Wpływ handlu międzynarodowego 

na rozwój i wzrost gospodarczy

08/09.01.2013

Spis treści

1)

Handel międzynarodowy a rozwój i wzrost 
gospodarczy – badania empiryczne

2)

Wpływ handlu międzynarodowego na rozwój i wzrost 
gospodarczy w ujęciu teoretycznym

3)

Wpływ polityki handlowej na rozwój gospodarczy –
proeksportowa i antyimportowa strategia rozwoju 

proeksportowa i antyimportowa strategia rozwoju 
gospodarczego

Handel międzynarodowy a rozwój i wzrost 
gospodarczy

Wybrane prace empiryczne dot. wpływu handlu 
międzynarodowego na wzrost gospodarczy:

Barro (1991)

Dollar [1992]

Sachs i Warner [1995]

Frankel i Romer [1999] + Irwin i Tervio [2002]

Prace polemiczne:

Rodriguez i Rodrik [2001]

Rodriguez [2007]

Barro i Dollar

Barro [1992]

zidentyfikował pozytywny i statystycznie istotny wpływ ogólnego poziomu 
otwartości na wzrost gospodarczy;

Dollar [1992]

wykorzystał indeks zaburzeń w wymianie handlowej;

uwzględnił kurs walutowy i stopę inwestycji;

Wyniki:

ujemny wpływ zaburzeń w wymianie i wzrost zmienności kursu 
walutowego na tempo wzrostu gospodarczego;

Dollar – polemika

Rodriguez i Rodrik wykazali, że badanie Dollara jest wadliwe z kilku 
powodów:

wykorzystanie indeksu zaburzeń w wymianie, które można uznać raczej za 
miarę ogólnego poziomu niestabilności gospodarki;

wysoką wrażliwość otrzymanych wyników - dodanie do specyfikacji 
zmiennych sztucznych;

WNIOSEK: Zdaniem Rodrigueza i Rodrika jedynie ocena negatywnego 
wpływu stopnia zmienności kursu walutowego na wzrost ma istotne
znaczenie;

Sachs i Warner

Sachs i Warner [1995]

Badanie wpływu otwarcia gospodarki na wzrost gospodarczy

Otwarcie traktowane jako zmienna zero-jedynkowa i jest jednocześnie 
definiowane w syntetyczny sposób. Kraj jest postrzegany za zamknięty, gdy 
posiada co najmniej 1 z poniższych cech:

średnia stawka celna na dobra kapitałowe i pośrednie jest nisza ni 40 proc.;

średnia stawka celna na dobra kapitałowe i pośrednie jest nisza ni 40 proc.;

bariery pozataryfowe dotyczą mniej ni 40 proc. importu dóbr kapitałowych 

i pośrednich;

premia czarnorynkowa nie przekracza 20 proc. oficjalnego kursu wymiany;

państwo nie ma ustroju socjalistycznego;

nie posiada monopolu w eksporcie kluczowych branż;

Sachs i Warner – wyniki i polemika

Wynik badania: 

indeks otwartości dla dużej grupy państw w analizie przekrojowej 
uwzgledniającej szereg zmiennych warunkujących okazał się mieć dodatni i 
statystycznie istotny wpływ na wzrost gospodarczy;

kraje otwarte rozwijają się w tempie wyższym od krajów zamkniętych, 
stopa wzrostu gospodarczego była w krajach otwartych wyższa o ok. 2,5 
pp. niż w krajach zamkniętych;

pp. niż w krajach zamkniętych;

Polemika:

Rodriguez i Rodrik [2001] przeprowadzili analizę regresji z uwzględnieniem 
wszystkich komponentów zmiennej opracowanej przez Sachsa i Warnera. 
Okazało się, że jedynie czarnorynkowa premia walutowa i państwowy 
monopol w eksporcie istotnie wpływają na stopę wzrostu gospodarczego.

Sachs i Warner – polemika

Te dwie kategorie są skorelowane z innymi zmiennymi niż otwarcie gospodarki:

czarnorynkowa premia walutowa – premia rzędu ponad 20% jest obserwowana 
w zasadzie jedynie w przypadku silnych nierównowag makroekonomicznych, 
konfliktów politycznych czy innych szoków gospodarczych;

państwowy monopol w eksporcie – Sachs i Warner oparli się na badaniu 
przeprowadzonym jedynie dla krajów afrykańskich przeprowadzających program 
dostosowań strukturalnych MFW. Ogólnie zmienna państwowy monopol w 
eksporcie nie mówi tyle o otwarciu gospodarki, ile o tym, czy kraj leży w Afryce 

eksporcie nie mówi tyle o otwarciu gospodarki, ile o tym, czy kraj leży w Afryce 
Subsaharyjskiej;

WNIOSEK: Sachs i Warner oszacowali, iż gospodarki zamknięte rozwijają się wolniej 
od otwartych. Rodriguez i Rodrik wskazali, że nie chodzi o reżim handlowy – wolniej 
rozwijają się kraje Afryki Subsaharyjskiej i kraje dotknięte znacznymi wstrząsami 
ekonomicznymi i politycznymi.

Frankel i Romer – wyniki i polemika

Frankel i Romer [1999]

zakładają endogeniczność wymiany handlowej i procesu wzrostu gospodarczego;

wprowadzają do modelu odpowiednie zmienne instrumentalne;

wprowadzili zamiast indeksu otwartości zmienną bazującą na czynnikach geograficznych 
(istotna głęboka determinanta wzrostu gospodarczego) – traktują kategorie geograficzne 
(ściślej: część obrotów handlowych wyjaśnianą przez czynniki geograficzne) jako 
instrument;

Wyniki:

Wyniki:

estymacja z zastosowaniem metody zmiennych instrumentalnych wskazała na brak 
przeszacowania pozytywnego wpływu wymiany handlowej na wzrost w pracach 
przekrojowych wykorzystujących metodę najmniejszych kwadratów oraz na 
dodatni, znaczący i istotny statystycznie wpływ wymiany na wzrost;

wzrost relacji handel/PKB o 1 pp. skutkuje wzrostem dochodów na mieszkańca 
o od 0,9% do 3%;

Uwzględnienie w estymacjach dodatkowych czynników geograficznych zdaniem 
Rodrigueza i Rodrika skutkuje nieistotnym statystycznie wpływem handlu na dochody.

Irwin i Tervio

Irwin i Tervio [1999]

powtórzyli badanie Frankela i Romera (1999) w lekko 
zmodyfikowanej formule dla znacznie większej liczby 
lat wykorzystując dwie metody estymacji: 

metodę najmniejszych kwadratów;

metodę najmniejszych kwadratów;

podwójną metodę najmniejszych kwadratów;

Wyniki: wskazują na występowanie dodatniego związku 
pomiędzy intensywnością wymiany handlowej 
a poziomem PKB per capita;

Handel międzynarodowy a rozwój i wzrost 
gospodarczy

Badania empiryczne nie rozstrzygają, czy wyższy stopień otwarcia gospodarki 
wpływa w istotny sposób na wzrost gospodarczy.

Uzyskiwane wyniki analiz empirycznych wydaja sie w być w dużym stopniu 
uzależnione od zastosowanego podejścia metodologicznego, specyfiki przyjętej 
próby oraz przyjętej miary otwartości.

Jednym z zasadniczych problemów badawczych jest kwestia przyczynowości. 
Choć badacze próbują wykazać, czy handel wpływa na wzrost gospodarczy, to 

Choć badacze próbują wykazać, czy handel wpływa na wzrost gospodarczy, to 
jednak równie dobrze może wystąpić relacja odwrotna (np. w wyniku 
osłabienia koniunktury władze zwiększają poziom protekcji krajowego rynku w 
celu ochrony krajowej produkcji i zatrudnienia; zatem nie tylko OTWARTOŚĆ 
-> WZROST, ale i WZROST -> OTWARTOŚĆ).

Identyfikacja kierunku przyczynowego jest niezwykle istotna, gdyż istnieje 
pozytywna korelacja pomiędzy poziomem otwarcia gospodarki a  tempem wzrostu 
gospodarczego.

HM a wzrost/rozwój

Antyimportowa i proeksportowa strategia 
rozwoju gospodarczego

w połowie XX wieku wiele krajów podjęło próby 
internacjonalizacji gospodarki;

szerokie uczestnictwo w międzynarodowym podziale 
pracy stanowi istotną determinantę długookresowego 
rozwoju gospodarczego;
przyjmowano dwie strategie:

przyjmowano dwie strategie:

antyimportową;

proeksportową;

przesłanka wyboru strategii rozwoju – chęć zmiany przez 
kraje rozwijające się swej roli w międzynarodowym 
podziale pracy;

Strategia antyimportowa 

rozwój rodzimego przemysłu;

zastępowanie dóbr importowanych produkcją krajową;

autarkia;

w użyciu środki polityki handlowej chroniące przed 
dopływem dóbr zagranicznych:

dopływem dóbr zagranicznych:

wysokie efektywne stawki protekcji celnej

ilościowe ograniczenia importu;

przewartościowany kurs własnej waluty;

Strategia antyimportowa 

skrajnie nieefektywna ekonomicznie w dłuższym okresie –

sprzeczność z ricardiańską teorią kosztów komparatywnych;

zakup droższych dóbr inwestycyjnych i konsumpcyjnych na 

rynku krajowym zamiast tańszych pochodzących z importu;

stosowanie starszej technologii dostępnej na rynku krajowym, 

zamiast zakupu za granicą nowszych rozwiązań 

technologicznych;

technologicznych;

mała skala produkcji substytuującej import;

niższy poziom techniczny produkcji krajowej niż 

importowanej;

nakłady inwestycyjne potrzebne na uruchomienie produkcji 

substytuującej import zwiększają deficyt bilansu płatniczego; 

uruchomiona produkcja antyimportowa jest trudna do 

zlikwidowania ze względu na opór społeczny;

Strategia antyimportowa 

ujemne konsekwencje:

wyroby pochodzące z produkcji podejmowanej z myślą o 
uniezależnieniu się od importu były znacznie droższe od takich 
samych dóbr importowanych;

wytwarzane produkty charakteryzowały niską jakością lub 
zacofaniem technologicznym;

zacofaniem technologicznym;

praktyka gospodarcza wykazuje, że strategia 
antyimportowa stosowana jest najczęściej przez kraje 
rozwijające się:

sposób na doraźną poprawę bilansu płatniczego;

strategia rozwoju gospodarki narodowej;

Strategia antyimportowa 

przynosi ona efekty w krótkim okresie i stanowi metodę 
łatwiejszą do zaakceptowania społecznie:

ograniczenie importu może być postrzegane jako dążenie do 
zwiększenia poziomu niezależności kraju;

wprowadzenie taryf celnych oraz kontyngentów spotyka się z 
poparciem producentów krajowych; 

poparciem producentów krajowych; 

budżet państwa uzyskuje dodatkowe dochody, np. z tytułu ceł;

faktyczna realizacja strategii antyimportowej zależy wyłącznie 
od władz krajowych, w przeciwieństwie do strategii 
proeksportowej, która jest zależna od popytu zagranicznego;

Strategia proeksportowa

definicja węższa:

„zbiór reguł, metod i narzędzi stosowanych przez centralną 
władzę gospodarczą kraju dla przyspieszenia rozwoju 
eksportu”

definicja szersza:

„polityka przyspieszania zrównoważonego rozwoju 

„polityka przyspieszania zrównoważonego rozwoju 
gospodarczego kraju za pomocą rozwoju eksportu”

dążenie do zapewnienia maksymalnych korzyści w ramach 
międzynarodowego podziału pracy

Strategia proeksportowa

wymaga pewnego zakresu interwencjonizmu 
państwowego;

stanowi świadomą i celową ingerencję władzy centralnej 
mającą na celu poprawę sytuacji poszczególnych 
podmiotów, tak aby korzyści odniósł cały system 
gospodarki narodowej;

gospodarki narodowej;

forma i zakres interwencji państwa pozostaje kwestią 
sporną;

wskazuje się na niedoskonałości mechanizmu rynkowego 
w skali globalnej – paradoksalnie poprzez prowadzoną 
politykę proeksportową państwo przyczynia się do 
powstawania nowych zniekształceń na rynku światowym;

Strategia proeksportowa – trudności

wzrost eksportu wymaga uruchomienia systemu zachęt 
dla eksporterów co wiąże się z obciążeniem budżetu;

subsydiowanie eksportu może spotkać się z działaniami 
odwetowymi zagranicznych partnerów,

wspieranie eksportu może być społecznie postrzegane 
jako ograniczanie dostępności towarów eksportowanych 

jako ograniczanie dostępności towarów eksportowanych 
na rynku krajowym co prowadzi do wzrostu ich cen;

wspieranie eksportu może być także postrzegane jako 
uzależnienie gospodarki od rynków zagranicznych;

dodatkowe wyrzeczenia ze strony społeczeństwa –
rezygnacja z mało wydajnych gałęzi przemysłu wiąże się z 
bankructwem wielu zakładów oraz wzrostem bezrobocia;

Strategia proeksportowa

polityka 

proeksportowa

• teorie handlu międzynarodowego wskazują na silne powiązanie pomiędzy 

zwiększeniem eksportu a wzrostem poziomu dobrobytu w danym kraju

• Eksport czynnikiem popytotwórczym, powodującym wzrost produkcji, zatrudnienia 

oraz dochodów uzyskiwanych przez krajowe podmioty gospodarcze.

• Wzrost wynagrodzeń czynników produkcji (w tym płac), właścicieli przedsiębiorstw 

rozwój 

eksportu

• Wzrost wynagrodzeń czynników produkcji (w tym płac), właścicieli przedsiębiorstw 

oraz wyższe wpływy do budżetu.

wzrost 

gospodarczy

• Eksport w sposób nominalny wpływa na wartość PKB wytworzonego w kraju 

(wartość wytworzonych w kraju dóbr inwestycyjnych i konsumpcyjnych oraz 
nadwyżka eksportu nad importem).

Strategia proeksportowa

Aby polityka proeksportowa stanowiła dźwignię rozwoju 
gospodarczego, warunkiem koniecznym jest, by wspierany 
eksport był opłacalny – determinuje to struktura 
rzeczowa i asortymentowa eksportu oraz terms of trade 
danego kraju;

eksport nisko przetworzonych towarów – konkurencja 

eksport nisko przetworzonych towarów – konkurencja 
na rynkach międzynarodowych przybiera charakter 
cenowy – konieczność utrzymania atrakcyjnego poziomu 
cen – oszczędności poprzez cięcia w kosztach produkcji –
W krajach rozwijających się oszczędności te przybierają 
formę obniżania wynagrodzeń pracowników –
pauperyzacja społeczeństwa;