Zagadnienia z polityki ekonomicznej

1. Podział i charakter zasobów gospodarczych.

1. Naturalne

• Odnawialne (podlegające recyklingowi, woda, gleba, lasy)
• Nieodnawialne (paliwa kopalniane: węgiel, ropa naftowa, gaz ziemny
• Częściowo odnawialne

2. Kapitałowe

• Rzeczowe (środki pracy tj. maszyny, narzędzia, instalacje, urządzenia itp.)
• Finansowe (środki pieniężne wyst. w różnych postaciach: gotówka, dewiza, papiery wartościowe)

3. Osobowe (siła robocza,ludzie, ich umiejętności i doświadczenia. Cechą kapitału ludzkiego są

zdolności człowieka do uczenia się i ciągłego rozwijania wiedzy. Rozwój wiedzy człowieka jest
głównym czynnikiem postępu technicznego i organizacyjnego. Człowiek jest innowatorem, tzn.
odkrywa i stosuje nowe narzędzia pracy, tworzy nowe systemy organizacji pracy.)

4.  Technologiczne (pozwala na wytworzenie produktów przy mniejszym użyciu surowca)
Zasoby  odnawialne  należy  tu  między  innymi  woda,  która  krąży  i  nieustannie  odnawia  się  w  tak
zwanym  cyklu  hydrologicznym.  Parująca  znad  mórz  woda  transportowana  jest  atmosferą  w  kierunku
lądu,  gdzie  spada  w  postaci  deszczu  lub  śniegu,  a  następnie  z  powrotem  przemieszcza  się  ku  morzu.
Odnawialnym  bogactwem  naturalnym  może  być  również  dobrze  uprawiana  gleba,  ponieważ
wierzchnie  warstwy  litej  skały  ulegają  ciągłemu  wietrzeniu,  dzięki  czemu  warstwa  gleby  niejako
"przyrasta" od dołu. Podobnie, właściwie zarządzane lasy zabezpieczają stałe dostawy drewna.
Zasoby  nieodnawialne  tworzyły  się  wiele  milionów  lat.  Powstają  tak  powoli,  że  z  perspektywy
długości  ludzkiego  życia  ich  zapasy  są  skończone,  wyczerpywane.  Do  surowców  nieodnawialnych
należą  między  innymi  paliwa  kopalne  (węgiel,  ropa  naftowa,  gaz  ziemny),  które  potrzebowały  wielu
milionów  lat  na  powstanie  z  materii  organicznej.  Wydobyte  z  wnętrza  ziemi  są  albo  spalane  i
zamieniane  na  energię,  albo  są  surowcem  do  produkcji  różnych  tworzyw,  np.  plastiku  i  farb,  nie
nadających się do powtórnego przetworzenia. Za nieodnawialne uważa się również metale, chociaż nie
są  one  spalane  jak  paliwa,  to  jednak  raz  użyte,  z  punktu  widzenia  środowiska,  do  którego  miałyby
wrócić,  są  niczym  więcej  niż  złomem.  W  ciągu  ostatnich  dwudziestu  lat  ludzie  stali  się  bardziej
świadomi  ogromnego  marnotrawstwa  surowców  naturalnych.  W  wielu  krajach  znaczną  część
surowców  wykorzystuje  się  powtórnie.  Aluminiowy  i  żelazny  złom  staje  się  głównym  źródłem
surowców  dla  stale  rozwijającego  się  przemysłu.  Powtórne  wykorzystanie  metali  pomaga  również
zaoszczędzić energię.
Zasoby osobowe  nazywane pracą, które tworzą ludzie siłą swoich mięśni i wykorzystaniem zdolności
umysłowych.  Istnieje  w  literaturze przedmiotu  kilka definicji pojęcia  zarządzania  zasobami ludzkimi.
Jest to aktywność konieczna dla pozyskania i utrzymania niezbędnych dla firmy osób oraz zapewnienia
wysokiej  wydajności  pracy.  Jest  to  też  proces  na  który  składają  się:  planowanie  zasobów  ludzkich,
rekrutacja, zwolnienia, selekcja i dobór pracowników, identyfikacja i dobór kompetencji pracowników,
ukierunkowanie  i  rozwój  zawodowy,  dyscyplina,  przygotowanie  awansów,  ocena  wykonania  pracy,
utrzymania dobrych relacji kierownictwo - pracownicy.
Zarządzanie  zasobami  ludzkimi  może  być  inaczej  określone  jako  polityka  personalna  czyli  sfera
zarządzania polegająca na formułowaniu zasad kształtowania potencjału społecznego organizacji. Ten
potencjał  to  kwalifikacje,  motywacja  i  mentalność  pracowników,  kształtowany  jest  przez  tworzenie
portfela kompetencji, stymulowanie i właściwe ukierunkowanie motywacji pracowników.
Żadna organizacja nie może prawidłowo funkcjonować bez odpowiednio dobranego personelu, którego
umiejętności  potrafią  być  odpowiednio  wykorzystane,  a  przy  tym  pracownicy  mają  szansę  własnego
rozwoju.  Każdy  pracodawca  bądź  kadra  kierownicza  powinna  zdawać  sobie  z  tego  sprawę  przy
doborze przyszłych pracowników. Od niej to bowiem zależy również czy zasób wiedzy i kompetencji
danego pracownika ma właściwe zastosowanie na jego stanowisku pracy czy też nie.

Zasoby  kapitałowe,  dobra,  które  zostały  wyprodukowane  po  to,  aby  je  wykorzystać  do  produkcji
innych  dóbr  i  usług  a  ich  przykładami  mogą  być  autostrady,  budynki,  samoloty,  linie  produkcyjne,
fabryki.  Zasoby  kapitałowe  zawierają  również  kapitał  ludzki  czyli  zakumulowanie  umiejętności  i
wiedze ludzi nabytą dzięki edukacji i szkoleniu. Wymienione czynniki określane są mianem kapitału.
Środki pracy i przedmioty pracy
Środki  pracy,  część  kapitału  rzeczowego  (realnego)  uczestnicząca  w  procesie  produkcji,  obejmująca
dobra materialne, przy pomocy których człowiek oddziałuje na przedmioty pracy w celu wytworzenia
produktów zaspokajających jego potrzeby.
Wśród środków pracy wyróżnia się narzędzia pracy (narzędzia proste, maszyny, urządzenia, aparaturę)
bezpośrednio  przekształcające  przedmiot  pracy  oraz  materialne  warunki  produkcji  (hale  fabryczne,
budynki  administracyjne,  infrastrukturę  techniczną),  które  nie  biorą  bezpośredniego  udziału  w
wytwarzaniu produktów, ale są niezbędne do ich powstawania.
Dla  potrzeb  rachunkowości  środki  pracy  dzieli  się  na  środki  trwałe,  podlegające  amortyzacji  (o
wartości przekraczającej określony przepisami poziom i okresie użytkowania dłuższym niż jeden rok)
oraz  przedmioty  nietrwałe,  nie  podlegające  amortyzacji  (o  wartości  niższej  niż  wartość  środków
trwałych lub okresie użytkowania krótszym niż jeden rok).

2. Podział i charakterystyka czynników produkcji.

Jeden z podziałów czynników produkcji.

                                        CZYNNIKI PRODUKCJI

Człowiek                                        Środki pracy                                       Przedmioty pracy
(praca żywa)                     (środki rzeczowe, narzędzia pracy,                (materia występująca
                                          urządzenia np. budynki, budowle,                 w przyrodzie, na którą
                                      niebezpośrednio związane z produkcją)           oddziaływuje człowiek)

             Siły wytwórcze                                                          Środki produkcji

Inny podział czynników produkcji.

Czynniki współczesnego rozwoju- decydujące o możliwościach i efektywności produkcji, klasyfikuje
się:

a) czynniki ekonomiczne

♦ cz. o charakterze tradycyjnym np. bogactwa naturalne, zasoby pracy żywej, majątek trwały.
♦ Cz. o charakterze nowoczesnym:

(1) postęp organizacyjny, techniczny i naukowy,
(2) przekształcenia struktury społeczno-gospodarczej,
(3) czynniki rynku i rosnącego popytu ludności,
(4) międzynarodowy podział pracy, a zwłaszcza rozwój specjalizacji i kooperacji wraz z

handlem zagranicznym.

b) czynniki specjalne,

♦  rytmiczne i wyrównane tempo wzrostu,
♦  bardziej proporcjonalna (harmonijna) struktura gospodarki narodowej,
♦  wyrównywanie się poziomu rozwoju ekonomicznego poszczególnych krajów.

c) czynniki społeczne.

♦ wzajemne powiązanie infrastruktury ekonomicznej, społecznej i technicznej,

♦ podstawowe elementy i wskaźniki rozwoju społecznego i kulturowego,
♦ czynniki socjologiczne.

3. Różnica miedzy intensywnym i ekstensywnym rozwojem.

Rozróżniamy dwa podstawowe typy wzrostu gospodarczego:
a) ekstensywny – wzrost ekonomiczny uzyskuje się głównie dzięki dodatkowemu zatrudnieniu,

dodatkowym  surowcom  i  materiałom,  dodatkowym  inwestycjom  i  dodatkowym  maszynom  i
urządzeniom  wprowadzanym  do  gospodarki,  a  powstających  głównie  na  dotychczasowym
poziomie  technicznym.  Mamy  do  czynienia  z  przewagą  parametrów  ilościowych  dóbr,  które
zaspokajają  nasze  potrzeby.  Występuje  to  zazwyczaj,  gdy  aspekt  jakościowy  nie  odgrywa  roli
(okres  realnego socjalizmu), np.  wzrost produkcji roślinnej wynikający  ze wzrostu areału, a nie  z
wzrostu wydajności z l ha, bez zmian technologicznych.

b) intensywny – dokonuje się głównie dzięki wzrostowi wydajności pracy, lepszemu niż dotąd

wykorzystaniu  środków  produkcji  i  doskonaleniu  ich  cen  jakościowych,  wzrostowi  kwalifikacji
czynnika  osobowego,  doskonaleniu  organizacji  produkcji  i  pracy,  a  co  z  tym  się  ściśle  wiąże
następuje  wzrost  efektywności  produkcji.  To  działanie  mające  na  celu  spadek  kosztów  produkcji
przez  wykorzystanie  nowych  środków  produkcji,  technologii.  Wzrost  ekstensywny  powinien
przekształcać  się  we  wzrost  intensywny.  W  tym  przypadku  występuje  zmiana  proporcji  -  mały
wzrost  ilościowy,  a  duży  wzrost  jakościowy.  Wzrost  intensywny  jest  charakterystyczny  dla
gospodarki wolnorynkowej.

Różnice:
Ekstensywny wzrost

Intensywny wzrost

osiągany przez zwiększenie wykorzystania
zasobów,

osiągany przez zwiększenie efektywności
wykorzystania zasobów,

ma na celu zwiększenie dochodów poprzez
większe zużycie zasobów, przy zachowaniu
tych samych środków produkcji, technologii,

ma na celu spadek kosztów produkcji przez
wykorzystanie nowych środków produkcji,
technologii,

charakterystyczny

dla

gospodarki

socjalistycznej,

charakterystyczny

dla

gospodarki

wolnorynkowej,

4. Elementy infrastruktury społeczno-ekonomicznej.

Infrastruktura – tworzą ja podstawowe urządzenia i instytucje wraz z niezbędnym wyposażeniem
rzeczowym i osobowym, służące do zapewnienia materialnych i społecznych warunków jakiejkolwiek
działalności w ramach całej gospodarki lub jej poszczególnych działów, gałęzi i jednostek
podstawowych.

Podział infrastruktury:
1. z punktu widzenia elementów składowych:

a) inf. społeczna – w jej skład wchodzą urządzenia i instytucje świadczące usługi w dziedzinie

prawa, bezpieczeństwa, kształcenia, oświaty, kultury, rekreacji, służby zdrowia, ochrony
zdrowia i inne, których zadaniem jest stworzenie społecznych i organizacyjnych warunków
rozwoju,

b) inf. ekonomiczna – w jej skład wchodzą urządzenia transportowe, energetyczne, melioracyjne i

komunalne (np. wodociągi, kanalizacja, gazociągi), które umożliwiają i rzeczowo zabezpieczają
procesy produkcji, wymiany i inne formy działalności,

2. ze względu na zakres działalności:

a) inf. ogólną,
b) inf. branżową,

3. ze względu na obszar działalności:

a)  inf. międzynarodową,
b)  inf. państwową,
c)  inf. regionalną,
d)  inf. lokalną,

4. ze względu na lokalizację przestrzenną:

a) inf. punktową (skupiona w 1 miejscu, np. szkoła),
b) inf. liniową (np. autostrada, drogi, koleje).

Cechy inwestycji infrastrukturalnych:
1.  kapitałochłonność,
2.  kompleksowość,
3.  długi czas eksploatacji.

3 warianty budowy inwestycji infrastrukturalnych:
1.  rozwój infrastruktury nie nadąża za rozwojem gospodarczym,
2.  infrastruktura jest rozbudowana równocześnie, równolegle,
3.  rozwój infrastruktury wyprzedza rozwój gospodarczy.

5. Rodzaje postępu i relacje miedzy nimi.

Postęp, progres - ogół zmian prowadzących do poprawy życia lub stanu rzeczy. Jest przeciwieństwem
regresu.  Gwałtowny  postęp  określa  się  mianem  rewolucji  (np.  rewolucja  neolityczna,  rewolucja
przemysłowa).

Wyróżniamy:
Postęp  organizacyjno-techniczny  –  obejmuje  postęp  organizacyjny  i  postęp  techniczny.  Przynosi
wiele korzyści, z których najważniejsze to: zwiększenie wydajności pracy i zmniejszenie uciążliwości
wykonywanych  prac,  pojawienie  się  nowych  produktów,  dzięki  czemu  następuje  lepsze  zaspokojenie
potrzeb konsumentów.
Postęp  organizacyjny  –  proces  wprowadzania  usprawnień  w  zakresie  organizacji  pracy  i  metod
zarządzania  w  celu  zwiększenia  efektywności  gospodarowania.  Wiąże  się  często  z  postępem
technicznym,  ponieważ  wdrażanie  nowych  rozwiązań  technicznych  możliwe  jest  często  jedynie  po
wprowadzeniu  zmian  w  zakresie  organizacji  pracy.  Postęp  organizacyjny  występuje  w  różnych
formach, a najważniejsze z nich to:

-  dokonywanie usprawnień w zakresie właściwego podziału pracy,
-  doskonalenie współdziałania pracowników,
-  zwiększenie  efektywności  zarządzania  przez  tworzenie  lub  doskonalenie  systemów

informacyjnych, systemów informatycznych, ułatwiających podejmowanie optymalnych
decyzji,

- doskonalenie struktur organizacyjnych przez łączenie, likwidację lub tworzenie nowych

komórek organizacyjnych.

Postęp  techniczny  –  proces  zastępowania  pracy  ludzkiej  ciągle  doskonalonymi  maszynami  i
urządzeniami,  a  także  wszelkie  usprawnienia  techniczne  w  zakresie  czynności  wykonywanych  w
przedsiębiorstwie,  podejmowane  w  celu  zwiększenia  efektywności  działania  lub  zmniejszenia
pracochłonności. Do głównych kierunków postępu technicznego należą: mechanizacja, automatyzacja,
modernizacja,  normalizacja,  chemizacja,  informatyka  i  elektronika.  Dużą  rolę  w  procesie  tworzenia  i
wdrażania  postępu  technicznego  odgrywają  prace  naukowo-badawcze  oraz  racjonalizacja  pracy  i

wynalazczość. Postęp techniczny wiąże się ściśle z postępem organizacyjnym i często w mowie
potocznej

używa

się

określenia

postęp

organizacyjno-techniczny.

Postęp  społeczny  –  ukierunkowany  ciąg  zmian  korzystnych  dla  danej  zbiorowości.  Natomiast
ukierunkowany  ciąg  zmian  niekorzystnych  dla  danej  zbiorowości  określany  jest  mianem  regresu
społecznego. Postęp społeczny to przechodzenie  (np. w odniesieniu do warunków i jakości życia) od
stanów gorszych do lepszych - bardziej pożądanych ze względu na jakieś kryterium. Postęp społeczny
powinien  się  charakteryzować  działaniem  na  rzecz  przekształceń  warunków  bytu  i  pracy,  stosunków
międzyludzkich,  struktury  społecznej,  osobowości  ludzkiej.  Ponadto  powinien  się  charakteryzować
dążeniem w kierunku określonego ideału.

6. Warunki efektywności działań.

Działanie jest wówczas efektywne, gdy w jego wyniku uzyskuje się większy efekt (korzyści) od

poniesionych nakładów, czyli, gdy wartość produkcji jest większa od poniesionych kosztów produkcji-
wówczas jest spełniony warunek efektywności.

Są dwa sposoby obliczenia tego warunku:

I sposób Efekt/nakład * 100 > 100% działanie efektywne
Im poziom efektywności jest wyższy, tym działanie jest bardziej efektywne

7. Warianty racjonalności działań.

Warunki racjonalności działań
Racjonalne działanie to działanie rozumne, logiczne, celowe, lepsze niż poprzednie.
Zasada  racjonalnego  działania  polega  na  tym,  aby  przy  danym  nakładzie  środków    w  maksymalnym
stopniu  osiągnąć  cel-  jest  to  wariant  największego  efektu  (największej  wydajności)  albo  przy  danym
stopniu osiągnięcia celu użyć minimalnego nakładu środków- jest to wariant największej oszczędności
(minimalnego nakładu).
Racjonale  działanie  gospodarcze  polega  na  optymalnym,  czyli  najlepszym  w  danych  warunkach  i
danym czasie zużycie środków (nakładów) wykluczających ich marnotrawstwo.

8. Rodzaje ekonomii.

Wg E. Taylora profesora Uniwersytetu Poznańskiego ekonomia polityczna dzieli się na:

ekonomikę ogólną
ekonomikę szczegółową - dyscyplina naukowa mieszcząca się w ramach nauk ekonomicznych,

a zajmująca się specyficznymi aspektami: określonej branży gospodarki, określonej dziedziny
działalności człowieka, określonego rodzaju obiektów społecznych lub ekonomicznych.

Racjonalne działanie

Wariant największej
efektywności

Wariant największej
oszczędności

Określony
nakład
środowiska

Maksymalny
efekt
użyteczności

Określony efekt
użyteczności

Maksymalny nakład
środowiska

O. Lange wyróżniał ekonomię jako:

naukę teoretyczną,
ekonomię opisową - zajmującą się badaniem konkretnych przebiegów współczesnych procesów

gospodarczych.

T. Kotarbiński wszystkie dyscypliny naukowe, a więc także ekonomie, dzieli z punktu widzeniach
zadań na:

teoretyczne - służące celom poznawczym
stosowane - zajmujące się projektami zmian rzeczywistości. Nauki stosowane mają znajdować

sposoby praktycznego wykorzystywania poznanych praw naukowych oraz przedstawiać
projekty racjonalnego działania, zmierzającego do przekształcania rzeczywistości.

Ekonomia dzieli się także na:

ekonomię pozytywną - ma za zadanie wyjaśnianie zjawisk ekonomicznych, jest oparta na

obiektywnej  wiedzy  o  rzeczywistości.  Bada  zjawiska  gospodarcze  takie,  jakimi  są.  Analizuje
skutki  zmian  warunków  ekonomicznych  lub  wariantów  uprawianej  polityki  gospodarczej,  bez
formułowania sądów wartościujących. Jest stosowana przez ekonomistów, którzy efekty swojej
pracy  przedstawiają  wyłącznie  jako  zdarzenie  gospodarcze,  prezentując  dane  empiryczne  i
budując  niewartościujące  teorie.  Powszechnie  jako  naukę  pozytywną  traktuje  się  ekonomię
polityczną.

ekonomię normatywną – zajmuje się sądami wartościującymi, wskazuje możliwe i pożądane

kierunki oraz sposoby przeobrażania rzeczywistości. W ekonomii normatywnej formułowane są
tezy oparte na własnych systemach wartości badacza i często przyjmują formy zaleceń czy
przekształcają się w odrębne szkoły ekonomiczne. Do nauk normatywnych zalicza się m.in.
politykę ekonomiczną.

Ekonomia polityczna, w Polsce nazywana ogólnie ekonomią, dzieli się również na:

mikroekonomię - zajmuje się badaniem zachowań indywidualnych konsumentów,

przedsiębiorstw i rynków. W badaniach mikroekonomicznych gospodarkę danego kraju bądź
regionu traktuje się jako zbiór podmiotów, nie zaś jako jeden organizm (jak w makroekonomii).

makroekonomię - posługuje się wielkościami agregatowymi (zbiorczymi, dotyczącymi całej

gospodarki)  do  badania  prawidłowości  występujących  w  gospodarce  jako  całości.
Makroekonomia  bada  gospodarkę,  zarówno  narodową  jak  i  światową,  jako  ogół  zależności,
występujących  między  najważniejszymi  agregatami  gospodarczymi,  takimi  jak:  łączny
(globalny) popyt i podaż produktów i usług, średni poziom cen, poziom zatrudnienia, wielkość
konsumpcji i inwestycji, czy dochody i wydatki budżetu państwa.

9. Miary oceny wzrostu i rozwoju gospodarczego.

Pomiaru gospodarki narodowej możemy dokonywać w sposób:

a) statyczny – gospodarkę ocenia się głównie takimi wskaźnikami jak: wskaźnik bogactwa

narodowego, majątku narodowego ujmowanymi na pewien moment np. na koniec roku;

b) dynamiczny – gospodarkę ocenia się wskaźnikami absolutnymi lub przyrostowymi, stosuje się

takie mierniki, jak: wskaźnik produktu i wzrostu narodowego, wskaźnik inflacji i bezrobocia,
eksportu, wskaźniki poziomu życia.

Do pomiaru gospodarki bardzo często wykorzystywane są informacje statystyczne, których dostarcza
w Polsce GUS czy EUROSTAT. Pomiar takich informacji może być nierzetelny lub można jedną
informację przedstawić w sposób pozytywny albo negatywny. Urzędy statystyczne przedstawiają nam
informacje uśrednione, czyli zaokrąglone, dlatego trzeba wiedzieć, jak z nich korzystać, jak je czytać,

żeby nie dochodziło do manipulacji informacji. Analizując dane statystyczne należy pamiętać o ich
względności.
Podstawowe mierniki oceny gospodarki to:

1) bogactwo naturalne – które obejmuje wszystkie dobra materialne i pozamaterialne, którymi

rozporządza dane społeczeństwo bez względu na formę własności oraz rozpoznane i dostępne
do eksploatacji zasoby naturalne danego państwa. Wycena bogactwa jest szacunkowa, niepełna,
a czasami pomija się w niej pozamaterialne dobra;

2) majątek narodowy – który obejmuje materialną część bogactwa narodowego, a więc wszystkie

nagromadzone  w  czasie  procesu  rozwoju  historycznego  dobra  materialne  i  finansowe
znajdujące  się  w  granicach  danego  kraju,  należące  do  danego  państwa  i  jego  obywateli  lub
innych  państwa.  Przy  badaniu  istotne  jest  określenie  jego  wartości,  dynamiki  i  struktury  oraz
stopnia nowoczesności i deprecjacji (zużycia). Wyceny tego majątku dokonuje się poprzez spis
powszechny,  co  kilka  lat.  Z  punktu  widzenia  ekonomicznego,  najistotniejszym  elementem
majątku  narodowego  jest  majątek  produkcyjny,  służący  do  produkcji  i  reprodukcji  efektów
gospodarczych.  Majątek  produkcyjny  obejmuje  środki  produkcji  i  przedmioty  pracy
nagromadzone historycznie. Wycenia się go na podstawie aktualnej wartości bądź tego, ile jest
w  stanie  ten  majątek  wyprodukować.  W  warunkach  globalizacji,  internacjonalizacji  i
międzynarodowego  podziału  pracy,  taka  wycena  jest  nieaktualna,  gdyż  istnieje  swoboda
przepływu kapitałów. Wycena majątku narodowego ma charakter międzynarodowy.

Podane  powyżej  wskaźniki  wykorzystywane  są  do  statycznej  oceny  gospodarki.  Z  kolei  do
dynamicznej  oceny  gospodarki  potrzebne  jest  podawanie  tych  wskaźników  w  przeliczeniu  na  1
mieszkańca.  Wtedy  otrzymane  wskaźniki  są  bardziej  porównywalne,  gdyż  przeliczenie  na  1
mieszkańca niweluje różnice pomiędzy państwami pod względem powierzchni i liczby mieszkańców.
Miernikiem poziomu życia jest wskaźnik dochodu narodowego na 1 mieszkańca.
Do pozostałych mierników zaliczamy:

3) produkt globalny (PG) – jest to suma produkcji fizycznej wyrobów i usług wszystkich

sektorów w państwie w ciągu założonego okresu, najczęściej jest to 1 rok. Obejmuje zarówno
produkty finalne (konsumpcyjne), jak i niefinalne (niezakończone) przeznaczonego do dalszego
przetwórstwa;

4) produkcja globalna – która wyrażona jest w jednostkach pieniężnych i stanowi wartość

globalną;

5) produkt krajowy brutto (PKB) – jest suma dóbr i usług wytworzonych przez czynniki

produkcji  wszystkich  sektorów.  PKB  jest  rezultatem  działalności  wszystkich  podmiotów
zlokalizowanych w kraju, rodzimych i zagranicznych. Jest pomniejszony o wartość dóbr i usług
zużytych  na  jego  wytworzenie.  Obejmuje  również  amortyzację  (fizyczne  zużywanie  majątku
trwałego).  PKB  pomniejszony  o  wielkość  amortyzacji  tworzy  produkt  krajowy  netto  (PKN).
Uwzględniając napływ i odpływ kapitału z kraju uzyskuje się produkt narodowy brutto (PNB),
a po uwzględnieniu amortyzacji produkt narodowy netto (PNN). PKB powinien być liczony w
wartościach realnych a nie nominalnych. Według wartości realnej w obliczeniach powinniśmy
uwzględnić  skutki  zmiany  cen  (inflację)  lub  zmian  aprecjacji  wartości  pieniądza.  W  tym  celu
wykorzystuje się tzw. delatory, które są miarą przeciętnego wzrostu lub spadku cen w kraju na
wszystkie dobra i usługi, które wchodzą w skład  PKB.

Innymi sposobem mierzenia aktywności produkcyjnej gospodarki jest obliczanie dochodu narodowego
(DN).

6) dochód narodowy – jest równowartością produktu narodowego netto (PNN) oczyszczonego z

podatków pośrednich (w cenach rynkowych zawarte są takie podatki pośrednie, jak: VAT,
akcyza, cło). Żeby pozbyć się wartości cenotwórczej, musimy odjąć podatki pośrednie od PNN
i wtedy otrzymamy DN. DN jest to nowowytworzna wartość, czyli suma produktów finalnych
przekazana społeczeństwu do wykorzystania i skonsumowania. DN ma 2 oblicza:

- wartościowe (pieniężne),
- rzeczowe.
Jest  to  istotne  zwłaszcza  z  punktu  widzenia  podziału,  dlatego,  że  dochód  narodowy  po
wytworzeniu  podlega  podziałowi  na  spożycie  (indywidualne  i  zbiorowe)  i  akumulację
(inwestycje, zapasy i obsługę długu publicznego).

                                             produkt krajowy brutto 100%

spożycie 75%                                                                                                   akumulacja 25%

- spożycie indywidualne 60%                                                                         - inwestycje 15%
- spożycie zbiorowe 15%                                                                               - zapasy 1%

-obsługa

długu

publicznego 8%

Środki inwestycyjne są niezbędne do zagwarantowania stabilności gospodarki, pozwalają się rozwijać
gospodarce. Zapasy też są ważne w momencie wystąpienia nieprzewidywanych wypadków. Należy je
traktować jako zapasy narodowe.
Podział  PKB  musi  być  przed  wszystkim  sprawiedliwy,  dlatego  rząd  powinien  określać  na  co  będą
przeznaczane  środki  w  długim  okresie  czasu.  Ważna  jest  również  struktura  PKB,  czyli  to,  co  się  w
danym  kraju  wytwarza,  czy  są  to  produkty  potrzebne  i  jak  mogą  one  zaspokajać  potrzeby
społeczeństwa. Istotną sprawą jest, jaka część PKB  może być zbyta na rynku, jest to ważne z punktu
widzenia  stabilności  gospodarki.  Procesy  związane  z  wytwarzaniem  produktów  wpływają  na  stan
gospodarki, jak i na poziom życia. Jeżeli struktura PKB jest niewłaściwa, to na rynku mogą wystąpić
problemy  z  zakupem  niektórych  towarów.  W  ramach  konsumpcji  nowe  produkty  powinny  mieć
określone  parametry  jakościowo  –  użytkowe,  które  określa  US  po  to,  żebyśmy  wiedzieli,  jak  jest  ich
siła  nabywcza.  Na  funkcjonowanie  gospodarki  duży  wpływ  wywiera  deficyt  handlu  zagranicznego,
gdyż takie zadłużenie muszą spłacać kolejne pokolenia.
W  każdej  gospodarce  czynnikami  wzrostu  gospodarczego  mogą  być  oszczędności.  Jeżeli  rosną
oszczędności  społeczeństwa,  to  rośnie  ich  zasobność  i  następuje  wzrost  inwestycji.  Oszczędności
należy  oceniać  pozytywnie,  a  rząd  powinien  robić  wszystko,  żeby  ludzie  oszczędzali  np.  zwiększać
stopę  %,  co  spowoduje  spadek  inflacji.  Państwo  może  zmniejszać  słoności  do  oszczędzania  poprzez
obniżkę stopy %, co spowoduje wzrost konsumpcji. Za pomocą stale zmieniających się instrumentów,
państwo powinno realnie wpływać na stopy % i na skłonność do oszczędzania i akumulowania.
Kraje  rozwijające  się  powinny  charakteryzować  się  mniejszą  stopą  spożycia  a  większą  słonością  do
akumulacji,  a  kraje  rozwinięte  na  odwrót.  Trzeba  uważać,  żeby  wytworzony  majątek  narodowy  nie
został  „przejedzony”,  czyli,  żeby  nie  wystąpiła  sytuacja,  w  której  więcej  konsumujemy  niż
produkujemy.

10. Sposoby pomiaru dobrobytu społecznego.

Mierniki społecznego dobrobytu winny określać stopień zaspokajania potrzeb społecznych. W tym

celu należy wyodrębnić i sklasyfikować potrzeby, określić sposób ich zaspokajania, określić sposób
mierzenia ich poziomu oraz odpowiednio zinterpretować wyniki.

• Metoda genewska UNRISD - klasyfikuje potrzeby według następujących grup: wyżywienie,

mieszkanie, zdrowie, wykształcenie, rekreacja, zabezpieczenie społeczne, zabezpieczenie materialne.
Stopień zaspokojenia danej grupy potrzeb jest mierzony za pomocą trzech mierników, z których jeden
określa ilościowy stan nasycenia potrzeby, a dwa pozostałe -jakościowy stan jej nasycenia. W metodzie
tej nie uwzględniono zjawiska substytucyjności niektórych potrzeb. Dodatkowo należy uwzględnić

fakt, że wybór jest uzależniony od subiektywności podejścia badającego. Może to w konsekwencji
prowadzić do zaniżenia miernika finalnego.

• Indeks rozwoju ludzkości HDI - przedstawia liczbę dorosłej ludności umiejącej czytać i pisać oraz

średnią długość życia z poziomem dochodów. Dla otrzymania tzw. zmiennej wykształcenia zestawia
się przeciętną liczbę lat nauki z liczbą dorosłej ludności umiejącej pisać i czytać. HDI opiera się na
skali od l do 100 i oznacza:

a) poniżej 50 punktów - kraje o niskim rozwoju ludzkości,
b) od 50 - 79 punktów - kraje o średnim rozwoju ludzkości,
c) powyżej 80 punktów - kraje o wysokim rozwoju ludzkości.

• Społeczne mierniki trwałego rozwoju ONZ - obejmują następujące kategorie: zwalczanie ubóstwa,

demografia a trwałość, promocja edukacji, świadomości społecznej i szkoleń, ochrona i promocja
zdrowia, promocja rozwoju trwałego osadnictwa

. W ramach poszczególnych kategorii również

wyróżnia się mierniki: przyczyn, stanu i reakcji. Społeczne wskaźniki zrównoważonego rozwoju nie są
zapisami sformalizowanymi.

• Wskaźnik biedy społecznej HPI - oblicza się w następujący sposób:

a) w krajach Trzeciego Świata wyznacznikami biedy są: odsetek mieszkańców, którzy nie dożywają

40 roku życia, proporcja ludzi dorosłych nie umiejących czytać i pisać, odsetek ludności bez
dostępu do czystej wody i służby zdrowia oraz dzieci do lat pięciu z niedowagą,

b) w krajach rozwiniętych - na podstawie: odsetek ludzi, którzy nie dożywają do 60 roku życia,

proporcja ludzi dorosłych nie umiejących w dostatecznym stopniu posługiwać się słowem pisanym
oraz liczba ludzi żyjąca poniżej granicy biedy, tj. osiągających dochód niższy niż 50% średnich
do chodów w danym kraju w ogólnej liczbie ludności. Uwzględnić także należy odsetek osób
pozostających bez pracy ponad rok.

• Wskaźnik relacji rozwoju społecznego kobiet i mężczyzn GDI – oblicza się na podstawie tych

samych danych, co wskaźnik HDI - w celu ukazania różnicy pomiędzy tempem rozwoju społecznego
kobiet i mężczyzn w danym kraju. Im ta różnica jest większa, tym współczynnik GDI jest niższy w po-
równaniu

HDI

danego

kraju.

GDI

uwidacznia,

jakim

stopniu

kobiety

biorą czynny udział w życiu politycznym i gospodarczym danego kraju poprzez ich procentowy udział
- w porównaniu z udziałem mężczyzn - wśród: parlamentarzystów, kadry kierowniczej,

specjalistów i pracowników technicznych, w wytwarzaniu dochodu narodowego.

• Kolejnym wskaźnikiem społecznym jest obszar ubóstwa, który wyznacza się poprzez

następujące wskaźniki:

a) minimum socjalne wyrażające cenę koszyka towarów i usług uznanych za niezbędne do

zaspokojenia potrzeb człowieka w zakresie wyżywienia, przystosowania do warunków
naturalnych otoczenia (odzież, mieszkanie, transport i łączność), higieny i ochrony zdrowia,
oświaty i wychowania, potomstwa oraz wypoczynku i rekreacji (na niskim poziomie, ale nie ogra-
niczającym uczestnictwa w procesie pracy i życiu społecznym),

b) minimum egzystencji wyznacza się na poziomie:

» degradacji cywilizacyjnej: 70% wartości koszyka minimum socjalnego. Wielkość ta nie

zapewnia środków na odtwarzanie dóbr trwałych w gospodarstwach domowych, ale
uwzględnia uczestnictwo w pracy.

« degradacji biologicznej: 50%-60% wartości koszyka minimum socjalnego. Zabezpiecza przed

głodem i biologicznym wyniszczeniem organizmu.

Instytucjonalne mierniki jakości życia
• Indeks wolności gospodarczej IWG zestawia się na podstawie 10 wskaźników obrazujących, jak
rząd może ograniczać stosunki gospodarcze pomiędzy podmiotami gospodarczymi.
Tymi wskaźnikami są:

- polityka monetarna, regulacyjna oraz handlowa, system podatkowy, system bankowy, prawo

dotyczące  własności  oraz  inwestycji  zagranicznych,  wielkość  produkcji  gospodarczej  zużywanej  przez
państwo,  wielkość  gospodarki  nieformalnej  (czarnego  rynku),  stopień  kontroli  płac  i  cen.  Każdy  kraj
może być oceniany w każdej z tych  kategorii w skali od l do 5, gdzie: l  punkt  oznacza  kraj  najbardziej
wolny gospodarczo; 5 - kraj najmniej wolny gospodarczo.
•  Instytucjonalne  wskaźniki  trwałego  rozwoju  ONZ  artykułowane  są  przez  następujące  kategorie:

integrację  środowiska  i  rozwoju  w  procesach  podejmowania  decyzji,  naukę  dla  trwałego  rozwoju,
krajowe mechanizmy i współpracę międzynarodową na rzecz rozbudowy potencjału  gospodarczego
krajów  rozwijających  się,  międzynarodowe  powiązania  instytucjonalne,  międzynarodowe
mechanizmy  i  instrumenty  prawne,  informację  dla  procesów  podejmowania  decyzji,  wzmacnianie
roli  ważniejszych  grup społecznych.  Wymienione  kategorie uszeregowane  zostały w trzech  grupach
funkcjonalnych: przyczyny, stanu i reakcji.

Analiza porównawcza mierników stosowanych w strategii wzrostu gospodarczego i w rozwoju

zrównoważonym prowadzi do następujących wniosków:

1) we wzroście gospodarczym podstawowymi miernikami dobrobytu są PNB oraz PKB. Nie

odzwierciedlają one jednak faktycznego stanu dobrobytu, bowiem uwzględniają tylko jego wąsko
rozumiany aspekt ekonomiczny, nie uwzględniają struktury podziału dochodów w społeczeństwie
oraz wymagań, w których winien być realizowany rozwój zrównoważony i trwały zgodnie z jego
definicją udokumentowaną w dokumentach światowych,

2) we wzroście gospodarczym akcent oceny spoczywa na szybkości działania, wyniku syntetycznym,

globalnym,

3) w rozwoju zrównoważonym i trwałym przedmiotem oceny są przede wszystkim elementy

jakościowe i strukturalne procesu rozwoju,

4) do mierzenia osiągnięć gospodarczych wskazane jest stosowanie jednego, syntetycznego

miernika,  dlatego  wykorzystuje  się  również  mierniki  PNB,  PKB  i  DEN.  Różnica  polega  na
sposobie liczenia, a właściwie w liczbie uwzględnionych elementów. Modyfikacje mają na celu
sformułowanie  PNB,  tak  aby  mierzył  faktyczny  stan  dobrobytu  realizowanego  nie  tylko  w
wymiarze ekonomicznym, ale także w innych wymiarach.

5) mierniki cząstkowe nie są zbiorami całkowicie rozłącznymi. Analiza wskazuje przykładowo, że w

miernikach ekonomicznych usiłuje się uwzględnić obszar ekologiczny, a w miernikach
ekologicznych - obszar ekonomiczny. Są to działania pożądane, zapewniają bowiem integralność i
odzwierciedlają wpływ każdego zjawiska na pozostałe sfery rozwoju zrównoważonego i trwałego.

11.Pojecie wzrostu i rozwoju gospodarczego.

Wzrost  gospodarczy-  jest  procesem  tworzenia  i  powiększania  rzeczywistych  rozmiarów  produktu
społ.  Procesowi  temu  towarzyszą  zmiany  struktury  produktu  narodowego  i  całej  gospodarki.  Wzrost
gospodarczy  oraz  towarzyszące  mu  zmiany  strukturalne  określamy  mianem  rozwoju  gospodarczego.
Wzrost gospodarczy to baza dla rozwoju gospodarczego.
Wzrost to tylko  zmiana wskaźników ilościowych. Rozmiary wzrostu jest stosunkowo łatwo obliczyć.
Rozwój to zmiany o charakterze jakościowym, które tez mają prowadzić do zmian ilościowych.
Dynamika  wzrostu  gospodarczego  wymusza  też  zmiany  strukturalne,  dlatego  zwiększenie  lub
zmniejszenie wzrostu gosp. Prowadzi do dynamizowania lub zahamowania zmian strukturalnych.
Istotnym  zagadnieniem  jest  wyprzedzające  eliminowanie  nieefektywnych  struktur  gosp.,  gdyż  w
przyszłości  mogą  one  zahamować  wzrost  i  rozwój  gosp.  Rozwój  gosp.  Jest  pojęciem  szerszym  od
wzrostu gosp.
Wzrost  i  rozwój  gosp.  W  gospodarce  rynkowej  nie  zawsze  przebiegają  równomiernie.  Wyróżnia  się
dwa typy występujące w gospodarce rynkowej:

1. dynamiczne zmiany poziomu aktywności gosp. znajdujące wyraz w ogólnej tendencji

rozwojowej-charakterystyczny jest trend

2. wahania występujące wobec tego podstawowego kierunku mogą mieć charakter sezonowy,

cykliczny, przypadkowy.

12.Modele rozwoju.

Koncepcje wykorzystywane w rozwoju lokalnym:

a)  Rozwój endogeniczny
•  Jest to rozwój oparty na zewnętrznych czynnikach i impulsach.
•  Rozwój zależy od pozycji zajmowanej w ramach większego systemu, np. województwa.
•  Występuje korzystny transfer kapitału obcego na rzecz szybkiego tempa rozwoju.
b)  Rozwój spolaryzowany
•  Rozwój  pojawiający  się  w  wybranych,  uprzywilejowanych  miejscach,  powodujący

wykreowanie czynników wzrostu.

•  Rozwój nierównomierny.
•  Rozwój wspierany finansowo przez centra decyzyjne
c)  Rozwój zintegrowany
•  Rozwój wieloaspektowy i wielowymiarowy
•  Oparty na strategicznych planach rozwojowych
d)  Koncepcja samorealizacji
•  Zintegrowana społeczność lokalna na rzecz na rzecz realizacji strategii ekorozwoju
•  Naturalna autonomia każdego systemu, umiejętność korzystania z zasobów otoczenia
•  Jest to rozwój oparty na paradygmacie ewolucyjnym
e)  Rozwój endogeniczny
•  Przeciwieństwo rozwoju endogenicznego
•  Rozwój oparty na wewnętrznych potencjałach firm
•  Rozwój zakorzeniony we , oparty na samorządności i inicjatywie oddolnej
•  Brak  motywacji  i  przekonania  o  zasadności  poszukiwania  zewnętrznych  partnerów  do

finansowania rozwoju

f)  Rozwój samopodtrzymujący się
•  Rozwój trwały automatycznie przywracający równowagę w skali lokalnej
•  Rozwój bazujący na stabilnym systemie wartości

13.Funkcje minimalne państwa.

Są to funkcje związane z zabezpieczeniem podstawowych dóbr publicznych.
Zaliczamy do nich:

♦  Obronność – związana jest z bezpieczeństwem kraju i z utrzymaniem wojsk
♦  Praworządność – związana jest z utrzymaniem policji i sądów
♦  Prawo własności – polega na zabezpieczeniu praw majątkowych obywateli
♦  Zarządzanie makroekonomiczne – związana jest administracją całego kraju
♦  Powszechna  opieka  zdrowotna  –  związana  jest  z  Narodowym  Funduszem  Zdrowia  i  całym

Ministerstwem Zdrowia i Opieki Społecznej

♦ Programy walki z ubóstwem – są to wszelkiego rodzaju dotacje i świadczenia dla rodzin o

niskich dochodach, chodzi tu o całą opiekę socjalną państwa

♦ Pomoc w przypadku klęsk żywiołowych

14.Instrumenty wspierania lokalnej gospodarki.
15.Doktryny społeczno-ekonomiczne.

Definicja:    Jako  doktryny  społeczno-ekonomiczne  określamy  zbiór  uporządkowanych  założeń,
twierdzeń i poglądów na temat określonej dziedziny wiedzy lub działalności. W doktrynach występują
tezy    związane  ze  światopoglądem  .  Doktryny  narzucają  również  kierunki,  cele  oraz  jak  należy
postępować aby te cele osiągnąć.  Wskazują również na pewne wartości w zależności od tego jaki cel
chcemy osiągnąć. Od teorii doktryna różni się brakiem pełnego uzasadnienia przesłanek, wniosków z
nich płynących.
Merkantylizm- XII w. – aktywne uczestnictwo państwa w oddziaływaniu na gospodarkę szczególnie
w zakresie promocji własnych produktów zagranicą .  Aktywna rola handlu w rozwoju gospodarczym.
Państwo ogranicza nadmierny import.
Doktryna  liberalizmu  gosp.-  XIII  w.  –  ograniczenie  interwencji  państwa  w  sprawy  gosp.  do
minimum; wywodzi się z teorii klasycznej. Zakłada że rynek powinien wszystko regulować, a państwo
nie  powinno  się  w  to  wiązać.  Popyt,  podaż  i  ceny  decydują  o  wszystkim;  teoria  ta  zakłada,  że  jeżeli
państwo nie będzie ingerować w gospodarkę to rynek doskonale wykształci rynek i strukturę produkcji.
Interwencjonizm państwowy- XX w.- stworzona przez Keynsa który przedstawił swój plan wyjścia z
kryzysu  gosp.  w  USA  poprzez  pobudzenie  efektywnego  popytu.  Zaproponował  on  system  prac
publicznych,  dzięki  którym  zredukowano  bezrobocie,  inflację  i  pobudzono  gospodarkę.  System  ten
przetrwał do  lat 70-tych, a potem wróciły doktryny neoliberalne, zmniejszające zbyt dużą ingerencję
państwa.
Doktryna  marksistowska-  podporządkowana  społeczeństwu  ,  spełniła  funkcje  ideologiczne  np.  w
socjalizmie; silne oddziaływanie państwa także w aspekcie ideologicznym, silne oddziaływanie władzy
na  państwo  i  społeczeństwo,  pełnienie  ścisłej  kontroli.  Doktryny  te  zakładały  m.in.  bardzo  wysoki
poziom centralizacji władzy. Modyfikacja tych doktryn są programy Partii Socjaldemokratycznych.
Katolicka  nauka  społeczna-  odnosząca  się  do  komunizmu.  Krytycznie  podchodzi  do  własności  i
podziału konsumpcji, czyli do liberalizmu.
Doktryna wolnego handlu- zniesienie wszelkich ograniczeń w wymianie międzynarodowe ( brak ceł,
opłat)  i  jest  popierana  przez  kraje  wysoko  rozwinięte  ze  względu  na  wysoka  efektywność  produkcji,
które mimo wszystko  chcą bronić swój wewnętrzny rynek.
Sowiecka  doktryna  industrializacji-  odgrywała  ważną  rolę  podczas  rozwoju  przemysłu  ciężkiego  (
przemysł stoczniowy, militarny) co potem wykorzystało ZSRR.

16.Systemy gospodarowania i ich charakterystyka.

System gospodarowania utożsamiany jest na ogół z gospodarką jednego kraju.  W systemie tym który
daje  się  wyodrębnić  z  otoczenia  i  składa  się  z  podsystemów  wzajemnie  na  siebie  oddziałujących
wyróżniamy dwa zasadnicze rodzaje procesów:

• REALNE – (materialne, fizyczne – np. produkcja, usługi, konsumpcja)
• REGULACYJNE – (postrzeganie, przekazywanie)

W systemach gospodarowania najważniejsze są organizacje i jednostki.
Organizacja  to  twór  społeczny  składający  się  z  osób  połączonych  dla  wykonywania  określonych
funkcji ekonomicznych (np. przedsiębiorstwo czy dział w przedsiębiorstwie).
Jednostki  są  tworami  abstrakcyjnymi  służącymi  opisywaniu  procesów  regulacyjnych  i  realnych
zachodzących  w  systemie.  Jednostki  SA  niepodzielnymi  elementami  systemu  i  zachowują  się  z
określoną  regularnością,  w  szczególności  w  sposób  regularny  reagują  na  bodźce  zewnętrzne  np.
dopływy

produktów

lub

informacji.

Otrzymują

one

pewną

porcję

informacji.

Z powyższych informacji wynika, że wszelkie działania w zakresie polityki i systemu gospodarczego
należeć będą do sfery regulacji, wiążąc się z przepływem informacji. Wyróżniamy rodzaje informacji:

•  Przepływy pieniądza
•  Informacje cenowe
•  Informacje niecelowe

Od  powyższych  funkcji  zależy  rodzaj  podejmowanych  decyzji.  Możemy  mieć  do  czynienia  z
decyzjami  standardowymi  –  powtarzającymi  się  okresowo,  wymagającymi  niewielu  informacji  i
podstawowymi – wymagają obfitej informacji i dłuższego okresu przygotowania.
Często możemy  mieć do  czynienia z systemami  gospodarowania w  którym próbuje się pokonać brak
zasobów w ujęciu realnym bądź też z innym w którym podejmowane są wysiłki na rzecz zmniejszenia
bariery popytu.  Można na rynkach wyjaśnić, że występuje aspiracja sprzedaży ze strony sprzedających
i kupna ze strony kupujących. Jeżeli przeważają aspiracje kupujących na skutek niedoborów zasobów
to  system  ten  zdominowany  jest  przez  tzw.  Ssanie,  natomiast  zdominowany  przez  sprzedających
nazywany ciśnieniem.

KRYTERIUM OCENY

Punkt widzenia sprzedawcy
CIŚNIENIE

Punkt widzenia kupującego
SSANIE

Nakłady

Częściowe niewykorzystanie
zasobów

Pełne

wykorzystanie

zasobów

Jakość

Stymuluje

wprowadzenie

nowych produktów

Nie stymuluje wprowadzenia
nowych produktów

Konkurencja

Sprzedawcy

konkurują

nabywcę

Nabywcy

konkurują

sprzedawcę

Przystosowanie

W krótkim okresie producent
dostosowuje

się

konsumenta

krótkim

okresie

konsument dostosowuje się
do producenta

Selekcja

Nabywca dokonuje selekcji

Selekcji

dokonuje

sprzedawca

Niepewność

Ciężar niepewności ponosi
sprzedawca

Ciężar niepewności ponosi
nabywca

Analizując powyższą tabelę możemy dojść do wniosku, że ciśnienie jest bezsprzecznie korzystniejsze,
choć nie jest to stan trwale idealny.  Przesłanki do zapewnienia dynamicznego sposobu funkcjonowania
systemów  gospodarowania  istnieją  tylko  wtedy,  gdy  dominuje  w  nim  ciśnienie.  System  taki  jednak
charakteryzuje  się  występowaniem  barier  popytu  i  barier  finansowych  z  intensywnością  zależną
najczęściej  od  fazy  cyklu  koniunkturalnego.  Zajmowanie  się  polityką  gospodarowania  w  systemach
zdominowanych  przez  tak  zwane  SSANIE  w  którym  nie  występują  cykle  koniunkturalne  lecz  stały
kryzys ma już na szczęście w Polsce znaczenie coraz bardziej historyczne. Jedynie system CIŚNIENIE
możemy rozwijać i doprowadzać do jeszcze większej efektywności.

17.Cele i dziedziny polityki ekonomicznej.

CELE POLITYKI GOSPODARCZEJ
Państwo ingeruje w sprawy gospodarcze w imię realizacji określonych celów.
Cele  polityki  gospodarczej  można  sklasyfikować  na  wiele  rodzajów.  Główny  podział  celów  polityki
gospodarczej:
1)cele  generalne-  powszechnie  uznawane  wartości  takie  jak  :suwerenność  narodowa,  sprawiedliwość
,postęp społeczny, wolność i prawa człowieka ,równość szans
2)cele ustrojowo-systemowe i polityczne-dotyczą kształtowania stosunków społeczno-ekonomicznych
,umacniania istniejącego ustroju społeczno-gospodarczego i zapewnienie jego ewolucji
3) cele ekonomiczne-wiążą się z pomnażaniem bogactwa kraju i powiększaniem materialnych podstaw
dobrobytu społecznego.

Zaliczymy  do  nich  przede  wszystkim  wzrost  gospodarczy  i  związane  z  nim  dążenie  do  dobrobytu  ,
rozwój  przedsiębiorczości,  inicjatywności  i  innowacyjności  podmiotów  funkcjonujących  w
gospodarce,  wzrost  udziału  każdego  państwa  w  międzynarodowym  podziale  pracy,  restrukturyzacja
gospodarki  i  jej  dostosowanie  do  aktualnych  potrzeb,  a  przede  wszystkim  zapewnienie  równowagi
wewnętrznej (budżetowej) i zewnętrznej (wymiany z zagranicą) .
Kolejnym  celem  jest  dążenie  do  umacniania  zdolności  konkurencyjnej  gospodarki  kraju  wobec
otoczenia  i  zwiększania  jej  udziału  w  międzynarodowym  podziale  pracy.  Kraje  tworzące  wielkie
międzynarodowe  wspólnoty  gospodarcze  np.  Unię  Europejską    w  swojej  wspólnej  polityce
ekonomicznej  coraz  silniej  akcentują  interesy  wspólnoty  współzawodniczącej  z  innymi  potęgami
ekonomicznymi świata .
Wśród celów polityki ekonomicznej istotne miejsce zajmuje równowaga gospodarcza jako wizerunek
sprawnego funkcjonowania systemu  gospodarczego.  Interwencje zmierzające do jej przywrócenia lub
utrzymania  mogą  obejmować  oddziaływania  na  ceny,  popyt  oraz  podaż.  W  ujęciu  długookresowym
oddziaływania  na  podaż  wiążą  się  z  kształtowaniem  dynamiki  i  struktury  gospodarki  w  układzie
działowo-gałęziowym  i  terytorialnym.  W  ujęciu  krótkookresowym  oddziaływania  te  zwykle
prowadzone  są  w  ramach  polityki  pieniężnej,  budżetowej  i  cenowo-dochodowej.  Istotne  miejsce
zajmuje  tu  przeciwdziałanie  tendencjom  inflacyjnym,  które  precyzuje  się  w  formie  tzw.  celu
inflacyjnego, czyli uznanej za dopuszczalną w danym czasie stopę inflacji
W  zbiorze  celów  polityki  ekonomicznej  ujmowane  są  także  założenia  dotyczące  przekształceń
strukturalnych  gospodarki.  Cele  polityki  strukturalnej  wiążą  się  z  preferowaniem  rozwoju  gałęzi
będących nośnikami  postępu naukowo-technicznego, zdolnych do ekspansji na rynku światowym. Do
powyższych  celów  zaliczmy  także  przekaszałcenia  struktury  własnościowej  w  państwach
postkomunistycznych  oraz  cele  polityki  przestrzennego  zagospodarowania  kraju  i  rozwoju
regionalnego.

4)  cele  społeczne-  Cele  społeczne  także  wiążą  się  z  pojęciem  dobrobytu,  a  co  za  tym  idzie  obejmują
kwestie  związane  z  podziałem  dochodu  narodowego.  Na  odczuwanie  stanu  dobrobytu  przez
społeczeństwo wpływa nie tylko wysoki poziom dochodów, zabezpieczenia warunków życia itp., lecz
również  stan  przestrzegania  zasad  sprawiedliwości  przy  podziale  dochodów,  gwarancje  zatrudnienia
zgodnie z  kwalifikacjami i  godziwe wynagrodzenia za pracę.  Ważne jest też wyrównywanie szans  w
dostępie do rezultatów działalności gospodarczej i społecznej, zapobieganie wykluczeniu i reintegracja
osób wykluczonych, zapewnienie ochrony zdrowia itp.
Przeciwieństwem  dobrobytu  jest  niedostatek,  powodujący  stan  społecznego  niezadowolenia.  Oprócz
nikłej  produkcji  dóbr  materialnych  i  usług,  przesileń  gospodarczych,  marnotrawstwa  zasobów  oraz
braku  ładu  w  gospodarce,  stan  ten  tworzą  :  bezrobocie,  niskie  płace,  wielkie  nierówności  dochodów,
niesprawiedliwość  relacji  praca-płaca,  brak  szans  awansu.  Źródłem  niedostatku  są  też  błędy  polityki
ekonomicznej.
Polityka  ekonomiczna  musi  jednocześnie  dbać  o  osłonę  najsłabszych  grup  społecznych  i  jednostek,
wszystkim  zapewniając  minimum  standardu  życiowego,  zwalczając  nędzę  i  przeciwdziałając
tendencjom głębokiego rozwarstwiania się społeczeństwa.
Ponadto do celów społecznych zaliczymy: dostęp do dóbr kulturalnych i oświaty, zapewnienie ochrony
zdrowia.
5)  Cele  ekologiczne  to  ochrona  istniejących  zasobów  środowiska  w  ramach  tzw.  zrównoważonego
rozwoju,  ekorozwoju  i  rekultywacja  obszarów  zniszczonych.  We  współczesnym  świecie  oznacza  to
przede  wszystkim,  że  polityka  ta  powinna  być  elementem  równoważenia  rozwoju  kraju  i
harmonizowania z celami ochrony środowiska celów gospodarczych i społecznych. Oznacza to także,
że realizacja polityki ekologicznej państwa w coraz większym stopniu powinna dokonywać się poprzez
zmiany  modelu  produkcji  i  konsumpcji,  zmniejszanie  materiałochłonności,  wodochłonności  i
energochłonności  gospodarki  oraz  stosowanie  najlepszych  dostępnych  technik  i  dobrych  praktyk

gospodarowania, a dopiero w dalszej kolejności poprzez typowo ochronne, tradycyjne działania takie
jak oczyszczanie gazów odlotowych i ścieków, unieszkodliwianie odpadów

6)cele obronno-militarne to przede wszystkim powiększanie potencjału gałęzi o znaczeniu obronnymi
zapewnienie  niezbędnych rezerw mocy produkcyjnych i środków produkcji. Charakterystyczną cechą
celów  tego  rodzaju  jest  ich  konkurencyjność  wobec  wszelkich  innych  .Im  więcej  środków  kieruje
polityka  ekonomiczna  na  cele  militarne,  tym  mniej  może  ich  przeznaczyć    w  danym  czasie  na
realizacje pozostałych celów.

GŁÓWNE DZIEDZINY POLITYKI GOSPODARCZEJ
Wyróżniamy  analogiczny  jak  w  ekonomii  podział  na  politykę  makroekonomiczną,  której  istotą  są
działania  zmierzające  do  promowania  wzrostu,  kształtowania  oszczędności  i  kierunków  ich
wykorzystania,  osiągania  wyższej  efektywności,  racjonalizacji  podziału,  stabilizacji  gospodarki  i
właściwych  stosunków  z  zagranicą  oraz  politykę  mikroekonomiczną,  która  zajmuje  się  regulacją
konkretnych  zagadnień  gospodarki,  jej  poszczególnych  gałęzi,  rodzajów  produkcji,  rynków  na
określone towary i usługi .
Inny  podział  akcentuje  rodzaje  problemów,  które  polityka  gospodarcza  podejmuje.  W  krajach
niezamożnych  podstawowym  problemem  w  ujęciu  długookresowym  jest  rozwój  gospodarczy.  W
polityce gospodarczej musimy więc podkreślić znaczenie polityki wzrostu i polityki

strukturalnej.

Funkcją  polityki  wzrostu  jest  dynamizowanie  społecznego  procesu  gospodarczego  w  skali
długookresowej,  przeciwdziałanie  siłom  i  zjawiskom,  które  mogłyby  ten  wzrostu  hamować  czy
osłabiać.
Polityka  strukturalna  zmierza  do  przekształcenia  układu  relacji  i  proporcji  występujących  miedzy
poszczególnymi  sektorami,  działami  i  gałęziami  gospodarki  oraz  działami  produkcji  społecznej  a  jej
całością, przez wspieranie rozwoju wybranych sektorów i  gałęzi. Polityka strukturalna ma na uwadze
również

inne

proporcje

występujące

gospodarstwie

narodowym

(typu

społecznego,

technologicznego, terytorialnego) . Uwzględnienie w celach i uwarunkowaniach polityki gospodarczej
zróżnicowań  terytorialnych  na  obszarze  kraju  pociąga  za  sobą  wyodrębnienie  polityki  regionalnej.
Pojęciem  tym  określa  się  zwykle  działalność  państwa  oraz  występujących  w  jego  imieniu  władz
centralnych  i  regionalnych,  mającą  na  celu  wspieranie  procesu  rozwoju  oraz  zagospodarowania
przestrzennego regionów.
Waga  narastających  zniszczeń  i  zagrożeń  środowiska  naturalnego  znalazła  odzwierciedlenie  w
wyodrębnieniu i rozwoju polityki ekologicznej.
W nowoczesnych ujęciach polityka wzrostu, polityka strukturalna, polityka regionalna i ekologiczna są
ze sobą integrowane i stanowią części składowe ogólnej polityki rozwoju społeczno-gospodarczego .
Inne podsystemy (dziedziny) polityki ekonomicznej
Kryterium przedmiotowe:

1)Polityka  sektorowa-  oddziaływanie  państwa  na  procesy  gospodarcze  zachodzące  w
poszczególnych działach i gałęziach gospodarki narodowej. Obejmuje ona:
•  Politykę przemysłową
•  Politykę rolną
•  Politykę handlową
•  Politykę handlu zagranicznego i współpracy z zagranicą
•  Politykę komunikacyjną
•  Politykę komunalną
Podział  ten  ,opierając  się  na  przedmiocie  oddziaływań  rządu  jest  skorelowany  z  podmiotowym
podziałem zadań między organy rządowe, czyli ministerstwa: przemysłu, rolnictwa ,handlu itd.
2)  Polityka  społeczna,  która  obejmuje  :politykę  oświatową  ,ochrony  zdrowia,  mieszkaniową
demograficzną ,migracyjna

Kryterium instrumentacji-bierzemy pod uwagę rodzaj sposobów ,mechanizmów i czynników, które
polityka ekonomiczna używa w oddziaływaniu na gospodarkę .Ze względu na to kryterium
wyróżniamy:

•  Politykę pieniężną (obejmującą politykę emisyjną i politykę kadrową)
•  Politykę ubezpieczeń
•  Polityka cenowo-dochodowa
•  Polityka budżetowa ( wspierana przez politykę podatkową i polityka celną)
•  Polityka inwestycyjna(powiązana z nią polityka lokacyjna)
•  Polityka zatrudnienia
•  Polityka naukowa i innowacyjna

18.wskazniki rozwoju lokalnego.

Wskaźniki rozwoju lokalnego – są to mierniki dzięki, którym możemy określić wzrost rozwoju:
-wzrost gospodarczy i zmniejszająca się stopa bezrobocia
-wzrost dobrobytu i jakości życia mieszkańców
-wzrost atrakcyjności inwestycyjnej i turystycznej
-restrukturyzacja i dywersyfikacja podmiotów gospodarczych
-rozwój sektora usługowego
-wzrost mobilności zawodowej i społecznej
-rozwój infrastruktury instytucjonalnej (urzędy, instytucje)
-poprawa wizerunku gminy oraz procesy integracyjne w społecznościach lokalnych

19. Czynniki i bariery rozwoju.

Wzrost gospodarczy oznacza sytuację, w której produkcja dóbr i usług, mierzona wzrostem PKB,
rośnie z okresu na okres. Wzrost gospodarczy zależy od wielu powiązanych ze sobą czynników:

• Postęp techniczny - zależy od poziomu innowacji i badań naukowych. Zwiększa rentowność

kapitału i pozwala stawić czoła konkurencji rozwiniętych gospodarek. Jednak warunkiem
wykorzystania innowacji technologicznych i wyników badań naukowych jest zaplecze
finansowe. Tylko silny i bogaty kraj może sobie pozwolić na finansowanie badań naukowych, a
następnie wdrożenie wyników tych badań. Jest to czynnik, który powoduje długoterminowy
wzrost gospodarczy.

• Praca - zarówno pod względem ilości, jak i jakości (na ogół okresy spadku liczby ludności

odpowiadają okresom mniejszego wzrostu lub stagnacji ekonomicznej). Poziom wykształcenia
polepsza jakość i zwiększa rentowność pracy. Bardzo duże znaczenie mają koszty pracy, czyli
koszty, które musi ponosić pracodawca z tytułu zatrudnienia pracownika (na przykład
ubezpieczenia zdrowotne i świadczenia socjalne). Kolejnym czynnikiem wpływającym na
efektywność pracy jest zakres jej automatyzacji oraz stopień rozwoju technologicznego kraju.
Im on jest wyższy tym wyższy jest wskaźnik efektywności wykorzystania czasu pracy i
potencjału pracowników.

• Kapitał - to zasoby środków wykorzystane w procesie wytwarzania produkcji. Podstawowe

formy kapitału produkcyjnego to kapitał rzeczowy, kapitał finansowy i kapitał ludzki. Kapitał
rzeczowy jest tym większy, im większy jest kapitał finansowy w gospodarce. Kapitał rzeczowy
stanowi bowiem formę lokowania (inwestowania) kapitału finansowego. W gospodarkach
rozwiniętych wolnym kapitałem finansowym (tj. możliwym do zamiany na kapitał rzeczowy)
dysponują instytucje finansowe. Do instytucji finansowych zaliczamy banki, fundusze
inwestycyjne czy emerytalne, pełniące funkcje instytucji pośrednictwa finansowego, ale także
takie podmioty, jak giełda, Komisja Papierów Wartościowych i Giełd, czy inne wykonujące

specyficzne funkcje na rynkach finansowych. Sposób organizacji tych instytucji, instrumenty
finansowe, którymi dysponują, a także przyjęte w gospodarce zasady ich funkcjonowania
tworzą system finansowy. System finansowy decyduje o zdolności gospodarki do efektywnego
transformowania kapitału finansowego w kapitał rzeczowy. Słabo rozwinięty system finansowy
ogranicza możliwości szybkiego powiększania rozmiarów kapitału rzeczowego. W ostatnich
latach coraz większego znaczenia dla gospodarki nabiera kapitał intelektualny.

• Otoczenie zewnętrzne - żaden kraj nie może rozwijać się sam. Gospodarka krajowa prowadzi

ze światem zewnętrznym wymianę towarów, kapitałów, wyników badań naukowych.

20.Kryteria wyboru systemu gospodarczego

Wybrane  zagadnienia  choć  dość  szeroko  omijają  odpowiedzi  na  pytanie  są  ważne  z  punktu  widzenia
kolokwium(  nie  wiadomo  czego  ten  d.b.  będzie  wymagał)  dlatego  wszelkie  emaile  z  krytyką  mojej
pracy tudzież uwagami kwestionującymi wielkość dokumentu będą z cała mocą olewane oraz nie brane
pod dalsze rozważania. (Przyp.)autor

Dotychczas  panował  pogląd,  ze  na  świecie  występują  dwa  przeciwstawne  modele  gospodarki:  model
socjalistyczny i kapitalistyczny.

SYSTEM  określany  również  jako  USTRÓJ  lub  MODEL  jest  to  wyodrębniony  z  otoczenia  zbiór
elementów materialnych lub abstrakcyjnych, mających wzajemne powiązania wewnątrz systemowe i z
zewnętrznym otoczeniem, w którego ramach i na rzecz którego działa. Wymagają ciągłej ingerencji by
działać w sposób zorganizowany.

1.Cechy systemów gospodarczych:

  Złożoność,
  Ograniczona zdolność do samorealizacji,
  Dynamiczność.

Złożoność  systemu  wynika  przede  wszystkim  z  występowania  bardzo  dużej  liczby  elementów,
połączeń oraz związków między nimi.
Ograniczona zdolność samorealizacji systemu gospodarczego przejawia się tym, że często działają w
sposób zawodny i występują odchylenia od pierwotnych założeń, które nie naprawiają się same.
Dynamiczność systemu polega na jego zmianie w czasie, przestrzeni oraz na adaptowaniu do nowych
uwarunkowań.  To  również  możliwość  wpływania  na  zmiany  otoczenia,  gdy  niekorzystnie  działa  na
system.

2.Istotą  kształtowania  systemu  gospodarczego  jest  zmienność,  polegająca  na  tzw.  kreacji  i
destrukcji.
KREACJA  polega  na  rozwoju  nowych,  postępowych,  innowacyjnych  i  efektywnych  elementów  i
rozwiązań w systemie.
DESTRUKCJA  polega  na  ograniczeniu  lub  eliminacji  tych,  którzy  przestali  być  w  systemie
nośnikami postępu technicznego, organizacyjnego, ekonomicznego lub innego.

3.Przy  wyborze  modelu  gospodarczego  bardzo  ważnym  elementem  jest  prywatyzacja.  Wyróżniamy
trzy motywy prywatyzacji ( pragmatyczny, ideologiczny oraz ekonomiczny )

4.Poniżej  znajduje  się  modele  funkcjonujące  w  gospodarce  światowej  pod  względem  efektywności  i
szans rozwoju.

Klasyczna gospodarka rynkowa

Kapitalizm polityczny

ró

Społeczna gospodarka rynkowa

„Państwo dobrobytu”

Wysoka

Niska

Efektywność systemu

5.Najefektywniejszym systemem jest Klasyczna Gospodarka Rynkowa

KLASYCZNA  GOSPODARKA  RYNKOWA  –  jeden  z  pierwszych  modeli  ekonomicznych
funkcjonujących  na  świecie.  Jest  systemem  i  założeniem  w2zorcowym,  w  którym  mechanizmy
rynkowe  określają  w  sposób  alternatywny  rodzaje  i  sposoby  produkcji  oraz  pomiaru  ograniczonych
zasobów.

6. Cechy idealnego systemu gospodarczego :

Pełnym liberalizmem gospodarczym i deregulacją gospodarki,
Znaczną przewagą własności prywatnej nad państwową w majątku produkcyjnym i

pozaprodukcyjnym,

Decyzyjną samodzielnością produkcyjną i konsumpcyjną przedsiębiorstw i społeczeństwa,
Przewaga cen i wycen prawdziwych, które działają optymalizująco na rozwój gospodarczy, na

alokację zasobów, na konsumpcję i na racjonalne zachowanie,

Wolność zawierania umów, wchodzenia i wychodzenia z rynku, prowadzenia działalności

gospodarczej, wyboru zawodu i miejsca pracy,

  Swoboda konkurencji,
  Ostre finansowanie gospodarki narodowej i jej podmiotów – np. brak ulg podatkowych,
  Znikomy zakres interwencjonizmu państwowego w sterowaniu rozwojem i w funkcjonowanie

gospodarki,

Występowanie pozytywnych destrukcji przejawiająca się upadłościami nieefektywnych

jednostek gospodarczych.

SPOŁECZNA  GOSPODARKA  RYNKOWA  –  to  system  z  uporządkowanym  (nadzorowanym)
przez  państwo  interwencyjnym  liberalizmem  gospodarczym  i  społeczną  opiekuńczością  nad
społeczeństwem.  Jest  systemem  preferującym  wolność  osobistą  i  rynkową  z  socjalną
odpowiedzialnością ziemia.

System ten charakteryzuje się:

  Solidaryzmem społecznym akceptującym redystrybucją PKB,
  Występuje wielosektorowość z dominacją własności prywatnych,
  Zasady  uczciwej  konkurencji  w  funkcjonowaniu  gospodarki  przy  równoczesnych

ograniczeniach prawnych chroniących pracowników w miejscach pracy,

Konsensus (umowa) społeczny w sprawie proporcji podziału wypracowanych dochodów na

rzecz budżetu centralnego, budżetów terenowych, pracodawców, pracowników i konsumentów,

Demokratyczne procedury tworzenia zasad zapobiegania i rozstrzygania konfliktów,
Demokratyczne i jawne formułowanie programów rozwoju gospodarczego,