badanie, analiza i ocena stanu środowiska w 

celu obserwacji zachodzących w nim 

zmian; niekiedy obejmuje także 

prognozowanie zmian środowiska.

Prowadzony w skali:



globalnej (światowej), 



kontynentalnej, 



ogólnokrajowej 



lokalnej (np. w strefie oddziaływania 

obiektu przemysłowego);

Może dotyczyć powietrza 

atmosferycznego, wód 

powierzchniowych i podziemnych, gleby 

i hałasu oraz przyrody ożywionej. 

Ważnym uzupełnieniem monitoringu 

środowiska są pomiary ilości 

zanieczyszczeń wprowadzanych do 

środowiska, np. wielkości emisji pyłów i 

gazów do atmosfery, ilości i składu 

ścieków odprowadzanych do wód, 

nagromadzenia i charakterystyki 

odpadów.

Celem jest ustalenie

stanu jakościowego wód

, a 

przez to podstaw do podejmowania działań na 

rzecz jej poprawy w razie potrzeby. Jest to 

podstawa ochrony wód, zwłaszcza ochrony 

przed zanieczyszczeniem, zarówno 

zanieczyszczeniem prowadzącym do eutrofizacji, 

głównie pochodzącym z sektora bytowo-

komunalnego i rolnictwa (zanieczyszczenia 

biogenne), jak i zanieczyszczeniem przemysłowym.

Monitoring wód, zgodnie z 

wymogami Ramowej Dyrektywy Wodnej, 

dzieli się na trzy rodzaje różniące się 

zakresem i częstotliwością badań:



monitoring diagnostyczny



monitoring operacyjny



monitoring badawczy



monitoring obszarów chronionych (w 

Polsce do 2011 r. prowadzony w ramach 

monitoringu operacyjnego).

Monitoring diagnostyczny wód 

powierzchniowych prowadzi się w celu:



ustalenia stanu jednolitych części wód 

powierzchniowych



określenia rodzajów oraz oszacowania 

wielkości znacznych oddziaływań 

wynikających z działalności człowieka



zaprojektowania przyszłych programów 

monitoringu



dokonania oceny długoterminowych 

zmian stanu wód – naturalnych i 

antropogenicznych.

Monitoring operacyjny prowadzi w celu:



ustalenia stanu jednolitych części wód powierzchniowych, które zostały 

określone jako zagrożone niespełnieniem określonych dla nich celów 

środowiskowych



dokonania oceny zmian stanu wód powierzchniowych wynikających z 

programów, które zostały przyjęte dla poprawy jakości wód



obserwacji przepływu wód.

Monitoring badawczy prowadzi się w celu:



wyjaśnienia przyczyn nieosiągnięcia celów środowiskowych określonych 

dla danej jednolitej części wód powierzchniowych, jeżeli wyjaśnienie 

tych przyczyn jest niemożliwe na podstawie danych oraz informacji 

uzyskanych w wyniku pomiarów i badań prowadzonych w ramach 

monitoringu diagnostycznego i operacyjnego



wyjaśnienia przyczyn niespełnienia celów środowiskowych przez daną 

jednolitą część wód powierzchniowych, jeżeli z monitoringu 

diagnostycznego wynika, że cele środowiskowe wyznaczone dla danej 

jednolitej części wód powierzchniowych nie zostaną osiągnięte, i gdy 

nie rozpoczęto realizacji monitoringu operacyjnego dla tej jednolitej 

części wód powierzchniowych



określenia wielkości i wpływów przypadkowego zanieczyszczenia



ustalenia przyczyn wyraźnych rozbieżności między wynikami oceny stanu 

ekologicznego na podstawie biologicznych i fizykochemicznych 

elementów jakości.

Monitoring obszarów chronionych prowadzi się w 

celu 

takim jak diagnostyczny i operacyjny 

na obszarach chronionych(np. w ujęciach wody 

pitnej, na obszarach Natura 2000), m.in.:



ustalenia stanu tych wód powierzchniowych



ustalenia stopnia spełniania wymogów, jakie są 

dodatkowo wymagane dla wód tych obszarów



oceny wpływu znaczących oddziaływań i 

skuteczności działań mających na celu 

powstrzymanie tych oddziaływań.



ma na celu śledzenie zmian różnych cech gleb 

użytkowanych rolniczo, szczególnie właściwości 

chemicznych, zachodzących w określonych 

przedziałach czasu, pod wpływem rolniczej i 

pozarolniczej działalności człowieka 

(antropopresji).



Badania prowadzone są w cyklach 5-letnich w 

ramach krajowej sieci, na którą składa się 216 

punktów pomiarowo-kontrolnych, zlokalizowanych 

na glebach użytkowanych rolniczo na terenie 

całego kraju.



W wyznaczonych punktach pomiarowych pobierane są 

próby profili glebowych a następnie oznaczane 

następujące wskaźniki: skład granulometryczny (8 frakcji), 

% próchnicy, %CaCO 3, pH, kwasowość hydrolityczna, 

kwasowość wymienna, zawartość przyswajalnych dla 

roślin form fosforu (P 2O 5), potasu (K 2O), magnezu (Mg) 

i siarki (S-SO 4), zawartości: azotu ogólnego, węgla 

organicznego, wielopierścieniowych węglowodorów 

aromatycznych, wymiennego wapnia, potasu, magnezu i 

sodu, przewodnictwo elektryczne i radioaktywność. 

Obliczane są również: stosunek C : N, zasolenie gleby, 

kationowa pojemność sorpcyjna, suma zasad 

wymiennych oraz stopień wysycenia kationami 

zasadowymi. W próbkach glebowych oznaczana jest 

również zawartość rozpuszczalnych (tzn. całkowitych lub 

tzw. "całkowitych") form: wapnia, magnezu, potasu, sodu, 

glinu, żelaza, fosforu, manganu, kadmu, miedzi, chromu, 

niklu, ołowiu, cynku, kobaltu, wanadu, litu, berylu, boru, 

strontu i lantanu.



Badania wykonywane są przez Instytut Uprawy, 

Nawożenia i Gleboznawstwa w Puławach.



monitoring hałasu obejmuje zarówno emisję hałasu 

jak i ocenę klimatu akustycznego.



Podstawowym celem badań monitoringowych 

jest ocena stanu klimatu akustycznego

w środowisku oraz obserwacja jego zmian, co jest 

zapisane

w art. 117 Poś, tak by w efekcie:



określić skalę zagrożenia,



umożliwić efektywne podejmowanie działań 

zmierzających do poprawy klimatu akustycznego 

w środowisku na terenie kraju.

Państwowy monitoring środowiska, 

według art. 25 ust. 2 ustawy - Prawo 

ochrony środowiska, jest systemem: 

pomiarów, ocen i prognoz stanu 

środowiska oraz gromadzenia, 

przetwarzania i rozpowszechniania 

informacji o środowisku.

Państwowy Monitoring  Środowiska 

(PMŚ) został utworzony 

ustawą z dnia 20 

lipca 1991 roku o Inspekcji Ochrony 

Środowiska 

(Dz. U. z  2007 r. Nr 44, poz. 

287 z późn. zm.) w celu zapewnienia 

wiarygodnych informacji o stanie 

środowiska.

Koordynatorem realizacji PMŚ jest 

Główny Inspektor Ochrony 

Środowiska.

Jest to realizowane poprzez systematyczne 

informowanie organów administracji i 

społeczeństwa o: 



jakości elementów przyrodniczych, 



dotrzymywaniu standardów jakości 

środowiska określonych przepisami oraz 

obszarach występowania przekroczeń tych 

standardów; 



występujących zmianach jakości elementów 

przyrodniczych i przyczynach tych zmian, w 

tym powiązaniach przyczynowo skutkowych 

występujących pomiędzy emisjami i stanem 

elementów przyrodniczych.

Celem jego jest zwiększenie skuteczności 

działań na rzecz ochrony środowiska 
poprzez 

zbieranie, analizowanie i 

udostępnianie danych dotyczących stanu 
środowiska i zmian w nim zachodzących. 

Za badania o charakterze monitoringowym 
uznawane są pomiary spełniające warunki 
cykliczności, unifikacji: metodyk, sprzętu 
oraz interpretacji.

Informacje wytworzone w ramach PMŚ wykorzystywane są 

przez jednostki administracji rządowej i samorządowej dla 

potrzeb operacyjnego zarządzania środowiskiem za pomocą 

instrumentów prawnych, takich jak: postępowanie w sprawie 

ocen oddziaływania na środowisko, pozwolenia na 

wprowadzanie do środowiska substancji lub energii, programy i 

plany ochrony środowiska jako całości i jego poszczególnych 

elementów, plany zagospodarowania przestrzennego.

Informacje 

wytworzone w ramach PMŚ wykorzystywane są 

także do celów monitorowania skuteczności działań i 

strategicznego planowania w zakresie ochrony środowiska i 

zrównoważonego rozwoju na wszystkich poziomach 

zarządzania.

W 

ramach PMŚ pozyskiwane są informacje niezbędne do 

obsługi międzynarodowych zobowiązań Polski, w tym procesu 

integracji z UE. W okresie przedakcesyjnym dane PMŚ były i są 

wykorzystywane w pracach związanych z formułowaniem 
stanowisk negocjacyjnych



wykonywanie badań wskaźników 

charakteryzujących poszczególne elementy 

środowiska,



prowadzenie obserwacji elementów przyrodniczych,



gromadzenie i analizę wyników badań i obserwacji,



ocenę stanu i trendów zmian jakości poszczególnych 

elementów środowiska w oparciu o ustalone kryteria,



identyfikację obszarów przekroczeń standardów 

jakości środowiska,



analizy przyczynowo-skutkowe,



opracowywanie zestawień, raportów, komunikatów i 

ich udostępnianie w formie drukowanej lub zapisu 

elektronicznego, w tym za pomocą internetu.

Trzy bloki państwowego monitoringu środowiska:

blok- presje, blok-stan oraz blok-oceny i 

prognozy

.

W ramach bloku – presje  będą pozyskiwane 

informacje o  źródłach i  ładunkach 

substancji odprowadzanych do  środowiska, a w 

szczególności informacje o emisjach 

pozyskiwane z systemu administracyjnego, statystyki 

publicznej oraz wytwarzane przez 

Inspekcję Ochrony Środowiska.  
Podstawowym blokiem w systemie PMŚ jest blok-stan, 

obejmujący działania związane z 

pozyskiwaniem, gromadzeniem, analizowaniem i 

upowszechnianiem informacji o poziomach 

substancji i innych wskaźników charakteryzujących 

stan poszczególnych elementów 

przyrodniczych. W oparciu o dane zgromadzone w 

ramach tego bloku wykonywane będą oceny 

dla poszczególnych komponentów.  
Informacje gromadzone w ramach bloków presje i 

stan zasilą blok- oceny i prognozy, w 

ramach którego będą wykonywane zintegrowane 

oceny i prognozy stanu środowiska, analizy 

przyczynowo-skutkowe wiążące istniejący stan  

środowiska z czynnikami kształtującymi ten 

stan, mającymi swoje źródło w społeczno-

gospodarczej działalności człowieka. 

Na poziomie województwa,  zadania Inspekcji 

Ochrony  Środowiska związane 

z Państwowym Monitoringiem Środowiska 

wykonuje Wojewoda przy pomocy 

Wojewódzkiego 

Inspektora Ochrony  Środowiska. Jednocześnie 

Wojewódzki Inspektor Ochrony  Środowiska 

wykonuje w imieniu Wojewody zadania i 

kompetencje Inspekcji Ochrony Środowiska 

określone 

w ustawie o Inspekcji (z dnia 20 lipca 1991 r., t.j. 

Dz. U. z 2007 r. Nr 44, poz. 287, z późn. zm.). 

Na poziomie krajowym zadania PMŚ wykonuje 

Główny Inspektor Ochrony Środowiska. Jest on 

również koordynatorem działań prowadzonych 

dla potrzeb Państwowego Monitoringu 

Środowiska. 



Wstęp ……………………………………………………………………………………....- 5 -



1. Definicja, cele i zadania Państwowego Monitoringu Środowiska …………………...- 7 -



2. Struktura Państwowego Monitoringu Środowiska …………………………………..- 9 -



3. Blok – presje …………………………………………………………………………...- 12 -



4. Blok – stan ……………………………………………………………………………..- 18 -



4.1. Podsystem monitoringu jakości powietrza ................................................................- 19 -



4.2. Podsystem monitoringu jakości wód .........................................................................- 34 -



4.2.1. Monitoring wód powierzchniowych – wody śródlądowe, wody przejściowe 



i przybrzeżne .....................................................................................................- 34 -



4.2.2. Monitoring wód powierzchniowych – Morze Bałtyckie ....................................- 56 -



4.2.3. Monitoring jakości wód podziemnych ...............................................................- 59 -



4.3. Podsystem monitoringu jakości gleby i ziemi ...........................................................- 64 -



4.4. Podsystem monitoringu przyrody .............................................................................- 66 -



4.5. Podsystem monitoringu hałasu ..................................................................................- 78 -



4.6. Podsystem monitoringu pól elektromagnetycznych .................................................- 85 -



4.7. Podsystem monitoringu promieniowania jonizującego ............................................- 89 -



5. Blok – oceny i prognozy ………………………………………………………………- 94 -



6. System jakości w PMŚ; laboratoria i sieci pomiarowe ……………………………..- 96 -



6.1. System jakości w monitoringu powietrza .................................................................- 97 -



6.2. System jakości w monitoringu wód ..........................................................................- 98 -



6.3. System jakości w monitoringu hałasu .......................................................................- 98 -



6.4. System jakości w monitoringu pól elektromagnetycznych .......................................- 98 -



6.5 System jakości w monitoringu promieniowania jonizującego ...................................- 99 -



7. System baz danych i prezentacji informacji PMŚ …………………………………- 100 -



8. Uwarunkowania finansowe realizacji programu PMŚ ……………………………- 103