background image

UCZTA: 
Fajdros
:  najpiękniej  jest  oddać  życie  z 
miłości,  niewielu  ma  odwagę  tak  się 
poświęcić,  nie  ma  takiego  tchórza,  którego 
by  Eros  nie  natchnął  męstwem;  mówił  on  o 
sile  miłości,  opierając  się  na  tym,  iż 
zakochana  osoba  jest  w  stanie  poświęcić 
wszystko  dla  swej  ukochanej.  Ale  nie 
zauważał on różnic. 
Pauzaniusz:  skoro  istnieją  dwie  Afrodyty, 
istnieją też dwaj Erosi, podobnie oblubieńcy: 
jedni  kochają  duszę,  drudzy  ciało;  zauważa, 

ż

e  nie  można  za  coś  pięknego  uznać 

wykorzystywania 

nieletnich 

lub 

sprzedawania  się  za  pieniądze  i  chce  aby  to 
było  zabronione,  w  swej  wypowiedzi 
zawiera  pewne  normy  moralne,  zwraca 
uwagę, że dążenie do samodoskonalenia  jest 
jedną  z  najważniejszych  cech  i  że  Eros  jest 
przydatny bo stymuluje do udoskonalenia. 
Eryksimachos

człowieku 

mieszka 

dwojaki  Eros  –  zdrowie  i  choroba,  obie 
kochają inne rzeczy; widzi w Erosie czynnik 
łączący,  spójnik,  który  jest  niezbędny  do 

ż

ycia,  pomaga  on  utrzymać  wszystko  w 

harmonii,  można  tu  zauważyć  pierwsze 
oznaki dualizmu. 
Arystofanes

nawiązuje 

do 

natury 

człowieka,  kiedyś  istniały  3  płcie:  męska, 

ż

eńska  i  obojniakowa,  postać  każdego 

człowieka  4  ręce,  nogi…  mężczyzna  od 
słońca,  kobieta  od  ziemi,  obojniak  od 
księżyca; do dwoistej natury zalicza również 
istoty  rozumne;  tłumaczy  pederasto  co 
więcej  uważa  to  za  cnotę,  którą  warto 
pielęgnować i nie należy się jej wstydzić. 
Agaton:  Eros  to  najmłodszy  z  bogów,  ma 
największą  władzę,  jest  bardzo  mądry; 
doszukuje  się  w  nim  przyczyny  sprawczej, 
siły  wyższej  i  natchnienia,  które  napędza  do 
działania;  możemy  się  dopatrywać  nawiązań 
do  filozofii  a  mianowicie  nasuwa  się 
stwierdzenie,  że  wszystko  ma  swoje  źródło, 
przyczynę. 
Sokrates:  Eros  jest  miłością  czegoś,  Jeżeli 
jest  miłością,  to  znaczy,  że  czegoś  pragnie, 
Jeżeli  czegoś  pragnie,  to  znaczy,  że  tego  nie 
ma,  Agaton  stwierdził  w  swojej  mowie,  że 
od  kiedy  Eros  nastał  wśród  bogów, 
zapanowały  wśród  nich  porządek  i  piękno; 
Eros jest więc  miłością do piękna, Jeśli Eros 
jest miłością do piękna, znaczy to, że brakuje 
mu  piękna.  Eros  nie  może  być  więc  piękny, 
To, co jest dobre, jest też i piękne. Jeśli więc 
Erosowi  brakuje  piękna,  brakuje  mu  też 
dobra.  Agaton  nie  potrafi  wyjaśnić  tej 
sprzeczności. 

Warto 

zaznaczyć, 

ż

wypowiedź  Sokratesa  różni  się  znacznie  od 
poprzedników,  dlatego  że  praktykował  on 
swój  styl,  który  polegał  na  tym,  aby 
rozmowa niejako zmusiła rozmówcę do tego 
aby  sam  zaprzeczył  swoim  początkowym 
racjom. 
ROZPRAWA O METODZIE: 
Posiadamy  taki  sam  rozum,  rozwijamy  go 
jednak  innymi  drogami,  a  podstawowym 
celem  naszego  poznania  jest  trzymanie  sie 
jednej,  sprawdzonej  metody.  W  rozumieniu 
Kartezjusza  metoda  jest  sposobem  na 
poszukiwanie prawdy oraz tym, co pomnaża 
wiedzę  i  pozwala  odpowiednio  kierować 
umysłem. 

Metoda 

jest 

niezbędnym 

narzędziem 

prowadzącym 

do 

usystematyzowania  wiedzy  oraz  przede 
wszystkim  do  rozwiązania  problemu  - 
zwyczajnie  prowadzi  badacza  do  celu. 
Potrzeba 

metody 

jest 

poprzedzana 

zaistnieniem  wątpliwości  co  do  ustalonego 
porządku,  co  do  prawdziwości  istniejących 
twierdzeń.  Poznanie  prawdy  jest  celem 

metody  kartezjańskiej.  Kartezjusz  zakłada 
wielką  siłę  ludzkiego  umysłu,  twierdzi 
nawet, 

ż

wpływ 

innych 

ludzi 

na 

nieukształtowany  umysł  dziecka, a z czasem 
dorosłego 

człowieka 

jest 

zgubny 

dla 

odnalezienia  prawdy.  Uważa,  że  rozum 
jednostki sam powinien dochodzić  do prawd 
i twierdzeń bez niczyjej pomocy i wpływów. 
Twierdzi,  że  wiedza  otrzymywana  w  szkole 
oprócz 

podstaw 

daje 

również 

szum 

informacyjny  uniemożliwiający  prawdziwe 
poznanie.  Postawił  sobie  cele:  oddzielenie 
prawdy  od  fałszu,  zdobycie  wiedzy  o 
wszystkim co jest w życiu ważne, a przy tym 
zdecydowane kroczenie wyznaczoną, własną 
drogą,  doświadczenie  obcości  i  inności  oraz 
przykazanie,  że  prawdę  trzeba  poprzedzać 
adekwatnym  doświadczeniem.  Wyróżnił  4 
prawidła  swojej  metody
:  1.  nic  nie 
przyjmować  za  oczywistość,  zanim  nie 
zostanie 

bez 

pośpiechu 

zaniedbań 

rozpoznane  za  pomocą  własnego  umysłu  2
należy  rozkładać  wszystkie  twierdzenia  na 
czynniki  pierwsze,  rozpatrywać  w  każdym 
możliwym 

aspekcie 

3

wprowadzić 

porządek, 

rozpoczynać 

dedukcje 

od 

rozpatrzenia  aspektów  najprostszych  do 
udowodnienia  4.  dbać  by  poszczególne 
przewody myślowe były pełne i dostatecznie 
wyczerpywały 

temat. 

Część 

trzecia

„moralność  tymczasowa”  i  3  zasady:  1
prawom  i  obyczajom  swego  kraju,  miejsca 
swego życia, a przy tym zachowanie pełnego 
prawa  do  wolności  wyboru  przekonań  oraz 
zmiany  postanowień;  2.  trzymanie  się 
przekonań  jedynie  prawdopodobnych  w 
przypadku 

niemożności 

osiągnięcia 

całkowitej  pewności  3.  nie  należy  zmieniać 
rzeczy,  na  które  nie  mamy  wpływu  (los, 
porządek 

ś

wiata),innymi 

słowy 

trzeba 

mierzyć 

siły 

na 

zamiary 

Część 

czwarta(podstawy  metafizyki)  poświęcona 
została  dowodzeniu  istnienia  duszy  ludzkiej 
oraz  istnieniu  Boga.  Głównym  założeniem 
jest 

uznanie 

zmysłów 

za 

zawodne, 

umiejętność  uniesienia  sie  ponad  „rzeczy 
zmysłowe”  i  odejście  od  wyobrażania  sobie 
czegokolwiek, 

które 

uniemożliwia 

zrozumienie  togo,  co  niewyobrażalne.  W 
ramach  wspomnianej  części  Kartezjusz 
dochodzi  do  słynnego  stwierdzenia  „myślę, 
więc  jestem”(4),które  to  uznał  za  pierwsza 
zasadę 

filozofii, 

której 

poszukiwał. 

Kartezjusz dowodzi  istnienia duszy  ludzkiej, 
uniezależnionej  od  ciała.  Kartezjańskie 
założenia obowiązują każdą naukę, która jest 
sprawdzalna  i  posiada  przedmiot  swych 
badań. 
OBRONA SOKRATESA: 
I
  Sokrates  zostaje  oskarżony  o:  1.  Psucie 
młodzieży-  dowodzi,  że  żaden  człowiek  nie 
może  świadomie  dążyć  do  deprawowania 
innej 

osoby 

ze 

swojego 

najbliższego 

otoczenia,  ponieważ  ta  zwróciłaby  się  w 
końcu przeciwko niemu. Może tu więc w grę 
wchodzić jedynie  nieumyślne psucie, a takie 
należy  zwalczać  nie  sądem,  lecz  za  pomocą 
własnych  argumentów  i  nauczania  2
Bezbożność 

wprowadzanie 

nowych 

duchów  3.  Wróg  demokracji  ateńskiej.  II 
werdykt-  skazanie  na  śmierć  .  Sokrates  o 
ś

mierci:  ,  że  nie  boi  się  śmierci,  bo  nie  wie, 

czy to coś dobrego czy złe, śmierć jest czymś 
dobrym  dla  niego.  Śmierć  jest  albo 
całkowitym  unicestwieniem  ciała  i  duszy,  w 
którym  człowiek  nie  odczuwa  już  żadnych 
wrażeń,  i  tym  samym  uwolnieniem  od 
wszelkich trosk, albo jakimś przeobrażeniem 
i  przeniesieniem  się  duszy  w  inne  miejsce  – 
do  Hadesu,  gdzie  Sokrates  będzie  mógł 
spotkać dawnych bohaterów i poetów i dalej 
prowadzić  z  nimi  swoje  dysputy.  III 
Znaczenie  obrony  Sokratesa:  Obrona 
Sokratesa
  jest  dziełem  filozoficznym  w 
najgłębszym 

sensie 

tego 

słowa. 

Odpowiadając  na  zarzuty  Ateńczyków, 
Sokrates  mógł  dość  łatwym  kosztem  ocalić 
swoje życie, kajając się za swoją działalność, 
wreszcie 

proponując 

dla 

siebie 

karę 

wygnania  lub  więzienia.  Nie  mógł  jednak 
tego  zrobić;  za  żadną  cenę  nie  mógł 
zrezygnować  z  refleksji  nad  tym,  co  dobre  i 
sprawiedliwe,  z  pytania,  co  robić,  aby  żyć 
dobrze.  Poszukiwanie  prawdy  nie  może 
zależeć  od  nastrojów  społeczeństwa  i 
wyroków  sądów  –  to  odkrycie  Sokratesa 
pozostaje  aktualne  do  dzisiaj  i  do  dzisiaj 
stanowi wezwanie do badania własnej natury 
duchowej  (duszy  –  słowami  Sokratesa)  i 
właściwego kierowania własnym życiem. 
PODZIAŁ FILOZOFII – WYKŁADY: 
Ontologia
  lub  metafizyka  (por.  metafizyka 
klasyczna) 

– 

podstawowy 

(obok 

epistemologii)  dział  filozofii  starający  się 
badać  strukturę  rzeczywistości  i  zajmujący 
się problematyką związaną z pojęciami bytu, 
istoty, istnienia i jego sposobów, przedmiotu 
i  jego  własności,  przyczynowości,  czasu, 
przestrzeni,  konieczności  i  możliwości. 
Epistemologia 

teoria 

poznania 

lub 

gnoseologia  –  dział  filozofii,  zajmujący  się 
relacjami  między  poznawaniem,  poznaniem 
a  rzeczywistością.  Epistemologia  rozważa 
naturę takich pojęć jak: prawda, przekonanie, 
sąd, spostrzeganie, wiedza czy  uzasadnienie. 
a  aksjologia  dzieli  sie  na  etyke  -  teorie 
moralnosci i estetyke - teorie piękna. 
PODZIAŁ FILOZOFII – INTERNET: 
Metafizyka  -  można  nazwać  ją  „filozofią 
pierwszą”  lub  teorią  bytu,  którą  się  zajmuje, 
nazwa  używana  znamiennie  z  ontologią, 
wyjaśnia  ona  istnienie  całej  autentycznej 
rzeczywistości.  
Antropologia  -  jak  sama  nazwa  wskazuje 
dział  filozofii  zajmujący  się  człowiekiem, 
dążący  do  poznania  natury  i  mentalności 
człowieka,  interesujący  się  sensem  życia  i 
działania człowieka, jak i jego stosunkiem do 
cywilizacji i dziejów.  
Etyka  i  Estetyka  -  wchodzą  one  w  skład 
aksjologii,  dziedziny  filozofii  zajmującej  się 
samymi  wartościami.  Etyka  zajmuje  się 
ogółem  norm  i  wartości  moralnych.  Jej 
celem 

jest 

ukazanie 

wypróbowanych 

podstaw  dla  słusznych,  rozumnych  działań. 
Podstawowe  pytania  etyki  dotyczą  dobra, 
którym ludzie powinni się kierować w swych 
zamiarach 

postępowaniach. 

Estetyka  zajmuje  się  ogólnym  pojęciem 
piękna  i  jego  formami,  w  jakich  przejawia 
się  ono  codziennym  życiu.  Zajmuje  się  ona 
rozpatrywaniem  wartości  estetycznych,  jak  i 
zarówno ocen.  
Filozofia  dziejów  -  inaczej  historiozofia, 
bada  ona  kierunki  rozwoju  człowieka  na  tle 
jego  historyczności.  Doszukuje  się  ona 
przypuszczeń  na temat tego, czy dzieje  mają 
jakiś  możliwy  do  odczytania  sens,  oraz  czy 
ich  bieg  zmierza  do  jakiegoś  określonego 
celu.  
Filozofia 

społeczno 

polityczna 

przedmiotem  dociekań  staje  się  państwo, 
teoria  jego  ustroju.  Człowieka  pojmuje  się 
tutaj 

jako 

jednostkę 

społeczną, 

współtworzącą daną jedność państwową.  
Teoria  poznania  i  teoria  wiedzy  -  zwana 
również  gnoseologią  jak  i  epistemologią. 
Dziedzina ta bada granice wiedzy i poznania. 
Bada  to,  w  jaki  sposób  poznajemy,  nasze 
relacje  między  podmiotem  oraz  zakresem 
poznania.  
Logika  -  jest  to  teoria  analitycznego  i 
hierarchicznego  myślenia.  Obejmuje  ona  w 
swym  zakresie:  1.metodologię,  naukę  o 
procesie  badawczym  i  dowodzeniu;  2. 
semiotykę,  która  zajmuje  się  teorią  znaków, 
jako rezultatów zabiegów empirycznych.  

background image

TEORIA 

WIELKIEGO 

WYBUCHU: 

Problem  wieczności  świata  należy  do 
najstarszych problemów filozoficznych. Jego 
wielkie  znaczenie  światopoglądowe  i,  co  za 
tym  idzie,  ostrość  prowadzonych  wokół 
niego dyskusji wynikały z faktu, że uwikłany 
jest  on  w  spory  religijne  dotyczące  stosunku 
Boga  do  świata.  Koncepcja  stworzenia 

ś

wiata  ex  nihilo  (z  niczego)  przez  Boga 

zdawała  się  nieuchronnie  prowadzić  do 
wniosku,  że  Bóg  stworzył  świat  w  czasie, 
oraz że był czas, kiedy nie było świata. Taki 
pogląd  niektórzy przypisują św. Tomaszowi, 
jednakże na przykład św. Augustyn głosił, że 
Bóg stworzył świat nie w czasie, lecz wraz z 
czasem,  tak  iż  początek  świata  był  zarazem 
początkiem samego czasu.  We współczesnej 
kosmologii  naukowej  (która  jest  częścią 
fizyki, i dlatego wła-śnie zwie się ją niekiedy 
kosmologią 

fizyczną 

lub 

megafizyką) 

pogląd, że czas istniał przed światem, nie ma 
zdecydowanych  zwolenników,  z  tego  m.in. 
względu,  iż  fizyka  współczesna  odrzuciła  w 
zasadzie  substancjalną  koncepcję  czasu  i 
przestrzeni 

głoszoną 

przez 

Newtona. 

Zgodnie  z  tą  koncepcją  czas  i  przestrzeń  są 
absolutne, tzn. istnieją niezależnie od materii 
i  wszelkich  procesów  fizycznych  w  nich 
zachodzących.  Była  to  słynna  koncepcja 
absolutnego  czasu  i  absolutnej  przestrzeni, 
która została podważona przez szczególną, a 
następnie  przez  ogólną  teorię  względności.  
Zasadniczego  znaczenia  nabrały  natomiast 
dwie  inne  koncepcje.  Jedna  z  nich  głosi,  że 
czas  jest  jednoznacznie  sprzężony  ze 

ś

wiatem  i  albo  świat  jest  wieczny  (co 

oznacza także wieczność czasu), albo też oba 
powstały  jednocześnie  (na  przykład  w 
momencie  Wielkiego  Wybuchu).  Według 
drugiej  koncepcji  natomiast  czas  powstał 
nieco później niż świat, to znaczy wyłonił się 
jako  odrębna  charakterystyka  świata  z 
pewnej  całości,  która  zaistniała  „wcześniej”. 
Z  punktu  widzenia  zdrowego  rozsądku  jest 
to, rzecz jasna, koncepcja paradoksalna, gdyż 
przypisuje  ona  światu  trwanie  czasowe 
wtedy („wcześniej”), kiedy czasu jeszcze nie 
było. Zgodnie z tą koncepcją w początkowej 
fazie  istnienia  Wszechświata,  to  znaczy  w 
momencie  Wielkiego  Wybuchu,  czas  nie 
różnił  się  od  przestrzeni  (był  faktycznie 
jednym  z  wymiarów  izotropowej,  czyli  nie 
mającej wyróżnionego kierunku przestrzeni). 
Wraz  z  powstaniem  teorii  Wielkiego 
Wybuchu  pojawiło  się  pytanie:  co  było 
wcześniej?  Niekompletność  teorii  Wielkiego 
Wybuchu  sprawia,  że  na  to  pytanie  nie 
potrafimy na razie odpowiedzieć. Co więcej, 
nie  wiemy  nawet  dokładnie,  czy  jest  to 
pytanie  sensowne.  Jego  sensowność  zależy 
od  rozstrzygnięcia  kwestii:  czym  jest  Wielki 
Wybuch  i  jakie  są  jego  uwarunkowania? 
Jeśli  Wielki  Wybuch  jest  absolutnym 
początkiem  wszechświata  (tak  iż  nawet  czas 
wcześniej  nie  istniał), to pytanie to  może się 
okazać  pozbawione  sensu.  Jeśli  natomiast 
Wielki  Wybuch  stanowi  jedynie  względny 
początek,  to  znaczy  kolejną  fazę  ewolucji 

ś

wiata 

(rzeczywistości, 

która 

istniała 

wcześniej), to pytanie powyższe jest w pełni 
sensowne. 

Niestety, 

teoria 

Wielkiego 

Wybuchu 

jak 

dotąd 

nie 

udziela 

jednoznacznej  odpowiedzi  ani  na  pytanie  o 
przyczyny  Wielkiego  Wybuchu,  ani  na 
pytanie  o  jego  charakter.  Nie  rozstrzyga 

zatem 

także 

kwestii 

pochodzenia 

wszechświata.  Dlatego  na  jej  gruncie 
formułowane 

są 

zarówno 

koncepcje 

wszechświata  wiecznego,  jak  też  koncepcje 
wszechświata  mającego  początek  (i  koniec) 
w czasie. Zanim za-rysujemy niektóre z tych 
koncepcji,  zatrzymajmy  się  na  samym 
pojęciu  wieczności  świata.  Byt  wieczny  to 
byt  bez  czasowego  początku  (odwieczny) 
oraz  bez  czasowego  końca  (dowieczny).  W 
terminologii  Einsteina  jest  to  byt  czasowo 
nieograniczony,  to  znaczy  taki,  którego 

ż

aden 

moment 

nie 

jest 

topologicznie 

wyróżniony i każdy ma normalne sąsiedztwo 
(jest  to  byt  bez  czasowego  początku  i  bez 
czasowego  końca).  Wieczności  świata  (jego 
czasowej  nieograniczoności)  nie  należy 
mieszać z czasową  nieskończonością świata. 

Ś

wiat  jest  czasowo  nieskończony,  jeśli  trwa 

nieskończoną 

ilość 

czasu 

(to 

znaczy 

nieskończoną ilość jednostek czasowych, np. 
sekund  lub  lat).  Jest  natomiast  czasowo 
nieograniczony  (wieczny),  gdy  nie  ma  ani 
początku,  ani  końca  w  czasie.  W  czasach, 
kiedy 

nie 

odróżniano 

czasowej 

(i 

przestrzennej) 

nieograniczoności 

od 

czasowej  (i  przestrzennej)  nieskończoności, 
przez wieczność świata rozumiano za-równo 
jego  czasową  nieograniczoność,  jak  i 
czasową  nieskończoność.  Obecnie  jednak 
powyższa 

niejednoznaczność 

jest 

niedopuszczalna. 

Ponieważ 

kwestii 

wieczności  świata  szło  zawsze  przede 
wszystkim  o  to,  czy  ma  on  początek  (i 
koniec)  w  czasie  (i  w  szczególności  czy  nie 
został stworzony przez Boga), na drugim zaś 
miejscu 

stała 

kwestia, 

czy 

trwa 

on 

skończoną, czy też nieskończoną ilość czasu, 
dlatego  nie  należy  się  dziwić,  że  Einstein 
utożsamił  problem  wieczności  świata  z  jego 
czasową  nieograniczonością,  nie  zaś  z 
czasową 

nieskończonością. 

Rozpatrzmy 

obecnie  te  koncepcje  Wielkiego  Wybuchu, 
które  zakładają,  że  świat  jest  wieczny,  a 
przeto  głoszą,  że  Wielki  Wybuch  nie  jest 
absolutnym początkiem istnienia świata, lecz 
jedynie  pewną  nową  fazą  w  jego  istnieniu. 
Jedną  z  nich  jest  koncepcja  jednego  cyklu, 
zgodnie z którą Wielki Wybuch  i, co za tym 
idzie,  faza  rozszerzania  się  Wszechświata 
została  poprzedzona  nieskończenie  długo 
trwającą  fazą  kurczenia  się  Wszechświata. 
Zakładając, 

ż

obie 

fazy 

trwają 

nieskończenie długo, koncepcja ta faktycznie 
głosi,  że  świat  jest  czasowo  nieograniczony 
(tzn.  nie  ma  czasowego  początku  i  nie  ma 
czasowego  końca)  i  zarazem  czasowo 
nieskończony  (trwa  nie-skończoną  ilość 
czasu).  Uwzględniając  rozróżnienie  pojęć 
nieskończoności  oraz  nieograniczoności  w 
zastosowaniu  do  czasu  oraz  do  czasowego 
trwania  świata,  można  –  zamiast  dycho-
tomicznego  podziału  koncepcji  próbujących 
rozstrzygnąć 

problem 

pochodzenia 

Wszechświata 

na 

koncepcje 

ś

wiata 

wiecznego  (czasowo  nieograniczonego)  oraz 

ś

wiata  mającego  początek  i  koniec  w  czasie 

(czasowo ograniczonego) – wprowadzić trój-
członowy 

podział 

na: 

(1) 

koncepcje 

wszechświata  czasowo  nieograniczonego  i 
nieskończonego, (2) koncepcje wszechświata 
czasowo nieograniczonego (wiecznego), lecz 
skończonego,  (3)  koncepcje  Wszechświata 
czasowo ograniczonego i skończonego. Tym 
niemniej  pozostaje  faktem,  że  najbardziej 

nośny światopoglądowo był i pozo-staje spór 
między  koncepcjami  drugiego  i  trzeciego 
rodzaju,  to  znaczy  kontrowersja  w  kwestii, 
czy  świat  jest  wieczny,  czy  też  ma  początek 
(i koniec) w czasie.