Opinie-2.vp

2/4.A.1. Szkolenie w dziedzinie
bezpieczeñstwa i higieny pracy

Program instrukta¿u stanowiskowego

Stanowisko pracy:

pracownik wykonuj¹cy prace na wysokoœci

Zygmunt Wieczorek

Rozdzia³ 2/4.A.1.

2. Szkolenia

2/4.A.1. Instrukta¿ stanowiskowy – praca na wysokoœci

kwiecieñ 2005

Spis treœci

1. Podstawy prawne opracowania programu . . . . . . .

2. Cel szkolenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

3. Uczestnicy szkolenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

4. Sposób organizacji szkolenia . . . . . . . . . . . . . . . . . .

5. Plan instrukta¿u stanowiskowego pracownika

wykonuj¹cego prace na wysokoœci . . . . . . . . . . . . .

6. Treœæ instrukta¿u . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

6.1. Warunki œrodowiska pracy . . . . . . . . . . . . . . .

6.2. Zagro¿enia wystêpuj¹ce przy wykonywaniu

prac na wysokoœci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

6.3. Sposoby ochrony przed zagro¿eniami . . . . . .

6.4. Pokaz przez instruktora sposobu wykonywania

pracy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

6.5. Próbne wykonanie zadania przez pracownika

pod kontrol¹ instruktora . . . . . . . . . . . . . . . .

6.6. Samodzielna praca pod nadzorem instruktora

6.7. Omówienie i ocena przebiegu wykonywania

pracy przez pracownika . . . . . . . . . . . . . . . . .

Instrukta¿ ten prosimy potraktowaæ nie jako samoistny instrukta¿, lecz jako uzu-
pe³nienie instrukta¿u stanowiskowego przy wykonywaniu okreœlonych prac
w sytuacji, gdy stanowisko pracy znajduje siê na wysokoœci co najmniej 1 m nad
powierzchni¹ pod³ogi lub ziemi.

PRZYKŁAD

Elektromonter wykonuje po³¹czenia przewodów na s³upach energetycznych – instrukta¿ stanowisko-
wy dla tego rodzaju prac bêdzie po³¹czeniem instrukta¿u elektromontera i niniejszego instrukta¿u
(pracownika wykonuj¹cego prace na wysokoœci).

W przedstawionym instrukta¿u podano ró¿ne sytuacje pracy na wysokoœci. Przy
opracowywaniu programu instrukta¿u stanowiskowego dla konkretnego stanowi-
ska w zak³adzie, mo¿na z tego programu wybraæ tylko te zagadnienia, które s¹ cha-
rakterystyczne dla danego stanowiska.

kwiecień 2005

OPINIE

Rozdział 2/4.A.1.

PROGRAM INSTRUKTA¯U STANOWISKOWEGO

Stanowisko pracy:

Pracownik wykonuj¹cy prace na wysokoœci

1. Podstawy prawne opracowania programu

Przy opracowaniu programu szkolenia uwzglêdniono nastêpuj¹ce rozporz¹dzenia
reguluj¹ce bezpieczeñstwo i higienê pracy:

Ministra Gospodarki i Pracy z 27.7.2004 r. w sprawie szkolenia w dziedzinie
bezpieczeñstwa i higieny pracy (Dz.U. Nr 180, poz. 1860),

Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 26.9.1997 r. w sprawie ogólnych przepisów
bezpieczeñstwa i higieny pracy (tj. Dz.U. z 2003 r. Nr 169, poz. 1650),

Ministra Gospodarki z 30.10.2002 r. w sprawie minimalnych wymagañ do-
tycz¹cych bezpieczeñstwa i higieny pracy w zakresie u¿ytkowania maszyn
przez pracowników podczas pracy (Dz.U. Nr 191, poz. 1596, ze zm.),

Ministra Infrastruktury z 6.2.2003 r. w sprawie bezpieczeñstwa i higieny pracy
podczas wykonywania robót budowlanych (Dz.U. Nr 47, poz.401).

2. Cel szkolenia

Celem szkolenia jest uzyskanie przez pracownika:

informacji o czynnikach œrodowiska pracy wystêpuj¹cych przy pracach na wy-
sokoœci,

wiedzy i umiejêtnoœci dotycz¹cych sposobów zapobiegania wypadkom w nor-
malnych i awaryjnych warunkach pracy na wysokoœci,

wiedzy i praktycznych umiejêtnoœci z zakresu bezpiecznej eksploatacji œro-
dków ochrony indywidualnej i zbiorowej stosowanych przy pracach na wyso-
koœci.

3. Uczestnicy szkolenia

Szkolenie jest przeznaczone dla:

osób nowo zatrudnianych przy pracach na wysokoœci;

pracowników przenoszonych na stanowisko pracy na wysokoœci;

pracowników zatrudnionych przy pracach na wysokoœci, w przypadku:

zmiany organizacji stanowisk pracy,

wprowadzenia do stosowania nowych lub zmienianych narzêdzi i innych
urz¹dzeñ;

studentów odbywaj¹cych praktyki studenckie oraz uczniów odbywaj¹cych
praktyczn¹ naukê zawodu.

kwiecień 2005

OPINIE

2. Szkolenia

Rozdział 2/4.A.1.

4. Sposób organizacji szkolenia

Szkolenie prowadzone jest w formie instrukta¿u – na stanowisku (stanowiskach),
na którym(ch) bêdzie zatrudniony instruowany pracownik, na podstawie progra-
mu szczegó³owego.

Szkolenie powinno uwzglêdniaæ wszystkie rodzaje prac na wysokoœci, które bêd¹
nale¿a³y do zakresu obowi¹zków pracownika.

Sposób realizacji szkolenia i czas trwania poszczególnych jego czêœci nale¿y do-
stosowaæ do przygotowania zawodowego i dotychczasowego sta¿u pracy instru-
owanego pracownika.

5. Plan instrukta¿u stanowiskowego pracownika
wykonuj¹cego prace na wysokoœci

Lp.

Temat szkolenia

Liczba

godzin

Przygotowanie pracownika do wykonywania czynnoœci zwi¹zanych
z prac¹ na wysokoœci, w szczególnoœci:

a) omówienie warunków pracy z uwzglêdnieniem elementów stanowi-
ska roboczego maj¹cych wp³yw na bezpieczeñstwo i higienê pracy;

b) omówienie:

zagro¿eñ wystêpuj¹cych przy pracach na wysokoœci oraz

wyników oceny ryzyka zawodowego zwi¹zanego z wykonywan¹
prac¹;

c) omówienie:

sposobów ochrony przed zagro¿eniami,

przebiegu czynnoœci na stanowisku pracy,

zasad postêpowania w razie wypadku lub awarii,

przygotowania wyposa¿enia stanowiska roboczego przy wykonywa-
niu prac na wysokoœci.

Pokaz przez instruktora sposobu wykonywania pracy na stanowisku pra-
cy zgodnie z przepisami i zasadami bhp, z uwzglêdnieniem metod bez-
piecznego wykonywania poszczególnych czynnoœci i ze szczególnym
zwróceniem uwagi na czynnoœci trudne i niebezpieczne.

0,5

Próbne wykonanie zadania przez pracownika pod kontrol¹ instruktora.

0,5

Samodzielna praca pracownika pod nadzorem instruktora.

Omówienie i ocena przebiegu wykonywania pracy przez pracownika.

Razem:

1 godzina instrukta¿u = 45 minut

Program opracowa³:

Po konsultacji z pracownikami zatwierdzi³:

...........................................

......................................................................

(imiê i nazwisko)

(data, imiê i nazwisko, funkcja, podpis)

kwiecień 2005

2/4.A.1. Instruktaż stanowiskowy – praca na wysokości

OPINIE

Rozdział 2/4.A.1.

Poniewa¿ przedstawiony instrukta¿ nie mo¿e stanowiæ, zgodnie z wczeœniejszymi
za³o¿eniami, odrêbnej ca³oœci, wiêc program tego instrukta¿u nie bêdzie mia³ po-
staci dokumentu, lecz bêdzie wkomponowany w programy poszczególnych in-
strukta¿y – na poszczególnych stanowiskach pracy, które dopiero wtedy stan¹ siê
dokumentami.

6. Treœæ instrukta¿u

6.1. Warunki œrodowiska pracy

Zgodnie z rozporz¹dzeniem Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 26.9.1997 r. w spra-
wie ogólnych przepisów bezpieczeñstwa i higieny pracy (tj. Dz.U. z 2003 r. Nr 169,
poz. 1650), prac¹ na wysokoœci jest praca wykonywana na powierzchni znajduj¹cej
siê na wysokoœci co najmniej 1,0 m nad poziomem pod³ogi lub ziemi.

Nie zalicza siê do prac na wysokoœci pracy na powierzchni, niezale¿nie od wyso-
koœci jej usytuowania, je¿eli powierzchnia ta jest:

os³oniêta ze wszystkich stron do wysokoœci co najmniej 1,5 m pe³nymi œcianami
lub œcianami z oknami oszklonymi,

wyposa¿ona w inne sta³e konstrukcje lub urz¹dzenia chroni¹ce pracownika
przed upadkiem z wysokoœci.

Prace typowe

Typowe prace na wysokoœci wykonywane s¹ na:

rusztowaniach, drabinach i klamrach,

s³upach, masztach, konstrukcjach wie¿owych i kominach,

konstrukcjach budowlanych bez stropów,

galeriach, pomostach, podestach itp. podwy¿szeniach.

6.2. Zagro¿enia wystêpuj¹ce przy pracach na wysokoœci

Osoby
zagrożone

W zale¿noœci od miejsca wykonywania prac na wysokoœci mog¹ wystêpowaæ za-
gro¿enia dla osób:

bezpoœrednio je wykonuj¹cych,

zatrudnionych na stanowiskach s¹siaduj¹cych ze stanowiskami prac na wysokoœci,

osób postronnych mog¹cych znaleŸæ siê w pobli¿u wykonywania tego typu prac.

Najczêstsze wydarzenia powoduj¹ce wypadki przy pracach na wysokoœci to:

upadek pracownika z wysokoœci,

uderzenie, przygniecenie ludzi przez spadaj¹ce, wysypuj¹ce siê materia³y, na-
rzêdzia oraz opakowania.

Czynnoœci najczêœciej wykonywane przez poszkodowanych w chwili wypadku to:

przenoszenie i podnoszenie towaru, opakowañ, czy narzêdzi,

przechodzenie po p³aszczyznach poziomych na wysokoœci,

wchodzenie lub schodzenie na i ze stanowiska pracy.

Przyczynami wypadków s¹ najczêœciej:

z³a organizacja i metody pracy,

wadliwe urz¹dzenie i utrzymanie stanowiska pracy oraz przejœæ,

nieprawid³owe zachowanie siê pracownika.

kwiecień 2005

OPINIE

2. Szkolenia

Rozdział 2/4.A.1.

Prace szczególnie niebezpieczne i wzbronione

Zgodnie z rozporz¹dzeniem MPiPS z 26.9.1997 r. w sprawie ogólnych przepisów
bhp (tj. Dz.U. z 2003 r. Nr 169, poz. 1650), prace na wysokoœci zaliczone s¹ do prac
szczególnie niebezpiecznych.

Zakaz
zatrudniania

Zabronione jest zatrudnianie:

kobiet ciê¿arnych przy pracy na wysokoœci – poza sta³ymi galeriami, pomosta-
mi, podestami i innymi sta³ymi podwy¿szeniami, posiadaj¹cymi pe³ne zabez-
pieczenie przed upadkiem (bez potrzeby stosowania œrodków ochrony indywi-
dualnej przed upadkiem);

m³odocianych (osoba, która ukoñczy³a 16 lat, a nie przekroczy³a 18 lat) przy
pracach na wysokoœci powy¿ej 3 m gro¿¹cych upadkiem z wysokoœci, w tym
w szczególnoœci:

przy budowie, naprawie i czyszczeniu kominów,

zwi¹zanych z przymusow¹ pozycj¹ cia³a, w przestrzeni ograniczonej,

nara¿aj¹cych na zmienny mikroklimat, prowadzonych na zewn¹trz budynku.

Kobietom ciê¿arnym zabronione jest tak¿e wchodzenie i schodzenie po drabinach
i klamrach.

Dopuszcza siê zatrudnianie m³odocianych w wieku powy¿ej 17 lat na wysokoœci
do 10 m, w wymiarze do 2 godzin na dobê, pod warunkiem pe³nego zabezpiecze-
nia przed upadkiem i wy³¹czenia innych zagro¿eñ.

6.3. Sposoby ochrony przed zagro¿eniami

Prace na wysokoœci mog¹ wykonywaæ wy³¹cznie pracownicy posiadaj¹cy aktual-
ne orzeczenie lekarskie stwierdzaj¹ce brak przeciwwskazañ do tej pracy.

Badania
lekarskie

Pracownicy zatrudnieni przy pracach na wysokoœci podlegaj¹ lekarskim badaniom
okresowym:

do 3 m – co 3–5 lat (w zale¿noœci od wskazañ lekarza);

powy¿ej 3m:

co 2–3 lata (w zale¿noœci od wskazañ lekarza), a

po ukoñczeniu 50-tego roku ¿ycia corocznie.

Koniecznoœæ u¿ywania na sta³e przez pracownika szkie³ korekcyjnych (nie doty-
czy soczewek kontaktowych) stanowi przeciwwskazanie do wykonywania pracy
na wysokoœci powy¿ej 3 m.

Œrodki zabezpieczaj¹ce

Przed rozpoczêciem pracy, nale¿y ka¿dorazowo dobraæ i zastosowaæ organizacyjne
i techniczne œrodki zabezpieczaj¹ce pracowników przed ewentualnymi skutkami
uaktywnienia siê zagro¿eñ zawodowych. Œrodki te to:

zapewnienie asekuracji osób wykonuj¹cych prace szczególnie niebezpieczne
przez innych pracowników, którzy bezpoœrednio prac tych nie wykonuj¹,

wyposa¿enie pracowników w œrodki ochrony indywidualnej dobrane do ro-
dzaju wykonywanej pracy oraz mog¹cych siê zaktywizowaæ zagro¿eñ (np.
sprzêt chroni¹cy przed upadkiem z wysokoœci),

przeszkolenie pracowników w zakresie pos³ugiwania siê œrodkami ochrony
indywidualnej,

kwiecień 2005

2/4.A.1. Instruktaż stanowiskowy – praca na wysokości

OPINIE

Rozdział 2/4.A.1.

urz¹dzenia ochronne, np. os³ony (bariery) miejsc niebezpiecznych, oznakowa-
nie stref i miejsc niebezpiecznych (np. otworów w stropach, sufitach, otworów
okiennych bez stolarki budowlanej),

bezpoœredni nadzór nad tymi pracami prowadzony przez wyznaczone specjal-
nie w tym celu osoby,

odpowiednie œrodki zabezpieczaj¹ce,

instrukta¿ pracowników.

PRZYKŁAD

Osobami wyznaczonymi do nadzoru nad pracami na wysokoœci mog¹ byæ na przyk³ad kierownicy
budów lub okreœlonych robót. Nale¿y pamiêtaæ, ¿e osoby wyznaczone do nadzoru powinny posiadaæ
uprawnienia do pe³nienia samodzielnych funkcji technicznych w budownictwie.

Organizacja prac na wysokoœci

Obowiązek
przeszkolenia
przed rozpoczę-
ciem prac

Ka¿dorazowo przed rozpoczêciem pracy w konkretnych warunkach powinien byæ
przeprowadzony instrukta¿ uwzglêdniaj¹cy przede wszystkim:

imienny podzia³ pracy,

kolejnoœæ wykonywania zadañ,

wymagania bhp przy poszczególnych czynnoœciach.

Wype³niaj¹c powy¿sze obowi¹zki nale¿y:

ustaliæ, wspólnie z osob¹ bezpoœrednio kieruj¹c¹ pracownikami (kierownik ro-
bót, majster, brygadzista) szczegó³owe warunki bezpieczeñstwa i higieny pracy
prowadzonych robót z imiennym podzia³em obowi¹zków w tym zakresie,

poinformowaæ pracowników o sposobach postêpowania w sytuacjach awaryjnych.

Zasady bezpiecznego wykonywania prac na wysokoœci

Zasada 1

Nie rozpoczynaæ pracy na wysokoœci bez dok³adnego zaplanowania jej wykonania.

Zasada 2

Upewniæ siê, ¿e wziête zosta³y pod uwagê wszystkie mo¿liwe okolicznoœci, które
mog¹ stanowiæ zagro¿enie.

Zasada 3

W ¿adnym przypadku nie lekcewa¿yæ zagro¿enia. Proste œrodki typu „zachowaæ
szczególn¹ ostro¿noœæ” zwykle s¹ niewystarczaj¹ce.

Zasada 4

Zawsze nale¿y przeanalizowaæ, czy s¹ bezpieczniejsze metody wykonania danej
pracy.

Zasada 5

U¿ywaæ wy³¹cznie œrodków ochrony zbiorowej i indywidualnej dostosowanych do
specyfiki pracy na wysokoœci i koniecznie sprawnych.

Zasada 6

Nigdy nie stosowaæ drabin w sytuacji, gdy pracê mo¿na wykonañ przy u¿yciu in-
nych urz¹dzeñ, np. podestów, schodków przystawnych, narzêdzi o odpowiednio
d³ugich uchwytach.

Zasada 7

Koniecznie upewniæ siê, ¿e wykonuj¹cy prace na wysokoœci umiej¹ pos³ugiwaæ siê
przydzielonym sprzêtem ochronnym.

kwiecień 2005

OPINIE

2. Szkolenia

Rozdział 2/4.A.1.

Zasada 8

Upewniæ siê, ¿e praca na wysokoœci jest w³aœciwie nadzorowana.

Zasada 9

Prace na wysokoœci powinny byæ organizowane i wykonywane w sposób nie zmu-
szaj¹cy pracownika do wychylania siê poza porêcz balustrady lub obrys urz¹dze-
nia, na którym stoi. A je¿eli taka koniecznoœæ zajdzie – u¿yæ dodatkowo œrodków
ochrony indywidualnej.

Zasada 10

Na powierzchniach wzniesionych na wysokoœæ powy¿ej 1,0 m nad poziomem pod³ogi
lub ziemi, na których w zwi¹zku z wykonywan¹ prac¹ mog¹ przebywaæ pracownicy,
lub powierzchniach s³u¿¹cych jako przejœcia (z wy³¹czeniem ramp prze³adunkowych):

powinny byæ zainstalowane balustrady sk³adaj¹ce siê z porêczy ochronnych
umieszczonych na wysokoœci co najmniej 1,1 m i krawê¿ników o wysokoœci mi-
nimum 0,15 m,

pomiêdzy porêcz¹ i krawê¿nikiem powinna byæ umieszczona w po³owie wyso-
koœci poprzeczka lub przestrzeñ ta powinna byæ wype³niona w sposób uniemo-
¿liwiaj¹cy wypadniêcie osób.

Je¿eli ze wzglêdu na rodzaj i warunki wykonywania prac na wysokoœci zastosowa-
nie balustrad jest niemo¿liwe, nale¿y stosowaæ inne skuteczne œrodki ochrony
pracowników przed upadkiem z wysokoœci, odpowiednie do rodzaju i warunków
wykonywania pracy, w szczególnoœci sprzêt indywidualny chroni¹cy pracownika
przed upadkiem z wysokoœci.

Klamry, podwy¿szenia

Przy pracach na klamrach i innych podwy¿szeniach nie przeznaczonych na pobyt
ludzi, na wysokoœci do 2 m nad poziomem pod³ogi lub ziemi, nie wymagaj¹cych od
pracownika wychylania siê poza obrys urz¹dzenia, na którym stoi, albo przyjmo-
wania innej wymuszonej pozycji cia³a gro¿¹cej upadkiem z wysokoœci, nale¿y za-
pewniæ, aby:

klamry, pomosty i inne urz¹dzenia by³y stabilne i zabezpieczone przed nieprze-
widywaln¹ zmian¹ po³o¿enia oraz posiada³y odpowiedni¹ wytrzyma³oœæ na
przewidywane obci¹¿enie;

pomost roboczy spe³nia³ nastêpuj¹ce wymagania:

powierzchnia pomostu powinna byæ wystarczaj¹co du¿a dla pracowników,
narzêdzi i niezbêdnych materia³ów,

pod³oga powinna byæ pozioma, równa i nieœliska, trwale umocowana do
elementów konstrukcyjnych pomostu,

w widocznym miejscu pomostu powinny byæ umieszczone czytelne infor-
macje o wielkoœci jego dopuszczalnego obci¹¿enia.

Drabiny przenoœne – wymagania ogólne

Przy u¿ywaniu drabin przenoœnych niedopuszczalne jest w szczególnoœci:

stosowanie drabin uszkodzonych,

u¿ywanie drabin jako drogi sta³ego transportu,

wykorzystywanie drabin do przenoszenia ciê¿arów o masie powy¿ej 10 kg,

u¿ytkowanie drabiny niezgodnie z przeznaczeniem,

u¿ywanie drabiny rozstawnej jako przystawnej,

ustawianie drabiny na niestabilnym pod³o¿u,

opieranie drabiny przystawnej o œliskie p³aszczyzny, o obiekty lekkie lub wy-
wrotne albo o stosy materia³ów nie zapewniaj¹cych stabilnoœci drabiny,

kwiecień 2005

2/4.A.1. Instruktaż stanowiskowy – praca na wysokości

OPINIE

Rozdział 2/4.A.1.

stawianie drabiny przed zamkniêtymi drzwiami, je¿eli nie s¹ one zamkniête na
klucz od strony ustawianej drabiny,

ustawianie drabin w bezpoœrednim s¹siedztwie maszyn i innych urz¹dzeñ
w sposób stwarzaj¹cy zagro¿enia dla pracowników u¿ywaj¹cych drabiny,

wchodzenie i schodzenie z drabiny plecami do niej,

przenoszenie drabiny o d³ugoœci powy¿ej 4 m przez jedn¹ osobê.

Drabina przystawna powinna wystawaæ ponad powierzchniê, na któr¹ prowadzi,
co najmniej 0,75 m, a k¹t jej nachylenia powinien wynosiæ od 65° do 75°.

Drabiny przenoœne – wymagania szczegó³owe

Nale¿y przestrzegaæ nastêpuj¹cych wymagañ dotycz¹cych prac z u¿yciem drabin:

dopuszcza siê wykonywanie robót malarskich przy u¿yciu drabin rozstaw-
nych tylko do wysokoœci nieprzekraczaj¹cej 4 m od poziomu pod³ogi, przy
czym drabiny nale¿y zabezpieczyæ przed poœlizgiem i rozsuniêciem siê oraz za-
pewniæ ich stabilnoœæ;

drabina bez pa³¹ków, której d³ugoœæ przekracza 4 m, przed podniesieniem
lub zamontowaniem powinna byæ wyposa¿ona w prowadnicê pionow¹, umo-
¿liwiaj¹c¹ za³o¿enie urz¹dzenia samohamuj¹cego, po³¹czonego z link¹ bez-
pieczeñstwa szelek bezpieczeñstwa, przy czym prowadnica pionowa z urz¹-
dzeniem samohamuj¹cym mo¿e byæ zamocowana na wznoszonej konstrukcji
drabiny, na klamrach lub szczeblach, w odleg³oœci od osi drabiny nie wiêkszej
ni¿ 0,4 m;

osoby korzystaj¹ce z drabin linowych powinny byæ dodatkowo zabezpieczone
przed upadkiem z wysokoœci za pomoc¹ prowadnicy pionowej, zamocowanej
niezale¿nie od lin noœnych drabiny, przy czym prowadnica pionowa powinna
byæ:

naci¹gniêta w sposób umo¿liwiaj¹cy przesuwanie w górê aparatu samoha-
muj¹cego oraz

zabezpieczona przed odchylaniem siê wiêkszym ni¿ o 2 m, a urz¹dzenia za-
bezpieczaj¹ce przed odchylaniem siê lin powinny umo¿liwiaæ przesuwanie
siê urz¹dzenia samohamuj¹cego (d³ugoœæ linki bezpieczeñstwa, ³¹cz¹cej
szelki bezpieczeñstwa z aparatem samohamuj¹cym, nie powinna przekra-
czaæ 0,5 m);

wykonywanie robót murarskich i tynkarskich z drabin przystawnych jest za-
bronione,

roboty ciesielskie z drabin mo¿na wykonywaæ wy³¹cznie do wysokoœci 3 m,

w czasie zak³adania stê¿eñ monta¿owych, wykonywania robót spawalniczych,
odczepiania elementów prefabrykowanych z zawiesi i betonowania styków na-
le¿y stosowaæ wy³¹cznie pomosty monta¿owe lub drabiny rozstawne.

Prace na s³upach, masztach, konstrukcjach wie¿owych, kominach,

konstrukcjach budowlanych bez stropów

Przy pracach na:

s³upach, masztach, konstrukcjach wie¿owych, kominach, konstrukcjach bu-
dowlanych bez stropów, a tak¿e

na galeriach, pomostach, podestach i innych podwy¿szeniach,

je¿eli rodzaj pracy wymaga od pracownika wychylenia siê poza balustradê lub
obrys urz¹dzenia, na którym stoi, albo przyjmowania innej wymuszonej pozycji
cia³a gro¿¹cej upadkiem z wysokoœci wymaga siê, aby w szczególnoœci:

kwiecień 2005

OPINIE

2. Szkolenia

Rozdział 2/4.A.1.

przed rozpoczêciem prac sprawdziæ stan techniczny konstrukcji lub urz¹dzeñ,
na których maj¹ byæ wykonywane prace, w tym ich:

stabilnoœæ i wytrzyma³oœæ na przewidywane obci¹¿enie,

zabezpieczenie przed nie przewidywan¹ zmian¹ po³o¿enia,

stan techniczny sta³ych elementów konstrukcji lub urz¹dzeñ maj¹cych
s³u¿yæ do mocowania linek bezpieczeñstwa;

zapewniæ stosowanie przez pracowników, odpowiedniego do rodzaju wyko-
nywanych prac, sprzêtu chroni¹cego przed upadkiem z wysokoœci, jak szelki
bezpieczeñstwa:

z link¹ bezpieczeñstwa przymocowan¹ do sta³ych elementów konstrukcji,

z pasem biodrowym (do prac w podparciu – na s³upach, masztach itp.);

zapewniæ stosowanie przez pracowników he³mów ochronnych przeznaczo-
nych do prac na wysokoœci.

Œrodki ochrony indywidualnej

Nie wolno dopuœciæ pracownika do pracy bez œrodków ochrony indywidualnej
przewidzianych do stosowania na danym stanowisku pracy.

Stosowane œrodki ochrony indywidualnej musz¹ posiadaæ odpowiednie w³aœciwoœci
ochronne i u¿ytkowe. Powinny byæ te¿ oznakowane symbolem CE œwiadcz¹cym, ¿e
dany œrodek ochrony indywidualnej spe³nia wszystkie okreœlone prawem wymagania.

Przy wykonywaniu prac na wysokoœci najbardziej nara¿one na urazy s¹ koñczyny
górne i dolne oraz g³owa pracowników. W zwi¹zku z powy¿szym pracownicy po-
winni byæ wyposa¿eni przede wszystkim w he³my ochronne oraz sprzêt chroni¹cy
przed upadkiem z wysokoœci.

Sprzêt chroni¹cy przed upadkiem z wysokoœci

Skutecznoœæ œrodków ochrony indywidualnej, w tym sprzêtu chroni¹cego przed
upadkiem z wysokoœci, uwarunkowana jest przede wszystkim:

w³aœciwym doborem sprzêtu ze wzglêdu na specyfikê i warunki, w jakich wy-
konywana jest praca,

bezwzglêdn¹ pe³n¹ sprawnoœci¹ sprzêtu,

umiejêtnoœci¹ pos³ugiwania siê pracowników przydzielonym sprzêtem.

Podstawowe rodzaje sprzêtu chroni¹cego przed upadkiem z wysokoœci, warunki
jego stosowania i wymagania jakim powinien odpowiadaæ zarówno sprzêt, jak
i instrukcje jego u¿ytkowania, okreœlono w Polskich Normach. Wykaz najwa-
¿niejszych prezentujemy poni¿ej – do wykorzystania przez instruktora przy oma-
wianiu konkretnych wyposa¿eñ instruowanych pracowników w sprzêt.

Polska Norma

Tytu³

PN-EN 341:1999

Indywidualny sprzêt chroni¹cy przed upadkiem z wyso-
koœci. Urz¹dzenia do opuszczania.

PN-EN 353-1:1996

Indywidualny sprzêt chroni¹cy przed upadkiem z wysoko-
œci. Urz¹dzenia samozaciskowe ze sztywn¹ prowadnic¹.

PN-EN 353-2:1996

Indywidualny sprzêt chroni¹cy przed upadkiem z wyso-
koœci. Urz¹dzenia samozaciskowe z giêtk¹ prowadnic¹.

PN-EN 354:1997

Indywidualny sprzêt chroni¹cy przed upadkiem z wyso-
koœci. Linki bezpieczeñstwa.

kwiecień 2005

2/4.A.1. Instruktaż stanowiskowy – praca na wysokości

OPINIE

Rozdział 2/4.A.1.

PN-EN 355:1997

Indywidualny sprzêt chroni¹cy przed upadkiem z wyso-
koœci. Amortyzatory.

PN-EN 360:1996

Indywidualny sprzêt chroni¹cy przed upadkiem z wyso-
koœci. Urz¹dzenia samohamowne.

PN-EN 361:1997

Indywidualny sprzêt chroni¹cy przed upadkiem z wyso-
koœci. Szelki bezpieczeñstwa.

PN-EN 362:1997

Indywidualny sprzêt chroni¹cy przed upadkiem z wyso-
koœci. £¹czniki.

PN-EN 363:1997

Indywidualny sprzêt chroni¹cy przed upadkiem z wyso-
koœci. Systemy powstrzymywania spadania.

PN-EN 365:1998

Indywidualny sprzêt chroni¹cy przed upadkiem z wyso-
koœci. Ogólne wymagania dotycz¹ce instrukcji u¿ytkowa-
nia oraz znakowania.

PN-EN 365:1998/Ap1:2003

Indywidualny sprzêt chroni¹cy przed upadkiem z wyso-
koœci. Ogólne wymagania dotycz¹ce instrukcji u¿ytkowa-
nia oraz znakowania.

Zasady postêpowania w razie wypadku

Zasada 1

Je¿eli sytuacja na to pozwala niezw³ocznie zawiadomiæ prze³o¿onego o zauwa-
¿onym w zak³adzie pracy wypadku albo zagro¿eniu ¿ycia lub zdrowia ludzkiego
oraz ostrzec wspó³pracowników, a tak¿e inne osoby, znajduj¹ce siê w rejonie za-
gro¿enia, o gro¿¹cym im niebezpieczeñstwie.

Zasada 2

Przyst¹piæ do udzielania pomocy osobom poszkodowanym, dzia³aj¹c spokojnie,
szybko i sprawnie.
W przypadku w¹tpliwoœci co do stanu poszkodowanego, nale¿y koniecznie we-
zwaæ pogotowie ratunkowe.

Pierwsza pomoc przedmedyczna

Udzielaj¹c pierwszej pomocy jeszcze przed przybyciem pogotowia ratunkowego
nale¿y kierowaæ siê w zale¿noœci od sytuacji i miejsca urazu kilkoma zasadami.

Urazy g³owy

Objawy

Niewiele urazów mózgowo-czaszkowych dotyczy tylko g³owy. W wiêkszoœci
przypadków nale¿y zwróciæ uwagê na inne czêœci cia³a (klatka piersiowa, jama
brzuszna, koñczyny górne i dolne).

Do najczêstszych objawów zwi¹zanych z uszkodzeniem g³owy nale¿¹:

zaburzenia œwiadomoœci ró¿nego stopnia a¿ do utraty przytomnoœci i œpi¹czki;

zmiana reakcji Ÿrenic na œwiat³o, ich szerokoœci oraz symetrycznoœci;

ruchy samoistne (niedow³ad po³owiczy, prê¿enia);

kwiecień 2005

OPINIE

2. Szkolenia

Rozdział 2/4.A.1.

zaburzenia czynnoœci funkcji ¿yciowych:

oddechu – przyspieszenie oddechu, zwolnienie oddychania, oddech prze-
rywany, periodyczny,

kr¹¿enia – zwolnienie czêstoœci pracy serca, przyspieszenie czêstoœci pracy
serca, wzrost/spadek ciœnienia têtniczego krwi;

w przypadku otwartych urazów mózgowo-czaszkowych:

wyp³yw tkanki mózgowej z rany g³owy, nosa, przewodu s³uchowego lub ust,

wyp³yw p³ynu mózgowo-rdzeniowego z nosa lub przewodu s³uchowego,

krwawienie z nosa, ust, przewodu s³uchowego.

Na miejscu wypadku nale¿y przede wszystkim:

zabezpieczyæ dro¿noœæ dróg oddechowych,

u³o¿yæ ratowanego w pozycji le¿¹cej z uniesionym tu³owiem o 15–30°,

zatamowaæ krwawienie i opatrzyæ rany,

unieruchomiæ szyjny odcinek krêgos³upa, unikaæ skrajnych ruchów i u³o¿eñ
g³owy (zgiêcie, rozci¹ganie, szarpniêcie).

Przy zak³adaniu opatrunku w otwartych urazach mózgowo-czaszkowych nale¿y
unikaæ ucisku na mózg.

Urazy klatki piersiowej

Objawy

Niewiele urazów klatki piersiowej jest ograniczonych tylko do tej czêœci cia³a.
W wiêkszoœci przypadków nale¿y zwróciæ uwagê na inne czêœci cia³a (g³owa,
jama brzuszna, koñczyny górne i dolne).

Do najczêstszych objawów zwi¹zanych z uszkodzeniem klatki piersiowej nale¿¹:

jednostronny ból w obrêbie klatki piersiowej;

œlady st³uczenia lub rany pow³ok klatki piersiowej;

przyspieszenie oddechu, dusznoœæ, ewentualnie sinica, upoœledzenie rucho-
moœci oddechowej;

zaburzenia oddychania, bladoœæ, zaburzenia rytmu serca;

w przypadku otwartego urazu klatki piersiowej:

widoczne miejsce otwarcia jamy op³ucnej,

dostrzegalne pêcherzyki powietrza w ranie.

Na miejscu wypadku nale¿y przede wszystkim:

u³o¿yæ poszkodowanego w pozycji na plecach lub na zranionej stronie z unie-
sionym tu³owiem o ok. 30°,

w przypadku otwartego zranienia klatki piersiowej nie usuwaæ cia³ obcych,
za³o¿yæ opatrunek nie przepuszczaj¹cy powietrza,

sposób przewiezienia dostosowaæ do stanu ogólnego chorego, najczêœciej
z uniesionym tu³owiem.

Przewo¿enie osoby poszkodowanej musi odbywaæ siê pod opiek¹ lekarza.

Urazy krêgos³upa

Objawy

Podobnie, jak ma to miejsce w przypadku urazów klatki piersiowej, niewiele ura-
zów krêgos³upa jest ograniczonych tylko do tej czêœci cia³a. Koniecznie nale¿y
zwróciæ uwagê na inne obszary cia³a (g³owa, jama brzuszna, koñczyny górne i dol-
ne, klatka piersiowa).

kwiecień 2005

2/4.A.1. Instruktaż stanowiskowy – praca na wysokości

OPINIE

Rozdział 2/4.A.1.

Do najczêstszych objawów zwi¹zanych z uszkodzeniem krêgos³upa nale¿¹:

widoczne na zewn¹trz obra¿enia krêgów,

opasuj¹cy ból lub przymusowe u³o¿enie (w razie uszkodzenia krêgos³upa szyj-
nego),

krwiaki, otarcia, œlady st³uczenia na ciele g³ównie w miejscu dzia³ania si³y,

niedow³ady,

zaburzenia czucia,

zaburzenia œwiadomoœci,

niewydolnoœæ oddechowa.

Na miejscu wypadku nale¿y przede wszystkim:

unieruchomiæ krêgos³up szyjny za pomoc¹ dostêpnych œrodków,

ochroniæ chorego przed wyziêbieniem,

unikaæ jakiegokolwiek czynnego lub biernego ruchu chorego przy umieszcza-
niu go,

w razie przemieszczenia krêgów nie podejmowaæ prób przywrócenia ich pozy-
cji na miejscu wypadku,

przewoziæ poszkodowanego bez wstrz¹sów przy ca³kowitym unieruchomie-
niu, ewentualnie dodatkowo unieruchomiæ szyjny odcinek krêgos³upa.

Do szpitala poszkodowany musi byæ przewo¿ony pod opiek¹ lekarza.

Z ofiar¹ wypadku podejrzan¹ o uraz krêgos³upa nale¿y postêpowaæ z wielk¹
ostro¿noœci¹, aby nie spowodowaæ dalszego uszkodzenia rdzenia.
Przenosiæ lub wydobywaæ poszkodowanego nale¿y bardzo ostro¿nie, najlepiej
na twardej, p³askiej desce lub na drzwiach. Wszystkie czynnoœci nale¿y wykony-
waæ bez nadmiernych nacisków, tak aby nie dopuœciæ do uszkodzenia (dalszego
uszkodzenia) rdzenia krêgowego.

Urazy koñczyn

Objawy:

silny ból, który mo¿e nie ustêpowaæ i nasilaæ siê przy próbach ruchu oraz przy
ucisku miejsca urazu,

utrata czynnoœci koñczyny,

zniekszta³cenie miejsca z³amania.

Na miejscu wypadku nale¿y przede wszystkim:

unieruchomiæ uszkodzony odcinek przed poruszaniem chorego,

koñczynê po³o¿yæ nieco ponad poziomem serca,

mo¿na ok³adaæ unieruchomion¹ koñczynê workami z lodem.

Pod ¿adnym pozorem nie wolno poruszaæ koñczyn¹.

6.4. Pokaz przez instruktora sposobu wykonywania pracy

Na tym etapie instrukta¿u stanowiskowego bardzo istotne s¹ nastêpuj¹ce elementy:

dobór przez instruktora czynnoœci wykonywanych na wysokoœci bêd¹cych
przedmiotem i celem pokazu;

zwrócenie uwagi instruowanego pracownika na najwa¿niejsze z punktu bez-
pieczeñstwa pracy czynnoœci wykonywane podczas pokazu;

kwiecień 2005

OPINIE

2. Szkolenia

Rozdział 2/4.A.1.

zapewnienie instruowanemu pracownikowi dogodnych warunków obserwo-
wania pokazu;

wykonanie przez instruktora czynnoœci objêtych pokazem:

wykonanie czynnoœci w normalnym tempie, z powtarzaniem fragmentów
niebezpiecznych,

wykonanie fragmentów niebezpiecznych w zwolnionym tempie,

powtórzenie przez instruktora ca³ego pokazu w zwolnionym, a nastêpnie
normalnym tempie pracy.

6.5. Próbne wykonanie zadania przez pracownika pod kontrol¹
instruktora

Wstêpna próba samodzielnego wykonania czynnoœci przez instruowanego pra-
cownika w zwolnionym tempie pracy sk³ada siê z dwóch etapów:

pracownik objaœnia przyjête metody pracy,

instruktor zwraca uwagê na pope³niane b³êdy i je koryguje.

6.6. Samodzielna praca pod nadzorem instruktora

Na tym etapie instrukta¿u:

pracownik wykonuje samodzielnie pracê w normalnym tempie,

instruktor ingeruje wy³¹cznie w przypadkach, gdy zachodzi potrzeba korygo-
wania b³êdów i objaœniania w¹tpliwoœci.

6.7. Omówienie i ocena przebiegu wykonywania pracy przez
pracownika

Instruktor omawia i ocenia prawid³owoœæ wykonywania poszczególnych czynno-
œci przez instruowanego pracownika.

Wy³¹cznie ocena pozytywna stanowi podstawê do dopuszczenia pracownika do

samodzielnego wykonywania pracy na wysokoœci.

kwiecień 2005

2/4.A.1. Instruktaż stanowiskowy – praca na wysokości

OPINIE

Rozdział 2/4.A.1.

Plan instrukta¿u stanowiskowego pracownika

wykonuj¹cego prace na wysokoœci

Lp.

Temat szkolenia

Liczba

godzin

Przygotowanie pracownika do wykonywania czynnoœci zwi¹zanych
z prac¹ na wysokoœci, w szczególnoœci:

a) omówienie warunków pracy z uwzglêdnieniem elementów stanowi-
ska roboczego maj¹cych wp³yw na bezpieczeñstwo i higienê pracy;

b) omówienie:

zagro¿eñ wystêpuj¹cych przy pracach na wysokoœci oraz

wyników oceny ryzyka zawodowego zwi¹zanego z wykonywan¹
prac¹;

c) omówienie:

sposobów ochrony przed zagro¿eniami,

przebiegu czynnoœci na stanowisku pracy,

zasad postêpowania w razie wypadku lub awarii,

przygotowania wyposa¿enia stanowiska roboczego przy wykonywa-
niu prac na wysokoœci.

0,5

Próbne wykonanie zadania przez pracownika pod kontrol¹ instruktora.

0,5

Samodzielna praca pracownika pod nadzorem instruktora.

Omówienie i ocena przebiegu wykonywania pracy przez pracownika.

Razem:

1 godzina instrukta¿u = 45 minut

Program opracowa³:

Po konsultacji z pracownikami zatwierdzi³:

...........................................

......................................................................

(imiê i nazwisko)

(data, imiê i nazwisko, funkcja, podpis)