Wypalenie zawodowe

Wypalenie zawodowe

Praca, je

li jest

ródłem zadowolenia, wi

ąŜ

e si

z poczuciem kompetencji i satysfakcji, mo

czynnikiem podbudowuj

cym psychiczn

i fizyczn

kondycj

człowieka. W szczególnych

przypadkach mo

e sta

jednak

ródłem apatii, beznadziejno

ci, niezadowolenia z

ycia,

e powodowa

poczucie niedostosowania i niekompetencji.

Wypalenie zawodowe to kolejna choroba cywilizacyjna, która mo

e dotkn

ąć

dego z nas,

ale przede wszystkim dotyczy osób pracuj

cych zawodowo z lud

mi i pomagaj

cym innym,

np. nauczycieli, lekarzy, piel

gniarek, pracowników społecznych, policjantów itd.

Reprezentanci tych zawodów do

wiadczaj

coraz wi

cej stresu, z którym trudno sobie

poradzi

, wyczerpuj

, s

chronicznie zm

czeni, coraz mniej zadowoleni z pracy.

Próbuj

c radzi

sobie z tymi obci

ąŜ

eniami, coraz bardziej dystansuj

od osób, którym

pomagaj

, które ucz

czy lecz

. Ogólnie rzecz ujmuj

c, mo

na stwierdzi

e wypalenie

zawodowe pojawia si

u przedstawicieli zawodów, w których bliska, zaanga

owana

interakcja z drugim człowiekiem stanowi istot

profesjonalnego działania i warunkuje

powodzenie w danym zawodzie. Koszty tej bliskiej interakcji mog

nasila

wówczas

gdy dana osoba nie jest w stanie radzi

sobie z obci

ąŜ

eniami zawodowymi, prze

ywaj

niepowodzenia, brak sukcesów. Mimo stara

i zwi

kszonych wysiłków nie potrafi znale

źć

drogi wyj

cia z narastaj

cych przeci

ąŜ

, cierpi na coraz wi

ksze zm

czenie i emocjonalne

wyczerpanie. Zaczyna broni

przez dystansowanie, traktuje uczniów, klientów, pacjentów

coraz bardziej przedmiotowo dochodz

c do najbardziej specyficznego zjawiska

dla wypalenia zawodowego, jakim jest depersonalizacja (zdystansowany, a nawet

zdehumanizowany sposób traktowania innych).

Według niektórych badaczy, zajmuj

cych si

problemem wypalenia zawodowego zjawisko

to jest efektem „stopniowej utraty złudze

”, charakterystycznej dla osób które pocz

tkowo

wchodz

na rynek pracy pełne dobrych intencji i nadziei, idealistycznie nastawione do swojej

zawodowej roli. Spodziewaj

e ich sukces w pracy da im poczucie egzystencjalnego

znaczenia (sensu

ycia). Ci sami badacze twierdz

e osoby, które takiej pocz

tkowej

motywacji nie maj

, mog

wiadcza

stresu zwi

zanego z prac

ale nie wypalenia.

Wypalenia bowiem, mog

wiadcza

tylko ludzie, którzy rozpoczynali swoj

prace

zawodow

maj

c wzniosłe cele, du

e oczekiwania i siln

motywacj

– ludzie, którzy

spodziewali si

czerpa

ze swej pracy poczucie znaczenia.

To, czy wypalenie nast

pi, zale

y od układu wielu czynników osobistych i

rodowiskowych.

Jako szczególnie wa

ne w budowaniu syndromu wymienia si

•

stawianie sobie wysokich wymaga

przy niewielkich mo

liwo

ciach wpływu

na sytuacj

;

•

działania niezgodne ze swoimi warto

ciami, nadmiarowe zachowania

agresywne lub uległe w ró

nych rolach (dom, praca, sytuacje społeczne);

•

yczeniowa interpretacja wydarze

, nadmierna racjonalizacja, defensywna

postawa wobec trudno

ci, wyolbrzymianie pora

ek;

•

brak lub mała dbało

ść

o swoje ciało, diet

wiczenia fizyczne, rytm snu,

relaks i podstawow

higien

;

•

perfekcjonizm i nadodpowiedzialno

ść

;

•

zaniedbywanie rozwoju zawodowego;

•

brak partnerskich relacji i systemu wsparcia, zaniedbywanie intymno

ci,

sztywno

ść

ról;

•

brak lub słaba organizacja czasu prywatnego i czasu pracy.

Sygnałami ostrzegawczymi wskazuj

cymi na zjawisko wypalenia mog

dzy innymi:

•

subiektywne poczucie przepracowania, brak ch

ci do pracy;

•

niech

ęć

wychodzenia do pracy;

•

poczucie izolacji, osamotnienia;

•

postrzeganie

ycia jako ponurego i ci

ęŜ

kiego;

•

negatywne postawy wobec klientów;

•

brak cierpliwo

ci, dra

liwo

ść

, poirytowanie na gruncie rodzinnym;

•

ste choroby;

•

negatywne, ucieczkowe, a nawet samobójcze my

li.

Przebieg procesu wypalenia zawodowego mo

na przedstawi

w nast

puj

cy sposób:

1. Pierwszy stopie

- tak zwane stadium ostrzegawcze, charakteryzuje si

uczuciem

przygn

bienia, irytacji. Mog

pojawi

w nim ust

puj

ce bóle głowy, przezi

bienia,

kłopoty z bezsenno

. Powrót do prawidłowego, optymalnego funkcjonowania na tym

etapie nie jest jeszcze trudny. Zazwyczaj wystarczaj

ce jest zmniejszenie obci

ąŜ

enia

prac

, krótki wypoczynek, jakie

hobby.

2. Gdy syndrom trwa ju

dłu

szy czas, jest bardziej stały, pojawia si

drugi stopie

, którego

charakterystycznymi objawami s

: gorsze wykonywanie zada

, cz

ste wybuchy irytacji,

brak szacunku i wr

cz pogardliwa postawa wobec innych osób. Interwencja na tym

etapie wymaga ju

kszego wysiłku i bardziej zdecydowanych kroków. Mo

e okaza

e niezb

dny b

dzie dłu

szy urlop, regeneracja sił przez oddanie si

czynno

ciom

nie zwi

zanym z prac

a sprawiaj

cym przyjemno

ść

(hobby). Istotny jest te

udział

innych osób, jeszcze nie pomoc profesjonalna, ale odpoczynek w gronie przyjaciół.

3. Chroniczno

ść

syndromu to trzeci etap. Nast

puje pełny rozwój objawów fizycznych,

psychicznych i psychosomatycznych, zagro

one staj

nie tylko procesy poznawcze,

emocjonalne, ale zachwianiu ulega równie

cała struktura osobowo

ci. Objawy zespołu

wypalenia zawodowego dotykaj

zarówno somatyki jak fizycznego i społecznego

funkcjonowania jednostki. Typowymi objawami dla tego stadium s

uczucie osamotnienia

i alienacji, kryzysy rodzinne, mał

skie, przyjacielskie depresja, nadci

nienie, wrzody.

Wypalenie zawodowe na tym etapie bardzo wyra

nie dotyka nie tylko osob

poszkodowan

, ale całe jej społeczne otoczenie; członków rodziny, przyjaciół,

współpracowników. Najcz

ęś

ciej wymagana jest ju

profesjonalna pomoc (lekarz,

terapeuta, psycholog). W skrajnych przypadkach pomoc taka okazuje si

nieskuteczna,

a jedynym rozwi

zaniem wydaje si

zmiana pracy.

Coraz cz

ęś

ciej do wyja

nienia fenomenu wypalenia u

ywane jest poj

cie dopasowania

zawodowego, które oznacza harmonijne współdziałanie jednostki i

rodowiska pracy

w zakresie ró

norodnych obszarów pracy zawodowej. Złe dopasowanie powstaje zazwyczaj

wtedy, gdy mi

dzy pracownikiem i pracodawc

nie zostan

rozstrzygni

te istotne kwestie

dotycz

ce funkcjonowania zawodowego, albo kiedy relacje w pracy zmieniaj

na tyle,

pracownik lub organizacja uzna je za niekorzystne. Chodzi tu na przykład o sytuacje,

w których pracownik czuje si

przeci

ąŜ

ony obowi

zkami zawodowymi, nie ma wpływu

na organizacj

swojej pracy, obarczony jest zbyt du

Ŝą

odpowiedzialno

, czuje si

niesprawiedliwie oceniany, otrzymuje wynagrodzenie niewspółmierne do wkładanego

w prac

wysiłku, traci kontakt ze współpracownikami i nie otrzymuje od nich niezb

dnego

wsparcia. Wspomniane sytuacje okre

lane s

mianem "organizacyjnych poprzedników

wypalenia". Pojawienie si

ich zakłóca relacje człowieka z jego prac

, przyczynia si

do narastania stresu, osłabia mo

liwo

ść

skutecznej walki z nim, a w konsekwencji indukuje

rozwój wypalenia zawodowego.

Jak zapobiega

wypaleniu?

Aby unikn

ąć

wypalenia w wymiarze psychicznym, powiniene

sto upewnia

czy to co robisz nadal jest ciekawe, czy nadal sprawia ci przyjemno

ść

. Musisz pami

o tym,

e zasoby twojej energii psychicznej s

ograniczone - nie dopu

ść

zatem

do ich wyczerpania.

Działania profilaktyczne z zakresu zapobiegania wypaleniu zawodowemu s

całkiem realne

i mo

liwe do spełnienia. Wa

na jest

wiadomo

ść

, i

takie zagro

enie istnieje i zdecydowana

postawa. Ka

dy z nas posiada olbrzymi potencjał i mo

liwo

ci budowania efektywnego stylu

przeciwdziałania wypaleniu zawodowemu. Aktywno

ść

fizyczna, odpoczynek, relaks, hobby

ma tu niebagatelne znaczenie. Szacunek i miło

ść

do własnej osoby, szeroko rozumiana,

ale mieszcz

ca si

w zdrowych granicach troska o siebie mo

e przynie

ść

wymierne efekty.

Poza tym przeciwdziała

wypaleniu zawodowemu mo

na poprzez:

•

wyznaczanie sobie realistycznych, jasno okre

lonych, cz

stkowych celów,

•

intensywn

prac

i równie intensywny odpoczynek, prowadz

cy do regeneracji sił,

do relaksu,

•

pami

tanie o chwilach wyciszenia w przypadku, gdy praca wymaga intensywnych

kontaktów z innymi lud

mi,

•

mniej osobiste traktowanie spraw zawodowych,

•

dbanie o siebie, o swój potencjał, który jest najwa

niejszym, najcenniejszym narz

dziem

pracy,

•

sprecyzowanie szans na rozwój zawodowy w firmie, w której pracujesz,

•

jasne i precyzyjne wyznaczanie własnych zada

rozwojowych, które uniezale

rodowiska zawodowego,

•

skupianie si

na tym, co pozytywne, poprzez pozytywne my

lenie,

•

robienie tych samych rzeczy w inny sposób,

•

dostarczanie sobie wystarczaj

co du

o aktywno

ci fizycznej.

W sytuacji gdy zaczynaj

pojawia

symptomy wypalenia mo

emy zareagowa

na wiele

ró

nych sposobów. Niektórzy poddaj

i nie podejmuj

adnych działa

. Inni rzucaj

w wir zmian i czasami pochopnie podejmuj

decyzj

o zmianie pracy czy nawet zawodu.

Wydaje si

e najbardziej konstruktywnym jest podej

cie traktuj

ce wypalenie zawodowe

jako wyzwanie do poszukiwania osobistej siły. Mo

e okaza

to dobr

okazj

do przewarto

ciowania sposobu

ycia, przyjrzenia si

własnym celom

yciowym i zrobienia