17 .Władza wg Maxa Webera:
Władza
– dowolna możliwość wykonywania własnej woli w ramach danych
stosunków społecznych, bez względu na sprzeciw i na to, na czym ta możliwość się
opiera. Inaczej mówiąc jest to możność przeprowadzania swojej woli w jakiejś
sytuacji społecznej, nawet wbrew oporowi
Twórcą koncepcji legitymizacji władzy był wybitny niemiecki socjolog
Max Weber.
W Weberowskiej teorii polityki analiza zależności między władzą (aspekt polityczny) a jej legitymacją
(aspekt wartościujący) uzyskała podstawowe znaczenie.
Według Maxa Webera podstawową cechą państwa jest „legitymowane użycie siły”. Zwraca on uwagę
na to, że władza jest zdolna do urzeczywistnienia swoich celów, gdy rządzeni traktują stosunki
panowania jako „wiążące” uważa on, że każde panowanie może być legitymowane przez różnorodne
czynniki:
1. afektywne (uczuciowe oddanie),
2. racjonalno-aksjologiczne (wiarą w to, że władza i panowanie są nakazem i środkiem realizacji
określonych wartości etycznych),
3. interesy (oczekiwanie na zaspokojenie określonych potrzeb).
Max Weber teorię legitymizacji oparł na trzech rodzajach prawomocnego panowania:
a. władzy tradycyjnej,
b. władzy charyzmatycznej,
c. władzy legalnej.
Władza tradycyjna opiera się na przekonaniu rządzonych, że władza jest ważna lub prawomocna.
Zakres władzy panującego wyznaczony jest przez tradycję. Prawomocność w tym typie panowania
zagwarantowana jest nie tylko przez tradycję ale i określoną organizację społeczeństwa. Typem
panowania tradycyjnego jest władza patrialchalna, czyli taka która opiera się na stosunkach mających
charakter wspólnoty.
W zależności od zakresu władzy, jej ograniczeń czy związanej z tym pozycji aparatu władzy Weber
wyróżnił dwa warianty panowania tradycyjnego: patrymonializm i feudalizm.
W patrymonializmie występuje całkowita zależność sługi od pana. Natomiast feudalizm
charakteryzuje się większą sferą autonomii dla szerszych grup społecznych.
Obok władzy tradycyjnej Weber wyróżnia władzę charyzmatyczną, która opiera się na charyzmie
przywódcy. Przywództwo charyzmatyczne z reguły odnosi się do sytuacji kryzysowych, ale pojawia się
także w trwałych systemach panowania. Zmiana warunków społecznych powoduje, że przywództwo
to, które jest niestabilne a zarazem nadzwyczajne, wraz z zanikiem misji, do której zostało powołane,
może stracić poparcie rządzonych.
Zdaniem Webera charyzma jest zjawiskiem powracającym, ludzie korzystający z niej zdobywali
bowiem przywództwo we wszystkich warunkach historycznych.
Ostatnim rodzajem panowania jest panowanie legalne, stanowiące rezultat stopniowego rozwoju
państwa i społeczeństwa.
Władza legalna wynika z przekonania, że prawomocną przesłanką do jej sprawowania jest legalne jej
ustanowienie tzn.: zgodne z procedurą uznawaną za ważną i obowiązującą.
