Normy czyli nadawanie znaczenia wynikom testowym 

 

Możemy wyróżnić trzy koncepcje normy: normę definiowaną przez kryterium 
teoretyczne, kryterium kulturowe i kryterium statystyczne.  

 
 

 

Zgodnie z kryterium teoretycznym norma wyznaczona jest przez jakąś teorię 
(koncepcję) psychologiczną. Zasadniczym znaczeniem terminu norma jest pewien 
wzór (model) wynikający z przyjętej teorii, pozostałe zaś znaczenia mieszczą się 
w tych ramach.  

 

 

Według kryterium kulturowego normę określają przepisy i wzory kulturowe. Bez 
względu na treść tych wzorów istotą normy jest zgodność z takim przepisem.  

 

 

Natomiast według kryterium statystycznego normą jest to, co jest opisywane jako 
„zachowanie większości” czy jako „zachowanie średnie lub przeciętne”  

 

Normy czyli nadawanie znaczenia wynikom testowym

 

 

 

 

 

 

Normą – w sensie psychometrycznym – jest standard ilościowy, 

wyznaczony przez średnią, medianę lub inną miarę tendencji centralnej 

obliczoną dla grupy przedstawicieli danego typu (gatunku). 

Normą jest typowe zachowanie (typowy wynik w teście) otrzymany dla 

określonej grupy osób.

 

W psychometrii przyjmujemy statystyczne rozumienie normy. 

Norma nie oznacza standardu „dobrego” wykonania testu;  

norma opisuje poziom typowego wykonania testu przez osoby  

należące do określonej grupy. 

 
 

Rodzaje norm 

 

ze względu na sposób definiowania grupy odniesienia 

 

 

normy ogólnokrajowe 

 

normy lokalne 

 

ze względu na sposób ich konstrukcji 

 
 

 

 

typu standardowego 

 

typu rangowego

 

 

typu równoważnikowego

 

 

normy wymagań

 

Przekształcanie indywidualnego wyniku testowego 

w odpowiadający mu wynik standardowy z 

 

 

 
 
 
 
 
 
 
 

i

X

 

to indywidualny wynik testowy 

X

to średni wynik w teście otrzymany w grupie odniesienia 

SD

to odchylenie standardowe ogólnych wyników testowych

 

 w 

grupie odniesienia 

i

i

X

X

z

SD

−

=

Przekształcanie wyników z na jednostki 

wybranej skali standardowej 

 

jednostka skali standardowej = (s

s

)(z) + 0

s

 

 
 
 
 

T = 10z + 50 

stanin = 2z + 5 

sten = 2z + 5.5 

IQ Wechslera = 15z + 100 

tetron = 4z + 10 

 

Skala staninowa - rozkład 

 
 

Etapy procedury obliczania norm 

Porównanie skali T i skali staninowej 

 

 
 
 

0

1z

2z

3z

-3z

-2z

-1z

Skala z

50

40

30

60

20

70

80

Skala T

0

1z

2z

-3z

-2z

-1z

5

3

1

7

9

Staniny

SYTUACJA A

SYTUACJA B

X

Y

X

T

Y

T

X

Y

3z

X

Y

X

Y

X   =  Y   =  9

S

S

Skala z

Skala centylowa 

 

C

E

N

T

Y

L 

0

C

E

N

T

Y

L 

1

C

E

N

T

Y

L 

2

C

E

N

T

Y

L 

98

C

E

N

T

Y

L 

99

C

E

N

T

Y

L 

10

0

0

.5

%

1

.0

%

0

.5

%

1

.0

%

1

.0

%

1

.0

%

Zależność między skalą centylową a rozkładem normalnym 

0

1z

2z

3z

-3z

-2z

-1z

50

40

30

60

20

70

80

90

99

10

1

Mediana

skala centylowa

Siatka centylowa 

 
 

50

40

30

60

20

70

80

90

10

sk

al

a 

ce

n

ty

lo

w

a

A

B

C

D

d

2

d

3

d

1

d < 

1 

d <d

2 3

Wady i zalety norm typu 

równoważnikowego 

 

 
 

Zalety Wady 

 

osiągnięcia badanych są 
traktowane rozwojowo 

 

równoważniki klasy bądź 
wieku pokazują opóźnienia 
bądź przyspieszenie w 
uczeniu się, bądź to w 
stosunku do średnich 
osiągnięć uczniów tej 
samej klasy, bądź w 
stosunku do rówieśników 

 

rok szkolny i rok życia 
stanowią naturalne, dobrze 
znane wszystkim 
użytkownikom testów, 
jednostki miary 

 

normy te można 
dostosować do każdego 
miesiąca nauki 

 

przyjmuje się w nich 
założenie o równomiernym 
rozwoju 

 

normy takie nadają się 
tylko do niektórych treści 
nauczania 

 

bywają mylnie uważane za 
rejestry wymagań 
programowych 

 

bywają podstawą daleko 
idących uogólnień 

 

ustalanie ich jest 
pracochłonne i kosztowne 

 

wartość norm typu 
równoważnikowego zależy 
od przedmiotu nauczania i 
polityki władz szkolnych