmolalnośd płynów ustrojowych - ok. 290 mOsm/kg H2O 
Osmolalności osocza w warunkach spoczynkowych wynosi 275-295 mOsm/kg wody. 
 
 
 
 
 
 
 

Regulacja przyjmowania wody 
Przyjmowanie wody podlega kontroli złożonego zespołu struktur ośrodkowego układu nerw. 
zw. mechanizmem pragnienia.  
Zasadniczym czynnikiem aktywującym mechanizm pragnienia jest odwodnienie komórek 
wywołane utratą wody z ustroju lub wprowadzenie substancji osmotycznie czynnych. 
Prowadzi to do pobudzenia osmoreceptorów ośrodkowych, znajdujących się w przedniej 
części podwzgórza oraz w polu przedwzrokowym.  
Następnym etapem jest uaktywnienie ośrodków bocznej części podwzgórza, kierujących 
aktem ruchowym przyjmowania wody, i pojawienie się reakcji picia.  
Wrażliwośd mechanizmu pragnienia na bodźce osmotyczne jest podwyższana przez 
angiotensynę, aldosteron i wazopresynę w niskich stężeniach.  
W wysokich stężeniach wazopresyna podwyższa próg pragnienia. Podobne działanie 
wywierają aminy katecholowe.  
Aktywnośd mechanizmu pragnienia jest także modyfikowana przez zmiany objętości 
przestrzeni pozakomórkowej, a zwłaszcza krwi krążącej. Powiększenie objętości krwi bez 
zmiany jej ciśnienia osmotycznego hamuje pragnienie za pośrednictwem receptorów 
objętościowych znajdujących się głównie w przedsionkach serca.  
 
Regulacja gospodarki wodnej (hormonalna) 
Układ renina-angiotensyna-aldosteron  - wchłanianie zwrotne sodu 
Wazopresyna – wzrost resorpcji wody w kanalikach nerkowych  i powrót do osocza  
 
Czynniki zwiększające wydzielanie wazopresyny:  

  zagęszczenie płynu w przestrzeni wewnątrzkomórkowej, 
  zmniejszenie objętości osocza, 
  ból, stres, 
  wysiłek fizyczny, 
  wymioty, 
  nikotyna. 

 
Czynniki zmniejszające wydzielanie wazopresyny: 

  rozcieoczenie osocza przez przyjęcie wody 

 
Skutki niedoborów wody 

•  zmniejszenie objętości osocza 
•  wzrost stężenia sodu w osoczu 
•  wzrost osmolalności 
•  odwodnienie wewnątrzkomórkowe (pragnienie, brak śliny, wysychanie jamy ustnej, 

brak apetytu, osłabienie) 

•  zmniejszone wydalanie moczu 

 
Skutki nadmiaru wody 

•  zwiększenie objętości i oniżenie osmolalności osocza 
•  przejście wody do przestrzeni wewnątrzkomórkowej 
•  obrzęk 
•  uszkodzenie komórek obniżenie ciśnienia krwi  
•  obniżenie wskaźnika hematokrytowego