Energetyczne uprawy wierzby salix viminalis, czyli zielone plantacje 
ekologicznego węgla 

 

Katarzyna Urbańczyk-Kogut 
 
("Nafta & Gaz Biznes”) 
 
Uprawa wyselekcjonowanych gatunków wierzby w celach energetycznych, szczególnie na 
glebach niewykorzystanych rolniczo ze względów na nieopłacalności tradycyjnej produkcji 
rolnej, stwarza dla polskiego rolnika możliwość uzyskania stałego, pewnego dochód z jej 
sprzedaży 
 
Wierzba krzewiasta (salix viminalis) to roślina, której uprawa na gruntach rolnych i 
wykorzystanie – z powodzeniem m.in. w Danii, Szwecji i Niemczech – do celów 
ekologicznej energetyki odnawialnej jest znane od wielu lat. 
 
Jest to roślina wieloletnia. Jej uprawa może odbywać się na terenie niemal całej Polski. 
Idealnie nadają się do tego celu grunty orne. Posiada niespotykane przyrosty masy drewna w 
cyklu rocznym – średnio ok. 40 ton biomasy z jednego hektara, co w przeliczeniu daje prawie 
14-krotne większe przyrosty w stosunku do lasu rosnącego w stanie naturalnym. Wartość 
energetyczna wierzby jest porównywalna z miałem węglowym, co przy jej całkowicie 
ekologicznych parametrach procesu spalania czyni ją paliwem przyszłości.  
Prof. Stefan Szczukowski analizując w swoich badaniach naukowych opłacalność uprawy 
rolnej wierzby krzewiastej na terenie Polski i korzyści z jej energetycznego wykorzystania.  
Porównując koszty uprawy w Polsce z np. szwedzkimi (tam plantacje liczą łącznie ponad 30 
tys. ha), stwierdza, że jest to wyjątkowo opłacalne  źródło energii (tabela 1) o całkowicie 
ekologicznych parametrach procesu spalania, idealnie nadające się do uprawy na terenie 
naszego kraju. 
 
Tabela 1. 

paliwo kaloryczność 

koszt jednostki ciepła przy zakupie paliwa 

 

GJ/t lub GJ/1000 m

3

 

zł/t lub zł/1000 m

3

 

zł/GJ 

olej opałowy 

43,0 1490,00 

34,65 

gaz ziemny 

38,0 1003,00 

26,39 

węgiel kamienny 

26,0 392,78 

15,71 

miał węglowy 

21,0 229,60 

10,93 

zrębki wierzby krzewiastej 
(sucha masa) 

19,36 160,00 8,26 

 
Wymierne korzyści 
Zdaniem Jerzego Domańskiego, współwłaściciela firmy JERO zajmującej się dystrybucją 
sadzonek  salix viminalis, uprawa zielonego węgla w celach energetycznych, szczególnie na 
glebach niewykorzystanych rolniczo ze względów na brak opłacalności produkcji rolnej, 
stwarza dla polskiego rolnika możliwość uzyskania stałego, pewnego dochodu z sprzedaży, 
rosnącego proporcjonalnie do wzrostu cen energii z innych paliw. Dodatkowy zysk może 
przynieść rolnikowi sprzedaż sadzonek i możliwość zagospodarowania na plantacji, za 
odpłatnością, osadów ściekowych pochodzących z okolicznych oczyszczalni ścieków. 
Z uwagi na bardzo niski koszt wytworzenia 1 GJ energii oraz ekologiczne parametry procesu 
spalania, dla energetyki, wdrożenie technologii spalania tego typu biomasy jest szansą na 
modernizację urządzeń przy wykorzystaniu środków pochodzących ze specjalnych funduszy 
(EKO FUNDUSZ  i dopłaty do odsetek kredytów bankowych) oraz uzyskanie dodatkowego 

dochodu z tytułu stosowania technologii ekologicznych przez zwolnienie z wysokich opłat za 
korzystanie ze środowiska naturalnego. Już dziś istnieje możliwość uzyskania dotacji na 
modernizację kotłowni biopaliwowej, które mogą dochodzić do 90% kosztów inwestycji. 
Produkcja wierzby krzewiastej to wielka szansa dla przedsiębiorców. Zarobić można 
obsługując wytwórców biomasy, inwestując w specjalistyczny sprzęt do zbioru i produkcji 
ekologicznego paliwa w formie brykietów lub zrębków, na dostawie ZIELONEGO 
WĘGLA® jako surowca dla dużej energetyki (skup biomasy, brykietowanie, transport) czy 
na produkcji własnej tego paliwa i jego sprzedaży na terenie Polski oraz eksporcie do krajów 
UE. 
Duże plantacje zielonego węgla w obrębie jednej lub kilku sąsiednich gmin to doskonały 
biznes zgodny z nowym polskim „Prawem energetycznym” i normami UE. 
 
Sadzimy i kosimy 
Do uprawy mogą być wykorzystane prawie wszystkie grunty, jednak przewidywaną 
wydajność plantacji, od 30 do 40 ton, uzyskuje się na gruntach rolnych III-V klasy. 
Przygotowanie terenów pod uprawę wierzby sprowadza się do orki, bronowania a gdy areał 
jest zachwaszczony uprzedniego opryskania herbicydem. Wierzbę wysadza się przygotowaną 
w okresie od grudnia do początków maja - późniejszy okres wysadzeń wpływa na 
zmniejszenie przyrostu w pierwszym roku oraz kłopoty z zachwaszczeniem. 
Nasadzenie na jeden hektar wynosi od 20-50 tys.; może odbywać się  ręcznie lub 
mechanicznie. Materiał do pierwszych nasadzeń należy zakupić, sadzonki do kolejnych (z 1 
ha jest ich ok. 40 tys.) uzyskuje się z własnej plantacji. 
Cięcie witek odbywa się późną jesienią, pod koniec listopada – grudnia. Odrosty jednoroczne 
dzieli się wówczas przy użyciu sekatora na odcinki od 20 do 25 cm. Nie ukorzenione 
sadzonki można sadzić bezpośrednio do gruntu jeżeli pozwalają na to warunki pogodowe lub 
przechować w chłodni nawet do końca kwietnia. Przycięte witki sadzi się na głębokość 23 
cm, wówczas pędy wystają 2-3 cm nad powierzchnię gruntu. Rośliny sadzi się co 0,3 m, w 
rzędach odległych o 0,7 m. W pierwszym roku roślina ukorzenia się, stąd też jest bardzo 
wrażliwa na brak wody oraz na zachwaszczenie plantacji. 
 
Obfite plony 
Do zbioru przeznaczonego zarówno na sadzonki jak i opał nadają się już jednoroczne odrosty. 
Mają one ok. 3-4 m wysokości i grubość ok. 2 cm u podstawy. Dwuletnie rośliny mierzą ok. 
3-5 m (grubość u podstawy sięga 3 cm). Coroczny zbiór powoduje rozkrzewianie się rośliny i 
rozrost plantacji – optymalnie zagęszczenie następuje po trzech latach uprawy. 
Na profesjonalnie przygotowanej plantacji niezbędne jest wykorzystanie zmechanizowanego 
sprzętu. Do zbioru odrostów jednorocznych najlepiej nadaje się kombajn wykorzystywany do 
zbioru kukurydzy na kiszonkę. Możliwe jest także wykorzystanie wzmocnionych kosiarek 
listwowych. Do zbioru odrostów 2 i 3 letnich należy stosować specjalistyczne kombajny o 
większej mocy. 
W gospodarstwach o małym areale, które założą plantacje dla uzyskania bezpłatnego opału, 
można  ścinać roślinę wykorzystując np. kosiarkę listwową, zwykłą piłę  łańcuchową lub 
proste urządzenie z tarcza tnącą. Rozdrabnianie dla celów gospodarstwa może odbywać się w 
najprostszej rozdrabniarce do gałęzi, a spalanie w zwykłych kotłach domowych lub też w 
specjalnych kotłach do spalania biomasy. 
Badania przeprowadzone przez Główny Instytut Górnictwa w Katowicach i Instytut 
Chemicznej Przeróbki Węgla w Zabrzu dowiodły, iż zrębki ZIELONEGO WĘGLA® mogą 
być spalane w tradycyjnych kotłach miałowych w postaci mieszanek 5 do 20% wierzby z 
miałem węglowym. To idealna recepta na natychmiastowe obniżenie emisji szkodliwych 

substancji spalania, bez konieczności wymiany kotła na nowy (szczególnie dla kotłowni, 
które nie są w stanie zmodernizować urządzeń). 
 
Ruszają pierwsze kotłownie 
Tworzeniem plantacji wierzby krzewiastej zainteresowane są zarówno osoby prywatne, 
posiadające 20-30 arowe gospodarstwa rolne, którym plony z upraw zapewnią całoroczny 
opał, jak i całe gminy, które prowadzą uprawy w celu pokrycia lokalnego zapotrzebowania na 
ciepło. W Sępolnie Krajeńskim, w listopadzie 2001 r., ruszyła największa w Polsce kotłownia 
na biomasę: zrębki i słomę, o mocy 6 MW – pokrywa zapotrzebowania na ciepło całego 
miasta. Kolejna inwestycja tego typu finalizowana jest w Nowej Dębie. Elektrociepłownia 
Tychy buduje za 9 mln zł zakład produkcji biomasy – zakłada plantacje wierzby na 2 tys. ha 
w gminie Radków w woj. świętokrzyskim. 18 kwietnia br. uruchomiono kotłownię w gminie 
Janów w województwie śląskim o mocy 370 kW, co zapewnia okolicznym rolnikom zbyt na 
wiele lat, a także tworzy nowe miejsca pracy. To tylko nieliczne przykłady inwestycji w 
energetyce wykorzystujące tego typu paliwo odnawialne. 
Obecnie energetyczne plantacje znajdują się  głównie na terenie województwa: 
małopolskiego,  śląskiego,  świętokrzyskiego, opolskiego i podkarpackiego. Zainteresowanie 
zakupem sadzonek wyraziło kilkaset sołectw. Do końca roku materiał nasadzeniowy zostanie 
rozprowadzony na terenie całego kraju. 
Nierównomierne rozmieszczenie geograficzne zasobów konwencjonalnej energii zmusza 
wiele krajów uprzemysłowionych, do opartego na bazie importu zaspokojenia dużej części 
potrzeb energetycznych. Rozwój i oparcie gospodarki kraju na wybranych źródłach energii, 
stwarza zagrożenie przerw w dostawie oraz fluktuacje cen. Dążenia gospodarcze do 
osiągnięcia zrównoważonego rozwoju i polityka rządu każdego państwa powinny opierać się 
na równoczesnej realizacji celów ekonomicznych i ekologicznych. Zatem z myślą o 
zachowaniu zasobów naturalnych dla przyszłych pokoleń, należy przyjąć dążenie do rozwoju 
i wykorzystania odnawialnych źródeł energii. Perspektywy ich szerszego użycia stanowią 
krok na przód w zapewnieniu bezpieczeństwa w skali całego kraju. Sprzyjają rozwojowi 
gospodarki zarówno lokalnej jak i regionalnej.