M¹dre kobiety - g³upie postêpowanie

PODZIĘKOWANIA

Pragniemy wyrazić najserdeczniejsze podziękowania Joan Stewart, która prowadziła

nasze  sprawy  wydawnicze,  za  ogromne  wsparcie  duchowe,  niespożytą  energię  i  zaraźliwy
entuzjazm, z jakim traktowała tę książkę. Podziękowania kierujemy również do Carol Lacy
i  Laury  Daltry  za  mądre  uwagi  i  pomoc  w  jej  redagowaniu.  Na  koniec  składamy  wyrazy
wdzięczności naszej redaktorce, Carolyn Hart Gavin, za inicjowanie ożywionych i konkret-
nych  dyskusji,  które  ostatecznie  posłużyły  temu,  by  książka  możliwie  najbardziej  od-
powiadała potrzebom czytelniczek.

Dr KINDER: Chcę podziękować swoim dzieciom, Edkowi i Alexandrze, za ciekawość,

młodzieńczy entuzjazm i cierpliwość okazywaną wówczas, gdy ich ojciec całymi godzinami
ś

lęczał nad pracą. Również Sarze, mojej ukochanej żonie i najlepszemu przyjacielowi,

pragnę wyrazić wdzięczność za to, że zawsze była do mojej dyspozycji i chętnie mi służyła,
czy to jako nieustępliwy i uważny krytyk, czy też, co częściej się zdarzało, jako źródło
zdumiewającej intuicji w sprawach tajemnic kobiet i mężczyzn.

Dr COWAN: Casey — od której tak wiele dowiedziałem się o kobietach i której

graniczące z oburzeniem miny, uniesione brwi i spojrzenia w rodzaju ,,ty naprawdę tego
nie rozumiesz" były dla mnie stałym barometrem, pozwalającym unikać męskiego zaśle-
pienia składam podziękowania za pomoc, szczerą wrażliwość na te sprawy i mądrość
przejawiającą się w tym, że zostawiała mnie w spokoju, kiedy borykałem się z pisaniem.

WSTĘP

Pewnie zastanawiacie się, kim jesteśmy i dlaczego uważamy, że

możemy mieć coś do powiedzenia mądrym kobietom o ich związkach
z mężczyznami.

Otóż jesteśmy psychologami w poradni, gdzie niezależnie od siebie

prowadzimy  zajęcia  psychoterapeutyczne  obok  naszej  wspólnej  pracy,
która  zaczęła  się  szesnaście  lat  temu,  kiedy  to  obaj  kończyliśmy  podyp-
lomową  praktykę  doktorancką  w  Centrum  Medycznym  Cedars  Sinai
w  Los  Angeles.  Choć  nauczono  nas  tradycyjnych  metod  i  teorii  psycho-
analitycznych, uważamy jednak, że trzeba szukać nowych dróg, zarówno
jeśli  idzie  o  podejście  do  odwiecznych  ludzkich  dylematów  i  problemów
ż

yciowych, jak i o interwencję w tych sprawach. Właśnie w tym celu

wspólnie założyliśmy poradnię w Beverly Hills w Kalifornii, gdzie
zajęliśmy się problemami rodzinnymi, jakie powstają przy rozwodzie, we
współżyciu płciowym i w związkach między kobietą a mężczyzną.

Co prawda jest to nasza pierwsza książka, ale od dawna interesuje

nas popularyzacja wiedzy psychologicznej. Jedną z największych wewnęt-
rznych satysfakcji dla lekarza prowadzącego indywidualną psychoterapię
jest  bogactwo  bliskiego  kontaktu,  jaki  nawiązuje  z  pacjentem,  z  drugiej
strony  jednak  frustruje  fakt,  że  w  ciągu  całego  życia  można  mieć
stosunkowo  niewielu  pacjentów.  I  właśnie  ta  książka  umożliwia  nam
podzielenie  się  ze  znacznie  większą  liczbą  osób  tym,  co  wiemy  o  zmaga-
niach  i  sukcesach  kobiet,  które  w  swych  związkach  z  mężczyznami
napotykają poważne kłopoty.

W ciągu naszej długoletniej praktyki mieliśmy do czynienia z wie-

loma  kobietami  i  mężczyznami,  którzy  stwierdzali,  szczególnie  w  latach
siedemdziesiątych,  że  ich  postawy  i  oczekiwania  wobec  własnych  zwią-
zków  ulegają  dramatycznym  zmianom,  często  przybierając  charakter
ambiwalentny  i   niejasny.   Podobne   niepewności   ujawniano  podczas

prowadzonych  przez  nas  prelekcji  i  warsztatów  dla  kobiet  i  mężczyzn.
Chociaż  tyle  napisano  o  związkach  uczuciowych  i  rozwoju  osobowości,
zwłaszcza  dla  kobiet,  stale  zadawano  nam  te  same  pytania  na  temat
nałogów  w  miłości,  nieodpowiednich  mężczyzn  i  braku  zainteresowania
tak zwanymi porządnymi facetami.

W ciągu ostatnich dziesięciu lat większość książek dla kobiet pisały

kobiety. Jednakże pracując z pacjentkami zorientowaliśmy się, że chciały
one poznać nasze poglądy i nasz punkt widzenia nie dlatego, że jesteśmy
psychologami, lecz mężczyznami. Kobiety te pragnęły przeanalizować
swój stosunek do związku z mężczyzną i dowiedzieć się, jak ten związek
wygląda z męskiej perspektywy.

Pisaliśmy więc tę książkę z pozycji nie tylko psychologów, ale

również mężczyzn: synów, mężów i ojców, a zatem z naszego punktu
widzenia — męskiego. Pragnąc, żeby była możliwie najbardziej przydatna,
staraliśmy się wszystko w niej przedstawić jak najszczerzej. Dotyczy ona
spraw między kobietą a mężczyzną — nie prezentuje ich tak, jak powinny
wyglądać, lecz jak faktycznie wyglądają.

Nasza książka w całości zajmuje się tym, co należy robić, by związki

między kobietami a mężczyznami opierały się na zrozumieniu i realizmie,
a tym samym stały się szczęśliwsze. W pełni zdajemy sobie sprawę
z istniejących między płciami napięć, które w ostatnich latach wszyscy na
sobie odczuliśmy. Napięcia te zrodziły się z poważnych problemów
i z kolei same stały się źródłem nowych problemów, odczuć i nowej
ś

wiadomości. Obecnie, w okresie przejściowym, wszyscy usiłujemy znaleźć

sposoby tworzenia i podtrzymywania związków uczuciowych, które
obojgu partnerom dają spełnienie. Książkę tę napisaliśmy właśnie w duchu
zmagań o takie spełnienie w jego najbardziej pozytywnej formie.

Kim jest owa ,,mądra kobieta", do której adresujemy niniejszą

książkę?  Jest  nastawiona  na  zrobienie  kariery  i  dba  o  własny  rozwój.
Usilnie  walczy  o  swoją  tożsamość  jako  kobieta  i  człowiek.  Wzięła  na
siebie odpowiedzialność za kierowanie własnym życiem. Jest pewna siebie
i  się  ceni.  Interesuje  się  zmienną  naturą  związków  z  mężczyznami,
w które jest zaangażowana. Prawdopodobnie jednak czuje, że jej kolejne
związki uczuciowe z mężczyznami dają jedynie rozczarowanie i frustrację,
a poza tym, że bardzo trudno się w nich połapać. Dochodzi do wniosku,
ż

e za każdym razem dokonała złego wyboru.

My jednak jesteśmy optymistami. Uważamy, że istnieje mnóstwo

dobrych mężczyzn, którzy są oddani, opiekuńczy i głęboko pragną

trwałego związku. Jako mężczyźni uważamy, że wiemy, co inni mężczyźni
myślą, odczuwają i w jaki sposób reagują. Opowiemy wam o skutecznej
taktyce w postępowaniu z mężczyznami. Wierzymy, że skoro z pierwszej
ręki przekażemy wam to, co wiemy jako osoby dobrze poinformowane,
wówczas będziecie mogły pokonać trudności i frustracje wynikające
z waszych związków, a tym samym znaleźć w tych związkach więcej
satysfakcji.

Chociaż początkowo mieliśmy wątpliwości co do użycia słowa

„głupie" w tytule książki w obawie przed zrażeniem sobie czytelniczek,
to  jednak  uznaliśmy,  że  słowo  to  odpowiada  temu,  co  nasze  pacjentki
odczuwały  i  o  czym  opowiadały  nam  z  takim  smutkiem  i  bezradnością.
Naszym zdaniem kobiety, zwłaszcza mądre, zdradzają obecnie paradok-
salną skłonność do popełniania jeszcze większych błędów w postępowaniu
z  płcią  przeciwną  niż  dawniej,  i  nie  bez  powodu. Dzisiaj bowiem,
a  dotyczy  to  większości  kobiet,  istnieje  ogromna  przepaść  między
motywacjami podświadomymi — uwarunkowanymi i zaprogramowanymi
według  dawnych  wzorców  —  a  nowymi  świadomymi  aspiracjami,
poglądami  i  oczekiwaniami.  W  rezultacie  często  powstaje  sprzeczność
między  tym,  co  świadome  i  co  uległo  gwałtownej  zmianie  pod wpływem
zachodzących ostatnio przeobrażeń społecznych, a tym, co nieświadome
i co w dalszym ciągu może być podsycane przez nauki wyniesione
z  wczesnego  dzieciństwa.  Właśnie  z  powodu  owej  sprzeczności  mądre
kobiety zachowują się czasami w głupi sposób.

Uważamy ponadto, że dla matek naszych czytelniczek mąż, domowe

ognisko i wychowywanie dzieci były najważniejszymi sprawami, lecz dla
większości kobiet, które dojrzewały w dobie feminizmu, w centrum
zainteresowania jest ich własna tożsamość, samodzielność i dochodzenie
swoich praw. Obecnie kobiety przeważnie stają przed wyzwaniem, jakim
jest ponowne włączenie związku z mężczyzną i domowego ogniska do ich
często bardzo niezależnego i nastawionego na robienie kariery stylu życia.

Jako psychologowie sądzimy, że jesteśmy w stanie wam pomóc,

wyjaśniając ukryte siły, które skłaniają was do nierozsądnego wyboru
partnera. Postaramy się pomóc wam zrozumieć proces powstawania
i rozpadu związków z mężczyznami.

Jesteśmy pewni, że po przeczytaniu tej książki więcej mężczyzn,

więcej odpowiednich dla was mężczyzn, zacznie was pociągać. Będziecie
również dysponowały nową taktyką, służącą przekształcaniu zachowań
niszczących miłość, w takie, które ją podtrzymują.

Rozdział pierwszy

CZEKANIE NA KSIĘCIA

Dwudziestoośmioletnia Diana jest wziętą, ambitną pisarką. Nie

wyszła za mąż, choć większość mężczyzn uważa ją za kobietę atrakcyjną.
Zawsze kogoś ma. Wydaje się jednak, że mężczyźni, których pociąga, są
niezależni, egocentryczni, uczuciowo zamknięci i nie chcą wiązać się z nią
na stałe.

Diana pragnie partnera bardziej otwartego, wrażliwszego, okazują-

cego więcej czułości. Myślała, że znalazła go w Neilu. Ten trzydziestoletni
architekt był w takim samym stopniu otwarty i oddany, w jakim jej
poprzedni partnerzy zamknięci i niezaangażowani. Kiedy ich związek stał
się bardziej zażyły, Neil podzielił się z nią swoimi wątpliwościami na
temat własnej kariery. Często powtarzał Dianie, że mu na niej zależy i że
potrzebuje poczucia jej bliskości.

Zamiast cieszyć się jego otwartością, Diana zaczęła się wycofywać

z tego związku. Uzasadniając swoje postępowanie wykrzyknęła: ,,Chyba
po  prostu  mnie  to  znudziło".  Już  nie  spotyka  się  z  Neilem.  To  smutne,
ale  ma  nowego  partnera  tym  razem  prawnika,  który  nie  widzi  świata
poza pracą      lecz związek ten nie zapewni Dianie spełnienia.

Carla ma czterdzieści dwa lata. zajmuje się handlem nieruchomoś-

ciami  i  założyła  spółkę,  która  obecnie  zatrudnia  trzydzieści  osób.  Od
czasu,  gdy  jako  dwudziestotrzyletnia  kobieta  świętowała  pomyślną
transakcję,  która  pozwoliła  jej  zarobić  pierwszy  milion  dolarów,  Carla
ś

wiadomie i z entuzjazmem przedkłada swoją karierę zawodową nad

małżeństwo  i  rodzinę.  W  tym  czasie  związał  się  z  kilkoma  mężczyznami,
ale  nigdy  nie  miało  to  trwałego  charakteru.  Obecnie  Carla  w  wolnych
chwilach  odczuwa  dziwną  melancholię.  Kiedy  rozmyśla  o  swych  prze-
szłych  związkach,  przypomina  sobie  bardzo  niewiele  radosnych  momen-
tów.  Teraz  jej  partnerem  jest pewien reżyser filmowy z Europy, o którym
wie, że potajemnie żyje z inną kobietą.

Samantha ma dwadzieścia siedem lat i jest adwokatką w firmie

prawniczej.  Erica,  jednego  ze  współwłaścicieli  tej  firmy,  od  razu  ujęła
inteligencja,  ambicja  i  samodzielność  Samanthy.  Kiedy  zaczęli  się
spotykać,  Samantha  przeszła  jednak  metamorfozę,  czym  całkowicie
zaskoczyła  Erica  —  stawała  się  coraz  mniej  samodzielna,  coraz  bardziej
zaborcza i ciągle domagała się zapewnień o jego miłości i zaangażowaniu.
Chociaż zachowanie Samanthy martwiło Erica, w dalszym ciągu regular-
nie się spotykali, a ich związek się rozwijał.

Pewnego wieczoru, po paru miesiącach, kiedy w jej mieszkaniu kończyli

romantyczną kolację, którą sama przygotowała, spędziwszy kilka godzin na
przyrządzaniu jego ulubionych potraw, Samantha oświadczyła Ericowi, że
chce za niego wyjść, przerwać pracę i urodzić mu dziecko. Zaszokowany jej
nagłym oświadczeniem, Eric zaczął się stopniowo wycofywać z tego związku,
aż wreszcie odszedł, pozostawiając zdruzgotaną Samanthę.

Przedstawione wyżej kobiety bardzo się od siebie różnią, ale

przynajmniej jedno je łączy: wszystkie podjęły głupie decyzje w swoim
ż

yciu uczuciowym. Decyzje te dotyczą nie tylko wyboru partnerów, lecz

także sposobu postępowania z nimi.

Ile razy słyszałyście następujące uwagi, a może od czasu do czasu

same je wygłaszacie?

„Wydaje się, że zawsze kończę na nieodpowiednich mężczyznach".

„Jeżeli w pokoju pełnym sympatycznych mężczyzn jest choćby jeden

drań, to ja zawsze na niego trafiam".

„Mężczyźni, jakich poznaję, to albo nudziarze, albo podrywacze.

Kiedy mam szczęście i spotykam takiego, który jest interesujący, serdeczny
i szarmancki, to prędzej czy później okazuje się żonaty".

„Wiem, że to do niczego nie prowadzi i że on nie ma zamiaru

zostawić swojej żony, ale on tak na mnie działa. Stale się koło mnie kręci, a
ja mu po prostu pozwalam".

„Każda moja miłość zaczyna się wspaniale, ale potem coś sprawia,

e on odchodzi".

Jako psychologowie uwagi tego rodzaju słyszymy codziennie. Fakt

ten nas zaintrygował, zdajemy sobie bowiem sprawę, że te odczucia
i dylematy odzwierciedlają niemal epidemiczną postawę przygnębiającej
rezygnacji i pesymizmu.

Jednakże kobietom, ot tak po prostu, nie „trafiają" się mężczyźni,

którzy są dla nich nieodpowiedni. Związki początkowo obiecujące nie
psują się pod wpływem jakichś niejasnych sił, których nie można

zrozumieć czy opanować. To raczej kobiety, które na to się skarżą,
wybierają głupie postępowanie.

Często stwierdzamy, że im k o b i e t a j e s t i n t e l i g e n t n i e j -

s z a   i  b a r d z i e j   wy rafinowana,  t y m   głupsze  i  b a r d z i e j
d l a   n i e j   s a m e j   s z k o d l i w e   d e c y z j e   p o d e j m u j e   p r z y
w y b o r z e   m ę ż c z y z n y   i   w   p o s t ę p o w a n i u   z   p a r t n e r e m
w  miłości.  Uważamy,  że  do  tych  decyzji  częściowo  przyczyniają  się
destrukcyjne  w  skutkach  mity  o  mężczyznach,  w  które  kobiety  głęboko
wierzą,  w  przekonaniu,  że  mogą  mieć  wszystko.  Ponadto  przesadzają  ze
swymi  oczekiwaniami  wobec  partnerów.  Nasze  obserwacje  wskazują,  że
mądre kobiety wciąż mają nadzieję znaleźć idealnego mężczyznę i szukają
po prostu księcia.

SZUKANIE IDEALNEGO MĘŻCZYZNY

Jakiego mężczyzny szukam? Powinien mieć ciało Richarda Gere,

uśmiech Dustina Hoffmana, głowę do interesów jak Lee Iacocca, urok
Roberta Redforda i oddanie rodzinie Pata Boone'a. No i oczywiście —
co najważniejsze — w ciągu godziny od chwili poznania musi mi
powiedzieć, że jestem kobietą, o jakiej marzył przez całe życie.

Czy to przypadek ekstremalny? Nic podobnego! Spotykamy wiele

mądrych  kobiet,  które  szukają  idealnego  mężczyzny  w  rodzaju  super-
księcia.  Oczywiście  na  zdrowy  rozum  wiedzą,  że  taki  mężczyzna  nie
istnieje. Często jednak pod tym zdroworozsądkowym rozumieniem sprawy
kryje  się  nie  wypowiadane,  lecz  natrętne  przekonanie,  że  gdzieś  w  jakiś
sposób uda im się go znaleźć.

Niektóre kobiety uporczywie twierdzą, że nie ustaną w poszukiwa-

niach, dopóki nie znajdą idealnego mężczyzny i nie zdobędą jego serca.
Częściej jednak owo pragnienie zdobycia ideału skrywane jest pod jedną
z kilku masek.

Na przykład Andrea nosi maskę bierności. W wieku trzydziestu

sześciu lat wciąż czeka, aż nadejdzie „ten" mężczyzna. Potrafi go opisać
z najdrobniejszymi szczegółami — jego zalety, siłę, łagodny i niewyma-
gający charakter. Czekając Andrea jest „przejściowo" związana z czło-
wiekiem żonatym, zresztą jednym z całej długiej serii takich partnerów.
Nie kocha go, ale ten związek jest dla niej wygodny, choć w rzeczywistości
pozwala jej nie patrzeć prawdzie w oczy. Andrea nie chce się przed sobą

przyznać, że gdyby nawet postarała się znaleźć wolnego mężczyznę, to
i tak spotka ją rozczarowanie — przecież jej książę nie jest człowiekiem
z krwi i kości.

Innym sposobem maskowania przez kobiety chęci zdobycia ideału

mężczyzny  jest  postawa  przesadnie  krytyczna.  Elizabeth,  w  wieku
dwudziestu  ośmiu  lat  prowadząca  własne  biuro  projektów  graficznych,
uważa,  że  ma  emocjonalną  i  intelektualną  przewagę  nad  większością
mężczyzn, z którymi się spotyka. To właśnie ona zawsze pierwsza zrywa
i  zawsze  bardzo  logicznie  to  uzasadnia.  Każdy  mężczyzna,  choćby
najbardziej inteligentny, interesujący czy delikatny, jest przez nią ostatecz-
nie odrzucany. Każdy z nich prędzej czy później odkrywa przed nią jakiś
słaby  punkt,  a  ona  to  wykorzystuje.  Ted,  prawnik,  był  zbyt  pochłonięty
pracą.  Paul,  dziennikarz  i  poeta  amator,  „zbyt  uczuciowy".  Początkowo
jego  wrażliwość  i  delikatność  pociągała  Elizabeth,  która  wkrótce  stwier-
dziła  jednak,  że  Paul  jest  słaby  i  brak  mu  pewności  siebie.  Wszyscy
sądzili,  że  przedsiębiorca  budowlany  Will  wreszcie  zdobędzie  jej  serce.
Głęboko  go  szanowała,  była  do  niego  mocno  przywiązana  i  mówiła
przyjaciółkom: „Przy Willu śmieję się tak, jak jeszcze nigdy nie śmiałam
się przy żadnym mężczyźnie". Minęło zaledwie kilka miesięcy i Elizabeth
zaczęła  powoli  odsuwać  się  od  niego  narzekając,  że  w  łóżku  brak  mu
wyobraźni.

Chociaż nigdy by się do tego nie przyznała, Elizabeth chce ideału —

mężczyzny bez skazy. Nie uważa się za osobę przesadnie krytyczną, lecz
po prostu za kobietę, która wie, czego chce.

Hipokrytka często nieświadomie sabotuje obiecujący związek, lecz

najzmyślniej ukrywa swoją chęć znalezienia idealnego mężczyzny kobieta,
która zakłada maskę cynizmu. Cyniczka gwałtownie by zaprzeczyła,
gdyby ktoś zarzucił jej, że nie chce się angażować uczuciowo, dopóki nie
znajdzie ideału. Relacjonując swój ostatni nieudany związek, cyniczka
stwierdza: „A niby czego można spodziewać się po mężczyznach?"

Joyce, trzydziestodwuletnia pielęgniarka, jest rozwiedziona i ma

pięcioletnią  córkę.  Swoje  lata  dwudzieste  przeżyła  w  małżeństwie,  które
dla  niej  skończyło  się  boleśnie  i  upokarzająco.  Jej  mąż  nieustannie
miewał romanse, co załamało Joyce, a wreszcie zostawił ją dla innej. Jak
gdyby w obronie własnej, Joyce szuka w mężczyznach najgorszego
i  oczywiście  znajduje.  Rzecz  jasna  z  całą  świadomością  gwałtownie
zaprzecza,  że  w  ogóle  szuka  czegoś  w  mężczyźnie,  lecz  kryje  się  za  tym
historia mężczyzn, którzy nigdy nie odpowiadali jej ideałowi. Pragnienie

jego znalezienia jest w niej tak silne, a obawa przed rozczarowaniem tak
głęboka, że Joyce ukrywa swoją chęć szukania idealnego mężczyzny pod
grubą warstwą cynizmu, która nie daje się przebić.

KOBIETY A ROMANTYCZNE MARZENIA

Kobiety mają skłonność do idealizowania mężczyzn. Od Clarka

Gable'a  do  Jamesa  Deana,  od  Franka  Sinatry  do  Elvisa  Presleya,  od
Toma  Sellecka  do  Burta  Reynoldsa,  popularni  mężczyźni  zawsze  byli
obiektem   kobiecych  marzeń.   Oczywiście   również  mężczyźni   marzą

o pięknych czy pełnych seksu kobietach, ale z pewną różnicą. Otóż
marzenia mężczyzn mają przeważnie charakter seksualny, kobiety zaś
marzą o trwałym związku. Dlaczego?

Większość obecnie dorosłych mężczyzn od najmłodszych lat przygoto-

wywano do działania, panowania i niezależności w życiu, kobiety
natomiast uczono, że dla nich najważniejsze jest wychowanie dzieci

i miłość. W rezultacie mężczyźni są skłonni do przyjmowania postaw
czynnych, kobiety zaś biernych. I oni, i one snują w związku z tym
stosowne marzenia. W wypadku kobiet owe marzenia o przyszłości
koncentrują się najczęściej na mężczyźnie, romantycznych przeżyciach
i miłości.

Prowadząc zajęcia z kobietami, czasami prosimy uczestniczki, by

opisały  na  kartce  papieru  swoje  marzenia  związane  z  mężczyznami.
Wszystkie opisy niezmiennie zawierają typowe zaloty, sytuacje i postacie,
znane telewidzom oglądającym melodramaty lub czytelniczkom romansów.
Są tam cudowne przypadkowe spotkania w obcych krajach, w eleganckich
restauracjach,  na  zalanych  słońcem  plażach,  a  także  spacery  w  mgliste
poranki.  Właśnie  w  takiej  scenerii  pojawia  się  tajemniczy  nieznajomy.
Zwykle jest fascynujący i emanuje magnetyczną siłą. Kobieta natychmiast
ulega  jego  czarowi.  Zaczynają  prowadzić  błyskotliwą  rozmowę,  pełną
przekomarzania się i uwodzicielskich słówek. Oboje wzajemnie pożerają się
wzrokiem.  Czasami  kobieta  jest  kusicielką,  lecz  zazwyczaj  wszystkim  po
mistrzowsku  kieruje  mężczyzna,  doprowadzając  do  zbliżenia  w  sposób
zdecydowany, jednakże delikatny. Czy odbywa się to w wonnej kąpieli, czy
też  przy  ognisku,  którego  płomienie  buchają  coraz  wyżej  w  miarę
przypływu namiętności kochanków, miłosny akt zaczyna się od subtelnych
pieszczot, a pożądane i spełnienie osiągają szczyty przedtem nieznane.

Takie marzenia powstają w sercach i umysłach nawet najbardziej

inteligentnych i najmądrzejszych kobiet. Nam jednak nie chodzi o wyka-
zanie,  że  mądre  kobiety  spędzają  czas  na  marzeniach  o  porwaniu  przez
tajemniczego  nieznajomego  albo  że  są  stale  otumaniane  reklamami
perfum.  Idzie  nam  raczej  o  to,  że  podświadome  pragnienia  wcale
niekoniecznie się zmieniają w zależności od świadomych poglądów
i postaw. To właśnie rozdźwięk między nimi może prowadzić do głupich

decyzji.

Kobiety stają się ofiarami zgodnych wysiłków, które na różne

sposoby  kształtują  ich  poglądy  na  temat  mężczyzn  i  zachowania  wobec
nich. Bez względu na źródło wiadomości, czy będą nim rodzice, literatura,
telewizja,  kino,  czy  też  reklamy,  ich  oddziaływanie  jest  wszechobecne.
Kobiety  nieustannie  utwierdza  się  w  przekonaniu,  że  gdzieś  rzeczywiście
istnieje jakiś czarujący książę.

W przełomowej książce "In a Different Voice" („Innym głosem" —

przyp. tłum.), jej autorka, psycholog Carol Gilligan, podkreśla, że
kobieta kształtuje swoją osobowość, przede wszystkim jej pierwiastek
ż

eński, poprzez bliski kontakt z matką. Rozwój osobowości mężczyzny

jest zupełnie inny. Mężczyzna, aby mógł się zacząć proces identyfikacji
z ojcem, musi oddzielić się od matki, z którą był przecież tak blisko.
Z tego powodu rozwój dziewczynek we wczesnym dzieciństwie polega na
bliskim kontakcie i zależności, rozwój chłopców zaś na oddzielaniu się
i dążeniu do autonomii.

Gilligan stwierdza: „Zdaniem kobiet iluzoryczne i niebezpieczne jest

dążenie raczej do niezależności niż do wiązania się". W istocie Gilligan
sugeruje, że pomimo ogromnych zmian w świadomych postawach
i zachowaniach, większość kobiet wciąż uważa, że niezależność jest
niewygodna i rodzi niepokój. W naszym przekonaniu najzdrowszą drogą
dla kobiet nie jest odrzucanie potrzeby wiązania się, lecz jej zrozumienie,
ustawienie we właściwej perspektywie, gdyż dopiero wówczas są w stanie
podejmować mądre decyzje w poszukiwaniu związku z mężczyzną.

Różnice we wczesnym kształtowaniu roli płci dają później uderzająco

odmienne  oczekiwania  wobec  związków  między  kobietami a mężczyznami.
Wszyscy,  zarówno  kobiety,  jak  i  mężczyźni,  odczuwamy  potrzebę
przeżycia czegoś nowego, podejmowania ryzyka. O ile jednak mężczyźni
wydają  się  zaspokajać  tę  potrzebę  w  pracy  czy  na  boisku  sportowym
(albo zastępczo poprzez oglądanie sportu w telewizji), o tyle wiele kobiet
ma skłonność do szukania takich podniet i dreszczyku emocji w związkach

z mężczyznami. To wyjaśnia, przynajmniej częściowo, dlaczego tyle
kobiet konstatuje, że odczuwa nieodparty pociąg do mężczyzn, którzy
dają im możliwość sprawdzenia się i przeżycia czegoś intrygującego. Jako
psychologowie zajmujący się także mężczyznami nie stwierdziliśmy, by
oni w takim samym stopniu jak kobiety szukali w swych związkach
z nimi tajemniczych i intrygujących doznań. Z całą pewnością nie szukają
tam niebezpieczeństw, w rzeczywistości bowiem z zasady na ogół obawiają
się ryzyka w kontekście związków z kobietami. W każdym razie mężczyzn
pociągają kobiety opiekuńcze, okazujące czułość w sposób, który daje się
przewidzieć, i wobec nich lojalne.

WPŁYW TRADYCJI NA KOBIETY

Chcąc zrozumieć niektóre z sił działających na współczesne kobiety,

trzeba przeanalizować ogromne zmiany, jakie w ostatnich latach zaszły
w stosunkach między płciami.

Początek lat osiemdziesiątych zasygnalizował odwilż w zimnej wojnie

między  płciami,  odrodzenie  uznawanych  wartości  i  znaczenia  doznań,
jakie  niesie  zażyła,  pełna  oddania  miłość.  Zmiany  te  przydały  nowego
znaczenia  związkowi  między  płciami  i  rodzinie.  Mężczyźni  i  kobiety
wracają  do  tradycyjnych  wartości  i  wnoszą  nowe.  Oto  kilka  uwag,  jakie
usłyszeliśmy od naszych pacjentek i znajomych:

„Chciałabym się zakochać, wyjść za mąż i mieć dzieci... a wszystko

to jeszcze parę lat temu wydawało mi się takie przyziemne i prowinc-
jonalne".

„Jestem w rozterce. Pięć lat poświęciłam na zdobycie magisterium

i chciałabym kontynuować karierę. Teraz jednak mam trzydzieści

cztery

lata i uświadomiłam sobie, że od sześciu lat nie miałam

przyzwoitego

związku z mężczyzną. W tym czasie moja firma czterokrotnie

przenosiła

się do różnych miast. Nie powiem, że nie lubię swojej pracy, ale

muszę

mieć coś poza nią".

„Czuję wewnętrzne rozdarcie. Małżeństwo bardzo mnie

pociąga, ale

również zdaję sobie sprawę, że wiążą się z nim liczne

obowiązki.

Niewątpliwie chciałabym mieć dziecko. Dokładnie trudno mi

powiedzieć

dlaczego; po prostu coś mnie chwyta za serce, kiedy

widzę matkę

z dzieckiem. Czuję, że muszę mieć własne, ale nie chcę stać

się jedną

z tych kobiet, dla których dzieci to jedyny cel w życiu.

W pracy również

czuję się rozdarta. Mój zawód prawnika daje mi satysfakcję, lecz zabiera
mnóstwo  czasu,  jeśli  ma  być  dobrze  wykonywany.  Po  prostu  nie  mogę
robić  wszystkiego,  co  bym  chciała.  Aha,  jeszcze  jedno.  Ogarnia  mnie
złość na myśl, że mężczyźni mogą mieć to wszystko: małżeństwo, rodzinę
i  karierę.  Ale mają to dzięki żonie, która siedzi w domu. To jest myśl!
Czy  przypadkiem  nie  wie  pan,  gdzie  mogłabym  znaleźć  dla  siebie  czułą,
sprawną i oddaną żonę?"

Owe rozterki i rozdarcia to coś nowego u kobiet. Dzisiejsze mądre

kobiety  chcą  powrócić  do  wielu  istotnych  tradycyjnych  wartości  bez
wyrzekania  się  wszystkiego  tego,  co  zyskały  w  ostatnich  latach.  Zadają
sobie trudne pytania na temat własnej sytuacji i stosunków z mężczyznami.
Obecnie  pragną  mieć  mężczyznę  w  swoim  życiu,  lecz  bez  szwanku  dla
równości, cenią sobie bowiem swoją kobiecość i chcą dobrze się z nią czuć.

Minęło dwadzieścia lat od opublikowania książki Betty Friedan

„The  Feminine  Mystiąue"  („Kobieca  tajemniczość"  —  przyp.  tłum.),
która ponownie uaktywniła ospały od dłuższego czasu ruch kobiecy
w  USA.  Głównym  celem  feminizmu  było  uwolnienie  kobiet  od  tyranii
seksu  w  wychowaniu,  postawach  i  obyczajach.  Zmierzał  do  istotnego
zreformowania nie tylko rynku, lecz także małżeństwa i rodziny, a co jest
chyba najważniejsze, również samych kobiet.

W czasie ewolucji tego ruchu zaszły jednak ważne zmiany, głównie

związane z przewartościowaniem tradycyjnych instytucji małżeństwa
i  rodziny.  Niefortunną  konsekwencją  feminizmu  było  naszym  zdaniem
powstanie  mitu  wśród  kobiet,  że  szczyty  samorealizacji  można  osiągnąć
jedynie poprzez samodzielność, niezależność i karierę zawodową. Znale-
zienie towarzysza życia i posiadanie rodziny uważano za cele drugorzędne.
Ostatnimi  laty  wiele  kobiet,  z  paroma  wyjątkami,  odkryło  jednak,  że
praca  jest  ciężka,  przynosi  stresy  i  na  dłuższą  metę  nie daje całkowitego
spełnienia.

Już w okresie pisania tej książki kobiety zaczęły podchodzić do

mężczyzn z mniejszą ostrożnością niż w ciągu ostatniego dziesięciolecia.
Wciąż jednak obawiają się, że będą od nich zbyt zależne albo że zajmą
oni zbyt ważne miejsce w ich życiu. Warto dodać, że nie są to obawy
bezpodstawne.

Anna, trzydziestotrzyletnia adwokatka cywilistka, nigdy nie wyszła

za mąż i tylko raz przez dwa lata mieszkała z mężczyzną, pozostając
z nim w nieformalnym związku, który ostatecznie rozpadł się przed
trzema laty. Oto, co o sobie mówi: „Mam już dość chodzenia z mężczyz-

nami. Obecnie jestem gotowa kogoś znaleźć, wyjść za niego, kupić dom
i  mieć  dziecko  —  właśnie  w  takiej  kolejności,  i  to  jak  najszybciej.
W  moim  podejściu  do  mężczyzn  zauważyłam  jednak  coś  dziwnego.
Poznałam  kilku  fantastycznych  facetów,  a  choć  bardzo  ich  polubiłam,
niemniej  zdaję  sobie  sprawę,  że  wyczekuję,  aż  oni  w  jakiś  sposób  coś
popsują. To tak, jak gdybym nie chciała, żeby zajęli ważne miejsce
w moim życiu".

Uważamy, że zarówno dla kobiet, jak i dla mężczyzn, zaczyna się

nowa era. Owa niezależność, tak ceniona przez osoby w stanie wolnym
i  rozwiedzione,  nazbyt  często  kończy  się  samotnością,  gorszą  sytuacją
ekonomiczną  i  żalem.  Małżeństwo  może  i  niesie  ze  sobą  dodatkowe
obowiązki,  ale  także  obiecuje  nowe  formy  swobody  i  samorealizacji.
Dzieci potrafią być niewiarygodnie uciążliwe i wyczerpujące, lecz mają
w sobie jakiś magiczny czar, rekompensują to w sposób, który pogłębia
i dopełnia życie rodziców.

Ruch feministyczny dał kobietom poczucie wyboru i pozwolił im

wyraźniej widzieć ich własną wartość i ich własne możliwości. Uświadomił
im, że ich potrzeby też są ważne, że mogą i powinny same decydować
o swoim losie. Poza tym jednak dziś kobiety pragną również uczuciowych
związków z mężczyznami. Pozbywają się resztek pretensji i nieufności do
mężczyzn  i  układają  z  nimi  stosunki  na  bardziej  świadomych  i  jasno
określonych  zasadach,  opartych  na  równości.  Bardziej  akceptują  swoją
rolę  w  miłości  i  w  rodzinie,  a  także  biologiczną  i  emocjonalną  potrzebę
posiadania dzieci.

Naszym zdaniem coraz więcej mądrych kobiet odkrywa, że pełni

ycia nie można osiągnąć wyłącznie dzięki karierze i niezależności, ani też

wyłącznie poprzez miłość. Pełnia życia jest wynikiem połączenia miłości
z możliwością decydowania o własnym losie.

Rozdział drugi

CÓRECZKA TATUSIA

Występujące u kobiet pragnienie zdobycia idealnego mężczyzny

korzeniami  sięga  przeżyć  z  wczesnego  dzieciństwa,  a  szczególnie  sto-
sunków  między  ojcem  i  córką.  Na  szczęście  ruch  feministyczny  ujawnił
mechanizmy  i  szkodliwe  skutki  wychowania  dzieci  w  zależności  od
płci,  niemniej  jednak  większość  niezamężnych  kobiet,  które  obecnie
liczą  sobie  od  dwudziestu  pięciu  do  czterdziestu  pięciu  lat,  praw-
dopodobnie  wyrastała  w  rodzinach  o  tradycyjnych  poglądach  i  tra-
dycyjnie nastawionych do roli płci.

Zazwyczaj między dziewczynkami a ich ojcami występuje naturalna

i  zdrowa  skłonność  do  wzajemnego  przyciągania  się.  U  wielu  kobiet
związek z ojcem w dzieciństwie opierał się na przesadnej trosce i zbytniej
zależności, co stworzyło między nimi trudną do zerwania więź. Kochały
swoich  tatusiów,  zabiegały  o  ich  względy,  a  przede  wszystkim  pragnęły
odwzajemnienia  miłości.  Choć  na  ich  braci  wywierano  presję,  by  stop-
niowo  stawali  się  coraz  bardziej  samodzielni,  na  nie  jednak  nie.  Ich
ojcowie  uwielbiali  troskliwość,  z  jaką traktowali swoje córki. Uwielbiali
im  pomagać,  a  może  nawet  czuli  się  odrzuceni  i  niepotrzebni,  gdy  one
odtrącały oferowaną przez nich pomoc czy „ratunek". Ci sami mężczyźni,
którzy  świadomie  uczyli  swoich  synów  pokonywania  trudności,  jedno-
cześnie  przestrzegali  swoje  córki,  by  takich  sytuacji  unikały.  Najczęściej
ojcowie  nagradzali  córkę  za  to,  że  jest  słodka,  posłuszna  i  bierna,
natomiast syna za to, że jest silny, śmiały i aktywny.

Matki ze swej strony utrwalały stosunek córek do samodzielności

poprzez przykład, jaki same dawały w kontaktach z ojcem. Niektóre
kobiety miały szczęście, że ich matki przekazały im poczucie niezależności,
pewności siebie i równości, okazywane w pożyciu z małżonkiem. Inne,
których to szczęście ominęło, za wzór miały kobiety matki, przekazujące
uczucie lęku i niepokoju połączone z zależnością i tendencją do przesadnej

uległości wobec męża. Matkom tym trudno było zachęcać córki do tego,
co same bały się zrobić, a zatem model lęku i zależności utrwalił się
w następnym pokoleniu. W istocie nieświadomie nauczyły swoje córki
szukać mężczyzny, który by je chronił, czuwał nad nimi i podejmował
wszelkie ryzyko.

Paula, kobieta w wieku około dwudziestu pięciu lat, opowiada:

,,Moja matka zawsze ulegała ojcu. O wszystkim decydował on. Matka
musiała prosić go o pieniądze i pozwolenie na zakup nawet najmniejszych
drobiazgów. We wszystkim oglądała się na ojca". Paula stała się młodszym
odpowiednikiem swojej matki i szukała mężczyzny, który by owo
„wszystko" zapewnił. Gdyby matka Pauli miała więcej pewności siebie
i większe poczucie własnych praw, w tym prawa do zaspokajania swoich
potrzeb, zapewne nie pozwoliłaby ojcu Pauli być jedyną władzą w rodzinie.
Z kolei Paula miałaby wówczas bardziej zrównoważony wzorzec, który
by jej przekazał poczucie wiary we własne siły i kobiecej godności.

Sydney, trzydziestoczteroletnia graficzka, tak oto opisuje swoje

dzieciństwo: ,,Wcześnie nauczyłam się radzić sobie ze wszystkim sama
i lubić to. Jak daleko sięgnę pamięcią, moja matka zawsze pracowała,
a  choć  żadne  z  rodziców  nie  miało  najlepszej  pracy,  to  jednak  oboje
cieszyli się sobą i wspólnie zajmowali domem. Mama miała swoje własne
zainteresowania  i  zajęcia,  a  tata  nie  tylko  to  szanował,  ale  nawet  ją  do
tego zachęcał — chyba dzięki temu czuł się lepiej, wykonując to, co sam
lubił  robić.  Kiedy  dorosłam,  nie  wyobrażałam  sobie,  że  mogłabym  nie
być samodzielna; w naszej rodzinie po prostu wszyscy byli samodzielni
i sprawiało im to przyjemność. Pamiętam, że jako dziecko przymilaniem
się próbowałam nakłonić rodziców, by robili za mnie to, co nastręczało
mi trudności. Czasem mi pomagali, ale tylko wówczas, gdy coś rzeczywiś-
cie  było  dla  mnie  zbyt  trudne,  lecz  w  innych  wypadkach  zachęcali,  bym
radziła sobie sama. Wówczas tego nie cierpiałam, ale teraz, patrząc na to
z obecnej perspektywy, wiem, że dzięki temu stałam się silniejsza, a lubię
czuć się silna". Dla Sydney szczęśliwie się złożyło, że w kochających
i  samodzielnych  rodzicach  miała  w  domu  wzorce,  które  pomagają
kobiecie stworzyć styl życia oparty na niezależności i pewności siebie.

Leigh, trzydziestodwuletnia architektka, była najmłodszym dzieckiem

w rodzinie i miała czterech starszych braci. Wychowywała się w układzie
tradycyjnym: na utrzymanie zarabiał odpowiedzialny i troskliwy ojciec,
a ośrodkiem zainteresowań i zajęć matki było zaspokajanie potrzeb jej
licznej i aktywnej rodziny. Dzięki wsparciu i miłości rodziny Leigh mogła

wykształcić pewność siebie i poczucie własnej wartości, tak potrzebne
przy pokonywaniu przeszkód, jakie napotykała. Odczuwała jednak obawę,
lecz nie tyle przed tymi przeszkodami, ile przed zależnością i powolną
utratą własnej osobowości, co jej się kojarzyło z tradycyjną rodziną.

Leigh wspomina: „Pamiętam, kiedy miałam piętnaście czy szesnaście

lat, a mama nieco ponad czterdzieści, wszyscy moi bracia wychodzili
z domu do pracy albo do szkoły, a ja zajmowałam się swoimi przyjaciół-
kami i żadne z nas już nie miało dla mamy czasu. Przypominam sobie,
ż

e była bardzo przygnębiona i samotna — przedtem całkowicie się nam

poświęcała, a teraz, kiedy już jej nie potrzebowaliśmy, życie straciło dla
niej wszelki sens. Z tego powodu czułam się okropnie i postanowiłam, że
zrobię wszystko, by mnie nigdy to nie spotkało".

Leigh ukończyła szkołę z wyróżnieniem, potem studiowała architek-

turę  i  obecnie  prowadzi  własną,  dobrze  prosperującą  firmę.  Mówi:
„Oczywiście stałam się niezależna do tego stopnia, że nie potrzebowałam
mężczyzny  —  a  dokładniej  małżeństwa  —  by  zapewnić  sobie  pieniądze,
bezpieczne życie i seks. Naprawdę cieszyłam się z tego, co osiągnęłam,
lecz ostatnio odczuwam coraz większą potrzebę założenia własnej rodziny.
Chciałabym wyjść za mąż, trochę odpocząć od pracy zawodowej i mieć
dzieci.  Boję  się  jednak,  że  jeśli  dopuszczę  do  sytuacji,  w  której  ja  będę
kogoś  potrzebowała  albo  ktoś  będzie  potrzebował  mnie,  to  wówczas
stracę  władzę  i  niezależność".  Matka  Leigh  nie  była  matką  złą  czy
nieodpowiednią;  robiła  wszystko,  co  uważała  za  najlepsze  dla  swoich
dzieci. Po prostu sprawa polega na tym, że świat się zmienił i to, co Leigh
odziedziczyła po matce, jest anachroniczne, a zatem prowadzi do rozterki.

UCZENIE SIĘ SPRYTU

Wszystkie dzieci marudzą i płaczą, kiedy czują się samotne, gdy jest

im  mokro  albo  są  głodne.  W  okresie  bardzo  wczesnego  niemowlęctwa
płacz nie jest reakcją świadomą, lecz dzieci szybko się uczą, jak świadomie
go  wykorzystywać  do  manipulowania  otoczeniem.  Prędko  zaczynają  się
orientować,  że  jeśli  płaczą  dostatecznie  długo  i  głośno,  to  zazwyczaj
wywołują pożądaną reakcję rodziców. Płacz to potężny instrument, ale
z  natury  negatywny  —  nie  jest  zbyt  przyjemny  ani  dla  dziecka,  ani  dla
rodziców.

Spryt natomiast jest pierwszym pozytywnym źródłem władzy i wpły-

wów. Bardzo się podoba zarówno rodzicom, jak i dziecku. Sprytne dzieci
zwracają na siebie uwagę i zaskarbiają sobie miłość. Spryt jest czarującą
słabością. Spryciarz zdobywa uśmiech i aprobatę, spryciarza się przytula.
Krótko mówiąc, spryciarz osiąga swój cel, ale w sposób pośredni, oparty
na manipulowaniu uczuciami i postępowaniem innych.

Początkowo spryt jest czarujący zarówno u dziewczynek, jak

i  u  chłopców.  Kiedy  jednak  dzieci  wychowywane  w  tradycyjnych
rodzinach o stereotypowym stosunku do płci osiągają wiek od czterech do
pięciu lat, chłopców zaczyna się traktować całkiem inaczej niż dziewczynki.
Delikatnie,  a  czasem  mniej  delikatnie,  zniechęca  się  ich  do  okazywania
sprytu, dziewczynki natomiast zachęca. Wielu ojców najwyraźniej upaja
to,  że  ich  córki  posługują  się  wobec  nich  nieśmiałością  i  bezradnością.
Dziewczynki uwielbiają korzystać ze swoich możliwości rozczulania ojców
i szybko uczą się naciskać odpowiednie guziki. Potrafią sprawić, że ojcowie
czują  się  potężni  i  oddani.  Tym  samym  potęgują  ich  poczucie  męskości
związane z ojcostwem. Z upływem czasu uczą się postępować w ten sposób
z każdym mężczyzną, a często taki wzorzec zachowania jest nieświadomie
przekazywany  córce  przez  matkę.  Wiele  kobiet  opowiadało  nam,  że
podczas  rozmów  z  przyjaciółkami  zauważają  zmianę  w  ich  zachowaniu,
kiedy  do  pokoju  wchodzi  mężczyzna.  Nie  idzie  tu  wyłącznie  o  zmianę
tematu rozmowy, ale o całe mnóstwo zachowań związanych ze sposobem
poruszania  się  i  wyrażania.  Zachowania  takie  często  mają  charakter
seksualnego wabienia — są reakcją na obecność mężczyzny i są nastawio-
ne na przyciągnięcie jego uwagi i zdobycie jego uznania.

UCZENIE SIĘ KRĘTACTWA

Laura jest jedynaczką i przyszła na świat wówczas, gdy jej rodzice,

oboje  wykonujący  wolny  zawód,  zbliżali  się  do  czterdziestki.  Jako  mała
dziewczynka  nauczyła  się,  że  z  ojcem  nigdy  nie  można  postępować
wprost. Choć kochała go i był jej potrzebny, to jednak zawsze odczuwała
nieokreślony,  lecz  stale  utrzymujący  się  lęk  w  bezpośrednich  z  nim
kontaktach. Jej ojciec był człowiekiem wybuchowym i władczym w stosun-
ku  do żony i córki. W rzeczywistości jego władza ograniczała się niemal
wyłącznie do Laury, trzymał więc ją krótko. Ona z kolei nauczyła się,
w  jaki  sposób  można  go  udobruchać  i  jak  nim  manipulować.  Potrafiła
uzyskać od niego prawie wszystko, czego chciała,  bez konieczności

mówienia wprost, o co chodzi. Z upływem lat przestała lubić swego ojca
i straciła do niego zaufanie za to, że w kontaktach z ludźmi nie umiał
być bezpośredni i szczery.

Niestety te odczucia i zachowania wywarły ujemny wpływ na osobiste

sprawy Laury, gdy dorosła. Zauważyła, że nie ufa mężczyznom i w kon-
taktach  z  nimi  nie  jest  bezpośrednia.  To  smutny  fakt,  ale  Laura  nie  jest
wyjątkiem, jeśli idzie o brak wiary w to, że otwartość jest bezpieczna
i  skuteczna  w  stosunkach  z  mężczyznami.  Wiele  dziewcząt  nauczyło  się
postępować  według  podobnych  wzorców  przy  załatwianiu  spraw  związa-
nych ze swoimi potrzebami — nie z wyboru czy chęci, lecz dlatego, że
taki model porozumiewania się zaobserwowały u swoich rodziców albo
ż

e tylko w ten sposób mogły zdobyć to, co było im potrzebne. Skąd się

te wzorce biorą? Niektóre przekazują dziewczętom ich matki.

Mówiąc o swojej matce, Sandy opisuje ją jako osobę, która „zawsze

potrafiła  wyciągnąć  od  taty  to,  co  chciała".  Wspomina:  „Myślę,  że
prawdopodobnie  osiągnęłaby  to  samo,  gdyby  go  zwyczajnie  poprosiła
albo  wprost  powiedziała  mu,  czego  chce.  Nigdy  jednak  tak  nie  zrobiła.
Chyba traktowała to jako grę. Myślę, że znajdowała prawdziwą przyjem-
ność  w  podpuszczaniu  go,  by  robił  różne  rzeczy niby z własnej woli, nie
wiedząc,  że  to  ona  go  ustawia.  Dochodzę  do  wniosku,  że  on  musiał  być
niezbyt mądry, skoro tego nie dostrzegał".

Karen zauważyła, że jej matka udaje słabą w obecności ojca. „Przy

tacie mama przybierała pozę bezradności. Zawsze tak było. W ten sposób
sprawiała, że robił to, czego jej się nie chciało. Nazywała go »tatuśkiem«,
szczególnie wówczas, gdy miała przed nim odegrać jeden z tych swoich
numerów. To było nawet zabawne, ale podczas nieobecności ojca mama
stawała się zaradna — potrafiła zrobić wszystko".

Karen mówi: „W ogóle tego nie rozumiałam, dopóki nie podrosłam,

ale mama była bardzo sprytna, jeśli chodzi o ojca. Albo okazywała mu
udawaną czułość, albo była zimna i ostra. Obiecywała lub groziła
w zależności od tego, co w danej chwili uznawała za skuteczniejsze".

Na szczęście wiele kobiet miało matki, które porozumiewały się

z  mężami  bardziej  otwarcie  i  bezpośrednio,  a  tym  samym  stanowiły  dla
córek  modele  nie  skażone  przykrym  i  poniżającym  krętactwem.  Z  kolei
córki  te  w  życiu  dorosłym  postępują  według  tych  samych  wzorców
porozumiewania  się  z  drugą  płcią.  Matki  wielu  innych  kobiet  uważały
jednak,  że  powinny  stosować  odmienne  sposoby  wyrażania  swoich
pragnień i potrzeb, mimowolnie udzielając swoim córkom lekcji krętactwa.

Dzieci nie umieją ocenić, czy zachowania rodziców są normalne

i uzasadnione, czy też wypaczone i niewłaściwe. One po prostu obserwują
i się uczą. Chłopiec uczy się od ojca, jak być mężczyzną, a dziewczynka
uczy  się  od  matki,  jak  być  kobietą.  Proces  ten,  zwany  identyfikacją,
przebiega całkowicie automatycznie. Mała dziewczynka nie zadaje sobie
pytania „Czy wszystkie kobiety zachowują się tak jak moja matka?" albo
„Czy  wszystkie  kobiety  w  ten  sposób  uzyskują  od  mężczyzn  to,  czego
pragną?".  Później  oczywiście  takie  pytania  się  pojawiają,  ale  często
dopiero wówczas, gdy proces identyfikacji właściwie już się zakończył.

Wiele szczęścia mają kobiety, których matki zwracały się do swych

mężów w sposób jasny i bezpośredni.

Trzydziestoletnia Carla, lekarz pediatra, wychowała się w niewielkim

mieście w Arizonie. Jako najstarsza z pięciorga dzieci wcześnie nauczyła
się  odpowiedzialności,  pomagała  bowiem  w  opiece  nad  rodzeństwem.
Ojciec  jej  był  kontrolerem  paszportów,  a  matka  nie  tylko  zajmowała  się
domem,  ale  również  pracowała  jako  księgowa  w  kilku  miejscowych
przedsiębiorstwach, co zabierało jej dużo czasu. Oficjalnie żadne z rodzi-
ców nie miało szczególnego wykształcenia, ale ustawiczne dokształcanie
się było wysoko cenioną i ważną częścią codziennego życia rodziny Carli.
Mieli  niewiele  pieniędzy  na  przedmioty  luksusowe,  ale  jak  wspomina
Carla, „Moja matka wprost pożerała książki — od tandetnych powieścideł
po  filozofię.  Książki  były  w  naszym  domu  skarbem  i  nie  przypominam
sobie,  żebym  jakiejś  nie  dostała,  jeśli  tylko  chciałam  ją  mieć.  Wszyscy
wymienialiśmy  się  książkami.  Nawet  ojciec,  choć  sam  nie  czytał  zbyt
wiele, przyłączał się do naszych gorących dyskusji i zawsze wydawał się
mieć  określone  zdanie.  Patrząc  wstecz  widzę,  że  mama  była  o  wiele
bardziej oczytana od niego, znacznie bardziej rozwinięta intelektualnie,
ale szanowała i kochała tatę niezmiennie przez całe moje dzieciństwo.
A on... cóż, tata ją wprost uwielbiał. Choć umarł, kiedy miałam szesnaście
lat,  to  chyba  właśnie  fakt,  że  widziałam  ich  razem,  pozwala  mi  lubić
mężczyzn  i  ufać  im.  Chodzi  mi  o  to,  że  mama  nie  tylko  gorąco  go
kochała,  ale  ona  go  również  lubiła  —  uważała,  że  jest  ciekawy;  lubiła
nawet  tę  jego  męską  twardość,  zmienność  usposobienia,  co  tak  kontra-
stowało  z  jej  łagodnością  i  konsekwencją.  Z  tatą  mama  była  zawsze
szczera — nawet w sprawach drażliwych albo wówczas, gdy on nie chciał
usłyszeć  tego,  co  ona  miała  mu  do  powiedzenia.  Czasem  się  złościł,  lecz
wiem,  że  szanował  i  doceniał  jej  szczerość,  i  lubił  jej  śmiałość  w  po-
stępowaniu z nim".

Obecnie Carla naprawdę lubi mężczyzn. Nie onieśmielają jej —

w razie potrzeby potrafi być wobec nich stanowcza albo czuła, jeśli ma
na to ochotę.

Nie tylko matka kształtuje u córki podejście do mężczyzn. Stosunku

opartego  na  manipulacji  uczą  i  utrwalają  go  również  ojcowie,  choć
rzadko  czynią  to  celowo  czy  świadomie.  Wielu  mężczyzn  toleruje
manipulacje  ze  strony  córki,  a  niektórzy  w  skrytości  ducha  nawet  to
lubią.  Bezradność  córki  im  pochlebia,  wówczas  bowiem  czują  się
opiekuńczy,  silni  i  potrzebni,  a  są  to  najpotężniejsze  uczucia  w  owym
tajemniczym związku między ojcem a córką. W wielu wypadkach ojcowie
robią  za  córkę  to,  co  synowi  w  podobnej  sytuacji  kazaliby  zrobić
samemu.  Model  ojca,  który  zawsze  jest  pod  ręką  i  zawsze  jest  gotów
udzielić  pomocy,  sprawia,  że  wiele  dziewcząt  później  oczekuje  tego
samego od swych partnerów.

Lynn wychowała się w rodzinie drobnomieszczańskiej. Była jedynacz-

ką,  najważniejszą  osobą  w  rodzinie  i  oczkiem  w  głowie  ojca.  Rodzice
skoncentrowali  całą  swoją  uwagę  i  uwielbienie na Lynn, która miała ich
zdaniem osiągnąć w życiu więcej niż oni sami. Szczególnie zaślepiony był
ojciec  —  obsypywał  ją  wszystkim,  co  uważał  za  odpowiednie  dla  jego
„małej  księżniczki".  Pokój  Lynn  umeblowano  i  wystrojono  znacznie
ponad stan, czym jaskrawo kontrastował z resztą mieszkania. Ojciec dbał
o  to,  by  kupowała  sobie  ubranie  tylko  w  najlepszych  sklepach.  Co
niedziela woził ją przez całe miasto, żeby mogła pójść do kościoła
w  bogatszej  dzielnicy.  Im  więcej  dawał,  tym  więcej  córka  chciała  i  tym
więcej  dostawała.  Nic  dziwnego  więc,  że  „mała  Lynnie"  wyrosła  na
osobę nienasyconą.

Początkowo serdeczna i miła wobec mężczyzn, Lynn szybko stawała

się  wymagająca  i  krytykowała  wszystko,  co  nie  dorównywało  rzeczom
zdobywanym  przez  ojca  dzięki  jego  herkulesowym  wysiłkom.  Była
absolutnie  zdecydowana  znaleźć  mężczyznę,  który  by  myślał  tak  samo
jak on, że „nic nie jest za dobre dla mojej małej".

Lynn nie tyle m i a ł a nadzieję, że mężczyźni coś jej dadzą albo

zrobią dla niej, ile po prostu bez żadnych zahamowań tego od nich
oczekiwała, nie uwzględniając ich możliwości.

Kiedy wreszcie Walt, człowiek o bardzo tradycyjnych poglądach,

oświadczył się jej z zachowaniem stosownych ceremonii, wręczając
pierścionek ze sporym diamentem, Lynn uznała, że mężczyzna ten
spełnia stawiane przez nią warunki, i powiedziała „tak". Wyszła za

niego,  lecz  on nigdy nie robił wokół niej takiego szumu i nie darzył jej
takim uwielbieniem, do jakiego była przyzwyczajona. W miarę jej coraz
większych  żądań  rosła  tylko  niechęć  męża.  Nierealistyczne  oczekiwania
Lynn  skończyły  się  dla  niej  chronicznym  rozczarowaniem,  a  dla  Walta
gnębiącym go poczuciem niemożności.

Jest rzeczą oczywistą, że normalny, troskliwy ojciec dba o to, by jego

córka miała właściwy stosunek do mężczyzn. Nie dopuszcza do tego,
ż

eby jego własna chęć ulegania córce czy uwielbiania jej wywierała

ujemny wpływ na jego postępowanie z nią. Pragnie, by córka wyrosła na
osobę silną, zdolną do normalnych kontaktów. Wraz ze wzrostem
ś

wiadomości coraz częściej obserwujemy przykłady takiego pozytywnego

związku między ojcem a córką.

SILNY OJCIEC

Innym skutkiem bliskiego związku między ojcem a córką jest

przesadne  idealizowanie  ojca.  Czasami  zdarza  się,  że  naprawdę  trudno
komukolwiek  mu  dorównać.  Weźmy  na  przykład  ojca  Alice  —  ten
przystojny  i  dystyngowany  mężczyzna,  który  jest  wziętym  lekarzem,
stanowi  nie  lada  konkurencję.  Bez  względu  na  to,  jak  bardzo  Alice
starała się tego wystrzegać, w końcu zawsze jednak porównywała swoich
chłopców z ojcem i tak się jakoś składało, że nigdy mu nie dorównywali.
Jej  ojciec  jest  jednostką  wybitną,  a  tym  bardziej  dla  Alice, ona bowiem
widzi go oczami pełnej uwielbienia córki.

Matka Sary umarła wkrótce po jej urodzeniu. Sarę wychowywał

ojciec — dynamiczny, pełen temperamentu i często tyranizujący otoczenie
producent filmowy. Sara traktowała go z nabożnym szacunkiem. Teraz,
będąc już kobietą dorosłą, ignoruje mężczyzn, którzy nie mają tak silnej
osobowości jak jej ojciec, co niestety ogromnie zawęża krąg mężczyzn
uważanych przez nią za potencjalnych kandydatów na męża.

Często się zdarza, że kobietom trudno oderwać się od ojca o silnej

osobowości.  Kobieta  nie  może  skończyć  z  tą  zależnością,  po  prostu
wyprowadzając  się  od  niego.  Przeniesienie  się  do  internatu  czy  do
wynajętego mieszkania i podjęcie pracy niekoniecznie musi uwolnić ją od
pragnienia  opieki,  obiektem  tego  pragnienia  bowiem  staje  się  inny
mężczyzna w jej życiu.

Zerwanie tej więzi wymaga pokonania strachu przed niezależnością,

lęku nieustannie towarzyszącego procesowi usamodzielniania się. Wymaga
to również bardziej realistycznej akceptacji mężczyzn takimi, jacy są, bez
kierowania się wyobrażeniami wyniesionymi z dzieciństwa.

BRAK OJCA

Kobiety, których więź z ojcem była niepełna lub w ogóle nie

istniała, pozbawione są normalnych przeżyć i oczekiwań. Przeżycia te są
niezbędne, by można było oddzielić reakcje na ojca od reakcji na
mężczyzn w ogóle. W jaki sposób brak przeżyć związanych z miłością
ojca wpływa na sposób patrzenia kobiet na mężczyzn w życiu
dorosłym?

Pojęcia ojca i matki są całkowicie pierwotne i odgrywają ważną rolę

w  życiu  dziecka.  Kiedy  dziewczynce  brakuje  ojca,  wówczas  go  sobie
wymyśla.  Wzory  czerpie  z  telewizji,  kina,  lektury  książek  i  obserwacji
ojców  innych  dzieci.  Kawałek  po  kawałku  powstaje  ojciec-zlepek.
Wyobrażenie to łączy w sobie tylko najlepsze cechy. Wymyślony
i upragniony ojciec jest niezmiennie silny i opiekuńczy.

Takie marzenia są o tyle normalne, że dziewczynka w pewnym sensie

yje myślą o tym, jak powinien wyglądać dobry ojciec. Często jednak

dochodzi do wypaczeń, rzadko bowiem w tych wyobrażeniach pojawiają
się jakieś wady.

Silne pragnienie ojca i jego miłości niejednokrotnie sprawia, że

kobieta w dalszym ciągu szuka go w życiu dorosłym. Anita, która
w wieku trzydziestu czterech lat jeszcze nie potrafi utrzymać szczęśliwego
związku z mężczyzną przez dłuższy czas, co jest bardzo smutne, wyznała:
„Mój ojciec umarł, kiedy miałam dwa lata, ale zawsze dokładnie
pamiętam, jaki był. Gdy podrosłam, ciągle marzyłam, że przyjdzie
i pomoże mi albo uchroni przed jakimś złem. Wiedziałam, że gdyby przy
mnie był, to czułabym się bezpieczna".

Marzenia Anity o ojcu spowodowały zakłócenia w jej kontaktach

z mężczyznami. Jeszcze nie znalazła nikogo, z kim czułaby się bezpieczna,
komu mogłaby wierzyć, że jej nie opuści jak ojciec. Poza tym jej
dotychczasowi partnerzy nie dorównywali obrazowi mężczyzny, jaki
dawno temu zbudowała sobie w marzeniach.

OBOJĘTNY OJCIEC

Lonnie opisuje swojego ojca jako mglisty cień. „Istniał, ale nigdy

naprawdę ze mną nie rozmawiał, nie interesował się mną ani tym, co
robiłam. Chyba mogłabym powiedzieć, że nic nas ze sobą nie łączyło.
W rzeczywistości nic złego się nie stało, ale właśnie najgorsze jest to, że
między nami w ogóle nic się nie wydarzyło".

Lonnie pociągają mężczyźni błyskotliwi i nieprzeciętni. Sama mówi:

„Nieustannie oczekuję od mężczyzn jakiegoś dramatyzmu, żeby byli
pełni życia. No i mam za swoje. Tacy faceci są początkowo błyskotliwi
i pasjonujący, ale poza tym niewiele są warci. Wiem, że nie tacy są mi
potrzebni, ale ciągle takich wybieram. Chyba boję się związać z mężczyzną
podobnym do mojego ojca".

Nancy, trzydziestoczteroletnia sekretarka, kochała swojego

ojca i rozpaczliwie pragnęła wzajemności. On był człowiekiem bardzo
zajętym, zamkniętym w sobie i nieczułym. Nancy wspomina, że po raz
ostatni próbowała przytulić się do ojca, kiedy miała jedenaście lat.

„Tego dnia były jego urodziny. Matka pozwoliła mi zaczekać na

niego do późnego wieczoru — właśnie wracał z jakiejś podróży służbowej.
Kiedy stanął w drzwiach, podbiegłam i uściskałam go, a on po prostu
mnie odepchnął. Chyba zawsze krępowało go okazywanie uczuć. Kiedy
byłam starsza, mama powiedziała mi, że mieli kiepskie życie płciowe".

Jako mała dziewczynka Nancy nigdy nie mogła zrozumieć, dlaczego

ojciec nie odwzajemniał jej miłości. „Ciągle się zastanawiałam nad tym,
ż

e chyba coś jest ze mną nie w porządku, i nieustannie próbowałam się

poprawić, żeby zdobyć jego uczucie". Ona wciąż próbuje być „lepszą
dziewczynką" i obecnie pragnie przypodobać się mężczyznom, z którymi
się spotyka, by zdobyć ich miłość. Niestety wskutek jej przesadnej chęci
przypodobania się i nie skrywanego głodu uczucia mężczyźni od niej
uciekają.

Ojciec Lindy był alkoholikiem, który zaniedbywał nie tylko ją, ale

również  całą  rodzinę.  „Nigdy  nie  mogłam  na  niego  liczyć",  mówi  Linda.
„Po trzeźwemu był wspaniały, ale bardzo podły, kiedy się upił. Nawet
w dobrych okresach nie czułam się bezpieczna. On naprawdę nigdy nie
był  zdolny  do  opiekowania  się  nami".  Obecnie  Linda  ma  trzydzieści
dziewięć  lat  i  jest  właścicielką  sklepu.  Nie  potrafi  darzyć  mężczyzn
zaufaniem. Wszystkich uważa za niestałych samolubów, podobnych do
jej ojca. Tak rozpaczliwie pragnie opieki i poczucia bezpieczeństwa, tak

bardzo jest głodna tego, czego brakowało jej w dzieciństwie, że odpycha
mężczyzn, jeszcze zanim nadarzy im się okazja, by ją porzucić czy
rozczarować w jakiś inny sposób.

Szukanie utraconej miłości ojca jest sprawą z góry skazaną na

niepowodzenie.  Żaden  mężczyzna,  choćby  nawet  pełen  najlepszych  chęci,
nie  potrafi  dać  kobiecie  tego,  czego  nie  zaznała  w  dzieciństwie.  Miłość
tego rodzaju może dać dziecku wyłącznie ojciec. Takie tęsknoty rzadko
są  uświadomione.  Kobiety  angażujące  się  w  poszukiwania  ojcowskiej
miłości  wiedzą  tylko,  że  zawsze  kończy  się  to  rozczarowaniem  —  nie
dlatego  jednak,  że  mężczyźni,  których  wybierają,  są  nieodpowiedni.
Powodem jest fakt, że oczekiwania tych kobiet są wypaczone.

UKRYTA POTRZEBA RATUNKU

Wiele kobiet, nawet najsilniejszych i najbardziej samodzielnych,

odczuwa  ukrytą  potrzebę  ratunku. Jak już wcześniej stwierdziliśmy,
w  tradycyjnym  wychowaniu  małych  dziewczynek  nie  zachęca  się  ich  do
samodzielności.  Uczy  się  je,  by  raczej  korzystały  z  cudzej  pomocy,  niż
radziły sobie same. Lavonna wspomina: „Zawsze liczyłam na mężczyzn,
kiedy powstawały jakieś trudności. Nigdy nie zdawałam sobie sprawy, że
wskutek tego mogłam wydawać się bezradna i chyba taka byłam".

Lavonna nauczyła się ignorować własne możliwości rozwiązywania

problemów, polegając na umiejętnym manewrowaniu mężczyzną, by ten
jej pomagał. Podczas gdy mężczyźni uczyli się radzić sobie z przeciwnoś-
ciami w sposób bezpośredni, Lavonna uczyła się, jak doprowadzić ich do
tego, by oni ją „ratowali". Mężczyźni zdobywali doświadczenie, radząc
sobie z problemami, ona zaś uczyła się „radzić" sobie z nimi.

Nadopiekuńczy ojciec może się uważać po prostu za ojca troskliwego,

ale tak naprawdę uczy swoją córkę, żeby potrzebowała jego ochrony.
Taka córka, kiedy stanie się kobietą dorosłą, będzie prawdopodobnie
szukała mężczyzn, którzy zapewnią jej podobne poczucie bezpieczeństwa
i podobną ochronę jak ojciec.

Chyba największe niebezpieczeństwo, jakie niosą ze sobą marzenia

o  ratunku,  leży  w  tym,  że  zazwyczaj  są  one  nie  uświadomione.  Na
zdrowy  rozum  kobiety  wiedzą,  że  nie  można  ich  „uratować"  i  uchronić
przed ryzykiem i niepewnościami związanymi z życiem. Niemniej jednak
takie  kuszące  marzenia  są  zjawiskiem  zdumiewająco  powszechnym.

Działają też jako rodzaj radaru nakierowanego na określony typ
mężczyzny, preferowany przez kobiety oddające się tym marzeniom —
na „ratowników". Podczas seansów psychoterapeutycznych bardzo często
słyszymy od kobiet, nawet mądrych i na wysokim poziomie, że pragną,
by ktoś się nimi zaopiekował i uwolnił je od obowiązków.

Oto cały problem: wszyscy chcemy, żeby ktoś się nami opiekował,

utrzymywał  nas  i  kochał,  musimy  jednak  częściowo  liczyć  na  siebie.
Niestety,  nazbyt  często  kobiety  uczy  się  zaspokajać  te  potrzeby  poprzez
dobór  stosownego  partnera.  Partner  zaś  powinien  być  czymś  więcej  niż
tylko środkiem rozwiązywania problemów.

Jedynie pełne zrozumienie wczesnych przeżyć związanych z ojcem

pozwoli  kobietom  uwolnić  się  od  podświadomych  oczekiwań,  które
mogą  być  przyczyną  kłopotów  w  stosunkach  z  mężczyznami  w  życiu
dorosłym.  Niepowodzenie  w  wyzwalaniu  się  spod  wpływu  ojca  może
spowodować głębokie konflikty i podkopać nawet najbardziej obiecujący
związek.

Rozdział trzeci

JAK MĘŻCZYŹNI REAGUJĄ NA

„CÓRECZKĘ TATUSIA"

W rzeczywistości mężczyźni wolą kobiety słabsze i mniej inteligentne

od nich — zgadza się? Nic podobnego! Wiele kobiet jednak wierzy w ten
rozpowszechniony mit. Przyjmuje się niemal za pewnik, że mężczyźni
ulegają czarowi przymilnych, słodkich i dziecinnych kobiet. W niniejszym
rozdziale przedstawimy wam, jak mężczyźni reagują na takie zachowania
i co się dzieje ze związkami, w których kobiety nie zrezygnowały z roli
„córeczki tatusia".

BEZRADNOŚĆ

Mówiliśmy już, skąd dziewczynki czerpią niefortunne wzorce

zachowań polegających na posługiwaniu się udawaną bezradnością
i  na  wyrażaniu  swoich  potrzeb  w  sposób  pośredni,  a  także,  jak
zachowania  te  są  odbierane  i  utrwalane  przez  ojców.  To  całkiem
naturalne,  że  niektóre  dziewczynki,  gdy  staną  się  kobietami,  w  dalszym
ciągu  postępują  według  tych  samych  wzorców,  by  zapewnić  sobie
serdeczność  mężczyzn.  Początkowo  mogą  oni  uznać  okazywaną  im
przez  kobiety  bezradność  za  rzecz  zabawną,  pochlebiającą  im  i  at-
rakcyjną.  W  pierwszej  fazie  związku  stanowi  ona  swego  rodzaju
amortyzator,  gdyż  pozwala  mężczyźnie  odnosić  wrażenie,  że  jest
panem sytuacji.

Ben, trzydziestokilkuletni architekt, od roku jest rozwiedziony. Jego

małżeństwo trwało osiem lat. Oto, jak mężczyzna ten opisuje swoje
reakcje na Cindy, z którą spotyka się od dwóch miesięcy:

„Na początku było wprost fantastycznie. Może z powodu kontrastu

z moją byłą żoną. Podobała mi się miękkość i kobiecość Cindy. Przy niej
czułem się silny i opiekuńczy, co było wspaniałe po tym, jak moja żona

wsiadała na mnie za to, że według niej byłem jakoby egocentryczną
i nieczułą świnią.

Muszę jednak panu powiedzieć, że zaczyna mnie to trochę nużyć.

Wiem, że poza tym jest w niej coś więcej, ale nie umiem do tego dotrzeć.
Choć pod wieloma względami ją lubię, to obecnie, kiedy rozmawiam
z nią przez telefon, zaczynam jednak odnosić wrażenie, jakbym miał do
czynienia z dzieckiem".

Cindy bardzo zależy na Benie i w rzeczywistości jest znacznie

silniejsza, niż się wydaje. Przez ojca była nieustannie traktowana jak
dziecko, szczególnie wówczas, gdy zdawała się potrzebować jego siły
i opieki, i teraz nieświadomie powtarza owe wcześniej wyuczone za-
chowania, ukrywając fakt, że w istocie jest silna i samodzielna, a w rezul-
tacie odstręcza mężczyzn.

Ben uznał, że potrzebuje kobiety bardziej dorosłej i mniej bezradnej.

To, co początkowo dawało mu poczucie bezpieczeństwa i własnej wartości,
teraz go irytuje i razi.

Mężczyzn nie razi bezradność u dziecka, jest bowiem na miejscu.

Odstręczają ich jednak bezradne kobiety. Po pierwsze, bezradność pociąga
za sobą nadmierne wymagania, co wkrótce wyjaśnimy, a po drugie,
mężczyźni mogą zazdrościć kobietom większej swobody w okazywaniu
bezradności, która u mężczyzn jest źle widziana.

Barry, nauczyciel przedmiotów ścisłych w młodszych klasach szkoły

redniej, mówi w imieniu wielu mężczyzn, gdy stwierdza: „Nie chcę

kobiety, która poklepuje mnie po ramieniu, a później siada i czeka, aż ja
wszystko zrobię. Potrzebuję prawdziwej partnerki, a nie małej dziew-
czynki, którą mam się opiekować. A ja to co? Kto mnie pocieszy, kiedy
ja będę miał kłopoty?"

Większość mężczyzn nie szuka zastępczej córki czy kobiety po-

trzebującej  potwierdzenia  własnego  „ja".  Obecnie  bardziej  niż  kiedykol-
wiek  szukają  partnerki.  Ogromnie  ważną  rzeczą  jest  uznanie  faktu,  że
również mężczyźni mają silną potrzebę zależności. Kiedy kobieta wygląda
na  bezradną,  wówczas  mężczyzna  nie  widzi  w  niej  osoby,  która  może
zapewnić mu oparcie.

Dla kobiet, których główna strategia w postępowaniu z mężczyznami

Polega  na  dziecinnych  zachowaniach,  idealnym  partnerem  jest  zwykle
jakiś  wariant  ojca-wielbiciela.  Bez  względu  na  to,  czy  partnerzy  są
rzeczywiście  ojcowscy  i  pełni  uwielbienia,  czy  też  nie,  kobiety  tego
rodzaju zawsze ich za takich biorą.

GRA

W rozdziale drugim opisaliśmy, w jaki sposób dziecko uczy się

uzyskiwać od rodziców to, czego potrzebuje. Nieważne, kto tego nauczył —
ojciec czy matka — manipulacja w życiu dorosłym może mieć zdecydowa-
nie katastrofalne skutki dla stosunków między mężczyzną a kobietą.

Bardzo niedobrze, gdy dziecko rośnie w poczuciu, że musi uciekać

się  do  manipulacji,  by  uzyskać  to,  czego  pragnie,  później  bowiem,  już
jako  osoba  dorosła,  może  się  uwikłać  w  skomplikowany  układ  póz
bezradności i narazić na związane z tym niebezpieczeństwa. Najsmutniej-
sze  jest  to,  że  kiedy  osiągamy  coś  w  wyniku  manipulacji,  wówczas
wewnętrznie czujemy się źle — takie zwycięstwa są puste i nie przydają
nam szacunku dla siebie samych ani wiary we własne siły.

Dla kobiet jeszcze jednym skutkiem tej gry jest to, że wpływa ona

na ich stosunek do mężczyzn, kształtując postawę pełną obaw i zasadniczej
nieufności. Kobiety nie mogą w pełni dobrze się czuć z mężczyznami,
skoro próbują nimi manipulować, unikając szczerych rozmów oraz nie
wyrażając swoich potrzeb i pragnień otwarcie i wprost.

„Nie sądzę, żeby kiedykolwiek udało mi się przekonać ją o swojej

miłości"  —  mówi  trzydziestoletni  Lorenzo,  zastępca  prokuratora  okrę-
gowego, od roku żyjący z Christiną, dwudziestosiedmiołetnią dziennikar-
ką, która pisze sprawozdania sądowe. „Zawsze poddaje mnie tym swoim
drobnym próbom. Prosi mnie na przykład, żebym wcześniej wyszedł
z  pracy  i  zaprowadził  jej  psa  do  weterynarza  akurat  wówczas,  gdy
przygotowuję  się  do  ważnego  procesu.  Nieustannie  muszę  się  jej  ze
wszystkiego spowiadać, co robię i kiedy. Wiem, że tak naprawdę to o nic
mnie nie podejrzewa — robi to po prostu z potrzeby sprawdzania mnie.
Pod wieloma względami jest cudowna, ale jej niepewność siebie zaczyna
mi doskwierać. Odetchnąłem, kiedy na tydzień wyjechała z odwiedzinami
do rodziców. Wiem, że chce za mnie wyjść, ale trudno mi sobie wyobrazić
tę  nieustanną  grę  i  to,  że  do  końca  życia  będę  musiał  dawać  jej  dowody
swojej miłości".

Pewne kobiety w stosunkach z mężczyznami całkiem świadomie

udają nieśmiałość, używają sprytu i prowadzą grę w przekonaniu, że jest
to absolutnie konieczne jako jedyna droga, by osiągnąć to, czego pragną.
Ze smutkiem trzeba jednak stwierdzić, że większość kobiet, które stosują
manipulację i sposoby pośrednie, w rzeczywistości nie zdaje sobie z tego
sprawy.

Wzorce porozumiewania się, których dzieci się uczą w początkowym

okresie życia, są cudownym instrumentem, jeśli pasują do aktualnych
sytuacji życiowych. Kiedy jednak starych rozwiązań używa się do nowych
sytuacji, wówczas zwykle powstają kłopoty. To, co było właściwe
w stosunku do ojca, może okazać się zgubne w kontaktach z ukochanym.

Niezwykle ważne jest uświadomienie sobie, że zachowania polegające

na  grze  wynikają  z  obawy  przed  nieuzyskaniem  tego,  co  jest  komuś
potrzebne.  Każdy  ma  potrzeby,  które  powinny  być  zaspokojone.  Tu
jednak idzie nie tyle o same potrzeby, ile o sposób, w jaki dąży się do ich
zaspokojenia.  Nierozsądny  jest  pogląd,  że  można  osiągnąć  ten  cel  grą.
Nie można. Gra po prostu zraża mężczyzn i działa na nich odstręczająco.

UTAJONA POTRZEBA ZALE

Royce, zdolna i ambitna plastyczka zajmująca się reklamą, mieszkała

i  pracowała  na  poddaszu  w  śródmieściu  Los  Angeles.  W  swoim  życiu
miała wielu mężczyzn, lecz żaden z tych związków nie okazał się trwały.
Z tego, co sama mówi, wynika, że potrzebowała niezależności, by zrobić
karierę,  i  chyba  nie  była  zainteresowana  ściślejszym  związkiem  z  męż-
czyzną, przynajmniej dopóki nie poznała Gary'ego, pośrednika w handlu
nieruchomościami, który wydawał się partią dla niej najmniej odpowied-
nią.  W  przeciwieństwie  do  artystów  i  pisarzy,  z  którymi  się  przedtem
wiązała,  Gary  był  człowiekiem  silnym  i  godnym  zaufania.  Royce  go
zafascynowała.  Wprowadziła  do  świata  twórców  i  artystów,  którego
dotychczas  nie  znał.  Po  sześciu  miesiącach  znajomości  z  Garym  zrezyg-
nowała  z  poddasza  w  śródmieściu  i  przeniosła  się  do  jego  luksusowego
rancza za miastem.

Od chwili gdy przed dziesięciu laty uzyskała dyplom w Vassar, Mary

nieprzerwanie  pracuje  w  IBM.  O  jej  silnym  dążeniu  do  niezależności
może zaświadczyć fakt, że w wieku dwudziestu pięciu lat postanowiła nie
brać  ślubu  z  człowiekiem,  z którym żyła i z którym zaszła w ciążę. Jako
oddana  matka  sama  wychowywała  obecnie  siedmioletnią  Lili.  Kiedy
awansowała  na  kierownicze  stanowisko,  poznała  Toma.  Często  się
spotykali i szybko zbliżyli się do siebie. Mary była zachwycona — Tom
nie  tylko  o  nią  dbał,  ale  również  wspaniale  zgadzał  się  z  jej  córką.  Po
czterech miesiącach znajomości Mary i Tom byli małżeństwem.

Sheryl kończyła obowiązkową praktykę z chirurgii ortopedycznej

w San Francisco. Była zadowolona, chociaż profesorowie zdecydowanie
odradzali  jej  wybór  tej  dziedziny,  wskazując  na  związane  z  nią  trudy.
Mimo  ciężkich  chwil  i  obowiązków,  jakie  na  nią  nakładano,  Sheryl
zdobyła  sobie  uznanie  kolegów  praktykantów  i  personelu  medycznego.
Zaczęła  spotykać  się  z  Davidem,  internistą  z  tego  samego  szpitala.
Przedtem starannie unikała romansów z lekarzami. „Kiedy kończę pracę,
to  ostatnią  rzeczą,  o  jakiej  chcę  rozmawiać,  są  sprawy  związane  ze
szpitalem".  Jej  więź  z  Davidem  pogłębiała  się  mimo  tej  zadawnionej
awersji.  Sheryl  przeprowadziła  się  do  niego  w  tydzień  po  zakończeniu
praktyki.

Co te trzy kobiety mają ze sobą wspólnego? Wszystkie wydają się

niezależne i samodzielne. Każda z nich połączyła się z mężczyzną,
którego te cechy pociągały przynajmniej częściowo. A teraz prześledźmy
ewolucję tych związków.

Wkrótce po tym, jak Royce — plastyczka — przeprowadziła się do

Gary'ego,  poczuła  ogromne  odprężenie.  Zaczęła  sobie  uświadamiać,  jak
bardzo  była  przedtem  spięta  i  z  jakim  trudem  walczyła  o  finansowe
utrzymanie  się  na  powierzchni  jako  przedstawicielka  wolnego  zawodu.
Po  raz  pierwszy  od  opuszczenia  rodzinnego  domu  miała  kogoś,  z  kim
wspólnie  się  utrzymywała.  Również  po  raz  pierwszy  miała  dach  nad
głową bez względu na dopływ zarobionych przez siebie pieniędzy. Royce
zauważyła,  że  coraz  mniej  czasu  spędza  w  pracowni,  a  coraz  więcej
poświęca domowi i przygotowywaniu wykwintnych kolacji dla Gary'ego.
Zwolniła tempo życia i skończyła z pośpiechem, który tak długo należał
do jej stylu. Spędzała leniwe popołudnia na czytaniu, a nawet posadziła
warzywa  w  ogródku  za  domem.  Marzyła  o  powrocie  na  uczelnię
artystyczną  i  o  poświęceniu  się  poważnemu  malarstwu.  Ale  w  miarę  jak
Royce stawała się domatorką, Gary zaczął się od niej oddalać. To już nie
była  ta  wolna  i  ambitna  kobieta,  jakiej  pragnął.  Nie  widział  się  w  roli
jelenia czy fundatora jej kariery artystycznej. Krótko mówiąc, poczuł się
oszukany przez Royce.

Mary — kobieta na kierowniczym stanowisku — jeszcze nigdy nie

była tak szczęśliwa. Dotychczas cieszyła się, że ma córkę i powodzenie
w  pracy  zawodowej,  zawsze  jednak  pragnęła  ojca  dla  Lili,  a  dla  siebie
partnera.  Tom  był  idealny  —  cudowny  ojciec  i  miły,  kochający  mąż.
Mary  coraz  częściej  marzyła  o  porzuceniu  pracy  i  zajęciu  się  wy-
chowywaniem  córki.  Przed  ślubem  pracowała  zawodowo  nie  z  wyboru,
lecz z konieczności. Obecnie jednak poczuła się na tyle zabezpieczona

przez  Toma,  że  jej  marzenia  o  porzuceniu  pracy  stały  się  realne  i  nie
miała  już  dostatecznej  motywacji  do  robienia  dalszej  kariery.  Mary
odkryła,  że  męczą  ją  obowiązki  zawodowe  i  przymus  codziennego
chodzenia  do  biura.  Pewnej  nocy,  po  szczególnie  upojnym  seansie
miłosnym,  podzieliła  się  z  Tomem  swoimi  marzeniami  o  przerwaniu
pracy  na  jakiś  czas.  Tom  wpadł  w  furię.  Nie  chciał  być  jedynym
ż

ywicielem rodziny. Pragnął, by Mary w dalszym ciągu pracowała

Sheryl — lekarka — miała wrażenie, że dotychczas przez całe życie

się uczyła, i rzeczywiście tak było. W środowisku akademickim czuła się
dobrze, ale obawiała się podjęcia własnej praktyki. Skontaktowała się
z kilkoma zespołami ortopedów i otrzymała parę atrakcyjnych ofert, lecz
za każdym razem wydawały się jej nieodpowiednie przynajmniej z jednego
ważnego  powodu.  Coraz  częściej  zadawała  sobie  pytanie,  czy  naprawdę
interesuje się ortopedią, którą teraz uznała za dziedzinę zbyt precyzyjną,
za bardzo techniczną. Z drugiej strony życie z Davidem było łatwe. Mąż
mówił  Sheryl,  żeby  się  nie  śpieszyła  z  szukaniem  odpowiadającego  jej
zespołu. Rozumiał presję związaną z jej sytuacją i rozczarowanie, jakie
się  odczuwa  po  wielu  latach  dążenia  do  celu.  Przecież  sam  również  tego
doświadczył.  Mijały  tygodnie.  Sheryl  zaczęła  myśleć  o  dzieciach:  albo
własnych, albo cudzych poprzez zmianę specjalizacji na pediatrię, a jeszcze
lepiej na ortopedię dziecięcą. Przerażały ją wymagania związane z prywat-
ną praktyką i towarzysząca jej niepewność, a przy tym tęskniła za bliskim
jej środowiskiem akademickim. Coraz bardziej traciła orientację i czuła
się  jak  sparaliżowana.  Zarobki  Davida  pozwalały  obojgu  żyć  więcej  niż
dostatnio.  Sheryl  była  pewna,  że  David  poprze  jej  plan,  by  przez  jakiś
czas  nic  nie  robiła,  póki  się  nie  odnajdzie.  David  jednak  tego  nie
zaaprobował.  Niezależność  Sheryl  i  jej  godne  podziwu  umiejętności
zawodowe  stanowiły  część  tego,  co  mu  się  w  niej  podobało.  Czuł  się
rozczarowany i urażony tym, że straciła orientację i ambicję, a w dodatku
chciała, by ją utrzymywał.

Jak reagują ci mężczyźni, kiedy kochane przez nich kobiety tak

radykalnie się zmieniają? Są urażeni. Zastanówmy się teraz nad niektórymi
Przyczynami.

Przede wszystkim mężczyźni ci zakładali, że owe kobiety w rzeczywis-

cLną zawsze pozostaną takie, jakimi były na początku znajomości.

Kiedy one się zmieniły, wówczas poczuli się oszukani. Kobiety te
doświadczyły wyczerpania i stresów towarzyszących niezależności, a gdy
znalazły oparcie w mężczyźnie, uznały, że mogą odpocząć. Zrezygnowały

ywicielem rodziny. Pragnął, by Mary w dalszym ciągu pracowała

Sheryl — lekarka — miała wrażenie, że dotychczas przez całe życie

się uczyła, i rzeczywiście tak było. W środowisku akademickim czuła się
dobrze, ale obawiała się podjęcia własnej praktyki. Skontaktowała się
z kilkoma zespołami ortopedów i otrzymała parę atrakcyjnych ofert, lecz
za każdym razem wydawały się jej nieodpowiednie przynajmniej z jednego
ważnego  powodu.  Coraz  częściej  zadawała  sobie  pytanie,  czy  naprawdę
interesuje się ortopedią, którą teraz uznała za dziedzinę zbyt precyzyjną,
za bardzo techniczną. Z drugiej strony życie z Davidem było łatwe. Mąż
mówił  Sheryl,  żeby  się  nie  śpieszyła  z  szukaniem  odpowiadającego  jej
zespołu. Rozumiał presję związaną z jej sytuacją i rozczarowanie, jakie
się  odczuwa  po  wielu  latach  dążenia  do  celu.  Przecież  sam  również  tego
doświadczył.  Mijały  tygodnie.  Sheryl  zaczęła  myśleć  o  dzieciach:  albo
własnych, albo cudzych poprzez zmianę specjalizacji na pediatrię, a jeszcze
lepiej na ortopedię dziecięcą. Przerażały ją wymagania związane z prywat-
ną praktyką i towarzysząca jej niepewność, a przy tym tęskniła za bliskim
jej środowiskiem akademickim. Coraz bardziej traciła orientację i czuła
się  jak  sparaliżowana.  Zarobki  Davida  pozwalały  obojgu  żyć  więcej  niż
dostatnio.  Sheryl  była  pewna,  że  David  poprze  jej  plan,  by  przez  jakiś
czas  nic  nie  robiła,  póki  się  nie  odnajdzie,  David  jednak  tego  nie
zaaprobował.  Niezależność  Sheryl  i  jej  godne  podziwu  umiejętności
zawodowe  stanowiły  część  tego,  co  mu  się  w  niej  podobało.  Czuł  się
rozczarowany i urażony tym, że straciła orientację i ambicję, a w dodatku
chciała, by ją utrzymywał.

Jak reagują ci mężczyźni, kiedy kochane przez nich kobiety tak

radykalnie się zmieniają? Są urażeni. Zastanówmy się teraz nad niektórymi
przyczynami.

Przede wszystkim mężczyźni ci zakładali, że owe kobiety w rzeczywis-

tości  na  zawsze  pozostaną  takie,  jakimi  były  na  początku  znajomości.
Kiedy  one  się  zmieniły,  wówczas  poczuli  się  oszukani.  Kobiety  te
doświadczyły  wyczerpania  i  stresów  towarzyszących  niezależności,  a  gdy
znalazły oparcie w mężczyźnie, uznały, że mogą odpocząć. Zrezygnowały

z siły i niezależności stanowiących ważny element obrazu, jaki sobą
przedstawiały. Z męskiego punktu widzenia to tak, jakby stopniowo
zaczęła wyłazić z nich mała dziewczynka.

W rzeczywistości mężczyźni, podobnie jak kobiety, pragną zależności

i opieki. Jednakże przeważnie tłumią w sobie to pragnienie ze względu na
adaptację — nie mają wielkiego wyboru w życiu i muszą być samodzielni.
Sami jednak marzą o zależności i dlatego otwarcie czują się urażeni tym,
ż

e kobieta może dokonać wyboru i zaspokoić swoje pragnienie opieki,

lecz skrycie jej tego zazdroszczą.

Ponadto mężczyźni ukrywają wewnętrzną potrzebę zależności. Tra-

dycyjnie uczono ich, że potrzeba ta jest niemęska i powinna być
odrzucona. Jeśli jest zbyt widoczna, odczuwają niepokój, a nawet wstyd.

Opisując swój związek z Diną, damską fryzjerką, Ray mówi o urazie,

jaką  do  niej  żywi.  „Pociągała  mnie,  bo  była  ładna,  wesoła,  silna.  Po
prostu  była  sobą.  Postanowiliśmy  razem  zamieszkać  i sprawdzić, czy jest
nam ze sobą na tyle dobrze, by się pobrać i mieć dzieci. Dina powiedziała
mi,  że  chce  założyć  własny  salon  piękności.  Ustaliliśmy,  że  będziemy
oszczędzać i na salon, i na własny dom. Wynajęliśmy ładne mieszkanie
i wtedy wszystko się zmieniło prawie z dnia na dzień. Przedtem pracowała
po południu trzy lub cztery razy w tygodniu, lecz zrezygnowała z tego,
by  móc  siedzieć  w  domu  i  gotować  dla  mnie  obiady.  Potem  zaczęła
narzekać,  że  nie  może  wytrzymać  z  właścicielką  salonu,  w  którym
pracowała. Pewnego dnia po prostu rzuciła pracę. Teraz mówi, że chce
jak najszybciej wziąć ze mną ślub. Co miesiąc tylko czekam, aż mi powie,
ż

e jest w ciąży. Chociaż obecnie nie pracuje, to jednak nazywa mnie

,,męską świnią", gdy nie chcę zmywać naczyń albo pomagać jej w domu.
Myślę, że ona zasadniczo pragnie dwóch rzeczy naraz: żebym opiekował
się nią jak dzieckiem i traktował jak kobietę".

Ray ma trudności z dostosowaniem się do sytuacji, w której Dina

potrzebuje  wyzwolonego  mężczyzny,  zachowując  dla  siebie  swobodę
wyboru  roli,  jaką  akurat  pragnie  grać.  Swoje  odczucia  Ray  opisuje
następująco:  „Wygląda  na  to,  że  ona  wzięła  to,  co  najlepsze  w  obu
ś

wiatach, starym i nowym, a mnie przypadło najgorsze".

Oczywiście nie ma nic złego w tym, że szuka się w kimś oparcia —

właśnie do tego służy osoba, którą kochamy, rodzina, przyjaciele.
I oczywiście dzisiejsi mężczyźni przeważnie rozumieją, że kobiety, które
robią karierę zawodową, muszą znaleźć czas na urodzenie dzieci i założenie
rodziny. Kiedy jednak te potrzeby są silne i ukrywane, a potem nagle

ujawniają się w sposób zaskakujący, wówczas mogą doprowadzić do
poważnych problemów w już istniejącym związku.

Wiele kobiet, zwłaszcza w ostatnich latach, nauczyło się ukrywać

potrzebę  zależności  przed  sobą  i  innymi.  Uważają  się  za  niezależne  i  są
pewne  siebie.  Szukają  mężczyzn,  którzy  nie  tylko  akceptują,  ale  również
cenią i uznają ich autonomię. Kiedy spada z nich maska „silnej kobiety",
często są tym tak samo zaskoczone jak ich partnerzy. Z naiwnością nowo
ujawnionej  w  nich  małej  dziewczynki  kobiety  te  zakładają,  że  „idealny"
mężczyzna,  którego  sobie  wybrały,  będzie  oczywiście  zajmował  się  ich
nowymi  potrzebami  i  uczuciami.  Przecież  „prawdziwy  mężczyzna"  nie
powinien  czuć  się  wówczas  urażony.  A  jednak  „prawdziwy  mężczyzna"
najczęściej  tak  się  czuje.  Zakochał  się  w  niezależnej  kobiecie,  nie  zdając
sobie sprawy, że niejako przy okazji zakochuje się w małej dziewczynce.

Na szczęście istnieją pewne sygnały ostrzegawcze, które pozwalają

zawczasu  dostrzec  taką  ukrytą  potrzebę  zależności.  Książki  Penelope
Russianoff „Why Do I Think Fm Nothing Without A Man?" („Dlaczego
uważam, że bez mężczyzny jestem niczym?" — przyp. tłum.) oraz Colette
Dowling  „The  Cindarella  Complex"  („Kompleks  Kopciuszka"  —  przyp.
tłum.)  analizują  te  sprawy  w sposób fascynująco głęboki. Hednym
z ewidentnych sygnałów tego typu są marzenia o małżeństwie, w których
kojarzy  się  ono  z  absolutnym  bezpieczeństwem,  jeśli  nawet  na  zdrowy
rozum kobieta zdaje sobie sprawę, że małżeństwo nie zapewnia całkowitej
ochrony przed niepewnościami i problemami, jakie niesie życie.

Potrzeba zależności kryje się również za inną maską, którą jest

niepohamowany  przymus  dominowania  w  związku.  Dwudziestosześ-
cioletnia  Jessica,  kierowniczka  działu  zaopatrzenia  domu  towarowego,
opowiada:  „Przed  Petem  nigdy  nie  miałam  kłopotów  z  okazywaniem
mężczyznom  ciepła  i  miłości,  ale  z  nim  poczułam  ten  okropny  niepokój.
Ciągle go do czegoś zmuszałam, poddawałam różnym próbom i kazałam
udowadniać, że kocha mnie bardziej niż ja jego. Chciałam, by mi dawał,
a  sama  się  od  tego  powstrzymywałam,  postępując  jak  prawdziwa  suka.
Ż

yłam w nieustannym strachu, że zdobędzie nade mną przewagę i mnie

zostawi".

Nie okazując w pełni swojej miłości, nie otwierając się emocjonalnie,

Jessica nie musiała przyznawać się ani przed sobą, ani przed Petem, że
skrycie bardzo go potrzebuje. Kiedy okazujemy, że jesteśmy słabi
i bezbronni, wówczas nasza potrzeba zależności od razu wypływa na
powierzchnię.

Mnóstwo kobiet nagle zaczyna odczuwać chęć porzucenia ciężko

zapracowanej kariery zawodowej wkrótce po związaniu się z mężczyzną,
który im zapewnia materialne bezpieczeństwo. Mogą wtedy myśleć

o powrocie na uczelnię czy o rozwijaniu swoich twórczych zdolności.
Wielu kobietom nie przychodzi do głowy, że mężczyźni chcieliby robić to
samo, ale przeważnie muszą to traktować jako zajęcie dodatkowe. Jeśli
nie są zamożni, a chcą się zajmować działalnością twórczą (czytaj: nie
przynoszącą żadnych dochodów albo nisko płatną) czy kontynuowaniem
nauki, wówczas stają przed koniecznością pogodzenia tego z pracą
zarobkową na pełnym etacie. Nie należy się więc dziwić, że kobieta
zamierzająca porzucić pracę dla zaspokojenia własnych ambicji może
bardzo zrazić do siebie mężczyznę, który sam na taki luksus nie może
sobie pozwolić, a jeszcze bardziej, gdy oczekuje od niego, by poparł te
plany.

Kobiety nie mogą dokonywać radykalnych zmian swoich celów

i postaw, oczekując od mężczyzn automatycznego poparcia. Zmiany
oczekiwań i planów życiowych muszą się odbywać powoli i wymagają
wzajemności.

GŁÓD MIŁOŚCI

Bardzo małe dzieci łączy z rodzicami niewidzialna nić celowej,

zdrowej zależności. Miłość dziecka jest pierwotnie uczuciem egoistycznym
i jednostronnym. Dopiero w procesie stopniowej socjalizacji dzieci uczą
się wrażliwości i troski o innych, zaczynają doznawać owej czarownej
satysfakcji, jaką daje odwzajemniona miłość.

Doświadczenia dzieci związane z miłością są bardzo różne. Niektórzy

z  nas  mieli  szczęście,  byli  bowiem  dowartościowywani  i  kochani  przez
rodziców.  Wiele  osób  jednak  nie  zaznało  w  dzieciństwie  pełni  uczuć.
Zmiany  osobowości  wynikające  z  niedostatku  emocjonalnego  i  braku
dowartościowania  w  dzieciństwie  mogą  w  życiu  dorosłym  prowadzić do
tak  gwałtownego  pragnienia  uczuć,  że  staje  się  ono  barierą  dla  miłości.
Zamiast  budzić  w  ludziach  sympatię  i  zrozumienie,  na  co  zasługujemy,
często właściwie odpychamy ich od siebie skutkiem tych dawnych ran.

Smutnym paradoksem jest to, że kobiety najbardziej potrzebujące

miłości mają najmniejsze szansę jej znalezienia, szczególnie wówczas, gdy
nie zdają sobie sprawy, że sposób, w jaki okazują to pragnienie, może

odstręczać mężczyzn. Wcale niekoniecznie muszą być nieświadome
tej silnej potrzeby, ale nie uprzytamniają sobie, jak ją komunikują
mężczyznom.

Pragnienie to może być odbierane przez mężczyzn jako pusty dół,

głęboka  i  ciemna  studnia  bez  dna.  Przeraża  ich.  Gwałtowne  pragnienie
uczucia  w  żaden  sposób  nie  świadczy  o  zdolności  do  o b d a r z a n i a
miłością; jest tylko jakby krzykiem, że ktoś niepohamowanie jej po-t
r z e b u j e. Wyraża nie wypowiedziany głód, który tak się rzuca w oczy,
jak  gdyby  kobieta  miała  na  czole  wytatuowane  słowa:  „Kochaj  mnie!
Błagam, kochaj mnie!"

Jest pewna zasadnicza rzecz, którą kobiety powinny zrozumieć, jeśli

idzie  o  mężczyzn.  Nawet  ci  spośród  naszych  pacjentów,  którzy  są
najbardziej  pewni  siebie  i  mają  największe  poczucie  bezpieczeństwa,
twierdzą,  że  w  związkach  z  kobietami  szukają  tego,  co  w  dzieciństwie
dawała  im  matka:  ciepła,  oparcia  i  czułości.  Mężczyzna  nigdy  nie
zdradzi  się  z  tym  przed  kobietą,  choć  to  prawda.  Nawet  obecnie,  kiedy
można sądzić, że przyznanie się do takich „niemęskich" potrzeb jest już
do  przyjęcia,  mężczyźni  niechętnie  okazują  tę  „słabość".  Aczkolwiek  w
dalszym  ciągu  niektórzy  nie  chcą  się  przyznać,  że  potrzebują  ciepła  i
poczucia  bliskości,  to  jednak  ów  pierwiastek  matczyny,  którego  większość
mężczyzn szuka u kobiet, jest dla nich niesłychanie ważny. Kiedy
go  brak  w  zachowaniu  kobiety,  wówczas  mężczyzna  może  dojść  do
wniosku,  że  jest  ona  zbyt  zaabsorbowana  sobą  i  swoim  gwałtownym
pragnieniem  uczucia.  Dlaczego?  Ponieważ  mężczyźni  interpretują  to
jedynie jako potrzebę miłości, a nie zdolność do jej dawania.

Jak do tego dochodzi? Mężczyźni są czuli na pewne niezwykle słabe

sygnały.  Mają  jakby  szczególny  radar,  który  zaczyna  je  odbierać,  gdy
kobieta  zbyt  serio  traktuje  to,  co  jeszcze  nie  jest  i  długo  nie  będzie
związkiem.  Mężczyźni  wychwytują  pośpieszne,  zbyt  natarczywie  wyrażone
oczekiwania.  Wyczuwają  ów  głód,  gdy  kobieta  przedwcześnie  deklaruje
swoje  uczucie  i  używa  czułych  słówek  albo  gdy  „kocham  cię"  ma  na
końcu  smutny  znak  zapytania  i  wymaga  upewnienia  się.  Kobieta
rozpaczliwie pragnąca miłości domaga się zobowiązań, nim ziarno uczucia
zdąży  zakiełkować.  Nie  wierzy,  że  miłość  może  sama  rozkwitnąć,  gdy
pozwala  się  jej  rozwijać  we  własnym  magicznym  tempie.  Gwałtowne
pragnienie  miłości  zatruwa  związek,  nim  nawet  zacznie  powstawać
uczucie.

Kobieta, która nie przyznaje się przed sobą, że odczuwa głód

miłości, często jest zaskoczona, gdy mężczyzna nieoczekiwanie zaczyna
jej unikać. Nie przypomina sobie, żeby w czasie ostatniego spotkania
powiedziała czy zrobiła coś, co mogłoby stanowić powód, dla którego on
już do niej nie dzwoni.

Debbie ma trzydzieści siedem lat i jest inżynierem. Porzucona przez

rodziców  alkoholików,  kiedy  miała  pięć  lat,  była  wychowywana  przez
bardzo religijną babcię. Nigdy nie wyszła za mąż i nigdy nie mieszkała
z  mężczyzną.  Uczęszcza  na spotkania samotnych osób, ale rzadko kiedy
poznany  mężczyzna  proponuje  jej  następną  randkę.  Oto,  co  Debbie
mówi  o  swojej  sytuacji:  „Tak  naprawdę  to  miałam  w  życiu  tylko  trzech
chłopców,  a  najdłuższy  związek  trwał  zaledwie  rok.  Nie  szukam  niczego
nadzwyczajnego  —  po  prostu  miłego,  przyzwoitego  faceta.  Chciałabym
mieć  chociaż  jedno  dziecko,  lecz  wiem,  że  czas  mi  ucieka.  Podczas
spotkań z mężczyznami umiem być dobrą słuchaczką, staram się być jak
najmilsza i próbuję zachowywać się pewnie, wesoło i w sposób niewymu-
szony, ale ciągle ich od siebie odstraszam. Pewnie, że doprowadza mnie
to do rozpaczy — pana by nie doprowadzało?"

Debbie nie tylko stara się być miła, ona j e s t miła. Jedyny problem

polega na tym, że jej niepowodzenia z mężczyznami wytworzyły głód,
który objawia się czymś, co graniczy z paniką wynikającą z obawy, że
nie znajdzie nikogo, kto ją pokocha. Bez względu na to, jak bardzo
Debbie stara się ją ukryć, obawa ta się uzewnętrznia, co mężczyzn raczej
odstrasza, niż pociąga.

Chociaż takie kobiety jak ona często mają idealne warunki do tego,

by mogły kochać i być kochane, mężczyźni na ogół ich unikają.
Powtarzające się niepowodzenia utrwalają głębokie przekonanie o nie-
zdolności do wzbudzania uczucia i jedynie zwiększają desperację, która
tym samym staje się jeszcze bardziej widoczna dla mężczyzn.

Ron, likwidator szkód w agencji ubezpieczeniowej, opisuje swoje

reakcje  na  Ginny,  koleżankę  z  pracy,  z  którą  przez  krótki  czas  się
spotykał. „Nie wiem dokładnie, co mnie do niej zraziło. Naprawdę mi
się podobała. Ginny jest miła, zgodna i atrakcyjna. Sądzę, że chyba tylko
za bardzo się stara. Kiedy kilkakrotnie poszliśmy do kina czy na kolację,
była bardzo wdzięczna. Nieustannie pytała, czy jest odpowiednio ubrana
i  naprawdę  już  podczas  drugiej  randki  wciągnęła  mnie  do  łóżka.  Teraz,
kiedy  ją  widzę,  jak  przychodzi  do  pracy,  to  się  kulę  i  coś  mnie  od  niej
fizycznie odrzuca, a przecież ona tylko stara się być miła!"

Chociaż Ron może nie w pełni rozumie swoją reakcję na Ginny, to

jednak tym, co go od niej odrzuca, są jej ogromne potrzeby emocjonalne.
Kobiety,  które  zachowują  się  tak,  jakby  umierały  z  głodu  miłości,
wywołują w mężczyznach piekielny strach. A im dłużej są jej pozbawione,
tym  bardziej  jej  pragną.  Gdyby  postępowały  mniej  zachłannie,  mężczyźni
byliby  bardziej  gotowi  je  kochać.  Może  to  brzmi,  jakbyśmy  chcieli
powiedzieć osobie umierającej z głodu „Nie bądź taka głodna!" To nawet
dość zabawne, lecz nam chodzi o co innego. Desperacja jest symptomem
niskiego poczucia własnej wartości i pesymistycznego stosunku do własnej
zdolności  wzbudzania  w  kimś  uczucia.  W  takim  wypadku  jedynym
rozwiązaniem  dla  kobiety jest uwierzyć w siebie i tak przekształcić swoje
własne  wyobrażenie  o  sobie,  by  mogła  patrzeć  na  siebie  jak  na  osobę
wartą  miłości.  Kobieta  rozpaczliwie  pragnąca  uczucia  szuka  u  innych
dowartościowania.  Nierozsądnie  uważa,  że  „odpowiedni"  mężczyzna
rozwiąże  jej  kłopoty  uczuciowe  i  zaspokoi  jej  potrzebę  potwierdzenia
własnej  wartości.  Odpowiedni  mężczyzna  nie  może  być  takim  roz-
wiązaniem, gdy bowiem postępowanie owej kobiety jest zgodne z tym, co
ona czuje, wówczas po prostu musi działać na mężczyzn odstręczająco.

Kobiety, które chcą poradzić sobie z rozpaczliwym pragnieniem

uczucia, powinny najpierw uznać i zaakceptować fakt, że ich głód miłości
może wymknąć im się spod kontroli, a następnie muszą nauczyć się nad
nim panować — nie wypierać się go i nie tłumić, lecz właśnie nad nim
panować. Żeby to osiągnąć, trzeba nabrać pewności siebie i pozwalać, by
związek z mężczyzną rozwijał się stopniowo, na zasadzie wzajemności,
bez pochopnego angażowania się.

Opanowanie głodu uczucia nie jest zadaniem łatwym. Wymaga

nieustannej wiary, że uda się osiągnąć sukces, a tym samym większą
pewność siebie — i tak w istocie jest. W rzeczywistości sama decyzja, by
gdzie indziej szukać oparcia dla wiary we własne siły, pozwala opanować
i zmniejszyć głód miłości.

Potrzeba zależności sprawia kłopoty zarówno kobietom, jak i męż-

czyznom,  przede  wszystkim  wówczas,  gdy  się  jej  wypierają.  Wtedy
bowiem  manifestuje  się  ona  w  formie  zachowań  niewłaściwych  i  prowa-
dzących do porażki. W miarę pogłębiania się związku należy rozmawiać
o  potrzebach  i  niepewnościach,  zaspokajając  te  potrzeby  w  sposób
zdrowy na zasadzie kompromisu.

Prawdą jest, że niektórzy mężczyźni kwitną, kiedy mają świadomość,

e kobiety są od nich zależne. Fakt, że są tak bardzo potrzebni, dodaje

im wiary w siebie. W rzeczywistości mężczyźni tacy dobrze się czują

Rozdział czwarty

JAK MĘŻCZYŹNI REAGUJĄ NA

WŁADZĘ KOBIET

Chcąc w pełni zrozumieć mężczyzn i ich sposób patrzenia na

kobiety,  trzeba  choć  trochę  poznać  wyobrażenia,  obawy  i  pragnienia
kształtujące  męską  podświadomość.  Kobiety  często  sądzą,  że  znają
mężczyzn,  podczas  gdy  w  rzeczywistości  na  ogół  niezupełnie  zdają  sobie
sprawę  z  ukrytych  sił  kierujących  męskim  zachowaniem.  Zrozumienie
tego  ma  decydujące  znaczenie  przy  dokonywaniu  mądrego  wyboru
partnera.

Od zarania cywilizacji zdolność kobiet do dawania życia wzbudzała

w  mężczyznach  nabożny  szacunek.  Prawdopodobnie  po  wielokrotnych
próbach i błędach wpadli oni na znakomitą taktykę — po prostu ukryli
ten fakt i okłamywali kobiety, by uwierzyły, że w rzeczywistości mężczyźni
są  im  bardziej  potrzebni  niż  one  mężczyznom.  Strategia  ta  służyła  kilku
celom. Mężczyźni mogli wówczas uważać, że są potrzebni kobietom,
i  ignorować  niektóre  z  własnych  potrzeb  zależności,  a  tym  samym  mieć
poczucie  siły  i  większej  władzy.  Kiedykolwiek  kobiety  czy  mężczyźni
czegoś  się  boją,  wtedy  tworzą  mity,  by  uśmierzyć  strach.  Mężczyźni
zatem stworzyli mity o kobietach. Kiedy przeanalizuje się mity i bajki

o kobietach w całej historii i zajrzy pod cienką warstewkę pozy męskiej
wyższości, wówczas widać zazdrość i strach. Rozmaitość mitów, jakie
mężczyźni stworzyli na temat kobiet i ich możliwości, jest doprawdy
oszałamiająca: od kobiety jako Matki-Ziemi po nienasyconą dziwkę.
Istnieją bajki o kobietach dzikich i niepohamowanych, które namiętnością
znacznie przewyższają mężczyzn. W bardzo wielu kulturach kobietę
przedstawia się jako czarownicę, uwodzicielkę sprowadzającą mężczyzn
na manowce. W Biblii kobiece fortele Ewy wiodą Adama na pokuszenie.
W mitologii greckiej najbardziej tajemniczymi i przerażającymi mocami
dysponowały syreny — istoty tak potężne, że swym urokiem wabiły

i uśmiercały mężczyzn.

W średniowieczu, wraz z rozwojem chrześcijaństwa, czystość i dzie-

wictwo stały się dla kobiet nowymi cnotami, które należało zachowywać.
W rzeczywistości nie była to próba kształtowania kobiet na wzór Marii
Panny, ale wymyślony przez mężczyzn chytry sposób zapewniania sobie
wierności partnerek.

Być może macie teraz ochotę powiedzieć: „Dajcie spokój, przecież

yjemy w innych czasach". To prawda, ale chociaż obecnie lepiej znamy

naturę kobiet i mężczyzn, wiemy o wiele więcej niż nasi przodkowie, to
jednak nasze podstawowe instynkty, głębokie warstwy naszej pod-
ś

wiadomej psychiki wcale tak bardzo się nie zmieniły. To samo, co było

ródłem najwcześniejszych ze znanych dzieł sztuki, stworzonych przez

mężczyzn i symbolizujących płodność, również dziś jest podstawą naszej
percepcji płci przeciwnej i sięga korzeniami początków cywilizacji — na
ogół nie zdajemy sobie z tego sprawy, ale wpływ ten istnieje i obejmuje
nas wszystkich.

WSZECHMOCNA MATKA

Przyjrzyjmy się odczuciom mężczyzn z okresu wczesnego dzieciństwa,

a zobaczymy, jak zaczyna się strach i zazdrość. Trzeba przy tym
pamiętać, że wiele z tych odczuć zachowuje nie zmienioną formę nawet
w życiu dorosłym.

Od pierwszej chwili istnienia mężczyźni są uzależnieni od kobiet. To

właśnie matka tradycyjnie rozpoznaje i zaspokaja każdą potrzebę syna.
To ona się nim opiekuje, pociesza go, zauważa najdrobniejsze zmiany
jego nastroju i samopoczucia. Ojciec jest często postacią tajemniczą
i mglistą. On jest tradycyjnym żywicielem rodziny, a więc mniej czasu
spędza z dziećmi. Stąd, kiedy dziecko na przykład się przewraca, wówczas
wzywając pomocy woła raczej „mamo" niż „tato".

Chociaż w ostatnich latach ojcowie zaczęli aktywniej uczestniczyć

w opiece nad dziećmi, to jednak większość obecnie dorosłych mężczyzn
w dzieciństwie otaczały kobiety: matki, ich przyjaciółki i znajome,
nauczycielki. Ta nieustanna obecność kobiet w połączeniu z pracą ojca
stanowi powód, dla którego mówi się, że mężczyźni są zbytnio feminizo-
wani we wczesnym okresie życia.

Matka odgrywa ogromną i centralną rolę w życiu chłopca. Istnieje

między nimi silna więź, którą on jednak musi w końcu zerwać, by mógł

się rozwijać i określić jako chłopiec, a wreszcie jako mężczyzna. Jeśli nie
uda mu się oderwać od matki, wówczas może stać się człowiekiem
zdezorientowanym i niepewnym w sprawach swojej tożsamości płciowej.

Chłopców uczy się traktować zbyt bliskie kontakty z matką jako

zagrożenie  czy  niebezpieczeństwo,  ponieważ  to  początkowo  przyjemne
poczucie  bliskości  i  zależności  budzi  obawę,  że  będą  słabi,  że  staną  się
maminsynkami  albo  zniewieścieją.  Ojcowie  często  ganią  synów  za  zbyt
bliskie  stosunki  z  matką  i  za  to,  że  jej  potrzebują.  Także  rówieśnicy  dają
szybko  i  jasno  do  zrozumienia,  że  zależność  od  matki  można  okazywać
jedynie  za  cenę  drwin,  a  kto  wie,  czy nie ostracyzmu ze strony kolegów.
Nawet  dorośli  mężczyźni  noszą  w  sobie  tęsknotę  do  kochającej  matki  —
tęsknotę,  która  ujawnia  się  w  chwilach  dużego  niebezpieczeństwa,
gwałtownej potrzeby czy silnego wzruszenia. O tym, jak głęboko tkwi
w nich ta tęsknota, dobitnie świadczy przykład rannego żołnierza na polu
walki,  który  woła:  „Mamo!".  Nawet  podczas  lekkiej  choroby  wielu
mężczyzn wraca myślami do dzieciństwa. Robią to z dwóch powodów.
Po pierwsze, choroba budzi dawne wspomnienia opieki, jaką zapewniała
im  troskliwa,  czuła  i  kochająca  matka.  Po  drugie,  pozwala  mężczyznom
usprawiedliwić folgowanie swojej tęsknocie za matczyną opieką. Przestają
się wówczas pilnować i bez żenady cieszą się tym, że ktoś pielęgnuje ich
jak dziecko.

W życiu dorosłym, kiedy dochodzi do bliższego kontaktu z kobietą,

mężczyzna odczuwa zarówno przyjemność, jak i strach — przyjemność,
bo zajmuje się nim kobieta, a strach, bo obawia się, że opanuje go owo
głęboko w nim tkwiące uczucie bezradności i uzależnienia.

Rick, trzydziestosześcioletni malarz pejzażysta, mówi: „Za każdym

razem, gdy się zakochuję, w końcu doznaję tego nieprzyjemnego uczucia,
które budzi strach. Chyba zapominam, że mogę tak bardzo potrzebować
kobiety.  Początkowo  jest  mi  z  nią  wspaniale,  wkrótce  jednak  zaczynam
robić  z  niej ośrodek mojego życia. Kiedy rano wychodzi do pracy, nie
chcę  jej  wypuścić.  Jestem  do  niej  tak  przywiązany,  że  w  końcu  czuję  się
całkiem  słaby.  Wreszcie  zaczynam  się  wycofywać.  Nie  chcę,  żeby
jakakolwiek kobieta miała nade mną taką władzę".

Wciąż utrzymująca się więź emocjonalna z matką niestety wywiera

wpływ  na  związki  Ricka  z  kobietami.  Jest  on  przykładem  mężczyzny,
który stale unika angażowania się. Zapewne miał nadopiekuńczą i domi-
nującą  matkę,  z  którą  był  bardzo  związany,  być  może  za  bardzo.
Intensywność jego  pragnienia  kobiety  powoduje  równie  intensywną

obawę, że zostanie przez nią osaczony, że jego własne pragnienie jej go
osłabi.

Opinia, że mężczyźni boją się bliskich związków, jest błędna.

Uważamy, że bardzo tego pragną, ale nie wiedzą, jak się uporać
z poczuciem bezradności, które im towarzyszy, gdy przestają się pilnować
i  przyznają  się  przed  sobą,  że  potrzebują  kobiety.  Obawiają  się,  że  dana
kobieta nie okaże im tyle samo ciepła i uczucia, ile zaznali albo pragnęli
zaznać  od  matki.  Nie  chcemy  przez  to  powiedzieć, że wszyscy mężczyźni
szukają  namiastki  matki,  przeważnie  jednak  wypatrują  w  kobiecie  cech
matczynych,  na  co  zwróciliśmy  uwagę  w  poprzednim  rozdziale.  Prawda
jest taka, że w większości wypadków mężczyźni nie chcą być stale twardzi
i tworzą bardzo silne związki z kobietami, które to rozumieją i akceptują,
które na tyle nie są skrępowane własną opiekuńczością, że mogą okazywać
ją mężczyźnie wówczas, gdy on jej potrzebuje. Chodzi o to, że mężczyźni
tylko czasami pragną i potrzebują matczynego ciepła, a nie stale, i raczej
po  to,  by  móc  się  utwierdzać  w  przekonaniu,  że  ono  istnieje  i  że  ich
potrzeba korzystania z tego daru jest akceptowana.

Uważamy, że kobiety popełniają straszliwe głupstwo, nie dostrzegając

tych  potrzeb  u  mężczyzn.  Oni  naprawdę  zwracają  uwagę  na  cechy
macierzyńskie  kobiety,  nawet  bardzo.  Kiedy  u  kobiety  brak  oznak
występowania  tych  cech,  u  mężczyzny  zapala  się  czerwone  światełko.
Marc,  trzydziestodziewięcioletni  pracownik  kasy  pożyczkowej,  opisuje,
czego szuka w związku z kobietą: „W moim wieku mam świadomość, że
od  kobiety  potrzebuję  wielu  różnych  rzeczy.  Naprawdę  lubię,  gdy  jest
niezależna  i  silna,  ale  w  równym  stopniu  ważne  jest  dla  mnie  to,  żeby
była  łagodna  i  wyrozumiała,  w  pewnym  sensie  macierzyńska,  kiedy  ja
tego  potrzebuję. Raczej nie napawa mnie to dumą, ale wiem, że muszę
mieć co do tego pewność, zanim powiem kobiecie, że ją kocham".

Matki mają silny wpływ na swoich synów, a to odbija się na ich

związkach z kobietami w życiu dorosłym. Kobieta nie może zmienić tego
wpływu, ale może nauczyć się go rozumieć.

NOWA IMPOTENCJA

W wyniku rewolucji seksualnej kobiety zdobyły sobie prawo do

otwartego i swobodnego wyrażania swoich potrzeb i pragnień seksual-
nych, mężczyźni zaś stracili władzę, którą w sprawach płciowych tak

długo mieli nad kobietami. Pomimo korzyści, jakie rewolucja seksualna
przyniosła zarówno kobietom, jak i mężczyznom, niestety prawdą jest, że
w ostatnich latach znacznie wzrosła obawa mężczyzn o swoją sprawność.
Ta nowa impotencja osiąga takie rozmiary, że niektórzy mężczyźni
całkowicie rezygnują z kontaktów płciowych.

Choć wielu z nich utrzymuje, że lubi kobiety bardziej aktywne

seksualnie, w istocie wątpią oni we własne możliwości jako kochanków
i odczuwają związane z tym lęki. Dla mądrych kobiet jest rzeczą
niezwykle ważną, by uznały te odczucia i odpowiednio na nie reagowały.

Ruch feministyczny zachęcił mężczyzn do tego, by nie trzymali się

sztywno pozy ogiera i bardziej okazywali swoje odczucia. Czyniąc to
otworzyli puszkę Pandory pełną niepokojów. Tłumienie wrażliwości
zabezpieczało ich przed lękami, które teraz przeżywają bezpośrednio.

Weźmy za przykład to, co wyjawił Phil podczas terapii grupowej.

Pewnego wieczoru sarkastycznie stwierdził, że robi postępy w nauce
otwartości w okazywaniu swoich odczuć.

„Mam teraz bliższe kontakty z większą liczbą kobiet, uczę się

otwierać  przed  nimi  i  pozwalam  im,  by  mnie  lepiej  poznały.  A  teraz  złe
wieści  —  staję  się  kiepskim  kochankiem,  szczególnie  z  kobietami
aktywnymi. Kiedy od jakiejś kobiety otrzymuję niedwuznaczne propozy-
cje, on mi się kurczy i uciekam, gdzie pieprz rośnie!" Miejmy nadzieję, że
mężczyźni  znajdują  się  po  prostu  na  etapie  przejściowym,  ale  takich
Philów, którzy usiłują pogodzić dawne postawy wobec spraw łóżkowych
z nowymi, jest obecnie wielu.

Mężczyźni odczuwają silną potrzebę potwierdzania swojej sprawności

płciowej. Czasami kobiety mają trudności ze zrozumieniem często
delikatnej i skomplikowanej natury męskiego seksualizmu i zagadkowych
przyczyn pojawiania się u nich obawy o własną sprawność płciową.

Aktywność seksualna ma dla mężczyzn znaczenie bardziej psychiczne

niż  fizyczne.  O  ile  dla  kobiet  doznania  seksualne  wiążą  się  przede
wszystkim z bezpośrednim zbliżeniem emocjonalnym i rozkoszą zmysłową,
o tyle dla mężczyzn aktywność płciowa zawiera jeszcze jeden składnik
o znaczeniu symbolicznym, związany ze zdobywaniem i osiąganiem celu.
Stosunek seksualny oczywiście sprawia mężczyznom przyjemność również
w  sensie  fizycznym,  ale  ma  dla  nich  dodatkowe  ważne  znaczenie  —
Potwierdza  ich męskość lub męstwo. Dla przeważającej liczby mężczyzn
Upokorzenie na płaszczyźnie seksualnej stanowi największą udrękę, często
bowiem sama ich tożsamość zależy od sprawności płciowej.

Wskutek tych lęków większość z nich szuka schronienia w świecie

marzeń o „stalowym" fallusie, pełnej i natychmiastowej erekcji — zarówno
w sensie symbolicznym, jak i dosłownym. Pragną być silni, twardzi, pełni
wigoru, w każdej chwili gotowi do działania. Niektórzy mężczyźni
bardzo się boją okazywać delikatność poza łóżkiem, ale jeszcze bardziej
w łóżku!

Jeżeli mężczyzna w czasie stosunku płciowego odczuwa niepokój,

w  jego  organizmie  wydzielają  się  takie  substancje,  jak  adrenalina,  które
oddziałują  na  wegetatywny  układ  nerwowy.  To  z  kolei  prowadzi  do
kurczenia się naczyń krwionośnych, co ogranicza dopływ krwi do członka,
w  rezultacie  utrudniając  osiągnięcie  czy  utrzymanie  erekcji.  Innymi
słowy, niesprawność jest skutkiem samego lęku przed nią.

Mężczyźni obawiają się braku wzwodu, ponieważ jest to dla nich

zagrożenie, gdyż wywołuje pierwotne poczucie bezradności. Uważają oni,
ż

e muszą mieć wzwód natychmiast i przez cały czas, żeby osiągnąć

powodzenie. W przeciwnym razie doznają klęski i wstydu.

Co przeżywają mężczyźni w odniesieniu do partnerki w wypadku

takich niepowodzeń? W przeciwieństwie do podnoszących na duchu
i dodających sił marzeń o stalowym fallusie, mężczyźni doznają wówczas
niejasnego  lęku,  często  lęku  przed  kastracją.  Używając tu określenia „lęk
przed  kastracją",  mamy  na  myśli  męską  obawę  przed  otwarciem  się
przed kobietą i powierzeniem jej siebie. Dla mężczyzny uleganie kobiecie
w  sprawach  płciowych  oznacza  poddanie  się  jej.  Jak  zauważyła  Carol
Giiligan,  mężczyźni  obawiają  się,  że  wpadną  w  pułapkę  i  zostaną
pochłonięci,  boją  się  poczucia  bezradności.  Tym,  czego  obawia  się
mężczyzna,  nie  jest  oczywiście  faktyczna  kastracja,  lecz  utrata  tego,  co
stanowi  o  jego  sile.  Mężczyzna  jest  najbardziej  odsłonięty  i  bezbronny
wobec kobiety, kiedy obawia się spadku potencji albo akurat go przeżywa,
ponieważ wiąże się to ściśle z jego poczuciem siły i męskości.

Mike jest kawalerem po trzydziestce. W pracy wszystko układa mu

się pomyślnie, wierzy we własne siły i jest pewny siebie w kontaktach
z kobietami. Mimo to przeżywa dokuczliwe lęki o swoją sprawność.
„W łóżku zawsze przychodzi taka chwila, bez względu na to, jak bardzo
jestem podniecony, kiedy się zastanawiam, czy mój członek odpowiednio
zareaguje. To taka drobna nieznośna wątpliwość, która czai się w myślach.
Dzięki Bogu, najczęściej nie zwracam na to uwagi".

Nierzadko w czasie seansów terapeutycznych z parami mamy do

czynienia z mężczyzną, który obstaje przy tym, że pragnie, by jego

partnerka  częściej  sama  inicjowała  stosunki  płciowe,  a  kiedy  ona
to  robi,  niejednokrotnie  wynikają  z  tego  kłopoty.  Nagle  okazuje
się,  że  on  jest  wówczas  nie  przygotowany,  zaskoczony.  Może  odczuwać
zmęczenie  albo  myśleć  o  swojej  karierze  zawodowej.  W  rezultacie
może nie dojść do erekcji. Często taki mężczyzna uzmysławia sobie,
ż

e właściwie nie chodziło mu o większą aktywność partnerki, lecz

o to, by wyraźniej i w sposób bardziej bezpośredni okazywała mu,
ż

e go pragnie. Cokolwiek mężczyźni mówią, przeważnie wolą w dal-

szym ciągu sami decydować o czasie i częstotliwości stosunków
płciowych.

W związkach o dłuższym stażu niektórzy mężczyźni nie wiedzą, jak

powiedzieć partnerce, że nie są w nastroju do miłości. Nie zdają sobie
sprawy, że taki brak ochoty jest całkiem normalny, nauczono ich bowiem
myśleć, że mężczyzna powinien być zawsze gotów do tego. Jedyny, choć
niewłaściwy i zbyt powszechnie stosowany sposób, by ukryć brak ochoty
na miłość, to prowokowanie kłótni.

Linda stwierdziła, że jej życie płciowe z Markiem jakby straciło cały

ogień  i  powoli  zanikało.  Po  kilku  miesiącach  pełnych  frustracji  oboje
postanowili  szukać  porady.  Marc  nie  zgadzał  się  z  sugestią,  że  nie
dochodzi  między  nimi  do  zbliżenia,  bo  wieczorem  za  bardzo  się  kłócą.
Badając sprawę ustaliliśmy, że Marc umyślnie wtrącał do rozmowy
z Lindą narzekania akurat wówczas, gdy kładli się do łóżka. Wywoływanie
kłótni na miarę trzeciej wojny światowej wykluczało uprawianie miłości.
Dzięki  naszej  pomocy  Marc  po  jakimś  czasie  zrozumiał,  że  obawiał  się
zbliżenia i że wskutek tej obawy szukał sposobów uniknięcia stosunku,
by zmniejszyć związany z nim niepokój.

Obawa o własną sprawność płciową skłania mężczyzn do mówienia,

e wolą kobiety seksualnie aktywne, choć przeważnie idzie im o to, by

ywo i namiętnie reagowały, gdy oni pragną się kochać. Nie chcemy

sugerować, że tak powinno być albo że kobiety nie powinny być aktywne
w sprawach seksu. Chodzi nam tylko o to, by zwrócić uwagę na fakt, że
istnieją mężczyźni, których onieśmielają kobiety seksualnie aktywne, i że
kobiety powinny zdać sobie z tego sprawę, nim podejmą jakąkolwiek
decyzję o wyborze postępowania, jakie uważają za odpowiednie dla siebie.

Mężczyźni odczuwają lęki nie tylko w związku z erekcją, deprymuje

ich bowiem także sprawa kobiecego orgazmu. Jeszcze do niedawna
orgazm u kobiety był tajemnicą, zjawiskiem niezbyt rozumianym zarówno
Przez mężczyzn, jak przez same kobiety. Kiedy ujawniono, jak się ma

sprawa orgazmu u kobiet, wówczas mężczyźni odkryli, że mają nowe
pole fascynacji i, niestety, nowy kłopot.

O ile w przeszłości mężczyźni nie czuli się winni, gdy kobieta nie

osiągała orgazmu, to obecnie są świadomi, że każda kobieta może
szczytować, o ile ona i jej partner są dostatecznie cierpliwi, zainteresowani
tym i dysponują odpowiednimi umiejętnościami. Dziś kobiety oczekują
od kochanka, by poświęcał im więcej czasu i okazywał więcej wrażliwości.
I bardzo słusznie.

Niestety wielu mężczyzn jednak uważa cierpliwość i pieszczoty,

jakich  wymaga  się  od  nich  w  czasie  wstępnej  gry,  za  pracę,  a  kiedy
mężczyzna  się  do  tego  zmusza,  wówczas  kobieta  to  czuje.  Potem  on
widzi, że ona zauważa jego skrępowanie, i oboje są skrępowani, a wreszcie
mają  wszystkiego  dość.  I  jej,  i  jego  obawa  o  sprawność  wzajemnie  się
podsycają.

Phil wyraził swoje lęki w sposób następujący: „Spotykam się

z kobietą, na której naprawdę bardzo mi zależy. Początkowo było nam
w  łóżku  wspaniale,  ale  ostatnio  coś  się  zmieniło.  Zwykle  pierwszy
osiągam  orgazm,  a  potem  ją  próbuję  zadowolić.  Chcę  tego.  Naprawdę
bardzo  się  staram,  lecz  po  chwili  się  męczę  i  mija  mi  podniecenie.
Wówczas ona czuje się winna i sama za bardzo się stara, aż w końcu ma
tego dość".

Chcąc zmniejszyć presję, która wynika z chęci wywiązania się z roli,

wielu  mężczyzn  próbuje  najpierw  doprowadzić  do  orgazmu  kobietę.
Wtedy  jednak  często  dochodzi  do  tego,  że  u  nich  samych  spada
podniecenie.  Kiedy  stopień  podniecenia  mężczyzny  zaczyna  się  zmieniać,
zwykle  odbija  się  to  na  intensywności  erekcji.  Dlatego  właśnie  wielu
mężczyzn  odczuwa  skrępowanie  podczas  stosunku,  gdy  występują  nor-
malne  jej  wahania.  Tylko  poprzez  akceptację  tych  naturalnych  rytmów
podniecenia  mężczyźni  mogą  się  nauczyć,  jak  zachować  spokój,  unikać
pośpiechu  i  co  robić,  by  stosunek  dawał  wzajemną  satysfakcję.  Na
szczęście chyba mężczyźni powoli się tego uczą. Jeden z nich powiedział:
„Zawsze w głębi duszy obawiałem się, że on może mi zmięknąć, więc się
ś

pieszyłem. Teraz łatwo sobie z tym radzę — myślę, niech się dzieje, co

chce, i wszystko jest w porządku. Mogę zachować spokój, a kiedy on mi
mięknie, wiem, że w końcu znów stwardnieje!"

Podsumujmy: potrzeba wykazania się sprawnością płciową jest

u pewnych mężczyzn źródłem lęku i postaw obronnych wobec kobiet,
które są apodyktyczne w sprawach seksu, i kobiety powinny to zrozumieć,

jeśli  chcą,  by  ich  postępowanie  z  mężczyznami  było  delikatne  i  dawało
pomyślne  rezultaty.  Na  przykład,  wiele  kobiet  mówiło  nam,  że  kiedy
poznały  jakiegoś  mężczyznę  i  spędziły  z  nim  pierwszy  wieczór,  a  później
wspaniałą  noc,  to  czasami  bywało, że on więcej do nich nie zadzwonił.
Być  może  uważał,  że  już  nigdy  nie  potrafi  wykazać  się  taką  szczytową
sprawnością  jak  owej  pierwszej  nocy. Narzucona samemu sobie koniecz-
ność  wykazywania  się  wysoką  sprawnością  płciową  sprawia,  że  wielu
mężczyzn  niestety  znika,  a  opuszczone  przez  nich  kobiety  zastanawiają
się, czy nie zrobiły czegoś niestosownego. Albo może zarówno kobieta,
jak  i  mężczyzna  byli  wówczas  zdenerwowani  i  seks  nie  wypadł  im
najlepiej.  Także  w  takim  wypadku  mężczyzna  może  już  więcej  nie
dzwonić.  Mężczyznom  trudniej  niż  kobietom  przychodzi  zaakceptowanie
faktu,  że  początkowe  niepowodzenia  we  współżyciu  płciowym  są  rzeczą
normalną. Mężczyzna taki obawia się, że ponownie narazi się na wstyd
z powodu własnej niesprawności.

Jeżeli wszyscy po prostu nauczymy się zachowywać spokój, bawić

się i cieszyć, dając przyjemność osobie, na której nam zależy, wtedy
będzie mniej kłopotów. Zbyt często jednak padamy ofiarą przekonania,
ż

e nasza wartość w znacznym stopniu zależy od sprawności płciowej.

REAKCJA BIERNO-AKTYWNA

Niektórzy mężczyźni reagują na lęk przed silną i władczą kobietą

przyjęciem roli biernej. Tacy mężczyźni nie próbują opanować tego lęku,
natomiast całkowicie ulegają pragnieniu oddania się w opiekę „mamu-
si" - władczej kobiety, która będzie się o nich troszczyła. Wspominaliś-
my już, że zarówno mężczyźni, jak i kobiety pragną opieki, lecz niektórzy
mężczyźni wybierają wyłącznie tę drogę. Problem polega na tym, że ów
lęk wciąż w nich tkwi, lecz teraz jest ukryty.

Mężczyźni, którzy niezmiennie ciążą ku silniejszej kobiecie, choć na

zewnątrz nie wydają się bierni, psychicznie reprezentują typ „oralny". Ich
Potrzeba opieki jest nienasycona i często ją zaspokajają w sposób
zastępczy alkoholem lub narkotykami. Mężczyźni tacy oddają się w opiekę
kobiecie typu Florence Nightingale, kobiecie, która ich ratuje. Niestety
taka kobieta daje się na to złapać, uważa jego nieszczęście za przejściowe
i marzy jej się, że on rychło odzyska siły dzięki jej opiece i wyrozumiałości.

Bob sporadycznie pracuje jako ekspedient. Jest energiczny, kiedy ma

motywację, ale zazwyczaj szybko traci zainteresowanie pracą i albo sam z
niej rezygnuje, albo go wyrzucają. Prawdę powiedziawszy, nie lubi
pracować. Ma wówczas więcej czasu na narty, kobiety, alkohol, narkotyki i
ogólnie mówiąc „balowanie". Michelle od razu się w nim zakochała,
chociaż nie ukrywał przed nią, że ostro pije. Widziała, że on nie traktuje
poważnie ich związku, podobnie jak życia czy pracy, i w gruncie rzeczy
idzie mu tylko o przyjemność, lecz wierzyła, że drzemią w nim duże
możliwości. Postanowiła go „ratować". Ostatecznie Bob wprowadził się
do Michelle i wtedy okazało się, czego naprawdę potrzebował. Stała się
dla niego matką albo starszą siostrą. Znajomi ją przestrzegali, że Bob
nigdy nie będzie odpowiedzialnym mężem, jakiego potrzebowała, ale;
Michelle wszystkie jego problemy wydawały się przejściowe. Upierała się,
ż

e on w końcu znów stanie na nogi. Było z nim jednak coraz gorzej, aż

doszło do tego, że wpadał w wielodniowe ciągi alkoholowe i stawał się
coraz bardziej drażliwy i nierozsądny. W końcu Michelle go wyrzuciła.
Zrezygnowała dopiero wówczas, gdy bardzo jej naubliżał i gdy zorien-
towała się, że nie może ani zmienić Boba, ani z nim wytrzymać, bo jest to
ponad jej siły.

Bierny mężczyzna często jest wrażliwy, zdolny i ma duże możliwości,

ale ze względu na swoją bierność nie udaje mu się niczego osiągnąć. Jego
wrażliwość  nieodparcie  pociąga  niektóre  kobiety.  Zamiast  jednak  za-
akceptować  prawdziwą  naturę  takiego  mężczyzny,  wiele  z  tych  kobiet
chce  być  „dobrymi  matkami"  i  uświadomić  mu  jego  możliwości,
zachęcając do wyzwolenia drzemiącej w nim energii i siły. Człowiek tego
typu  często  wydaje  się  doceniać  taki  program  i  zwykle  pozwala  sobą
zgodnie z nim kierować.

Niestety niektórzy z takich mężczyzn nie są po prostu bierni, lecz

bierno-aktywni. Oznacza to, że pod fasadą bierności działają na przekór.
W rzeczywistości wcale nie chcą się niczym wykazać i będą sabotowali
wszelkie próby kobiet, które pragną ich zmienić. Wreszcie doprowadzą
je do szału w taki sam sposób, w jaki być może chcieli zbuntować się
przeciwko własnym matkom.

Jimmy, lat 27, zaraz po ukończeniu studiów otworzył firmę buchal-

teryjną, która jakoś nie bardzo prosperowała. Brakowało mu inicjatywy
i pewności siebie w zdobywaniu nowych klientów. Kiedy wpadał
w depresję, wówczas wcześniej wracał do domu, kładł się i czytał. Jego
dziewczyna, Cindy, miała firmę zajmującą się poradnictwem w sprawach!
finansowych. W przeciwieństwie do niego była przedsiębiorcza i jej

interes pomyślnie się rozwijał. Za jej namową zdecydowali się na wspólną
terapię,  podczas  której  w  pewnym  momencie  Cindy  oświadczyła,  że
chciała po prostu mu pomóc, żeby „nauczył się być bardziej aktywny
i  rozkręcił  swoją  firmę".  On  siedział  uśmiechnięty  i  kiwał  głową,  jak
gdyby  miał  ten  sam  cel,  lecz  wyraźnie  było  inaczej.  Przez  całe  życie
Jimmy  miał  do  czynienia  z  silnymi  kobietami,  które  starały  się  mu
pomagać.  Choć  na  zewnątrz  był  uległy,  skrycie  się  wściekał,  że  nie
akceptowały go takim, jaki jest. Cindy w końcu zdała sobie sprawę, że
nie  akceptuje  jego  bierności  i  że  musi  zmienić  swoje  oczekiwania  wobec
niego,  skoro  naprawdę  jej  na  nim  zależy.  Wreszcie  się  przyznała,  ze
właściwie  czuje  się  lepiej  i  bezpieczniej  jako  osoba  w  tym  związku

silniejsza.

Nie wszystkie podobne kryzysy kończą się tak szczęśliwie, zwłaszcza

gdy mężczyzna jest bierny, a kobieta aktywna. Bierni mężczyźni przeważ-
nie  siebie  akceptują,  ale  kobiety,  z  którymi  się  żenią,  często  mają
niemądre i naiwne pojęcie o prawdziwej naturze swych mężów. Kobiety
te powinny zdać sobie sprawę, że nie wybrały sobie takiego mężczyzny
ze względu na jego potencjalną siłę, lecz właściwie dlatego, że same czują
się bezpieczniej w roli dominującego partnera. Może rola ta daje kobiecie
poczucie  władzy  i  dowartościowuje  ją  jako  troskliwą  i  zaangażowaną
partnerkę.  Czasem  jednak  bardzo  bierny  mężczyzna  może  zazdrościć
kobiecie i czuć do niej żal.

Nan, kobieta pod pięćdziesiątkę, jest rozwiedziona od trzech lat. Jej

były mąż miał fascynującą naturę, wrażliwą i twórczą, ale w niczym mu
się  nie  wiodło.  Dopiero  niedawno  Nan  zdała  sobie  sprawę,  że  on
zazdrościł jej powodzenia w przemyśle rozrywkowym i dlatego ni stąd,
ni  zowąd  rzucał  się  na  nią  z  zębami  i  pazurami  za  każdym  razem,  gdy
odnosiła sukces. Choć nie robił nic, by się zebrać i samemu coś osiągnąć,
to jednak zazdrościł tego Nan, mimo że wspaniałomyślnie oferowała mu
pomoc,  podsuwała  pomysły  i  zachęcała  do  tego.  Fakt  ten  raczej  ją
smucił,  niż  gniewał,  bo  doszła  również  do  wniosku,  że  mąż  praw-
dopodobnie nie zdawał sobie sprawy z tej głęboko w nim tkwiącej złości.

Dla silnej kobiety niezmiernie ważna jest pewność, że partner

szczerze  ją  popiera  i  docenia.  W  zdrowych  związkach  partnerzy  służą
sobie  opieką  rodzicielską  na  przemian,  w  miarę  potrzeby.  Kobieta  musi
uważać,  by  nie  wpaść  w  pułapkę  nieustannego  matkowania  mężczyźnie.
Chłopcy  mają  żal  do  matek,  jeżeli  uzależnienie  od  nich  posuwa  się  za
daleko, a wówczas je porzucają i znajdują sobie przyjaciółki!

LĘK PRZED ZŁOŚCIĄ KOBIET

Skutkiem działalności ruchu wyzwolenia kobiet było między innymi

to, że zaczęły one okazywać swoją złość i urazy. Każda poniżana grupa
ma skłonność do wybuchania, kiedy opadną krępujące ją pęta, i właśnie
tak się stało z kobietami.

Głównie chodziło o gwałt. Kobiety były wściekłe, że zarówno sądy,

jak i mężczyźni zbyt lekko traktowali ten akt poniżenia i przemocy.
Gwałt stał się metaforą, powszechnym symbolem odwiecznego wykorzys-
tywania i ciemiężenia kobiet przez mężczyzn.

Drugą sprawą było, i niestety wciąż jeszcze jest, niedocenianie

i  eksploatacja  kobiet  jako  siły  roboczej.  Wreszcie  zaczęto  się  poważnie
zastanawiać  nad  takimi  czynnikami  jak  nierówne  wynagrodzenie  i  dys-
kryminacja płci w miejscu pracy. Niesprawiedliwości te są oczywiste
i  dobrze  udokumentowane,  lecz  próby  naprawienia  tych  krzywd  doko-
nywane są jeszcze ślamazarnie.

Mężczyźni reagowali na te oburzające fakty w różny sposób. Jedni

byli ślepi i nieczuli na nierówność i należało ich wychować, by przynaj-
mniej to sobie uświadomili. Wielu mężczyzn jednakże w duchu uznawało
fakt istnienia tych niesprawiedliwości i nierówności. Zdawali sobie sprawę,
ż

e roszczenia feminizmu są z gruntu słuszne, lecz niepokoiła ich złość,

którą kobiety okazywały nawet wówczas, gdy próbowali podchodzić do
tych kwestii z większą wrażliwością.

Chodzi nam tutaj o złość, a nie o słuszne żądania. Domaganie się

uznania  własnych  praw  jest  zachowaniem  zdecydowanie  i  wyraźnie
pozytywnym,  natomiast  złość  skrajnie  negatywnym.  Niestety  czasami
miesza się jedno z drugim. Wynika to częściowo z zadawnionych pretensji
i  żalów,  które  zarówno  mężczyznom,  jak  i  kobietom  utrudniają  odróż-
nianie zachowań związanych ze słusznymi żądaniami od złości.

Nie chcemy przez to powiedzieć, że kobiety powinny być bierne czy

powstrzymywać uzasadniony gniew. Po prostu opisujemy wpływ złości
i stwierdzamy, że czasami zaciera się granica między nim a słusznymi
żą

daniami, na przykład w miejscu pracy.

Melinda zajmuje stanowisko kierowniczki działu handlowego dużej

spółki produkcyjnej. Jest bystra, ambitna i wymagająca. Kiedy objęła to,
stanowisko, jej podwładni między sobą żartowali z niej mówiąc, że jest
bardziej męska od nich. Z upływem czasu mężczyźni ci czuli się z nią
coraz gorzej. Reagując na to, stała się jeszcze bardziej twarda, a wówczas

oni odeszli. Doprowadziła do tego jej drażliwość: im bardziej Melinda
była twarda, im bardziej starała się z nimi rywalizować, tym bardziej ich
sobie zrażała. Nie zdawała sobie sprawy, że reagowaliby tak samo, gdyby
była mężczyzną.

Jane Evans, wiceprezes General Mills Corporation, jedna z kobiet

zajmujących  najwyższe  stanowiska  kierownicze  w  USA,  w  pewnym
wywiadzie  określiła  zadanie  kobiet  menedżerów.  Uważa, że powinny się
one  odznaczać  „rozumem,  ciepłem  i  poczuciem  humoru"  oraz  „zdecydo-
waniem,  a  nie  bezwzględnością",  aby  mężczyźni  nauczyli  się  czuć  z  nimi
dobrze. W rozdziale dwunastym omówimy sposoby pozwalające utrzymać
taką równowagę między władzą a delikatnością.

Złość w dochodzeniu swoich praw przynosi kobietom największe

szkody w związkach uczuciowych. Tak samo jak mężczyźni kobiety czują
się silne, kiedy okazują złość. Jest to jednak szkodliwe dla zażyłości.
Sekutnice przerażają mężczyzn i to z bardzo prostego powodu. Ponieważ
pragną oni związku opiekuńczego, złość bardziej przeraża ich u kobiety
niż u innego mężczyzny. Nikt nie czuje się dobrze jako obiekt złości,
a zatem wielu mężczyzn kładzie uszy po sobie i ucieka od sekutnic.

Rhonda, trzydziestotrzyletnia aktorka, jest absolutnie przekonana,

e świetnie ukrywa swoją cyniczną i pełną goryczy postawę wobec

mężczyzn  i  związków  z  nimi.  Ma  duże  poczucie  humoru  i  z  precyzją
chirurga obnaża męskie słabości, wyrażając się o nich uszczypliwie
i  lekceważąco.  Mężczyźni,  ujęci  jej  urodą  i  dowcipem,  początkowo  nie
zdają  sobie  sprawy,  że  w  ten  sposób  ona  właściwie  wyraża  swoją
wrogość — są tak ubawieni, że niemal wszyscy tarzają się ze śmiechu po

podłodze.

Curta, trzydziestodziewięcioletniego internistę, Rhonda urzekła tym,

e tak swobodnie mówiła i robiła, co jej się podobało, pozornie bez

wysiłku.  Curt  był  przyzwyczajony,  że  kobiety,  z  którymi  się  spotykał,
dostosowywały  się  do  jego  napiętego  rozkładu  zajęć.  Ale  nie  Rhonda,
która  była  nawet  bardziej  zajęta  od  niego.  To  Curt  się  dostosował,
chodził na jej filmy i spędzał wolne chwale w towarzystwie jej znajomych.
Widywał się z nią wówczas, gdy ona miała czas, a to często się zmieniało
w nieprzewidziany sposób, choć się z tym liczył, w razie potrzeby chętnie
organizując sobie zastępstwo. Najczęściej wspólnie spędzali czas w towa-
rzystwie  jej  przyjaciółek.  Za  jego  plecami  Rhonda  żartowała,  że  teraz
"obrabia  lekarza".  Oświadczyła  mu,  że  nie  chce  się  spotykać  z  jego
znajomymi, bo lekarze — oczywiście oprócz niego  są zbyt nudni.

Chociaż okazywała mu, że go lubi i szanuje, to jednak przy każdej okazji
o wszystkich pozostałych mężczyznach wyrażała się lekceważąco.

Pewnego wieczoru, podczas proszonej kolacji w Hollywoodzie,

wszyscy  łącznie  z  Rhondą  gorąco  rozprawiali  o  nowym  reżyserze.  Curt
akurat  na  chwilę  wyszedł,  a  kiedy  wrócił,  nie  wiedział,  o  kim  mowa.
Grzecznie  o  to  zapytał  i  wówczas  Rhonda  zwróciła  się  do  niego  w  te
słowa: „Kochanie, nie staraj się nam dorównać, my tu rozmawiamy
o filmie". Dotkliwie upokorzony Curt do końca wieczoru się nie odezwał.
Odwiózł Rhondę do domu i już nigdy więcej do niej nie zadzwonił.

,,Przy niej chyba zawsze czułem się bezbronny", powiedział w czasie

seansu. „Wydaje mi się, że początkowo to lubiłem. Zdumiewająco
sprytnie i dowcipnie wbijała mi kolce spodziewając się, że nie będę
zwracał na to uwagi. Oczywiście nigdy nie przypuszczała, że kiedykolwiek
zauważę, ile jest w niej złości".

Zarówno dla kobiet, jak i dla mężczyzn ważne jest, by uznali, że

wszyscy  dźwigamy  bagaż  bolesnych  wspomnień.  Dawne  wydarzenia
pozostawiły w nas wszystkich rany, rozczarowanie i gorycz. I za każdym
razem,  gdy  spotykamy  się  z  nową  sytuacją  czy  osobą,  która  nawet
nieświadomie przypomina nam dawne rany, wówczas możemy zareagować
ostrożnością,  złością  czy  goryczą.  Ważne,  by  opanować  umiejętność
rozróżniania sytuacji, w których gniew jest słuszny, od tych, w których
jest  nie  na  miejscu.  Jeżeli  mężczyzna  zasłużył  sobie  na  gniew  kobiety,
należy  mu  go  okazać.  Nie  chcemy  sugerować,  że  kobieta  powinna
opanowywać  czy  tłumić  uzasadnioną  wściekłość.  Jeśli  jednak  mężczyzna
jest  tylko  wygodnym  pretekstem  do  odreagowywania  zadawnionych,  nie
związanych z nim pretensji, wtedy lepiej ją powstrzymywać. Okazywaniem
jej można jedynie zranić mężczyznę i odstręczyć go od siebie na zawsze.

Rozdział piąty

JAK ATRAKCYJNI MĘŻCZYŹNI
UNIESZCZĘŚLIWIAJĄ KOBIETY

„A to drań! Za każdym razem, gdy zaczynam wierzyć, że mu

naprawdę na mnie zależy, to on mnie wystawia albo robi coś równie
wstrętnego. Wszystko jest tak, jak on chce — on dyktuje warunki. Wiem,
ż

e powinnam go spławić, ale nie mogę. Dopiero przy nim czuję, że żyję".

Takie lub podobne odczucia mają kobiety, którym nawet przed sobą

wstyd się do tego przyznać. Często im samym trudno ustalić, jak w ogóle
mogły dopuścić do tego, że zaangażowały się w związki, które sprawiają
im tyle bólu. Czują się oszukiwane, a mimo to nieustannie rozglądają się
za mężczyznami, którzy je unieszczęśliwiają.

Nikt nie chce być nieszczęśliwy, prawda? Nieprawda! Ból i cierpienia

mogą sprawiać rozkosz, podczas gdy stała, dająca oparcie miłość potrafi
nużyć.

Niektóre kobiety łakną tego, co w końcu może im przynieść porażkę,

lecz na początku wydaje się nowe, niebezpieczne i pociągające. Bywa, że
romans przynosi ogromny ból. Zawsze łączy się z silną tęsknotą
i  smutkiem,  a  uczucia  te  mają  tak  głębokie  i  pierwotne  źródło  jak
pierwsza  więź  emocjonalna  dziecka.  Przeżywanie  miłości,  spełnienia,
potrzeb  i  pragnień  towarzyszących  związkowi  uczuciowemu  wywołuje
stan napięcia i niepewności. Takie przeżycia czy napięcia są silne
i ekscytują bez względu na lęk, jaki budzą. Uruchamiają nasz wewnętrzny
system alarmowy. Oznaczają życie, podniecenie, intensywność doznań!

Współczesne kobiety są w stanie przejściowym. Znajdują się w pułap-

ce  między  niejednokrotnie  iluzorycznym  bezpieczeństwem  tradycyjnych
ról  z  jednej  strony,  a  z  drugiej  wyzwaniem,  jakim  jest  realizacja  swoich
możliwości  poza  tymi  rolami.  Kobiety  rewidują  i  na  nowo  określają  ich
Postawy wobec siebie i swoich związków z mężczyznami. Oczekują
i żądają od mężczyzn większej wrażliwości, szukają partnerów silnych

i dostatecznie elastycznych, by nie cierpieli z powodu zmian, które one
próbują wprowadzić.

Skąd zatem bierze się owa fascynacja złymi mężczyznami i brak

zainteresowania porządnymi? Nie zadowala już dobry, stateczny żywiciel,
który jest zbyt zaabsorbowany pracą i ma niewiele zrozumienia dla coraz
szerszych zainteresowań i potrzeb kobiety. Wielu kobiet również nie
pociąga już poetyczny typ wrażliwego mężczyzny, często bowiem brak
mu energii i jest bierny, co zmniejsza ich wiarę w jego możliwości
osiągnięcia czegokolwiek, zapewniania opieki i dobrych dochodów.

Dziś kobiety szukają mężczyzn, którzy są rzadkim połączeniem

uroku,  atrakcyjności  i  siły  z  wrażliwością,  ciepłem  i  opiekuńczością
Szukają  ideału.  Na  nieszczęście  niektóre  nawet  wierzą,  że  go  znajdą
Odrzucając  naprawdę  porządnych  mężczyzn,  kobiety  te  uganiają  się  za
wyzwaniem i słodkimi przeżyciami, jakie obiecuje tajemniczy związek.

KIM JEST PORZĄDNY FACET?

Wiele kobiet odbiera to określenie tak, jak gdyby oznaczało

nudziarza. Na powyższe pytanie mogłyby odpowiedzieć: „A, macie na
myśli takiego mantykę, co to ci bez przerwy mówi, jaka jesteś piękna,
i od razu chce być z tobą na okrągło przez całą dobę?"

Porządny facet może również wzbudzać w nich nieufność. Pewna

kobieta  przedstawiła  to  w  ten  sposób:  „Wydawał  się  taki  uprzejmy,
szczery  i  uczciwy,  więc  się  nie  broniłam.  Po  raz  pierwszy  od  dawna
okazałam facetowi tyle serca i przychylności. Został na noc, a ja czułam
się  cudownie,  że  mogłam  mu  bez  skrępowania  okazać,  jak  mi  na  nim
zależy.  Rano  powiedział,  że  zadzwoni  tego  samego  dnia  wieczorem]
Nigdy bym nie pomyślała, że tego nie zrobi, bo tak się palił. A jednak;
nie  zadzwonił.  Po  kilku  dniach  sama  do  niego  zadzwoniłam,  a  on
opowiedział mi jakąś zmyśloną bajeczkę tonem, jakim mówią mężczyźni,
kiedy  kłamią.  Chyba  tylko  starał  się  być  porządny,  dopóki  mnie  nie
zdobył".

Rzecz jasna kobiety bardzo różnie rozumieją określenie „porządny".

Dla nas porządny mężczyzna to taki, który jest prawy, wrażliwy,
odpowiedzialny, silny i zdolny do miłości. Wszystko to brzmi wspaniale,
prawda? Wobec tego, dlaczego kobiety nie skłaniają się ku takim
mężczyznom i nie cenią tych cech?

Przyjrzyjmy się bliżej porządnym mężczyznom. Dzielą się oni na

dwa  zasadnicze  typy:  rzeczywiście  porządnych  i  takich,  którzy  tylko
udają,  że  są  porządni.  Jeden  ma  naturalną  zdolność  dawania,  drugi  zaś
odczuwa  przed  tym  lęk  i  broni  się  przed  nim,  nakładając  maskę
porządnego faceta. Wiele kobiet ich nie rozróżnia.

CZASEM PORZĄDNY JEST SŁABY

W ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat mężczyźni przeszli wiele zmian.

W  latach  pięćdziesiątych  panował  model  mężczyzny  niewrażliwego,
odcinającego się od własnych uczuć, podobnego do robota i przebojowe-
go. Kiedy pokolenie beatowe sławiło swobodne życie płciowe i traktowało
je  jak  przygodę,  większość  mężczyzn  w  Stanach  Zjednoczonych  czytała
„Playboya".  Była  to  epoka  mężczyzny,  który  należał  do  jakiegoś
stowarzyszenia, miał włosy ostrzyżone na jeża, nosił zapiętą koszulę
i  spodnie  khaki,  w  niedzielę  spędzał  mnóstwo  czasu  przed  telewizorem,
oglądając mecze piłkarskie, i martwił się komunizmem. A choć ówcześni
mężczyźni  odczuwali  ciężar  i  presję  swojej  roli  żywiciela  rodziny,  to
jednak rzadko rozważali możliwość, by również ich żony podjęły jakąś
stałą pracę zarobkową.

Lata sześćdziesiąte i wczesne siedemdziesiąte to czasy, gdy mężczyźni

zapuszczali  sobie  włosy  zarówno  dosłownie,  jak  i  w  przenośni.  Joni
Mitchell śpiewał „I Am Golden" („Jestem złoty" — przyp. tłum.)
i  wszyscy  czytali  „The  Art  of  Loving"  („Sztuka  kochania"  —  przyp.
tłum.)  Ericha  Fromma.  Zmęczeni  brzękiem  swojej  zbroi,  mężczyźni
zaczęli odkrywać i akceptować tę bardziej tłumioną, słabszą, emocjonalną,
czyli kobiecą stronę własnej osobowości.

Pod koniec lat sześćdziesiątych wielu kobietom coraz mniej podobały

się ograniczenia wynikające ze sztywnych stereotypów płci. Zaczęły
aktywnie korzystać ze swobody seksualnej i stawały się coraz pewniejsze
siebie. Takie rewolucyjne zmiany sprawiły, że lęk i nieufność mężczyzn
wobec tej nowej kobiety znalazły ujście w identyfikowaniu się z nią.

Ów zamaskowany „porządny facet" jest faktycznie wilkiem w owczej

skórze. Często z początku trudno go przejrzeć, ponieważ świetnie się

maskuje. Jeśli jednak dokładniej mu się przypatrzeć, wówczas łatwo go

zdemaskować, bo zdradzają go trzy podstawowe cechy. Po pierwsze taki

falszywy porządny facet nigdy naprawdę się nie złości - przynajmniej

początkowo. Po drugie jest cudownie wrażliwy i wyrozumiały — także
tylko przez pewien czas. A po trzecie jest podporą i pomocą tylko wtedy,
gdy kobieta natychmiast i często okazuje mu wdzięczność i uznanie,
i spędza z nim cały swój wolny czas.

Ale w istocie taki fałszywy porządny facet cierpi na brak wiary

w  siebie  i  jest  rozdarty  między  nieodpartą  potrzebą  kobiet  a  ukrytym
lękiem  przed  nimi.  Ta  potrzeba  jest  tak  silna,  że  identyfikuje  się  on
z  kobietami  walczącymi  o  swoje  prawa,  by  utwierdzić  je  w  przekonaniu,
jaki  to  on  jest  wrażliwy  i  godny  zaufania.  Uważajcie! Ten sam „porządny
facet"  może  skrycie  działać  na  szkodę  kobiety,  gdy  tylko  poczuje  się  silny
czy niezależny.

Jednym z takich „porządnych facetów" jest Jim. W przeszłości

doznał  zawodu  w  kilku  nieudanych  związkach.  Świetnie  jednak  ukrywa
swoje  rany  i  na  zewnątrz  nie  widać,  żeby  miał  jakiekolwiek  urazy.  Jest
pogodny,  wrażliwy,  ale  trochę  nazbyt  opanowany,  szczególnie  podczas
pierwszej randki. Chętnie mówi o filantropii, wydaje się mieć pozytywny
stosunek  do  spraw  kobiet  i  stara  się  unikać  hałaśliwych  i  agresywnych
ludzi.  Jego  ostatnią  przyjaciółką  była  plastyczka,  która  jego  zdaniem  nie
wiedziała, czego chce. Jim w czasie kłótni w końcu przestaje się odzywać
i siedzi nadęty. Mówi, że pociągają go silne kobiety, bo podoba mu ich
charakter,  lecz  im  bardziej  kobieta  będzie  go  okazywała,  tym  większe
prawdopodobieństwo, że Jim się wycofa albo zacznie ją chytrze krytyko-
wać lub hamować. Ostatecznie mężczyzna typu Jima daje tylko po to, by
otrzymać coś w zamian.

Rzecz jasna lepiej unikać takich „porządnych facetów". Mężczyzna

tego  rodzaju  nigdy  nie  jest  prawdziwą  podporą  dla  kobiety,  lecz  ją
drenuje,  a  kiedy  jej  frustracja  rośnie,  on  jeszcze  ją  podsyca  swoim
zachowaniem,  które  przeczy  słusznym  spostrzeżeniom  partnerki.  Mądra
kobieta  najczęściej  poddaje  próbie  takiego  „porządnego  faceta",  do-
prowadzając go do stanu, w którym każdy inny mężczyzna wybuchnąłby
gniewem,  i  wówczas  może  się  zorientować,  że  on  tylko  udaje  i  że  jego
zachowanie, na pozór pełne zrozumienia, jest maską kryjącą lęk. Niestety
jednak  pewne  kobiety  nie  wierzą  własnym  spostrzeżeniom  i  czują
winne  albo  robią  sobie  wyrzuty  z  powodu  swojej  „podejrzliwości"
Ogólnie rzecz biorąc, porządni faceci, którzy wywołują mieszane uczucia
to tylko kłopot. Ich zachowanie jest prawdopodobnie jedynie fasadą.

KIEDY PORZĄDNY WYGLĄDA NA SŁABEGO, A

NIE JEST

Jak już wspomnieliśmy, mężczyzn nauczono nie przyznawać się do

potrzeb zależności albo przynajmniej je ignorować, kobiety zaś, zgodnie
z tradycją, by je okazywały i dążyły do ich zaspokojenia w związkach

z mężczyznami.

Jenny, trzydziestotrzyletnia nauczycielka, chciała zerwać z Fredem,

również nauczycielem w tej samej szkole. Chociaż Fred był inteligentny,
wrażliwy i konsekwentny w okazywaniu jej zainteresowania i troskliwości,
Jenny zaskoczyło jego wyznanie, że nie jest pewien trwałości ich związku
i obawia się, że ona będzie go miała dość, a w końcu rzuci.

Choć było to dla niej trudne i krępujące, Jenny jednak przyznała, że

czuła się niewyraźnie z tą niepewnością Freda, dla niej bowiem była oznaką
słabości — tak jak jej własna niepewność. Jej zdaniem silny mężczyzna
powinien zawsze wierzyć w siebie i śmiało przejmować inicjatywę.

Na szczęście jej przyjaciele namówili ją, by nie zrywała tego związku,

a  kiedy  się  pogłębił,  Jenny  zrozumiała,  że  niepewność  Freda  nie  jest
słabością,  lecz  naturalnym  produktem  ubocznym  jego  wrażliwości.
Gotowość Freda do wyrażania tego, co czuje, pozwala Jenny darzyć go
takim  zaufaniem  i  szacunkiem,  jakiego  nigdy  jeszcze  nie  okazywała
ż

adnemu mężczyźnie. Jenny sama to opisuje tak: „Musiało trochę

potrwać,  zanim  się  do  tego  przyzwyczaiłam,  ale  teraz  otwartość  Freda
wobec  mnie  naprawdę  bardzo  mi  się  podoba.  Wiem,  że  nie  staję  się
słabsza,  kiedy  mówię  mu,  że  mnie  uraził,  albo  proszę,  by  rozwiał  moje
wątpliwości, a przy tym cieszę się, że on może robić to samo. Dziwne, ale
kiedy  porównałam  go  z  wieloma  innymi  mężczyznami,  to  on  właściwie
wydaje  się  silniejszy.  Inni  mężczyźni  myślą  tak  samo  jak  on,  lecz  po
prostu nie mają odwagi mówić o swoich odczuciach".

Związek mężczyzny z kobietą opiera się na delikatnej równowadze

między inicjatywą, decydowaniem i wrażliwością na potrzeby partnera.
W  ostatnich  latach  kobiety  zaczęły  pełniej  i  aktywniej  zajmować  się
wszystkimi  sprawami  swoich  związków  z  mężczyzną,  a  mężczyźni,
Przynajmniej  niektórzy,  dostosowali  się  do  tych  pozytywnych  zmian.
Trudność  polega  na  tym,  że  czasami  dochodzi  do  czołowego  zderzenia
między  wrażliwością  na  potrzeby  partnera  a  decydowaniem.  Kobiety
mogą pragnąć pełnego uczestnictwa, ale często bardziej szanują mężczyzn,
którzy biorą inicjatywę w swoje ręce.

3 -Mądre kobiety...

Adam, trzydziestoletni dyrektor zakładu użyteczności publicznej

stwierdza: „Nie zawsze łatwo mi wszystko zaplanować w związku
z randką. Chciałbym, żeby wypadła interesująco, i lubię decydować

o tym wspólnie z partnerką, ona jednak najczęściej zdaje się na mnie

i pyta: A gdzie ty chciałbyś zjeść kolację? Ostatnio doszedłem do tego, że
po prostu sam wybieram restaurację i mówię: Jeśli ci to
odpowiada,
przyjdę po ciebie o ósmej. Zarezerwowałem stolik »Pod Palmą«. Odnoszę
wrażenie, że kobiety czują się lepiej, gdy załatwiam to w ten sposób".

Mężczyzna ten, choć z zasady nie chciał sam rządzić, nauczył sil

unikać  sytuacji,  w  których  kobieta  mogłaby  uznać,  że  jest  słaby  czy
chwiejny.  W  takim  wypadku  kobiety  jednak  coś  tracą,  a  mianowicie
możliwość  wzbogacenia  związku  poprzez  swój  udział,  do  którego  w
sposób naturalny zachęcają je partnerzy.

PORZĄDNY NIE JEST ROMANTYCZNY

„On jest przemiły i godny zaufania. Wiem, że po prostu prawie we

wszystkim mogłabym na niego liczyć. Jest bardzo przyzwoity, ale... nie
ma w tym nic podniecającego". Kobieta potrafi docenić to, że mężczyzna
jest miły, odpowiedzialny i troskliwy — niezłe połączenie! — leci
w końcu ona może stracić zainteresowanie nim, jeśli brak dynamicznych
napięć, czegoś tajemniczego czy ekscytującego.

Miłość sprawia, że czujemy się inni, atrakcyjni, podnieceni, pełni

ycia i wigoru. Dowodzą tego słowa używane wówczas, gdy się zakochuj

jemy: prąd elektryczny, dreszcz podniecenia, fluidy. Miłość daje nam
poczucie ożywienia, które różni się od normalnego stanu naszego umysłu
Jeżeli uważamy kogoś jedynie za porządnego, to wtedy nie przeżywamy
takich ekstatycznych stanów.

„Był wspaniały, przemiły i powiedział, że jestem cudowna. Za

takiego faceta chyba mogłabym wyjść, kiedy się ustatkuję, ale z całą
pewnością to nie typ mężczyzny, z którym chciałabym się umawiać".

Od związku z partnerem oczekujemy intensywnych i cudownych

przeżyć. Jeżeli ich nie ma, to nie stajemy się obojętni. W wypadku braki
romantyczności właściwie odczuwamy zawód, pustkę, rozczarowanie
Powód jest bardzo prosty — partner jest między innymi odbiciem i miarą
naszej własnej wartości i atrakcyjności. Jeżeli mężczyzna okazuje i
nieciekawy albo jego zachowanie daje się przewidzieć, wówczas kobieta

może się obawiać, że również ona okaże się nieciekawa czy, uchowaj
Boże, nudna.

Od wyidealizowanego romantycznego mężczyzny oczekuje się, że

będzie  fascynujący,  dynamiczny  i  nieco  tajemniczy.  W  takim  samym
stopniu, w jakim mężczyzna odbiega od tego ideału, traci na wartości
w  oczach  kobiety,  która  w  rezultacie  traci  tyle  samo  na  wartości  we
własnych oczach. Choć mężczyzna ten może mieć wiele innych zalet, to
jeśli  jednak  nie  jest  „romantycznie  interesujący",  wówczas  kobieta  często
uznaje, że zarówno on, jak i jakikolwiek z nim związek nie przedstawia
dla niej żadnej wartości.

Zbyt często zdarza nam się nie doceniać tego, co mamy. Jesteśmy

skłonni cenić lub idealizować to, czego pragniemy.

MIŁOŚĆ A PRAGNIENIE

Joanne, lat 39, jest fryzjerką i kosmetyczką w ekskluzywnym

damskim salonie. W wieku dwudziestu kilku lat zagrała w paru filmach
i wciąż jeszcze od czasu do czasu występuje w reklamówkach i w teatrze.
Joanne  ma  obsesje,  a  nie  związki.  Jej  pasją  jest  nie  odwzajemniona
miłość.  W  ubiegłym  roku  zapałała  obsesyjnym  uczuciem  do  pewnego
reportera  telewizyjnego,  którego  żona  była  jej  klientką.  Z  Warrenem
miała krótki romans, który zakończył on stwierdzając, że Joanne jest dla
niego  „o  wiele  za  bardzo  uczuciowa".  Nie  zrażona  tym  Joanne  prze-
ś

ladowała go liścikami, telefonami i ekstrawaganckimi prezentami.

Wreszcie na siłę doprowadziła do spotkania we troje. Wówczas zrozumiała
ból żony i jej złość do niej i do Warrena. Joanne uzmysłowiła sobie, że
jej obsesje sprawiały ból nie tylko jej samej, ale również innym. Nagle do
niej dotarło, że owe powtarzające się „namiętne miłości" to idiotyzm,
i zaczęła szukać pomocy.

Joanne w końcu zrozumiała, że stara się znaleźć nie odwzajemnioną

miłość, by uniknąć bliższego związku z mężczyzną. Teraz od kilku

miesięcy spotyka się tylko z jednym. Kilkakrotnie opanowała odruch, by

od niego uciec, i wydaje się, że już ma za sobą dobrze znany jej moment,

kiedy zwykle zrywała jeden romans i goniła za następnym.

Miłość i pragnienie mogą wydawać się tym samym, ale jest inaczej.

To pierwsze jest pokarmem, drugie zaś głodem. Zdrowa miłość pod-
budowuje nas, częściowo dlatego, że sam fakt obdarzania miłością
daje

nam dobre samopoczucie. Podobamy się sobie, kiedy kogoś kochamy
bezinteresownie. Czujemy się jeszcze lepiej, gdy nasza miłość jest
akceptowana i uznawana, a najlepiej, kiedy ktoś ją odwzajemnia.

Pragnienie jest czymś innym. Pragnienie to głód tego, za czym

tęsknimy, ale czego nie mamy. To jakby prośba o odwzajemnienie albo
przynajmniej uznanie miłości. Pragnienie jest stanem napięcia wynikają-
cym z nieuchwytności czy niedostępności osoby, za którą tęsknimy.

Bywa, że miłość bierze się za pragnienie i odwrotnie, błędniej

kojarząc je ze sobą. Pragnienie czy nie odwzajemniona miłość to niezwykle
silne uczucie. Jak już wspomniano, często się je przeżywa we wczesnymi
dzieciństwie. Dziewczynki pozbawione czułego ojca bardzo tęsknią za
nim i jego miłością. W miarę uczenia się mowy zaczynają nazywać swojej
przeżycia i uczucia, a wtedy dochodzą do przekonania, że „pragnienie"
i „miłość" to jedno. W istocie utożsamiają „chcenie" z pojęciem miłości.
Takie niefortunne pomieszanie pojęć może oczywiście prowadzić do
kłopotów w życiu dorosłym. Kobiety, które biorą pragnienie za miłość,
przestają „kochać", gdy tylko mężczyzna zaczyna odwzajemniać ich
uczucie. Miłość nie kojarzy im się z posiadaniem, lecz z pragnieniem,
Jedna kobieta przedstawia to tak: „Szalałam za nim, dopóki nie byłam
pewna jego uczuć do mnie. Kiedy jednak on się we mnie zakochał,
wówczas straciłam całe zainteresowanie". Często dowody odwzajemnienia
miłości rozczarowują, zamiast cieszyć, zmniejszają bowiem uczucie
pragnienia, które jest kojarzone z miłością.

W czasie terapii kobiety tego pokroju mogą bardzo dokładnie

definiować miłość i szczegółowo opisywać, czego szukają w związku
z mężczyzną. Niestety jednak nie zdają sobie sprawy, że faktycznie idzie
im o pragnienie miłości, a nie o miłość. O ile nie potrafią tego uznać
i zmienić, wówczas bez końca będą prowadziły swoją beznadziejną grę.

Kobiety takie zazwyczaj wybierają jedną z dwóch form postępowania.

Jedne zmieniają mężczyzn, zrywając z każdym wówczas, gdy są pewne
jego uczucia. Kobieta tego typu zawsze znajduje „świetny" powód do
odejścia, kiedy mężczyzna okazuje rosnące zaangażowanie. Inne kobiety
rozwiązują swoje wewnętrzne konflikty, nieustannie wyszukując mężczyzn,
którzy są dla nich nieosiągalni. Ponieważ ich miłość do takich mężczyzn
nie jest odwzajemniana, mogą one zatem trwać w owym stanie rozkosznie
przygnębiającego pragnienia.

Porządni mężczyźni nie są nieosiągalni, nieznani czy tajemniczy.

Znajdują się pod ręką. Można przewidzieć ich zachowanie. Zadzwonią,

kiedy obiecują, że to zrobią, a mimo to są omijani przez kobiety, gdyż
nie stymulują ich poczucia pragnienia, które tak często mylnie bierze się
za miłość. Niestety wiele kobiet i mężczyzn wydaje się nałogowo trwać
w stanie pragnienia uczucia i nie jest zdolnych do prawdziwej miłości.

DLACZEGO NIEKTÓRZY MĘŻCZYŹNI

WYDAJĄ SIĘ EKSCYTUJĄCY

Na początku trzeba stwierdzić jedno: niektórzy mężczyźni są bardziej

ekscytujący,  dynamiczni  i  interesujący  od  innych.  Jakie  cechy  na  to
wpływają?  Wygląd  zewnętrzny  zazwyczaj  nie  jest  czynnikiem  decydują-
cym.  Wszyscy  oczywiście  mamy  jakieś  własne  preferencje  odnośnie  do
cech  fizycznych  czy  atrakcyjności,  lecz  większość  kobiet  nie  łączy  ich
automatycznie  z  ekscytowaniem  czy  fascynacją.  Czasami  bywa  wręcz
odwrotnie.  Mężczyznę  intrygującego  często  określa  się  takimi  słowami
jak niezwykły, męski, szorstki, tajemniczy. Widać więc, że uroda raczej
nie ma tu nic do rzeczy.

Co zatem kobiety uznają za ekscytujące? To, że ktoś jest bystry,

miały, osiągnął jakiś sukces, ma styl lub pewien szczególny dar, że jest

w nim coś tajemniczego. Często mężczyznę uznaje się za interesującego
ze  względu  na  jego  pozycję,  sławę  czy  posiadaną  władzę.  Większość
kobiet  z  pewnością  nie  uważałaby,  że  Woody  Allen  jest  pociągający,
gdyby odarto go ze sławy. Pociągają jednak również przystojni mężczyźni.
Zapewne  kobiety  w  większości  uznałyby  Paula  Newmana  za  mężczyznę
ekscytującego czy fascynującego, gdyby nawet nie zasłużył się dla filmu.

Decydującym elementem nie jest jednakże uroda, lecz tajemniczość

połączona z jedną lub kilkoma zaletami. Połączenie tajemniczości z jakąś
Pociągającą pozytywną cechą intryguje i budzi ciekawość, a to działa jak
magnes na mężczyzn i kobiety — szczególnie na kobiety, one bowiem
ś

mielej poczynają sobie z płcią przeciwną niż mężczyźni.

Wszyscy jesteśmy produktami naszego wychowania, które istotnie

się różni w zależności od płci. Jak już wcześniej wspomniano, w związkach
z mężczyznami kobiety na ogół szukają napięcia, wyzwania i ekscytacji,
Ponieważ jako dziewczynki były nauczone, że ich głównym celem w życiu
jest związek z mężczyzną. Chłopców natomiast uczono szukać podniety
w pracy i sporcie, a zatem pod tym względem związki z kobietami nie
mają dla nich tak pierwszorzędnego znaczenia. Większość mężczyzn nie

szuka w nich ekscytacji i dreszczyku emocji, a do kobiet
intrygujących i tajemniczych w istocie podchodzi ostrożnie i z obawą.
Kobiety są bardziej skłonne wdawać się w sytuacje niebezpieczne
emocjonalnie, mężczyźni natomiast starają się ich unikać w obawie przed
ewentualną porażką i zagrożeniem.

Pewne cechy u mężczyzn, które kobiety uważają za interesujące, nie

mają  zbyt  interesujących  źródeł.  W  kontaktach  z  kobietami  mężczyźni
przyjmują postawę obronną i odczuwają potrzebę maskowania własnych
lęków i niepokoju. Swoją postawę obronną potrafią maskować w sposób
atrakcyjny,  a  nawet  stylowy.  Ponieważ  w  dzieciństwie  tak  ich  zapro-
gramowano,  starają  się  sprawiać  wrażenie  spokojnych  i  zblazowanych,
choć faktycznie mogą czuć się podekscytowani, zagrożeni czy niepewni
wobec kobiety.

Innym elementem maskowania jest powściągliwość i potrzeba udawa-

nia nieodgadnionego. To także wiąże się ze skrępowaniem i niepokojem
mężczyzny, ale często jest interpretowane przez kobietę jako interesujące.
A więc to, co u mężczyzny jest faktycznie ograniczeniem, przez kobiety
może być widziane jako zaleta. Dlaczego kobiety tak łatwo dają się zwieść?

Luki w informacji o mężczyźnie stwarzają próżnię, którą wypełnia

kobieca fantazja. Maskujący się czy tajemniczy mężczyzna naturalnie
dba o to, by tych luk było jak najwięcej, ponieważ nie ma pewności, jak
zareaguje kobieta, jeśli się przed nią odkryje. Kobiety na ogół zdają sobie
z tego sprawę, a choć mogą narzekać, że muszą zbliżyć się do mężczyzny,
by go poznać, to jednak w rzeczywistości chytrze dają do zrozumienia,
ż

e powściągliwość je intryguje.

Nie ma wątpliwości, że ekscytujący mężczyźni są interesujący. Rzecz

jednak  polega  na  tym,  że  cechy  uważane  za  interesujące  u  jakiegoś
mężczyzny  są  bardziej  odbiciem  jego  lęków  niż pozytywnych właściwości,
które  wytrzymują  próbę  czasu.  Dla  wielu  kobiet  bardziej  ekscytujące  są
informacje ukrywane niż przekazywane otwarcie. Ekscytujący mężczyzna
właściwie obiecuje mniej, niż może się wydawać.

ŹLI CHŁOPCY MOGĄ BYĆ CIEKAWI...

PRZYNAJMNIEJ PRZEZ CHWILĘ

Dlaczego w szkole ,,łobuzy", czyli niegrzeczni chłopcy, pociągają

dziewczęta? Najbardziej pociągający dorośli często przypominają Marlona

grando  albo  Jamesa  Deana  —  autsajderów,  samotników,  gniewnych.
Zwykle uważa się, że w rzeczywistości nie są oni źli, lecz niezależni, pełni
buntu, nie zrozumiani. W szkole średniej tacy chłopcy zajmują dominującą
pozycję i są popularniejsi od innych. Mają w sobie coś tajemniczego
i zdają sobie z tego sprawę. Choć według powszechnie przyjętych zasad
nie powinni być popularni, to jednak są podziwiani, nawet przez chłopców
popularnych  w  myśl  tych  zasad.  To  właśnie  przed  takimi  ,,złymi"
chłopcami matki przestrzegają córki. To oni robią „złe" rzeczy. To oni
są  odważnymi  nonkonformistami.  Swoją  tajemniczością  działają  eks-
cytująco  na  dobrze  wychowane  dziewczęta,  które  wiedzą,  że  chłopcy  ci
umieją  ryzykować  i  mają  kontakt  z  ciemniejszymi  stronami  życia.
Przebywając z nimi, dziewczęta czują się swobodniejsze, pełniejsze życia,
choćby  to  była  tylko  namiastka.  Film  „Bonnie  and  Clyde"  świetnie
pokazuje  ten  pęd,  ową  chęć  buntu  u  kobiety,  chęć  związania  się  ze złym
człowiekiem, by dać upust zakazanym pragnieniom. W rzeczywistości
z chłopcem tego typu można doznać dreszczyku emocji. To samo daje się
powiedzieć  o  jego  dorosłym  odpowiedniku,  ale  taka  ekscytacja  jest
zazwyczaj krótkotrwała.

Urok niegrzecznego chłopca jest w dużej mierze powierzchowny.

Chłopcy tego rodzaju mają trudności z okazywaniem uczuć czy z uzna-
waniem własnych lęków, choć może próbowali to robić. Sprytnie jednak
maskują swoje lęki, co jest typowe dla dorastających chłopców.

Większość z nich z tego wyrasta, ale niektórzy stają się draniami.

KIM JEST DRAŃ?

Spójrzmy prawdzie w oczy. Jakże często stwierdzamy, że drań jest

czarujący. W całej historii ludzkości różnym zawadiakom i hultajom
nadawano romantyczny charakter, a nawet obecnie zarówno kobiety, jak
i mężczyźni przypisują im szczególne moce i zdolności.

Ponadto występuje tu jeszcze dwojakość miary wynikająca z od-

miennego  wychowania  obu  płci.  Kobiet,  które  mają  złą  reputację,  nie
uważa  się  za  atrakcyjne,  natomiast  mężczyźni  o  złej  sławie  są  często
intrygujący i mogą być obiektem fascynacji. Wiele kobiet pociąga ten typ
mężczyzny  mimo  związanych  z  tym  niebezpieczeństw,  ponieważ  dla
kobiety zdobycie drania jest prawdziwym zwycięstwem.

Największym talentem, jakim dysponuje drań, jest wysoce rozwinięta

zdolność rozumienia kobiet. Drań przestudiował ich naturę tak dokładnie,
ż

e dobrze je zna, przynajmniej od strony, która ma dla niego istotne

znaczenie. Jest niegłupi. W rzeczywistości intuicją i wrażliwością na ogół
przewyższa innych mężczyzn. Niestety mimo to jego podstawowe potrzeby
znaczą dlań więcej niż jakakolwiek etyka w stosunku do kobiet.

Kiedy był małym chłopcem, jego matka mogła być kobietą ponętną,

lecz  powściągliwą  w  okazywaniu  uczuć.  Taka  matka  budziła  w  nim
pragnienie  zbliżenia  się  do  niej  połączone  z  lękiem  przed  nią,  ponieważ
nigdy w istocie nie dawała mu miłości, której potrzebował. Zmuszony był
dobrze  poznać  swoją  matkę,  by  wiedzieć,  kiedy  i  jak  skłonić  ją  do
okazywania  mu  uczucia,  i  w  ten  sposób  rozwinął  w  sobie  wyostrzoną
spostrzegawczość  i  wrażliwość  w  stosunku  do  kobiet.  Niestety  dranie
lepiej znają kobiety w porównaniu z innymi mężczyznami.

Drań wie, jak kobiecie sprawić przyjemność i co robić, by czuła się

wyjątkowa  i  piękna.  Kiedy  na  przykład  w  restauracji  czy  w  czasie
przyjęcia  rozmawia  z  kobietą,  na  niej  koncentruje  całą  swoją  uwagę
sprawiając,  że  czuje  się  fascynująca.  Wie,  jak  ją  pobudzić,  i  umie  jej
pochlebić.  Wówczas  ona  ma  cudowne  wrażenie,  że  jest  błyskotliwa  i
mądra, oryginalna i ujmująca. Jak większość dobrych komiwojażerów drań
jest  świetnym  słuchaczem.  Pamiętajcie,  on  musi  wygrać.  To  gra  j      o
wysoką stawkę, a on musi zwyciężyć — bez względu na cenę.

Bob, trzydziestoczteroletni fotografik, pasuje do tego obrazu jak

ulał.  „Wiem,  co  one  chcą  usłyszeć.  Wiem,  że  każda  kobieta  chce  czuć  się
wyjątkowa  i  umiera  z  pragnienia,  by  być  pociągająca  i  mieć  w  sobie  coś
pięknego.  Potrafię  sprawić,  by  uważała  się  za  najwspanialszą  kobietę,
jaką  kiedykolwiek  spotkałem.  Naprawdę  nie  uważam,  żebym  którąkol-
wiek  nabierał,  bo  wierzę  w  to,  co  mówię.  Właściwie  sądzę,  że  wówczas
rzeczywiście  się  zakochuję.  W  takim  momencie  faktycznie  odczuwam
ciepło i zainteresowanie".

Prawdę powiedziawszy, Bob ulega czarowi nie kobiety, lecz chwilo-

wego uniesienia. Kobieta i jej reakcje są dla niego po prostu lustrem. Im
bardziej ona reaguje, tym bardziej on czuje się dowartościowany. Kiedy
nasyci się jakąś kobietą i jej reakcje przestają być dla niego nowością, to
musi od niej odejść. Może jej mówić, że ją kocha, i rzeczywiście w danym
momencie tak uważa, ale nie dba o późniejsze skutki swojego po-
stepowania z partnerką. Ona zaś powoli, lecz niechybnie ulega jego j
rytualnemu podbojowi, a przy tym myśli, że wygrywa, że zdobyła godną
jej nagrodę.

Jakiego rodzaju kobieta daje się na to złapać? Taka, która pozwala,

by głód uczucia przysłonił jej własne spostrzeżenia. A drań o tym wie!
Gra na jej ukrytym pragnieniu idealnego mężczyzny. Właśnie on staje się
tym mężczyzną, a potem obiecuje, łudzi i daje do zrozumienia, że będzie
ją kochał. Oto jest owo magiczne połączenie: idealny mężczyzna obiecu-
jący idealną, romantyczną, głęboką miłość. Wiara w nią ma pewną
fatalną wadę: kobieta ignoruje fakt, że on nigdy nie dostarcza tego towaru.

To trochę paradoksalne, że kobieta, która jest bardzo selektywna

i ostrożna, często wiąże się z draniem. Długotrwałe ostrożne postępowanie
zmuszało  ją  do  tłumienia  w  sobie  potrzeby  zbliżenia  i  uczucia.  Silnie
oddziaływająca  atmosfera,  jaką  stwarza  drań,  potrafi  oszołomić,  a  taka
kobieta  jest  niezwykle  podatna  na  jego  kuszenie.  On  wie,  że  ona  jest
ostrożna,  więc  uwzględnia  to  w  swojej  grze.  Nie  próbuje  na  przykład
samolubnie  i  nietaktownie  zakończyć  pierwszego  wieczoru  w  łóżku.  Jest
cierpliwy i umie czekać. Na zewnątrz szarmancki, zaangażowany i wraż-
liwy — zachowuje się akurat tak, by pobudzić to, co nazywamy „chemią".
W rzeczywistości nikogo nie chce zranić, ale w końcu rani, bo nigdy nie
dostarcza trwałego towaru. Zwykle znika i właśnie wtedy zaczyna się ból.
Dopóki jednak związek trwa, dopóty jest cudowny i świeży.

Nawet ta skłonność do znikania frapuje. Drań wie, że kobiety

wystrzegają się mężczyzn potrzebujących ich opieki, bo nie chcą żyć
z maminsynkiem. Drań jest więc na tyle sprytny, by pojawiać się i znikać
w rytmie, który pozwala mu sprawiać wrażenie mężczyzny silnego
i samodzielnego, co jeszcze bardziej kusi.

Bob świetnie zdaje sobie z tego sprawę: „Po upojnym wieczorze

posyłam kwiaty albo liścik, lecz nie spotykam się z nią co najmniej przez
tydzień".  Dlaczego?  „W  ten  sposób  sprawiam  wrażenie,  że  mam  coś  do
załatwienia  albo  że  w  moim  życiu  może  być  jeszcze  jakaś  inna  kobieta.
Jestem  wystarczająco  pewny  siebie,  by  czekać  do  następnego  spotka-
nia — nie jestem niecierpliwy".

MAGNETYZM DRANIA

Jak dochodzi do tego, że kobiety wiążą się z draniem?

Niektóre  z  nich  po  prostu  dobrze  się  czują  z  niebezpiecznym
połączeniem  Potrzeb:  tęsknoty,  tajemnicy  i  przygody.  Te  silne  i
nieodparte pragnienia Pchają je do  niezdrowych i nie przynoszących
spełnienia związków

z mężczyznami, którzy niewiele dają, ale są interesujący. Istnieją trzy
podstawowe typy drani, którym kobiety nie potrafią się oprzeć: Don
Juan, nieuchwytny kochanek i żonaty.

Don Juan - Trzydziestoletnia Melinda, kustosz galerii sztuki, jeszcze nie
doszła  do  siebie  po  trzytygodniowym  romansie  z  pewnym  plastykiem,
znanym w równym stopniu jako ulubieniec kobiet i rzeźbiarz, który tworzy
oczywiście  akty.  „Wiedziałam,  jaką  ma  reputację,  i  powinnam  zdawać
sobie  sprawę,  że  to  tylko  kaprys"  —  mówi  Melinda.  Chociaż  jest  mądrą
kobietą, to jednak uległa urokowi tego człowieka, a kiedy przestał do niej
przychodzić, była zdruzgotana. „Chciałam być na miejscu tej, z którą żył,
tej drugiej. Było mi z nim wspaniale. Naprawdę bardzo mi go brak".

Trzydziestopięcioletnia Julie projektuje tkaniny i jest właścicielką

drogiego  domu  w  nadmorskim  mieście  w  południowej  Kalifornii.  Od
dwóch lat pozostaje w związku z Grantem. Co pewien czas rozchodzą się
i  ponownie  schodzą.  Grant  jest  przystojnym  czterdziestodwuletnim
akcjonariuszem, który odziedziczył sporo pieniędzy, ale niewiele mu
z nich pozostało. Czterokrotnie był żonaty, za każdym razem krócej niż
poprzednio.  W  okresie  znajomości  z  Julie  ożenił  się  i  rozwiódł  z  dwu-
dziestodwuletnią modelką. Niezależnie od żon miał mnóstwo romansów
i, co jest bardzo typowe, równocześnie z trzema lub czterema kobietami.

Julie uważa go za mężczyznę podniecającego, skomplikowanego

i  rozkosznie  bezbronnego,  który  obawia  się  wszelkiego  prawdziwego
zaangażowania  —  czym  przypomina  jej  ojca.  Julie  dostatecznie  długo
poddaje  się  terapii,  by  z  tego  faktu  zdawała  sobie  sprawę,  a  jednak  nie
potrafi  zerwać  z  Grantem.  Jego  nieuchwytność  i  bardzo  pogmatwane,
wręcz dramatyczne życie uczuciowe, działają na nią pociągająco, nudzą
zaś mężczyźni naprawdę dostępni.

Don Juan bardzo pragnie towarzystwa i aprobaty kobiet. Ich

uznanie  podbudowuje  go.  W  przeciwieństwie  do  przeciętnego  ulubieńca
kobiet  musi  otrzymywać  swoją  „dawkę"  jak  najczęściej,  a  ponieważ
początkowe  oszołomienie  zdobyczą  szybko  mija,  podobnie  jak  we
wszystkich uzależnieniach, Don Juan jest niezmiennie rozczarowany
i znudzony, a wreszcie musi odejść, by szukać kolejnego podboju.

Jaką więc magiczną siłę posiadają ci mężczyźni, co w nich pociąga

tak wiele kobiet? Po pierwsze Don Juan uważany jest za wielką wygraną.
Jego wizerunek jest oszałamiająco atrakcyjny. Don Juan to uosobienie
siły, uroku, czułości — „prawdziwa zdobycz". Wszystkie kobiety marzą

o idealnym partnerze, a Don Juan za pomocą swojego arsenału sztuczek
buduje obraz tak przekonywający, nieodparty i złudny jak pustynny
miraż. Na pozór jest wszystkim, czego kobieta pragnie i potrzebuje.

Don Juan fascynuje ponadto swoją umiejętnością sprawiania, że

kobieta czuje się doceniona i uwielbiana. On jej daje poczucie, że ich
związek jest wyjątkowy i czarowny, często potwierdzając jej wiarę w to,
ż

e jest taka, jaka zawsze chciała być, spełniając jej nadzieję, że kiedyś

właśnie taki mężczyzna ją doceni. Ona po prostu potrzebuje wiary w to,
co on mówi, robi i obiecuje. On potwierdza jej wiarę, że rzeczywiście
jest taki.

Ogólnie mówiąc, atrakcyjność Don Juana wynika z nierozważnych

pragnień kobiet, które chcą wierzyć, że znajdą to, co on obiecuje.
Pragnienia te stają się tak silnie związane z tego rodzaju mężczyznami,
ż

e kobiety często nie zwracają uwagi na oznaki wskazujące, że Don Juan

nie tylko nie jest doskonały, ale właściwie przynosi im szkodę. W obawie
przed koniecznością rezygnacji z pragnienia ideału, co wiąże się z roz-
czarowaniem, niektóre kobiety uporczywie go szukają, w głębi duszy
zdając sobie sprawę, że w swoich poszukiwaniach umyślnie zamykają oczy.

Nieuchwytny kochanek - Nieuchwytny kochanek nie jest tak egzotyczny
jak Don Juan, ale kto wie, czy nie bardziej od niego niebezpieczny. Beth,
trzydziestojednoletnia  pielęgniarka  oddziałowa  w  pewnym  dużym  szpitalu,
od  około  roku  romansuje  z  pewnym  lekarzem  w  tym  samym  szpitalu.
Najpierw zwróciła uwagę na jego łatwość nawiązywania kontaktu
z pacjentami i zaangażowanie w przynoszeniu im ulgi. Potem zaczęła się
z  nim  spotykać  i  wkrótce  uznała,  że  zawsze  pragnęła  takiego  związku.
Dostosowała  plan  swoich  zajęć  do  rozkładu  jego  dyżurów,  czekając
nieraz  do  późnej  nocy,  aż  on  wpadnie,  żeby  się  z  nią  kochać.  Zupełnie
przypadkowo  odkryła,  że  on  spotyka  się  z  kilkoma  innymi  kobietami.
Kiedy zrobiła mu o to awanturę, powiedział: ,,Już taki jestem. Jeśli ci to
nie odpowiada, to się ze mną nie umawiaj". Uznała, że to jej odpowiada...
a raczej, że musi się z tym pogodzić.

Beth prawdopodobnie by się do tego nie przyznała, ale w skrytości

ducha jest przekonana, że jej kochankowi naprawdę na niej zależy i jeśli
tylko będzie się bardzo starała i wytrwa, to on się zmieni. Z pewnością
również on ma swój udział w podtrzymywaniu tego przekonania,
zachowując odpowiednią równowagę w tym, że jest równocześnie dręcząco
bliski i denerwująco nieuchwytny.

Tego rodzaju drań nie jest aż tak zręczny jak Don Juan, ale pod

wieloma względami bardziej od niego podstępny i na dłużej wiąże się
z  kobietami.  Don  Juan  przypomina  jasno  świecący,  kolorowy  płomień,
który  szybko  się  zapala,  wiele  obiecuje  i  równie  szybko  gaśnie,  nieu-
chwytny  kochanek  zaś  przeciwnie  —  umie  stwarzać  i  podtrzymywać
atmosferę  obietnic  i  nadziei,  lecz  w  gruncie  rzeczy  nigdy  nie  spełnia
związanych z nim oczekiwań.

Dwudziestodziewięcioletnia Ginger prowadzi sklep z artykułami

sportowymi. Przed dwoma laty poznała Craiga, badacza biologa, kiedy
oboje uczestniczyli w zawodach trójbojowych. Natychmiast zwróciła na
niego uwagę. Zaimponował jej swoją siłą, niekonwencjonalnością i charak-
terem. Craig powiedział jej, że w poprzednim związku został „głęboko
zraniony", czym ona teraz tłumaczy jego niechęć do głębszego an-
gażowania się.

Nigdy nie ma go tam, gdzie powinien być o danej porze, a czasami

ukrywa się przez wiele dni — wtedy do niej nie dzwoni i w domu nie
odbiera telefonów. Ginger tłumaczy to jego „artystyczną duszą". Craig
bardzo odpowiada jej seksualnie i Ginger uważa, że w końcu da jej coś
więcej niż tylko swoje ciało.

Choć sam nigdy nie jest wierny, Craig wygłasza kazania i wścieka

się na samo napomknięcie, że mogłaby się spotykać z kimś innym.
W sposób drażliwy i gwałtowny domaga się wolności dla siebie, ale
zawsze robi niejasne nadzieje na ich wspólną przyszłość.

Ginger wierzy, że jeśli ktokolwiek może go uszczęśliwić, to tylko ona,

e miłością i zrozumieniem, jakie jedynie ona może mu zapewnić,

ostatecznie go zdobędzie, choćby to miało długo trwać i wiele ją kosztować.

Mimo oczywistych wad i egoizmu Craig ma tyle czasu, by stwarzać

złudzenie,  że  z  czasem  się  zmieni,  jeśli  będzie  traktowany  z
miłością  i  dostatecznym  zrozumieniem.  Chociaż  nigdy  by  nie
powiedział  tego  wprost,  swoimi  słowami  i  postępowaniem  utwierdza
Ginger  w  przekonaniu,  że  do  szczęścia  potrzebna  mu  jest  tylko
odpowiednia  towarzyszka  życia.  Ona  oczywiście  wierzy,  że  jest
odpowiednią kandydatką, i z uporem będzie się starała to udowodnić.

Występujące u kobiety pragnienie dramatyzmu i emocji często każe

jej szukać mężczyzn, których nie można zdobyć, choć ona nie chce w to
wierzyć. Nieuchwytny kochanek jest najodpowiedniejszym partnerem dla
takiej kobiety. Jedyną rzeczą, na którą rzeczywiście można u niego liczyć,
jest to, że zawsze będzie niezależny i nie do zdobycia.

Janet, kierowniczka sekretariatu, od trzech lat pozostaje w niezwykle

męczącym związku z Barrym, który jest filmowcem. Związek ten można
by  nazwać  rozrywką  w  wolnych  chwilach.  Zazwyczaj  Barry  wpada  na
krótko  do  Janet,  kiedy  skończy  pracę,  to  znaczy  po  wyjściu  z  najmod-
niejszej  knajpy,  uczęszczanej  przez  filmowców,  gdzie  je  i  pije  w  tłumie
innych  gości.  Janet  nigdy  nie  miała  z  nim  prawdziwej  randki!  Barry
twierdzi, że umawianie się w mieście za bardzo przypomina mu pracę i że
woli po prostu spokojnie posiedzieć z Janet w domu.

Ich związek jest burzliwy i bezładny. Janet skarży się, że Barry tak

mało weń wnosi. „Kiedy naprawdę jestem wobec siebie szczera, wówczas
wiem, że jemu zależy tylko na tym, by wpaść do mnie i pójść ze mną do
łóżka bez żadnych zobowiązań, a potem wrócić do domu". Sześciokrotnie
przy różnych okazjach oświadczała mu, żeby więcej do niej nie dzwonił
i nie przychodził. Za każdym razem nawet zmieniała numer telefonu, lecz
później sama do niego dzwoniła i wszystko zaczynało się od nowa. Janet
ma pełną świadomość, że w dalszym ciągu będzie czuła się odrzucana
i nieszczęśliwa. Dlaczego?

Janet wierzy, że w końcu zdobędzie Barry'ego i że właściwie stać go

na bliższy związek. Tak bardzo jednak poświęciła się swoim staraniom,
ż

e nie dopuszcza do siebie prawdy, a prawda jest taka, że Barry może

być bardzo kompetentnym filmowcem i na odległość może się wydawać
mężczyzną wartym zachodu, ale całkowicie nie jest zdolny do utrzymy-
wania normalnego związku z Janet i nie jest tym zainteresowany.

onaty drań - Jest to jeszcze jedna odmiana tego samego gatunku.

Podobny do wyżej opisanych mężczyzn, również on dysponuje decydu-
jącym atrybutem — jest nieosiągalny, należy już do innej kobiety. Paula,
trzydziestoczteroletnia analityczka systemowa, od ponad roku ma romans
ze swoim szefem, Ralphem.

„Tak bardzo mi go żal. Ciągnie to nieudane małżeństwo, bo ma

Poczucie  winy  i  odpowiedzialności  wobec  swoich  dzieci.  Jego  żona  nie
rozumie napięcia, w jakim on żyje. Poza tym on mówi, że od lat ze sobą
nie  sypiają.  Wiem,  że  mogłabym  uczynić  go  o  wiele  szczęśliwszym,  i  nie
rozumiem,  dlaczego  jej  nie  zostawi.  Oczywiście  nie  namawiam  go  do
tego... w każdym razie jeszcze nie".

Paula długo będzie się trzymała Ralpha w przekonaniu, że jest

"właściwą kobietą", i zrobi wszystko, by to udowodnić.

Przeświadczenie, że jest się „właściwą kobietą", występuje dość

powszechnie i z pewnością typowy żonaty drań sam się do tego przyczynia.
Ż

ona nigdy go nie rozumie, więc szuka współczucia, zrozumienia i uwagi

u tej „drugiej". Jest przekonywający, kiedy obiecuje zostawić żonę. Może j
nawet  w  to  wierzyć,  gdy  o  tym  mówi,  ponieważ  częściowo  pragnąłby  się
uwolnić od obowiązków wynikających z małżeństwa. Chciałby ponownie
być  kawalerem  i  zacząć  nową  przygodę.  Jednakże  najbardziej  charak-
terystyczną  cechą  żonatego  drania  jest  to,  że  często  obiecuje  opuścić
dom, ale rzadko to robi.

I znów czynnikiem łączącym w tego rodzaju związku jest fakt, że

owa  „druga"  kobieta  albo  nie  potrafi  zrozumieć  swojego  pragnienia
idealnego  mężczyzny,  albo  nie  umie  z  tego  pragnienia  zrezygnować.
Ignoruje oczywiste wady i oszustwa partnera, starając się je tłumaczyć,
a  co  gorsza,  winą  za  nie  obarczając  jego  żonę.  Chęć  uniknięcia  roz-
czarowania, które towarzyszyłoby stwierdzeniu, że partner nie ma zamiaru
się  angażować,  prowadzi  do  jeszcze  większego  rozczarowania.  Głupie
zaślepienie tylko przedłuża z góry przegraną krucjatę.

W POGONI ZA DRANIEM

Niektóre kobiety pragną jednak zdobyć takich nieosiągalnych

mężczyzn. Wcale nie muszą być przy tym nerwowo chore — dość, że po
prostu lubią hazard czy ryzyko. Każdy z nas odczuwa wewnętrzną chęć
kuszenia losu. Wystarczy tylko dobrze się zastanowić nad popularnością
programów reklamowych, eksplozją powieści miłosnych i przyciągającymi
oko artykułami w takich czasopismach jak „Cosmopolitan", by stwierdzić,
ż

e istnieje ogromny rynek na dreszczyk emocji i niebezpieczeństwa

związane z zakazaną miłością.

Wiele kobiet goni za niebezpieczeństwami, o których tu mowa.

Jedną  z  nich  jest  Andrea.  Szczerze  przyznaje,  że  według  niej  ta  pogoń
warta  jest  ewentualnego  bólu  czy  rozczarowania.  „Lubię  polować  na
mężczyzn, którzy dają mi nadzieję na rzeczywiście intensywne i dramatycz-
ne  przeżycia.  Dlaczego  nie?  Wiem,  na  czym  polega  ta  gra,  może nawet
lepiej od nich".

Ona wie, jak flirtować, czarować, kusić. Woli być femme fatale, niż

odgrywać rolę bezbronnej kokietki. Wie, jak należy zarzucać wędkę, by
haczyk został połknięty. „Trzeba ich trzymać tak, by pragnęli cię coraz
bardziej, a nie uciekali. Nigdy nie wychodzę z przyjęcia z mężczyzną

dopiero co poznanym. I to ja biorę od niego numer telefonu, zamiast
dawać mu swój. Wolę sama kierować grą".

Skoro jakaś kobieta ugania się za draniami, to musi znać swoje

ofiary nawet lepiej niż one ją. Jeżeli chce być nieustannie atrakcyjna dla
Don  Juana,  to  musi  rozumieć  jego  potrzebę  zdobywania.  Ona  nigdy  nie
może  dopuścić  do  tego,  by  on  całkowicie  narzucił  jej  swoją  strategię.
Przez  cały  czas  musi  się  mieć  na  baczności.  Jeśli  wszystko  to  potrafi,
wówczas  on  będzie  stale  do  niej  wracał.  Powinna  tak  postępować,  by
jemu  się  wydawało,  że  to  on  ją  zdobywa.  Pamiętajcie  jednak,  że  takie
ż

ycie jest parszywe, bo wtedy kobiecie nigdy nie wolno okazywać, jak

bardzo jej zależy na danym mężczyźnie albo jak bardzo go potrzebuje.

W wypadku drani umiejętność zdobywania ma pierwszorzędne

znaczenie.  Don  Juan  ciągle  szuka  nowości,  podboje  bowiem  nigdy  go
naprawdę  nie  zadowalają,  podsycając  tylko  pragnienie  nowej  partnerki.
Tego drania chyba najtrudniej zapędzić w kozi róg, gdyż kobiety, które
on  wybiera,  chciwie  ulegają  jego  żarliwości  i  czarowi.  Ledwie  zdążą
wyszeptać  słowa  przyzwolenia,  on już odchodzi w poszukiwaniu kolejnej
ofiary, spragnionej i chętnej.

Nawet z nieuchwytnym kochankiem, który jest wierniejszy, umiejęt-

ność  zdobywania  odgrywa  kluczową  rolę.  Kobieta  pragnąca  utrzymać
przy sobie takiego mężczyznę musi nauczyć się doprowadzać go do tego,
by  szalał  za  nią  tak  jak  ona  za  nim  —  a  może  nawet  jeszcze  bardziej.
Musi  odłożyć  na  bok  swoją  miłość  i  żądzę.  Musi  nauczyć  się  skutecznie
ukrywać swoje potrzeby, pragnienia i marzenia. Nigdy ich nie okazując,
musi sprawiać wrażenie osoby z dystansem, pełnej rezerwy i niedostępnej.
Takie  postępowanie  zmusza  każdego  ambitnego  drania  do  szalonych
wysiłków, nastawionych na przełamanie jej obrony i zdobycie jej serca.

Kłopot z tą strategią polega nie na tym, że jest nieskuteczna, bo jest,

ale ponieważ na dłuższą metę tak bardzo męczy. Nic nie wyczerpuje
bardziej niż życie w kłamstwie, a właśnie do tego sprowadza się związek
z draniem. Pamiętajcie, chcąc utrzymać przy sobie mężczyznę tego typu,
kobieta nigdy nie może okazać, jak bardzo ją boli brak zaangażowania
z jego strony czy jak bardzo jej na nim zależy.

Kolejnym problemem, jaki staje przed kobietą, która pragnie

Poradzić sobie z draniem, jest konieczność znacznego ograniczenia się
w okazywaniu swoich emocji i przyjęcia postawy osoby trudnej do
zdobycia. Musi ona zapomnieć o związku partnerskim i stale mieć się na
baczności, by nie ujawniać swoich prawdziwych uczuć. Nie wolno jej też

swobodnie wyrażać gniewu czy oburzenia, kiedy partner ją rani, zdradzaj
albo rozczarowuje, ponieważ na przykład łzy dowodzą, że jej na nim
zależy.

Drań żonaty nieco się różni od pozostałych tym, że faktycznie się

angażuje — to znaczy, dopóki nie zaczyna się stawiać żądań czyj
ultimatum. Chcąc utrzymać go przy sobie, kobieta nie może go zmuszać
do podejmowania decyzji. Jeśli uda jej się powstrzymać przed stawianiem
sprawy na ostrzu noża — „Żona albo ja!" — związek będzie trwał.

Jedno jest jasne — drań tego typu nie porzuca żony bez względu na

powód. Kochance, która nie chce stracić jego zainteresowania, nie wolno
doprowadzać  do  tego,  by  czuł  się  zbyt  rozdarty  czy  winny.  Musi
wyglądać na zadowoloną i musi zrozumieć, że zajmuje drugie miejsce poi
rodzinie.  Boże  Narodzenie,  Wielkanoc  i  sylwestra  żonaty  drań  zawsze]
spędza z rodziną. Nie ma żadnej gwarancji, że poświęci kochance chociaż
swoje  urodziny  czy  imieniny  —  żona  może  mu  inaczej  zaplanować
wieczór tego dnia.

onaty drań w domu czuje się fatalnie i ciągle opowiada o tym

kochance. Jest to dla niej niesłychanie ważne, pozwala bowiem wyciągnąć
odpowiednie wnioski. Kochanka musi ustępować tam, gdzie żona stawia
żą

dania, tolerować to, co złości żonę, okazywać miłość i zrozumienie

w okolicznościach, w których żona wymaga poprawy. Kontrast ten
uwydatni jego złe samopoczucie w domu i pretensje do żony, działając)
na korzyść kochanki.

Jeżeli żonaty drań rzeczywiście opuszcza żonę, to wówczas istnieje

duże prawdopodobieństwo, że tak samo postąpi z kochanką. Kochanka
może być pretekstem do odejścia od żony, ale bywa, że pragnienie
swobody obejmuje również chęć ostatecznego uwolnienia się od kochanki.

Czy dranie naprawdę są warci czasu i miłości kobiety? Mężczyźni są

interesujący i faktycznie wzbudzają w kobietach intensywne uczucie
ożywienia, wewnętrznej wibracji. Rzeczywiście mają wiele fascynujących
cech i tylko szkoda, że one tak szybko bledną. A może nie szkoda
może jest to częścią owego uroku, wyzwania, ekscytacji. Mężczyzna taki]
potrafi być interesujący, tajemniczy i może szczerze coś obiecywać, lecz
pod tym całym złotym blaskiem kryje się jednak drań.

Rozdział szósty

MĘŻCZYŹNI, KTÓRZY SPRAWIAJĄ, ŻE

KOBIETOM CHCE SIĘ WYĆ

Istnieje kilka typów mężczyzn, o których z dużą dozą praw-

dopodobieństwa można powiedzieć, że w końcu doprowadzają kobiety
do szału. Niektórzy początkowo są czarujący, a potem się zmieniają, inni
są atrakcyjni ze względu na wartości, jakie kobiety mają nadzieję w nich
znaleźć. I jedni, i drudzy prędzej czy później sprawiają, że kobiety
dochodzą do stanu frustracji, w którym chce im się wyć.

MILCZEK

Pewnych mężczyzn otacza tajemnicza atmosfera, jak gdyby emanował

z  nich  twardy  charakter,  co  wynika  z  ich  zasadniczo  egoistycznej,
powściągliwej i ostrożnej natury. Mężczyzna tego rodzaju potrafi być tyle
niebezpieczny, co atrakcyjny i intrygujący. Kobietę może pociągać to, co
widzi w jego nieczułym charakterze jako siłę, zapewniającą jej potencjalne
bezpieczeństwo. Użyliśmy słowa „potencjalne", ponieważ bezpieczeństwo
to nigdy nie staje się jej udziałem ze względu na to, że taki mężczyzna nie
dzieli się sobą, ani nawet w istocie szczerze nie otwiera się przed kobietą.
Całą  emocjonalną  pracę  każe  jej  wykonywać  za  nich  oboje.  On  ustawia
dekoracje, a ona tańczy koło niego, próbując odczytać jego myśli. Ona
wie, że pragnie bezpieczeństwa, które może jej dać poczucie bliskości jego
siły,  lecz  on  nigdy  nie  pozwala  jej  zanadto  do  siebie  się  zbliżyć.  Ona  to
uwielbia  i równocześnie tego nie cierpi. Wie, że pociąga ją cecha, którą
musi i stanowczo chce zmienić.

Dwudziestoośmioletnia Arlene jest miłą i towarzyską urzędniczką

bankową. Kiedy poznała Toma, była pewna, że to jest to. Określała go
jako mężczyznę „emocjonalnie trochę za bardzo powściągliwego" jak na

jej gust, ale sądziła, że wszystko się zmieni, gdy tylko on zorientuje się, że
może jej ufać. Myślała, że rozumie jego zachowanie, które jej zdaniem
wynikało z opanowania, a może z chęci ukrycia jakichś zadawnionych ran.
Tom w najmniejszym stopniu nie reagował na jej potrzeby, lecz Arlene
wmówiła sobie, że to jej wina, bo niezbyt wyraźnie mu je komunikowała.

Wzięli ślub po ośmiu miesiącach od chwili poznania. Arlene uważała,

e małżeństwo pozwoli jej przynajmniej czuć się kochaną przez Toma.

Była absolutnie przekonana, że skoro będzie dostatecznie go kochała bez
ż

adnych zahamowań, to on się przed nią otworzy, że używając miłości

jako klucza, wejdzie do jego serca i wreszcie zacznie korzystać ze skarbów,
które niechybnie są tam ukryte. Było to oczywiście przyjemne marzenie —
ale nigdy do tego nie doszło. Na zewnątrz twardy i opanowany, Tom był
taki sam w środku. Twierdził, że kocha Arlene, lecz ona w ogóle tego nie
odczuwała, nigdy bowiem nie okazywał jej miłości, której ona potrzebowała
i pragnęła. Rozwiodła się z nim po roku bolesnego pożycia.

Arlene popełniła błąd, decydując się na związek z Tomem. Wzięła

jego ostrożną, powściągliwą naturę za tajemniczość. Tom w istocie nie
bronił dostępu do jakichś ukrytych skarbów, lecz z determinacją próbował
uchronić swoją niepewność przed ujawnieniem. Kiedy Arlene zdała sobie
z tego sprawę, wówczas siła Toma przeobraziła się w jej oczach w kruchy,
rozpadający się mur obronny. Cudowna tajemniczość Toma okazała się
strachem.

Milczek albo obawia się swoich potrzeb związanych z zależnością,

albo  zdołał  siebie  przekonać,  że  ich  w  ogóle  nie  odczuwa.  Jest  bardzo
atrakcyjny  dla  wielu  kobiet,  które  błędnie  biorą  jego  powściągliwość  za
dowód  siły  i  opanowania.  Szybko  jednak  pojawiają  się  problemy,  kiedy
kobieta zaczyna chcieć czegoś więcej. Miłość wszystkim nam kojarzy się,
przynajmniej  częściowo,  z  poczuciem,  że  jesteśmy  potrzebni  partnerowi  —
potrzebni  emocjonalnie.  Milczek  nie  może  sobie  pozwolić  na  to,  by
potrzebował  kogoś  w  stopniu  umożliwiającym  bliską  więź,  która  daje
zadowolenie,  wówczas  bowiem  musiałby  się  przyznać,  że  jest  słaby
i  bezbronny.  Dawne  zabliźnione  rany  mogły  zniszczyć  jego  zdolność
głębokiego odczuwania tego.

W miłości wszystkim nam potrzebne jest to, by partner był od nas

zależny — nie materialnie, lecz w sensie emocjonalnym. Milczek jednak
nigdy sobie nie pozwoli na takie uzależnienie, które prowadziłoby do
bliskiej więzi, wymagającej dzielenia się sobą. On funkcjonuje jako układ
samowystarczalny. Nawet najgorętsza miłość kobiety nigdy nie będzie

zdolna przebić jego tarczy ochronnej, która jest zbyt twarda, zbyt

zastarzała.

Innym niezbędnym czynnikiem więzi między kobietą a mężczyzną

jest  wzajemne  zaufanie. Milczka rozpoznaje się po jego skrytości. Osoba
skryta  chroni  coś  w  obawie,  że  to  straci,  że  ktoś  jej  to  odbierze  i  ją
zdradzi.  Kiedy  kobiety  poznają  skrytego  mężczyznę,  wówczas  powinny
pamiętać, że jego postawa wiąże się z jego przeszłością i nie ma z nimi
nic wspólnego.

Zaufanie powstaje w procesie dawania i brania. Sprawia, że kobieta

i mężczyzna coraz bardziej wzajemnie odkrywają się przed sobą. Milczek
zaś  nie  może  ryzykować  i  otworzyć  się  emocjonalnie;  nie  narazi  się  na
niebezpieczeństwo rozdrapywania dawnych ran i powrotu do bolesnych
wspomnień.  Najczęściej  nawet  nie  wie,  co  ukrywa,  albo  nawet  nie  zdaje
sobie  sprawy,  że  w  rzeczywistości  zachowuje  się  nieufnie  i  że  przyjmuje
postawę  obronną.  Milczek  nie  może  nikomu  ufać  i  przed  nikim  się  nie
otwiera.

Nie umie kochać, ponieważ miłość i oddanie wymagają ujawniania

własnych potrzeb i własnych słabości. Jeśli będąc osobą dorosłą jeszcze
nie nauczył się kochać, to żadna kobieta nie potrafi go tego nauczyć,
choćby miała największą cierpliwość. To głupota wierzyć, że jest inaczej.

W pogoni za takim mężczyzną kobiety nie umieją poprawnie

identyfikować jego silnych i słabych stron. Kiedy go spotykasz, to możesz
być  przekonana,  że  dysponujesz  magicznym  napojem,  który  go  zmieni,
wyzwalając w nim to, co twoim zdaniem jest ukrytą zdolnością kochania,
ale nic z tego nie wychodzi. W rzeczywistości im bardziej kobieta kocha
mężczyznę  tego  typu,  im  bardziej  jej  na  nim  zależy,  tym  większe
prawdopodobieństwo, że go od siebie odstręczy. Bliska więź jest dla niego
wrogiem  —  wzbudza  w  nim  piekielny  strach.  Jeśli  on  sam  nie  odejdzie
pierwszy,  wówczas  staniesz  się  tak  sfrustrowana koniecznością dźwigania
na własnych barkach całego życia emocjonalnego i okazywania czułości za
was obojga, że wreszcie skończysz z tym związkiem — jeżeli jesteś mądra.

MĘŻCZYZNA NIBY-WYZWOLONY

Początkowo mężczyzna niby-wyzwolony może być rozbrajająco

atrakcyjny dla kobiet. Jest wręcz ucieleśnieniem mężczyzny wyzwolonego,
idealnym i naturalnym dopełnieniem współczesnej kobiety. Akceptuje

proponowane przez nią zmiany, a nawet je popiera. Wydaje się delikatny
i czuły, bezbronny i otwarty — prawdziwe marzenie. Marzenie to
jednak często przekształca się w koszmar.

Mężczyzna tego typu interpretuje dążenia ruchu kobiecego jako

zaproszenie  do  okazywania  większej  otwartości  emocjonalnej.  Fałszywie
odbiera  tę  nową  formę  swobody  jako  patent  na  użalanie  się,  który
pozwala  nieustannie  wyrażać  swoje  lęki  i  niepewności,  często  aż
do  całkowitego  rozstroju.  Mężczyzna  niby-wyzwolony  jest  oczywiście
zupełnie  inny  niż  wcześniej  opisany  mężczyzna  zamknięty  w  sobie.
Dla  wielu  kobiet  stanowi  mile  widzianą  zmianę  jako  ktoś,  kto  będzie
się  sobą  dzielił  i  otwierał  uczuciowo.  Znakomicie,  ale  niektórzy  męż-
czyźni  w  tym  przesadzają.  Nawet  wówczas,  gdy  kobiety  czują,  że
to  przesada,  nie  wierzą  jednak  własnemu  instynktowi  i  nie  uciekają
od nich.

W pewnym sensie taki mężczyzna właściwie powinien im się podobać.

Skoro szukają w sobie nowych i dotychczas ukrytych męskich pierwias-
tków osobowości, oczekując od mężczyzn, że to zaakceptują i będą je za
to kochali, więc z kolei same powinny tolerować większą otwartość
i bezbronność u mężczyzn.

Kiedy Marv i Marlena zgłosili się na zajęcia terapeutyczne z parami,

Marv  powiedział,  że  nie  mają  żadnych  szczególnych  problemów  we
współżyciu,  a  raczej  zależy  im  na  tym,  by  ich  związek  stał  się  bardziej
dynamiczny  i  doskonalszy,  a  oboje  interesują  się  procesem  terapii  jako
ś

rodkiem rozwoju osobowości.

Trzydziestodwuletni Marv dorywczo zajmuje się stolarstwem i pisze,

nie publikowane powieści. Trzydziestoczteroletnia Marlena jest kierow-
niczką biura pewnej spółki importowo-eksportowej i jedynym stałymi
ż

ywicielem w ich domu. Oboje działają w ruchu antyatomowym i liberal-

nym, z tym że Marv jest aktywniejszy od Marleny, ponieważ nie pracuje
na stałe i ma więcej wolnego czasu.

Oboje są inteligentni, atrakcyjni i przystojni. Już podczas pierwszej

sesji,  kiedy  Marv  nieustannie  mówił,  chwilami  rzucając  spojrzenia  na
Marlenę  w  oczekiwaniu  aprobaty,  stało  się  jasne,  że  jest  on  mężczyzną
narcystycznym,  niby-wyzwolonym.  Wcale  nie  interesowało  go  udos-
konalenie  związku  z  Marlena,  lecz  potrzebował  jedynie  większego
audytorium dla swoich nie kończących się analiz własnej osobowości.

Marlena ujawniła, że Marv zdecydowanie woli rozmawiać o ich

związku i o sobie niż o czymkolwiek innym. W końcu przyznała, że czuje

się wyczerpana tymi ciągłymi rozmowami i bezustannym analizowaniem
tego, „gdzie teraz ze sobą jesteśmy".

Marv ukrywa fakt, że jest emocjonalną pijawką, osobą, która tylko

bierze. Mając okazję uzasadnienia swojej niepewności i swoich potrzeb,
jest tak zadowolony i czuje taką ulgę, że nie zdaje sobie sprawy z tego,
ż

e bierze bez dawania. Szczerze wierzy, że jego emocjonalne rozwolnienie

jest jakimś szczególnym darem. Ukrywa swoje lęki i swoją bierność pod
płaszczykiem delikatności i wrażliwości, żywiąc nadzieję, że kobieta tego
nie odkryje.

W początkowej fazie związku mężczyzna taki oszałamia. Jest

mistrzem  słowa  —  może  nawet być poetyczny. Jego sprawność pod tym
względem  pozwala  kobiecie  myśleć,  że  powinien  ją  sycić,  a  tymczasem
czuje  się  wydrenowana.  On  szuka  pocieszenia  i  ukrywa  to  w  pięknym
opakowaniu,  które  sprawia,  że  kobieta  czuje  się  uprzywilejowana,
potrzebna,  ale  w  końcu  może  dojść  do  wniosku,  że  dla  niego  jedynym
interesującym  tematem  rozmowy  zdaje  się  ich  związek  —  albo  on  sam!
Ona chce, żeby on jej się podobał. Uważa, że powinien jej się podobać.
Przecież  jest  otwarty,  prawda?  Ona  „ma  kontakt"  z  jego  uczuciami.
Dlaczego więc chce jej się wyć? Być może wreszcie uświadamia sobie, że
on woli mówienie o związku od samego związku.

Mężczyźni tacy są wrażliwi, co może być dla kobiety atrakcyjne.

Kłopot jednak w tym, że z upływem czasu ich wrażliwość staje się coraz
bardziej jednostronna, konsekwentnie kierowana na siebie.

Kobiety naprawdę chcą wiedzieć, co mężczyzna czuje, ale nie chcą

słuchać tego przez cały czas. Związek z takim przesadnie emocjonalnym
mężczyzną  może  w  końcu  doprowadzić  je  do  szaleństwa.  W  pewnym
momencie  czują,  że  same  kryją  się  za  kurtyną  niewrażliwości,  o  co
przedtem  oskarżały  mężczyzn.  Chce  im  się  wrzasnąć:  „Zamkniesz  się
wreszcie,  zaczniesz  mnie  kochać  i  przestaniesz  bez  końca  o  nas  gadać!?"
Pytanie  „Gdzie  się  teraz  znajdujemy?"  w  ustach  mężczyzny  tego  typu
zbyt często oznacza chęć mówienia o jego stosunku do ciebie, do siebie
samego,  a  także  do  waszego  związku  —  on  o  tym  mówi,  zamiast
Pozwolić, by związek wasz po prostu się rozwijał.

Milczek jest zbyt zamknięty w sobie, a mężczyzna niby-wyzwolony

jest zbyt otwarty i przy tym obnosi swoje niepewności jak medale na
wypiętej piersi.

Próba uwolnienia takiego mężczyzny od jego kłopotów emocjonal-

nych może dać kobiecie poczucie siły, ale to pułapka. Najlepiej z nim

zerwać. Może w ten sposób oddasz mu nawet przysługę, bo wtedy będzie i
zmuszony sam sobie radzić ze swoimi niepewnościami, nie obarczając
odpowiedzialnością za to kobiety, która zechce cierpliwie to znosić.

Niektórzy mężczyźni doprowadzający kobiety do tego, że chce im

się  wyć,  są  z  zasady  nie  do  naprawienia.  Mądre  kobiety  ich  omijają,  i
choćby sprawiali wrażenie osób w najwyższym stopniu interesujących czy I
intrygujących,  a  należą  do  nich  milczki  i  mężczyźni  niby-wyzwoleni.
Istnieją  jeszcze  dwa  inne  typy  mężczyzn  działających  straszliwie  frustrująco
na  kobiety,  ale  ich  wady  można  złagodzić,  jeżeli  kobieta  dobrze  znosi
frustrację  i  zdolna  jest  pokonać  związane  z  tym  trudności.  Mężczyźni  ci
to wieczny młodzik i zrażony.

WIECZNY MŁODZIK

Mężczyzna tego typu zatrzymuje się w rozwoju pod koniec okresu

dojrzewania,  to  znaczy  około  dwudziestego  piątego  roku  życia.  Jego  nie
wypowiedziane  i  nie  uświadomione  credo  to  „zawsze  będę  miał  dwadzieś-
cia  pięć  lat".  Czasem  trudno  wykryć  u  niego  tę  niedojrzałość,  ponieważ
odbija  się  ona  ujemnie  raczej  na  strukturze  emocjonalnej,  zmniejszając
jego  zdolność  do  pełnego  uczestniczenia  w  związku  z  kobietą,  niż  na
cechach zewnętrznych.

Na zewnątrz pod wieloma względami jest on człowiekiem szalenie

atrakcyjnym. Może być chłopięco zuchowaty i pewny siebie. Mężczyzna
taki często pracuje na stanowiskach wymagających kontaktu z ludźmi
a że jest wymowny i bezpośredni, łatwo więc go nawiązuje. W jego
towarzystwie ludzie dobrze się czują.

Greg, przystojny i atletycznie zbudowany sprzedawca jachtów

zajmuje  drogi  apartament  w  bloku  nie  opodal  mariny.  Z  tarasu  swojego
mieszkania może zobaczyć własny jacht, kołyszący się na wodzie, a także
basen  i  korty  tenisowe  z  tłumem  opalonych  kobiet  i  mężczyzn.  W  wieku
trzydziestu sześciu lat Greg ciągle uważa się za człowieka młodego, który
większość  czasu  i  energii  winien  poświęcać  budowaniu  kariery.  Niepilno
mu  do  małżeństwa.  W  istocie  powtarza  sobie  i  swoim  raczej  nierzadko
zmienianym  partnerkom,  że  zanim  się  ustatkuje,  chciałby  mieć  więcej
czasu na pracę, podróże i rozrywki.

Greg twierdzi, że prowadzi „fajne" życie. Codziennie uprawia jogging i

pracuje. Wygląda młodo, jest opalony i harmonijnie zbudowany,

modnie się ubiera. Uważa, ze nie musi się śpieszyć z szukaniem „idealnej
kobiety" dla siebie, że ma na to mnóstwo czasu.

Wszystko to właściwie tłumaczy, dlaczego Greg nie wyrasta z wieku

młodzieńczego. Mówi o odpowiedzialności i angażowaniu się, ale ucieka,
kiedy  kobieta  zaczyna  tego  od  niego  wymagać.  Potrafi  być  szczerze
oddany jakiejś kobiecie, ale nie chce dojrzeć i żyć z nią jak dorosły. Kiedy
jego  związki  z  kobietami  dochodzą  do  momentu,  gdy  rzeczą  naturalną
jest przejście do etapu większego zbliżenia, Greg zaczyna się bać
i wycofywać. Zamiast spojrzeć prawdzie w oczy i przyznać się do swojego
lęku przed wejściem w życie dorosłe, w sposób typowy zostawia kobietę,
oskarżając  ją  o  to,  że  jest  „zależna,  zaborcza,  zbyt  wiele  wymaga  i  się
narzuca".  Z  głęboką  niechęcią  podchodzi  do  dojrzewania,  do  czego
również  nie  chce  się  przyznać.  Jest  zaślepiony  swoją  młodzieńczością,
którą wykorzystuje jako tarczę przed bliższym związkiem.

Wieczny młodzik najbardziej obawia się usidlenia, ponieważ nie jest

całkowicie pewny swojej autonomii. Zarówno konieczność dawania, jak
i możliwość brania wyzwala w nim głęboko ukryty lęk przed zależnością.
Ghcąc ukryć ten lęk mężczyzna taki doprowadza do bardzo bliskich
kontaktów, ale broniąc się przed nim, zawsze postępuje tak, by na tym
się skończyło, by nie dopuścić do małżeństwa.

Wiecznego młodzika łączą raczej płytkie związki z kobietami, a jeśli

już o tym mowa, to nawet jego przyjaźnie z mężczyznami są równie
płytkie. Często uważa się za poszukiwacza przygód, jednakże do przeżycia
największej przygody — małżeństwa — nigdy nie jest całkiem gotowy.

Początkowo może być ujmujący, ponieważ na zewnątrz prezentuje

się znakomicie. Potrafi pięknie mówić, dzięki czemu wydaje się cudownym
mężczyzną, a jego słowa sprawiają, że kobieta czuje się przy nim
wspaniale. Kłopot polega na tym, że on świetnie zaczyna, ale nie umie
ś

wietnie kończyć. Wieczny młodzik działa niezwykle frustrująco na

kobiety,  kiedy  bowiem  one  w  naturalny  sposób  pragną  pogłębić  to,  co
wydaje  się  obiecującym  związkiem,  wówczas  mężczyzna  ten  zaczyna  się
Powoli  wycofywać.  Gdyby  dopuścił  się  jakiejś  prawdziwej  podłości,
wtedy kobieta mogłaby się od niego uwolnić i cieszyć, że się go pozbyła.
Ale on tego nigdy nie robi — jego jedyną wadą jest niechęć do stawania
się dorosłym, czym doprowadza kobietę do szału.

Wspomnieliśmy już, że mężczyzn takich można naprawić, i rzeczywiś-

cie można. Jeśli im się poświęci dostatecznie dużo czasu i cierpliwości, to

dojrzewają, żenią się i zakładają rodzinę. Krytycznym okresem dla
nich

wydaje się wiek około trzydziestu dziewięciu lat. Wówczas bowiem]
zaczynają wpadać w panikę, gdyż trudno im zaprzeczyć, że są w średnim
wieku. Kiedy nauczą się wierzyć w swoją niezależność, wtedy przestają
się bać usidlenia i bliższego związku. Zaczynają jasno zdawać sobie
sprawę, że są śmiertelni, i nie chcą zostać samotnymi starcami.

O ile nie polecalibyśmy młodszych przedstawicieli tego typu męż-

czyzn, o tyle starsi wcale nie są źli. Jeśli któraś z was pozna kogoś takiego
i chce pogłębić swój związek z nim, to musi pamiętać o kilku ważnych
sprawach.

Mężczyzna taki jest zdolny do normalnego, zdrowego uzależnienia

się  od  kobiety,  choć  się  tego  boi.  Nie  rozumiejąc,  że  on  naprawdę  jej
potrzebuje i że stać go na normalny związek, większość kobiet popełnia
błąd.  W  typowy  sposób  zbyt  pośpiesznie  nakłaniają  go  do  małżeństwa
a tym samym jedynie zniechęcają go do siebie. Nie znaczy to, że kobiecie
nie  wypada  tak  postępować,  bo  oczywiście  wypada,  ale  powinna  z  tym
zaczekać,  czynnik  czasu  bowiem  ma  tutaj  wpływ  decydujący.  Mężczyzna
taki  najprawdopodobniej  potrafi  silnie  związać  się  z  kobietą,  która
będzie dostatecznie cierpliwa, by pozwolić mu na to, żeby najpierw zaczął
jej bardzo potrzebować. Dopiero wówczas i tylko wówczas, gdy on jest
już  z  nią  tak  związany,  że  nie  chce  odejść,  kobieta  może  stawiać  ni
żą

dania w sprawie małżeństwa.

ZRAŻONY

Jest rzeczą naturalną, że w czasie separacji czy po rozwodzie zarówno

kobiety, jak i mężczyźni doznają uczucia, na które składa się mieszanina
bólu, goryczy i świadomości odrzucenia. Na szczęście u większości z nil
rany te z czasem się zabliźniają, a najlepszym lekarstwem jest nowa
miłość.

Kobiety i mężczyźni zwykle cierpią jednakowo, ale istnieją rany

typowe dla mężczyzn i należy je zrozumieć. Mężczyzna zrażony może
przez jakiś czas doprowadzać kobietę do szału, lecz w istocie daje się
wyleczyć i naprawić. Mężczyźni tacy często okazują się znakomity
partnerami przede wszystkim dlatego, że trwale wiążą się uczuciowo.

Są dwa rodzaje ran. Najbardziej bolesna jest oczywiście utrata

partnerki i rodziny, a drugi rodzaj to utrata niezależności finansowej
Utrata rodziny działa rujnująco na psychikę większości rozwiedzionych
mężczyzn. Nagle zostają sami w nowym mieszkaniu lub w pokoju

hotelowym; czują się zagubieni, zdezorientowani i opuszczeni. Mężczyzna
taki zazdrości swojej żonie, która najczęściej pozostaje w ich domu, w tak
dobrze znanym i — przynajmniej jego zdaniem — bezpiecznym otoczeniu.
Być może dopiero wówczas niektórzy z tych mężczyzn po raz pierwszy
uświadamiają sobie ze smutkiem i goryczą, jakie to ważne usłyszeć
„tatusiu", kiedy po pracy wraca się do domu.

Do pogłębienia owego poczucia izolacji, jakie jest udziałem roz-

wiedzionych  mężczyzn,  przyczynia  się  nieustanna  świadomość,  że  mimo
nieszczęścia, które ich spotkało, w dalszym ciągu muszą ciężko pracować,
by zdobyć pieniądze. Słowa pewnej piosenki z zachodnich stanów mówią:
"Nie  mogę  już  przepołowić  połowy,  która  mi  została".  Dla  wielu
mężczyzn rozwód oznacza kłopoty z pieniędzmi, zniszczenie niezależności
finansowej  i  wygodnego  stylu  życia,  na  co  tak  długo  i  ciężko  pracowali.
Oczywiście kobiety tak samo cierpią z powodów finansowych, ale celem
tej książki jest przedstawienie wam męskiego punktu widzenia.

Po rozwodzie mężczyźni przeważnie czują się „wypruci". Goryczą

napawa  ich  fakt,  że  w  procesie  rozkładu  małżeństwa  słusznie  czy
niesłusznie  odczuwali  bezradność.  Z  tą  bezradnością  często  łączy  się
poczucie pustki wynikającej z przyznania dzieci matce. Ponadto koniecz-
ność  prowadzenia  samotnego  życia  zwiększa  wydatki,  co  powoduje
rosnące  kłopoty.  W  trudnych  i  ciężkich  momentach  mężczyźni  tacy  nie
mają pewności, czy sobie poradzą.

Chociaż w porównaniu ze swoimi żonami dysponują większą

swobodą w kontaktach z płcią przeciwną, jednak wydaje im się, że to
wszystko jest snem. Zdradzają skłonność do nadużywania alkoholu
i narkotyków, co jeszcze zwiększa ich depresję.

Mężczyzna świeżo po rozwodzie jest otwarty, chętny do rozmowy,

gotów  się  wywnętrzać,  choć  nazbyt  często  ewoluuje  w  stronę  nudnego
użalania  się  nad  sobą,  czym  w  końcu  doprowadza  kobiety  do  szału.
Mimo  to  jego  chęć  kontaktowania  się  z  kobietami  i  szukania  nowego
związku wywiera nie najgorsze wrażenie na wielu z nich.

Mężczyzna niedawno rozwiedziony ma skłonność do rozmów o swo-

jej  byłej  żonie  i  do  narzekania  na  liczne  niesprawiedliwości,  jakie  go
spotkały.  Może  to  przybrać  tak  bardzo  nudną  formę,  że  słuchająca  go
kobieta  szybko  zaczyna  zdradzać  ochotę  do  ucieczki.  Zastosujcie  się  do
naszej  rady  i  po  jakimś  czasie  przestańcie  być  dobrymi  słuchaczkami.
Nadmierne  użalanie  się  nad  sobą  źle  mu  robi  i  jest  zdecydowanie  mało
romantyczne dla każdej kobiety.

Mężczyzna zrażony często sprawia pewien kłopot, który może

złamać serce kobiety. Bezdzietna kobieta w wieku 32—40 lat jest w stanie
związać się z rozwiedzionym mężczyzną w tym samym wieku lub starszym,
lecz mającym już własne dzieci. Jest rzeczą niezwykle dla niej ważną, jeśli
chce  mieć  dzieci,  by  o  swoim  pragnieniu  powiedziała  mężczyźnie  w  po-
czątkowym  okresie  znajomości.  Wielu  rozwiedzionych  mężczyzn  ma
dobre zamiary, ale nie pragnie zakładać nowej rodziny. Mężczyzna taki
może niezobowiązująco mruknąć: „No, jeśli wszystko pójdzie dobrze, to
może i chciałbym mieć jeszcze jedno dziecko". To jednak nie wystarcza.
Kobieta  musi  mieć  jasną  odpowiedź  albo  powinna  zmienić  obiekt
zainteresowania. Zainwestowanie cennych lat tylko po to, by skończyć
z  mężczyzną,  który  ma  zdecydowanie  inne  marzenia,  to  prawdziwa
tragedia.

Mężczyźni, którzy rozwiedli się przed rokiem lub dawniej, zwykle

słabiej działają na kobiety od tych wcześniej wspomnianych, co są świeżo
po  rozwodzie  i  zwracają  uwagę  swoją  bezbronnością.  Rozwodnicy
z dłuższym stażem często jednak są atrakcyjni pod innym względem,
a  mianowicie  dojrzeli  już  do  wzięcia.  To  najszczersza  prawda,  choć
zamknęli  się  w  pozornie  twardej  skorupie.  Mimo  że  w  obawie  przed
ponownym zranieniem są ostrożni i ciut podejrzliwi, to jednak w końcu
decydują się na małżeństwo. Mogą być dobrymi partnerami i rzeczywiście
pragną prawdziwego zbliżenia, ale się boją. Sposób na to jest prosty:
z początku nie naciskajcie, nawet przez pierwsze pół roku. Kobiety, które
od razu pragną zapewnień, nie mają czego szukać z mężczyzną tego typu.
Rzeczywiście wymaga on dodatkowego czasu, ale nie trwa to wiecznie.
Po  okresie  ograniczonego  zaangażowania  związek  należy  pogłębić.
Mężczyzna  bardziej  zbliży  się  do  kobiety,  jeżeli  ona  rzeczywiście  tego
pragnie. Jednakże w niektórych wypadkach trzeba postawić mu ultima-
tum.  Kobieta  zachowująca  się  tak,  jak  gdyby  miała  czekać  wiecznie,
popełnia prawdziwy błąd, bo mężczyzna może to wziąć za dobrą monetę.

I na koniec jeszcze parę słów o zrażonym mężczyźnie. Są kobiety,

które sobie i swoim przyjaciółkom dają taką radę: „Trzymaj się z dala od
mężczyzny, który się rozwiódł. Tacy chcą tylko niańki. Jak się podleczą,
wystawią cię do wiatru". To prawda, że początkowo mogą być przesadnie
zależni  czy  wymagać  trochę  „chodzenia",  ale  niektórzy  z  najlepszych
mężczyzn  nie  potrafią  długo  w  tym  wytrwać.  Ci,  którzy  przeszli  przez
małżeństwo,  nawet  złe,  pragną  nowego  związku.  Najlepsi  mężczyźni
niezbyt długo pozostają samotni i nie należy głupio z nich rezygnować.

Rozdział siódmy

MNÓSTWO WYJĄTKOWYCH KOBIET,

NIEWIELU ODPOWIEDNICH MĘŻCZYZN?

Druga część naszej książki dotyczy tego, co należy robić, żeby

zmądrzeć w postępowaniu z mężczyznami. Chcemy zacząć od krótkiego
wyjaśnienia w sprawie rozpowszechnionego poglądu, że w Ameryce
panuje dotkliwy brak mężczyzn. Zaproponujemy wam nową interpretację
tego dylematu, wychodząc z założenia, że wasze podejście do jakiegokol-
wiek problemu ma istotny wpływ na wybór sposobów jego rozwiązywania.

„Gdzie są ci wszyscy wspaniali mężczyźni?"

„Znam mnóstwo niezamężnych kobiet, które naprawdę są wspaniałe,

lecz z całą pewnością nie znam wielu interesujących, odpowiednich,
nieżonatych mężczyzn".

„Spotykani przeze mnie wolni mężczyźni to albo nie widzą świata

poza pracą, albo są zwariowani na punkcie sportu, albo nie mogą
zapomnieć o swojej byłej żonie, albo są skończonymi neurotykami, albo
nie znaleźli żony z innego, równie dobrego powodu".

„Nie mogę poważnie traktować mężczyzny, który nie odpowiada

moim wymaganiom, i dlatego nie mam zbyt wielkiego wyboru".

Takie stwierdzenia słyszymy codziennie. Nasze pacjentki, żony

i znajome pytaliśmy o to, czy ich zdaniem więcej jest interesujących
i atrakcyjnych kobiet czy mężczyzn. Przeważnie odpowiadały, że atrak-
cyjne kobiety występują w nadmiarze, a panuje niedostatek odpowiednich
mężczyzn.

Statystycznie kobiet j e s t więcej niż mężczyzn, a różnica ta powięk-

sza się wraz z wiekiem. W dużych ośrodkach miejskich liczba wolnych
kobiet w porównaniu z mężczyznami jest znacznie wyższa. Z ostrożnych
szacunków wynika, że na terenach wielkomiejskich około pięciu niezamęż-
nych kobiet przypada na każdych czterech samotnych mężczyzn. Kobiety
mieszkające w dużych miastach faktycznie stoją przed problemem braku

równowagi pod tym względem. Ów brak równowagi wyjaśnia, dlaczego
tak wiele kobiet rozpacza, że w ogóle nie uda im się spotkać odpowied-
niego mężczyzny.

Sprawa ta jednak nie ogranicza się wyłącznie do liczb, ale wiąże się

również  z  dostępnością  „odpowiednich"  mężczyzn.  Dla  wielu  kobiet
bowiem  problem  stanowi  nie  tylko  znalezienie  mężczyzny  w  ogóle,  ale
także znalezienie mężczyzny, którego uważają za odpowiedniego. Naszym
zdaniem  trudności  wynikają  dziś  nie  jedynie  z  tego,  że  mężczyzn  jest  ża
mało,  ale  również  z  ich  braku  na  szczycie.  Pod  słowem  „szczyt"
rozumiemy  ten  stosunkowo  niewielki  procent  mężczyzn, którzy osiągnęli
powodzenie materialne i mają atrakcyjne cechy osobowości, a zatem są
dla kobiet obiektem powszechnego pożądania.

Innymi słowy, wygląda na to, że 80 procent niezamężnych kobiet

interesuje się 20 procentami dostępnych mężczyzn. Nie można zaprzeczyć,
ż

e jest więcej niezamężnych kobiet niż nieżonatych mężczyzn, ale naszym

zdaniem  problem  polega  na rzeczywistym braku mężczyzn, którzy potrafią
się  przecisnąć  przez  coraz  gęstsze  sito  wymagań  współczesnych  kobiet.
Uważamy,  że  mądre  kobiety  powinny  to  sobie  uświadomić  i  bardziej
realistycznie podchodzić do swoich oczekiwań wobec mężczyzn, jeśli chcą
zawierać z nimi trwałe związki.

ŚWIETNE PARTIE I MEZALIANSE

W tradycyjnym wychowaniu kobiety uczono tego, że można po-

prawić sobie pozycję poprzez związek z jakimś znakomitym mężczyzną,
a fakt ten ma istotny wpływ na istniejący brak mężczyzn. Dzisiaj kobiety
same  zdobywają  sobie  pozycję  i  władzę.  Jednakże  wiele  niezamężnych
kobiet,  bez  względu  na  własne  osiągnięcia,  w  dalszym  ciągu  odczuwa
zewnętrzną  i  wewnętrzną  presję,  która  pcha  je  do  robienia  świetnych
partii,  każe  szukać  kogoś,  kto  ma  jeszcze  większą  władzę  i  osiągnął
jeszcze większe powodzenie. Mężczyzn wciąż uważa się za odskocznię do
wyższego statusu i większej niezależności materialnej.

Oto, co powiedział Clint: „Kiedy się ożeniłem, chciałem wyswatać

kilka  wspaniałych  kobiet  z  kręgu  moich  przyjaciół  z  mężczyznami,
których  znałem.  Po  pewnym  czasie  zrezygnowałem  z  tego,  bo  sobie
uświadomiłem,  że  żaden  z  moich  znajomych  nie  jest  »wystarczająco
dobry« dla tych kobiet! Dotarło do mnie, że żadna z nich nie chciała

mężczyzny  zajmującego  równą  jej  pozycję  —  mężczyzna  musi  być
»lepszy«.  Na  przykład,  mam  znajomego  na  średnim  kierowniczym
stanowisku  i  chciałem  poznać  go  z  pewną  prawniczką.  Oboje  zarabiają
mniej  więcej  tyle  samo.  Ona  jednak  odmówiła.  Kiedy  spytałem  ją
dlaczego,  odparła  wymijająco,  że  on  mógłby  poczuć  się  zagrożony  jej
powodzeniem w zawodzie. Wiem, że on by tego tak nie odebrał, ale ona
mierzyła wyżej. Jej przyjaciółki twierdzą, że ona zasługuje na prawdziwie
»wystrzałowego« mężczyznę".

Kiedy podczas rozmów z kobietami prosimy je o podanie opisu

idealnego  kandydata  na  ich  partnera,  to  stwierdzamy,  że  opis  ten
przedstawia  mężczyznę,  który  ich  zdaniem  ma  nad  nimi  przewagę,
przynajmniej  pod  jednym  czy  dwoma  względami.  Większość  kobiet
pragnie,  by  partner  zarabiał  więcej  od  nich,  w  dalszym  ciągu  bowiem
liczą na to, że mąż będzie głównym żywicielem rodziny. To się potwierdza
nawet  w  wypadku  kobiet  na  wysokich  stanowiskach,  zapewniających
znaczne dochody.

Wiele kobiet głęboko wierzy, że mężczyźni żenią się z kobietami

o  niższym  statusie.  Zgodnie  z  pewnym  starym  powiedzeniem  kobieta
bierze  ślub  z  władzą,  a  mężczyzna  z  urodą.  Czasami  tak  się  mówi  dla
podkreślenia,  że  mężczyznę  pociąga  wygląd  zewnętrzny  albo  że  wybiera
kobiety  o  mniejszych  od  niego  osiągnięciach,  a  więc  nie  stanowiących
zagrożenia  dla  jego  męskiego  ,,ja".  Naszym  zdaniem  jest  to  poważne
nieporozumienie.

Kiedy prosiliśmy naszych pacjentów, by opisali swój ideał partnerki,

w  odpowiedzi  wymieniali  długą  listę  cech.  Poczucie  humoru,  ciepło,
inteligencja, fizyczna atrakcyjność, zaufanie, uczciwość i stałość w miłości
znajdowały  się  na  jej  początku.  Z  pewnością  również  kobiety  cenią  te
same  cechy  u  mężczyzn  i  tak  samo  na  nie  reagują.  Pewnym  kobietom
jednak  to  nie  wystarcza;  zaletom  tym  muszą  towarzyszyć  dowody
powodzenia  materialnego,  by  mężczyzna  był  wart  zachodu  jako  ewen-
tualny partner.

W rozmowach z mężczyznami nie stwierdziliśmy, by którykolwiek

z nich uważał, że ożenił się z kobietą na niższym poziomie. Przeważnie
byli to ludzie wykształceni i zarabiali więcej od swoich żon, ale uważali
je za równe sobie.

Trudno zaprzeczyć, że bywają mężczyźni, którzy czują się zagrożeni

z powodu osiągnięć kobiety. Na ogół jednak jest inaczej. Mężczyzna,
który coś osiągnął, nie potrzebuje sukcesu partnerki dla potwierdzenia

swojego  „ja"  albo  jej  pieniędzy,  by  czuć  się  bezpiecznie.  Mężczyzn
pociągają  cechy  nie  związane  z  sukcesem  zawodowym,  natomiast  sukces
ten  jest  niesłychanie  ważny  dla  wielu  kobiet  jako  kryterium  wyboru
partnera.  Ma  to  poważne  konsekwencje  szczególnie  dla  tych  kobiet,
które coś osiągnęły. Kobieta zdobywająca wykształcenie i robiąca karierę
dzięki  ciężkiej  pracy  niekoniecznie  musi  być  bardziej  ceniona  przez
mężczyzn — w szczególności przez tych, którzy osiągnęli superpowodzenie
i  na  których  w  swoim  mniemaniu  „zasługuje"  —  chociaż  mężczyźni
sukcesu  coraz  częściej  cenią  sobie  wsparcie  i  poczucie  partnerstwa,  jakie
daje niezależna kobieta z osiągnięciami zawodowymi.

Dziś wiele kobiet sukcesu ulega frustracji z powodu zbyt wielkiej

konkurencji w walce o tych kilku mężczyzn na szczycie. Mądre kobiety
często nas pytają: „Czego właściwie szukają mężczyźni? Chyba po prostu
kobiet, które w niczym im nie zagrażają". Naszym zdaniem to nieprawda,
dla mężczyzn bowiem priorytety mają inną kolejność.

DLACZEGO ŻONACI PREZENTUJĄ SIĘ LEPIEJ

Wielokrotnie słyszymy od kobiet zdanie, że „odpowiedni" mężczyźni

już  są  wzięci  albo  że  mężczyźni  żonaci  zawsze  wydają  się  bardziej
atrakcyjni  od  samotnych.  Można  to  wytłumaczyć  bardzo  prosto.  Męż-
czyźni  żonaci  czy  w  jakiś  inny  sposób  związani  z  kobietą  niczym
szczególnym  nie  różnią  się  od  mężczyzn  samotnych  —  po  prostu
zachowują się inaczej. Kiedy w swoim związku z kobietą mężczyzna czuje
się  bezpiecznie,  wówczas  w  jego  postępowaniu  z  innymi  kobietami  jest
więcej  luzu,  więcej  swobody.  I  na  odwrót,  samotne  kobiety  i  samotni
mężczyźni są wobec siebie bardziej skrępowani i zachowują się w sposób
bardziej  kontrolowany.  Dlatego  właśnie  bary  uczęszczane  przez  osoby
samotne  są  tak  smutne  i  nieciekawe.  Samotne  kobiety  narzekają  na
samotnych mężczyzn i odwrotnie, ale te same osoby, spotkane w innym
otoczeniu,  wydają  się  znacznie  ciekawsze  i  o  wiele  bardziej  pociągające.
Nie  wszyscy  „wspaniali"  mężczyźni  są  żonaci  —  to  tylko  poczucie
bezpieczeństwa,  jakie  zapewnia  związek  małżeński,  pozwala  żonatym
zachowywać  się  naturalniej  i  swobodniej  niż  samotnym.  Niech  tylko  ci
nerwowi, nieśmiali mężczyźni znajdą sobie odpowiednią kobietę, a wów-
czas również oni staną się dobrymi mężami.

WYWOŁYWANIE WILKA Z LASU

Od kilku lat obserwujemy, że niektóre kobiety coraz częściej oceniają

mężczyzn  niestety  negatywnie.  Ogólny  ton  tej  oceny  sprowadza  się  do
stwierdzenia,  że  dziś  mężczyźni  są  w  „złej  formie".  Uważa  się  ich  za
mniej atrakcyjnych i mniej interesujących od kobiet. Choć w niektórych
wypadkach  opinia  ta  nie  jest  bezpodstawna,  jednakże  naszym  zdaniem
uprzedzenie wobec mężczyzn wyrządza identyczne szkody samym kobie-
tom jak męski szowinizm samym mężczyznom.

Przede wszystkim mężczyźni nie uważają się za tak niedoroz-

winiętych, nudnych i zimnych, jak sądzą niektóre kobiety. Nawet gdyby
to była prawda, to takie aprioryczne podejście uniemożliwia powstanie
czegoś pozytywnego i świeżego.

Mężczyźni są przeważnie zadowoleni z tego, jacy są. Ponadto nie

skarżą się na kobiety, wielu mężczyznom bowiem podobają się zmiany,
jakie nastąpiły. Dziś faktem jest, że o ile kobiety bardzo narzekają na
„ogromny brak mężczyzn", o tyle mężczyźni sądzą, że są w cenie, że jest
na nich popyt.

Idzie tu o to, że krytyka i deprecjonowanie mężczyzn do niczego nie

prowadzi,  a  z  pewnością  nie  w  stosunkach  z  nimi.  Większość  z  nas,
zarówno kobiet, jak i mężczyzn, ma wady i zalety. Wiele kobiet jednakże
zdradza  skłonność  do  widzenia  jedynie  zalet  u  przyjaciółek  i  wyłącznie
wad  u  mężczyzn.  Stosuje  się  tu  pewien  rodzaj  dwojakiego  kryterium:
kobiety nie zauważają wad u swoich przyjaciółek, ale te same albo nawet
mniejsze wady rzucają im się w oczy i stają się dla nich nieznośne
u mężczyzn.

Wszystko zależy od punktu widzenia. Na każdą kobietę, która

utrzymuje,  że  mężczyźni  mają  zbyt  wąskie  zainteresowania,  przypada
mężczyzna,  który  twierdzi,  że  kobiety  nie interesują się sprawami świata.
Pewne kobiety mogą uważać, że dla mężczyzn ośrodkiem zainteresowania
jest  zawsze  kariera  zawodowa,  lecz  również  pewni  mężczyźni  nie  mogą
pojąć kobiecej niezdolności „prawdziwego" zrozumienia dramatyzmu
i  szachowej  taktyki  gry  w  piłkę  nożną.  Sprawa  polega  na  tym,  że  jeżeli
próbuje się zrozumieć płeć przeciwną, jeśli szuka się u kogoś zalet, to się
je znajdzie, skoro zaś oczekuje się najgorszych wad, to prawdopodobnie
się je odkryje.

Kobiety, które przestają wywoływać wilka z lasu i rezygnują

z negatywnych oczekiwań wobec mężczyzn, mają z nimi bardziej

4— Mądre kobiety...

9 7

interesujące  i  pełniejsze  kontakty.  Rozmowa  z  przedstawicielami  płci
przeciwnej, prowadzona z takim samym zainteresowaniem i swobodą jak
z  przyjaciółmi  tej  samej  płci,  wywiera  ożywczy  wpływ  zarówno  na
kobiety,  jak  i  na  mężczyzn.  Szufladkowanie  ludzi  czy  dzielenie  ich  na
kategorie  nie  pozwala  odkryć  w  nich  niczego,  co  mogłoby  się  okazać
ś

wieże, zachwycające czy ciekawe. Jeśli podchodzimy do kogoś z miną na

temat „udowodnij mi swoją wartość", to jedynie pogarszamy sprawę.
Z naszego doświadczenia wynika jednak, że ludzie samotni nazbyt często
wzajemnie się w ten sposób traktują. W rezultacie nic nowego czy
oryginalnego nie wynika, a kontakty towarzyskie ubożeją i tracą na
różnorodności.

Ważne jest uświadomienie sobie, że osoby poddawane takiej „pró-

bie" — zarówno kobiety, jak i mężczyźni — nie pokazują się wówczas
z najlepszej strony, są bowiem spięte, a w konsekwencji nieciekawe
i pozbawione spontaniczności. Sposób, w jaki kobieta odnosi się do
mężczyzny, może nawet zmienić jego reakcję na nią do tego stopnia, że
w rzeczywistości staje się ciekawszy i bardziej pociągający.

Kiedy odłoży się na bok cyniczność i pesymizm, wówczas to, co

obecnie wydaje się brakiem mężczyzn, może okazać się ich dostatkiem.

Rozdział ósmy

JAK SIĘ UWOLNIĆ

OD UTRACONEJ

MIŁOŚCI

Arlene, trzydziestosześcioletnia scenografka projektująca dekoracje

do  telewizyjnych  programów  rozrywkowych,  była  bardzo  nieszczęśliwa,
kiedy  przed  dziesięcioma  tygodniami  rozstała  się  z  Halem,  dwudziesto-
pięcioletnim  aktorem.  Po  nocach  nie  mogła  spać  i  straciła  siedem
kilogramów  na  wadze,  choć  już  i  tak  była  szczupła.  Ta  atrakcyjna,
zazwyczaj zrównoważona i pełna życia kobieta dosłownie usychała z żalu
za  Halem,  który  bez  uprzedzenia  porzucił  ją  dla  dwudziestodwuletniej
piosenkarki rockowej.

Myśli o Halu nie dawały jej spokoju nie tylko za dnia, ale również

w męczących, pełnych zazdrości snach, w których widziała go z nową
przyjaciółką.

Zapewne równie bolesne jak utrata miłości Hala było dla Arlene

poczucie upokorzenia z powodu niemożności pozbycia się wspomnień
o nim. Budziła się z myślą o tym, co on teraz robi, i wyobrażała sobie
różne sytuacje. Zasypiała z takimi samymi obrazami, które kłębiły jej się
w głowie.

Fakt, że Arlene pracowała w tym samym studiu, w którym regularnie

występował Hal, jeszcze pogarszał jej sytuację. Zauważyła, że coś zmusza
ją do sprawdzania jego miejsca na parkingu, by się dowiedzieć, czy on
jest  już  w  studiu.  Początkowo  niby  mimochodem  pytała  wspólnych
znajomych o Hala i jego nową przyjaciółkę, jak gdyby już jej na nim nie
zależało.  Później  pytania  te  wyraźnie  miały  coraz  bardziej  rozpaczliwy
ton. Dla znajomych Arlene było jasne, że jeszcze jej nie przeszło. Pisała
do  niego  listy,  których  nigdy  nie  wysyłała.  Wieczorami,  o  późnej  porze
wielokrotnie dzwoniła do niego tylko po to, by odłożyć słuchawkę, kiedy
,,ona" odbierała telefon.

Upokorzenie Arlene osiągnęło szczyt pewnego wieczoru, podczas

jednej z jej coraz częstszych przejażdżek koło domu Hala, których celem
było  sprawdzenie,  czy  w  jego  domu  pali  się  światło.  Tym  razem  okna
były  ciemne,  więc Arlene zaparkowała samochód w bocznej uliczce, skąd
mogła  obserwować  wejście  do  budynku.  Zmęczona zasnęła. Obudziło ją
pukanie  w  okno  jej  samochodu.  Z  przerażeniem  stwierdziła,  że  to  Hal.
Otworzywszy  oczy  zobaczyła  jego  zdziwioną  minę  i  ,,ją"  siedzącą
w odległości niespełna metra w zaparkowanym samochodzie. Zdrętwiała
Arlene  patrzyła,  jak  Hal  odwraca  się  kręcąc  głową.  Otworzył  drzwi
samochodu  młodej  kobiecie,  ostentacyjnie  objął  ją  ramieniem  i  oboje
odeszli chodnikiem.

Glenda, trzydziestoletnia dekoratorka wnętrz, jeszcze w osiem

miesięcy po tym, jak jej przyjaciel Ward wydusił z siebie słowa ostatecz-
nego  zerwania,  najczęściej  zasypiała  oblewając  poduszkę  łzami.  Ich
związek był oszałamiający, bliski i beztroski. Wydawało się, że mieli wiele
wspólnych  zainteresowań  —  szczególnie  uwielbiali  wyjeżdżać  razem
w  plener.  Często  odbywali  wycieczki  z  plecakami  i  widzieli  mnóstwo
wspaniałych  zachodów  słońca,  siedząc  w  lesie  przy  ognisku.  Glenda
zapoznała  Warda  z  projektowaniem  wnętrz,  jej  ukochanym  zajęciem.
Ward  zainteresował  ją  bieganiem.  Chociaż  przedtem  Glenda  nigdy  nie
sądziła, że kiedykolwiek je polubi, wkrótce zaczęło jej sprawiać ogromną
przyjemność, gdy w wieczornej ciszy biegali razem po plaży.

Glenda była bardzo szczęśliwa, lecz to, co wydawało się tak bliskie

doskonałości, zaczęło pękać, gdy Ward w sposób niewytłumaczalny
począł się wycofywać. Jej silne pragnienie zrozumienia go i zatrzymania
przy sobie tylko przyśpieszyło jego odejście. Nim pomyślała, że go traci,
już go straciła.

Glenda nie mogła uwierzyć, że została sama i że Ward odszedł na

dobre.  Przyłapywała  się  na  tym,  że  w  myślach  prowadzi  z  nim  długie
rozmowy — niektóre ciepłe i nostalgiczne, inne bolesne i gniewne,
a  jeszcze  inne  pełne  błagań  i  wypominania  doznanych  krzywd.  Na
zewnątrz  doskonale  ukrywała  swój  smutek  i  nawet  jej najbliższe przyja-
ciółki  sądziły,  że  radzi  sobie  z  tą  sytuacją  po  mistrzowsku.  Było  jednak
inaczej.

Restauracje, piosenki, teatry, a nawet ubrania, które miała na sobie,

kiedy przebywała z Wardem, nieznośnie przypominały jej o jego nieobec-
ności. Poza pracą niemal przez cały czas była sama, a wtedy winą za

100

wszystko obarczała siebie i zastanawiała się, co mogłaby powiedzieć czy
zrobić inaczej, jak gdyby mogło to coś zmienić i w jakiś magiczny sposób
sprowadzić go z powrotem.

Podczas seansu Glenda powiedziała: „Wiem, że to już się skończyło

i że on nie wróci, ale po prostu ciągle o nim myślę. Zdaję sobie sprawę,
ż

e to głupota mieć nadzieję, ale mimo wszystko ją mam. Chce pan

usłyszeć coś, czego bardzo się wstydzę? Często na noc wkładam jego
stary rozciągnięty dres do joggingu i wyobrażam sobie, że Ward mnie
obejmuje, kiedy zasypiam".

Jackie, dwudziestoośmioletnia sekretarka, rozstała się z Allenem,

dziennikarzem, przed dwoma laty. Od tego czasu spotykała się z wieloma
mężczyznami, lecz żaden z nich nawet nie może się z nim równać. Jackie
uważa,  że  Allen  był  dla  niej  najodpowiedniejszym  mężczyzną,  tym
„jedynym".  Jako  człowiek  na  poziomie  i  pochodzący  z  rodziny,  która
wysoko zaszła, zdawał się mieć same zalety. Jackie kochała jego rodzinę
i  traktowała  ją  jak  własną.  Bardzo  też  lubiła  licznych  i  ciekawych
przyjaciół Allena, poczynając od artystów, a kończąc na politykach.

W obecności Allena Jackie miała poczucie spełnienia. Nie przypo-

minała sobie, żeby kiedykolwiek czuła się bardziej kobieca, pociągająca
i pełna niż wtedy. W chwilach szczerości wobec siebie samej musiała
jednak przyznać, że to ona chciała go takim widzieć. W rzeczywistości
Allenowi daleko było do ideału.

Jego jedyną pasję stanowiła praca. Tym, co naprawdę go ożywiało,

był jakiś trudny temat, wymagający ryzykownego dochodzenia, albo
miesięczny wyjazd w charakterze korespondenta wojennego. Jeśli chodzi

o jego związki z kobietami, to zdecydowanie schodziły one na dalszy
plan. Kiedy Jackie mówiła o ślubie i założeniu rodziny, wówczas Allen
gorączkowo rozprawiał o możliwości objęcia przezeń stanowiska szefa
przedstawicielstwa w Bejrucie. Z chwilą gdy Allen objął to stanowisko

i wyjechał za ocean, piękne nadzieje Jackie zmieniły się w rozczarowanie
i rozpacz.

Początkowo, w przybliżeniu przez miesiąc, Allen pisał do niej dwa

razy w tygodniu i Jackie odpowiadała na każdy list. Oboje starali się, by
ich korespondencja nie wyglądała na zdawkową. Żadne z nich nie
wspominało w niej o wspólnej przyszłości. Listy stawały się coraz
krótsze, potem rzadsze, a wreszcie się skończyły. Jackie zmusiła się do

101

nawiązania kontaktów z innymi mężczyznami, ale uważała, że żaden
z nich nie umywa się do Allena i nie jest w stanie wzbudzić w niej owych
szczególnych uczuć, jakich doznawała, kiedy z nim była.

I Jackie miała rację. Każdego mężczyznę, z którym się umawiała,

natychmiast porównywała z Allenem i dla każdego z nich porównanie to
wypadało niekorzystnie. Wkrótce Jackie zdała sobie sprawę, że szuka
w nich Allena, a żaden oczywiście nim nie był. Te uparte poszukiwania
uniemożliwiły jej dostrzeżenie w tych mężczyznach ich własnych specyficz-
nych zalet. Inni mężczyźni w pełni dla niej nie istnieli, ponieważ żaden
z nich nie był Allenem.

Jackie ze smutkiem przyznaje, że Allen nie jest po prostu jedynym

mężczyzną, jakiego kochała, lecz wyłącznie on wzbudzał w niej owo
cudowne, oszałamiające uczucie. „Ciągle marzę, że on wróci i zaczniemy
wszystko od początku w punkcie, w którym się rozstaliśmy. Chyba ten
sposób myślenia nie jest zbyt realistyczny, ale tak już jest".

Wszystkie te kobiety łączy jedna ważna rzecz: każda z nich bez

końca opłakuje utraconą miłość, a choć przeżywają dotkliwy ból
i prawdziwy smutek, wszystko to jest bezcelowe. Główny problem
w takim wypadku to poszukiwania nie tyle doskonałego mężczyzny, co
doskonałego uczucia miłości.

Opłakiwanie utraconej miłości jest nie do uniknięcia. Przedłużanie

się tego procesu jest naszym zdaniem związane z trudnościami, jakie
napotyka wiele kobiet, kiedy próbują sobie poradzić z poczuciem, że
stały się ofiarami i że są niewiele warte.

Problem przedłużonego okresu opłakiwania występuje znacznie

częściej  u  kobiet  niż  u  mężczyzn.  Z  pewnością  nie  oznacza  to  jednak,  że
mężczyźni są rzadziej porzucani albo że w mniejszym stopniu odczuwają
ból rozstania niż kobiety. Różnica polega na sposobach radzenia sobie
z tym problemem. Nawet mężczyźni porzuceni przez osobę, którą kochali
bardzo  głęboko,  są  skłonni  związać  się  na  nowo  z  inną  kobietą,  często
zdumiewająco szybko. Wiele kobiet zaś bezmyślnie próbuje radzić sobie
z  porzuceniem  poprzez  nieustanne  marzenia  o  powrocie  mężczyzny,
który  je  zostawił  —  rozwiązanie  bezcelowe  i  bolesne.  Jak  już  wcześniej
wspominaliśmy,  sam  związek  z  mężczyzną  jest  tak  centralną  sprawą  dla
kobiet, że podejmą wszelkie ryzyko i będą zdecydowane na wszystko, by
go uratować czy odnowić.

102

WIARA W MAGIĘ

Kiedy kobiety zakochują się w jakimś mężczyźnie, są wówczas

skłonne  przypisywać  mu  niemal  magiczne  cechy.  Źródeł  tej  skłonności
należy  szukać  w  uwarunkowaniach  z  okresu  dzieciństwa.  Jak  już
wspominaliśmy na początku tej książki, kobiety od wczesnego dzieciństwa
przywiązują szczególną wagę do związku i bliskiego kontaktu z mężczyz-
ną. Dysponując obecnie większą swobodą w wyrażaniu uczuć, skwapliwie
z niej korzystają, by uzewnętrznić tę skłonność i w ten sposób wzmocnić
swoją  emocjonalną  reakcję  na  mężczyznę.  Końcowym  rezultatem  jest
przypisywanie ukochanemu prawie magicznych cech. Nie chcemy przez
to powiedzieć, że nie widzą jego wad; w wielu wypadkach kobiety patrzą
na  swoich  ukochanych  dość  obiektywnie.  Magia  ta  bierze  się  z  tego,  co
kobieta  czuje  do  mężczyzny,  oraz  z  faktu,  że  tak  chętnie  przypisuje mu
wyjątkowość.  Mówiła  o  tym  Jackie:  „Jest  w  nim  coś  absolutnie  wyjąt-
kowego  i  wiem,  że  nigdy  nie  znajdę  tego  u  innego  mężczyzny.  Czasami
wydaje mi się to idiotyczne, że w dalszym ciągu szukam. Nikt nie będzie
miał  tych  wspaniałych  drobnych  właściwości  co  Allen,  tych  szczególnych
cech, dla których stał mi się tak drogi".

Allen może i był mężczyzną interesującym, lecz nie takim, jakiego

chciała  w  nim  widzieć  Jackie.  W  rzeczywistości  dobrze  jej  nie  traktował,
kiedy  jeszcze  byli  razem,  i  w  nieładny sposób doprowadził do rozpadu
ich związku. Niemądra wiara w istnienie ideału i w możliwość znalezienia
go  sprawia,  że  Jackie  pomija  i  ignoruje  wady  Allena  jako  partnera
w  miłości,  a  przy  tym  wiecznie  koncentruje  się  wyłącznie  na  tych
jego  cechach,  które  dawały  jej  dobre  samopoczucie.  Powodem,  dla
którego  Jackie  ciągle  nie  może przeboleć straty Allena, jest jej upór,
by  nie  dostrzegać  równie  atrakcyjnych,  lecz  odmiennych  cech  u  innych
mężczyzn,  a  także  nieustanne  fantazjowanie,  że  pewnego  dnia  znów
będzie razem z nim.

ZRANIONA MIŁOŚĆ WŁASNA

Fakt, że czujemy się źle, kiedy kogoś tracimy, jest rzeczą zwykłą

i normalną. Taka strata może być gorsza od śmierci, dotkliwie bowiem
rani miłość własną i osłabia pewność siebie. Chociaż to całkiem naturalne,
ż

e tracimy trochę pewności siebie, kiedy ukochana osoba zostawia nas

103

wbrew naszym pragnieniom, to jednak zupełnie co innego, gdy zbyt
długo bolejemy nad tą stratą. Długotrwały żal wiąże się bezpośrednio
z prawem przekazanym mężczyźnie i utraconym — prawem do potwier-
dzania wartości partnerki jako osoby, kobiety i kochanki.

Kobiecie nigdy nie wolno dawać mężczyźnie prawa decydowania

o tym, jak ona sama siebie odbiera. Nikt poza nią nie powinien mieć tego
prawa w żadnych warunkach, a mimo to znamy mnóstwo kobiet, które
czują się bezwartościowe, ponieważ zostały porzucone przez mężczyznę.

Kobiety, które zbyt długo opłakują utraconą miłość, w sposób

typowy uważają, że to życie uczyniło je nieszczęśliwymi, zapominając, że
same mogą na to wpływać. Czują się ofiarami. Oto przychodzi mężczyzna

i  sprawia, że kobieta czuje się kimś wyjątkowym, a odchodząc odbiera
jej to samopoczucie. Zamiast dostrzegać wady w mężczyźnie, wiele kobiet
ma skłonność do obciążania winą s i e b i e ,   do traktowania s i e b i e
jako osoby, która źle postąpiła.  Samooskarżanie niczemu nie służy
i tylko zwiększa ból.

UWALNIANIE SIĘ POPRZEZ NOWĄ MIŁOŚĆ

Pierwszym krokiem, jaki kobieta powinna zrobić, by uporać się

z utraconą miłością, jest porzucenie myśli o magicznej sile, którą
przypisywała danemu mężczyźnie i związkowi z nim. Musi przestać
myśleć, że już nigdy nie będzie czuła się tak dobrze jak w tym związku,
i musi zrozumieć, że bez względu na to, jaki był ten związek, to już go
nie ma, a tylko w jej umyśle pozostał jako złudzenie. Warunki dla nowej
nadziei można stworzyć jedynie wówczas, gdy pojmie się nierealność tego
związku.

Drugi krok to wzięcie na siebie większej osobistej odpowiedzialności

za  przeżywanie  tego,  co  się  w  świecie  dzieje  —  za  całość  swoich  uczuć,
reakcji innych osób, wydarzeń w życiu. Trzeba zrozumieć, że bez względu
na  złożoność  przyczyn  zwyczajnie  coś  nie  wyszło.  Ważną  rzeczą  dla
kobiety jest uświadomienie sobie, że w dotychczasowym związku nie była
po  prostu  bierną  uczestniczką,  która  tylko  reaguje,  lecz  że  w  połowie
przyczyniła się do owej „chemii". Bez współdziałania kobiety do cudu by
nie doszło.

Stwierdzamy, że nazbyt wiele kobiet zapomina o znaczeniu przyczyn

i skutków w procesie wzajemnego oddziaływania na siebie partnerów

104

w związku. Kobiety te tracą kontakt z poczuciem własnej siły. Czują się
bezsilne szczególnie wówczas, gdy pragną zatrzymać przy sobie mężczyznę,
który chce odejść. Być może tracą orientację i nie widzą różnicy między
tą czasową utratą poczucia własnej siły a długotrwałym i paraliżującym
uczuciem bezsilności.

Mężczyzna może odejść, ale nie potrafi zabrać ze sobą wartości

kobiety, kobieta bowiem i wyłącznie ona jest właścicielką swojej wartości.
Nikt, nawet najbardziej przebiegły i najpodlejszy mężczyzna, nie zdoła jej
tego skraść. Coś takiego można jedynie otrzymać w darze.

Uświadomienie sobie zatem znaczenia własnego wkładu w związek

jest dla kobiety niezbędnym warunkiem uwolnienia się od długotrwałego
opłakiwania utraconej miłości. Dzięki temu kobieta nie tylko zapragnie
nowego uczucia, ale również będzie miała do tego prawdziwy i istotny
powód.

Jak już wcześniej zauważyliśmy, ważnym czynnikiem wpływającym

na  przedłużanie  się  okresu  opłakiwania  utraconego  uczucia  jest  fakt,  że
kobieta daje mężczyźnie prawo potwierdzania jej wartości i sama powoli
staje  się  tego  ofiarą.  Jeśli  stwierdzasz,  że  już  do  tego  doszło,  musisz
odebrać  mu  to  prawo  i  nauczyć  się  znów  siebie  lubić.  Znajdź  nowe
sposoby  zdobywania  pozytywnych  informacji  o  sobie  i  pozytywnego
reagowania na te informacje. Szukaj sytuacji, które pozwolą ci stwierdzić,
jak  cię  widzą  inni  ludzie  i  jak  jesteś  przez  nich  odbierana.  Będzie  to
prawdopodobnie wymagało nowych znajomości i z pewnością przyniesie
nowe doznania.

Wiele porzuconych kobiet niewłaściwie adresuje sprawy związane

z niskim poczuciem własnej wartości, skupiając swoje myśli i pragnienia
na mężczyźnie. Taka ciągła koncentracja — „ach, jaki był wspaniały" czy
„ale był z niego drań" — może skutecznie przeszkadzać w uświadamianiu
sobie swojej rzeczywistej wartości i pewności siebie.

Wielu kobietom jest znacznie łatwiej gorzko narzekać na mężczyznę,

niż spojrzeć prawdzie w oczy i dostrzec rzeczywisty problem — że same
ze sobą nie czują się dobrze. W ciągu całej naszej pracy zawodowej nie
spotkaliśmy jeszcze kobiety, która by była w pełni świadoma własnej
wartości i wpadła w pułapkę nie kończącego się opłakiwania utraconego
mężczyzny. Wszystkie kobiety wpadające w taką pułapkę mają kłopoty
z niskim poczuciem własnej wartości.

Główną sprawą zatem nie jest mężczyzna, lecz osobista wartość.

Jeżeli porzucenie nastąpiło z jakichś innych uzasadnionych powodów, to

105

oczywiście nad nimi należy popracować. Pamiętaj jednak, że wszystko,
co w związku było dobre i zdrowe, zostało stworzone wspólnie i podobnie
jest z rozkładem związku, za co również oboje ponosicie odpowiedzial-
ność. I tworzenie związku jest wspólnym przedsięwzięciem, i wina za jego
rozkład jest wspólna.

Po to, by się ponownie zakochać, trzeba porzucić myśl o dawnych

ranach i dawnych żalach. Twierdzenie, że wszyscy mężczyźni to fujary
albo że żaden z nich nie może się równać z byłym ukochanym, to jedynie
wymówka, która pozwala nie odsłaniać się i unikać ryzyka.

Ważną rzeczą dla kobiety jest wierzyć, że p o t r a f i znów się

zakochać i bezpiecznie czuć z jeszcze nie znanym jej mężczyzną, być może
zupełnie  innym  niż  ten,  którego  trudno  jej  przeboleć.  Ważne,  by  dała
szansę temu jeszcze nie poznanemu mężczyźnie, on bowiem może zapewnić
jej  nawet  bogatsze  przeżycia  niż  poprzednik.  Do  tego  nie  wystarczy
jednak po prostu się z nim spotykać. Sprawa wymaga znacznie więcej —
trzeba  się  otworzyć  na  nowe  doznania,  a  to  z  kolei  pociąga  za  sobą
konieczność  widzenia  tego  nowego  mężczyzny  w  kategoriach  nowych,
zamiast porównawczych.

Wszyscy jesteśmy po prostu ludźmi. Nikt z nas nie dysponuje

adnymi czarodziejskimi mocami. Nie istnieje tylko jedna odpowiednia

osoba; odpowiednich ludzi jest wielu. Nieważne, czy kobieta mieszka
w  San  Diego  czy  w  Bostonie,  bo  wszędzie  można  kogoś  znaleźć.  To
bardziej  niż  prawdopodobne,  że  kobieta  jest  w  stanie  stworzyć  silny,
znaczący  i  głęboki  związek  z  nowym  mężczyzną, ale tylko wówczas, gdy
sama się dowartościuje — dzięki znajomym, jakiejś działalności, sukcesom.
Odnowione poczucie własnej wartości daje odwagę, swobodę i otwartość,
które są niezbędne, by można było znów się zakochać.

Rozdział dziewiąty

UWALNIANIE SIĘ OD

OBSESJI KOCHANIA

Pragnienie związku z osobą płci przeciwnej jest pierwotną i nieod-

partą  siłą,  która  sprawia,  że  nieuchronnie  nawzajem  ku  sobie  ciążymy.
Choć  czasami  doznajemy  bólu,  frustracji  czy  niepowodzeń,  to  jednak
udaje  nam  się  jakoś  otrząsnąć  i  ponownie  próbujemy  zdobyć  trwałą
miłość.

Wszyscy szukamy bezpiecznego portu i oparcia w związku dwojga

ludzi; pragniemy uciec od samotności, mieć poczucie kontynuacji życia
i wspólnie patrzeć w przyszłość. Dla niektórych kobiet jednak wiązanie
się z mężczyzną ma jeszcze dodatkowe znaczenie, potrzebują one bowiem
cierpień  towarzyszących  tęsknocie,  przygody,  dowartościowania.  Dla
wielu  takich  kobiet  wybór  partnera  jest  nie tyle wybiórczym szukaniem
tych  trzech  rzeczy,  ile  sposobem  rozwiązywania  problemu  słabnącego
poczucia własnej wartości.

Również mężczyźni mają podobne problemy, lecz rozwiązują je

w inny sposób. O ile w takich wypadkach kobiety szukają „księcia"
i nieprawdopodobnie idealizują związki z płcią przeciwną, nadając im
przesadnie romantyczny charakter, o tyle mężczyźni kierują się rozpacz-
liwą chęcią zdobycia pieniędzy. Pieniądze i symbole, które można za nie
kupić, stają się dla mężczyzn środkiem pozwalającym podtrzymać
poczucie własnej wartości i wiarę w siebie.

Na szczęście albo na nieszczęście, co zależy od punktu widzenia,

taka strategia rozwiązywania wewnętrznych dylematów nie daje spodzie-
wanych  skutków.  Po  prostu  sprawa  podnoszenia  swojej  wartości  we
własnych  oczach  jest  bardziej  skomplikowana.  Wymaga  osobistego
sukcesu  i  prawdziwego  poczucia  dumy  z  własnego  postępowania.  To,
kogo mamy przy sobie czy co mamy w portfelu, nie wystarcza.

107

CZTERY TYPY NAŁOGOWYCH KOCHANEK

Potrzeba miłości i uznawanie jej za ważny czynnik w życiu człowieka

nie jest nałogiem kochania. Nałóg kochania tym różni się od normalnej,
zdrowej miłości, że towarzyszące mu uczucia są wyolbrzymione, znie-
kształcone i krótkotrwałe.

Kto jest nałogową kochanką? To osoba żyjąca w świecie fantazji,

marząca o mężczyźnie, który sprawi, że będzie czuła się pełniejsza,
i zapewni to wszystko, czego brak jej w życiu. Może mieć najlepszych
przyjaciół, uzdolnienia, osiągnięcia i pracę, którą lubi, a mimo to uważa,
ż

e najważniejszy jest romans. Każdy dzień i każdą noc bez kochanka

spędza na czekaniu, tęskniąc za czarownym spotkaniem.

Chyba najbardziej charakterystyczną cechą nałogowej kochanki jest

to,  że  ulega  przymusowi  powielania  jednego  i  tego  samego  wzoru.
Właśnie owo nieustanne powtarzanie nadaje tak destrukcyjny charakter
nałogowi  kochania.  Nałogowa  kochanka  szczerze  wierzy,  że  pragnie
trwałego  związku  z  mężczyzną,  podczas  gdy  w  rzeczywistości  wcale tego
nie chce.

Istnieją cztery podstawowe typy nałogu kochania, a źródłem ich

wszystkich są nieprawidłowe lub niepełne związki uczuciowe z rodzicami
w dzieciństwie, ujemnie rzutujące na pojmowanie związku z mężczyzną
w życiu dorosłym.

Uzależnienie  związane  z  tęsknotą  —  We  wczesnym  dzieciństwie  dziew-
czynki  i  chłopcy  zaczynają  kojarzyć  słowo  m i ł o ś ć   ze  szczególnym
uczuciem.  Każde  z  nich  pojmuje  miłość  jako  coś  osobistego  i  bardzo
specyficznego.  Jeżeli  uczucie,  którym  rodzice  darzą  dziecko,  jest  gorące,
pełne  oddania  i  konsekwentne,  wówczas  dziecko  takie  wykształci  sobie
prawidłowe  pojęcie  miłości.  W  istocie  uczy  się  ono  rozumować  na-
stępująco: „Czuję miłość, kiedy mam kogoś, kto o mnie dba".

W wypadku wielu innych dzieci jest odwrotnie, przeżywają one

bowiem  miłość  rodzicielską,  która  jest  niekonsekwentna,  warunkowa,
niemożliwa  do  przewidzenia.  Takie  dziecko  po  prostu  tęskni  za  miłością
swoich  rodziców.  Jak  już  wcześniej  wspomnieliśmy,  to  właśnie  owa
tęsknota czasami staje się tym, co dziecko pojmuje jako miłość. Wówczas
definicja takiej miłości brzmi: „Czuję miłość, kiedy kogoś pragnę". Kiedy
zaś  dzieckiem  tym  jest  dziewczynka,  to  jako  dorosła  kobieta  w  dalszym
ciągu bierze tęsknotę za miłość i postępuje według następującego wzorca:

108

polowanie,  zdobycie,  porzucenie.  Jak  już  jest  pewna  miłości  mężczyzny,
szybko  przestaje  się  nim  interesować.  Dla  takiej  kobiety  miłość  nie
oznacza  posiadania,  lecz  pragnienie,  co  stawia  ją  przed  koniecznością
nieustannego i męczącego dokonywania nowych podbojów.

Uzależnienie związane z potwierdzaniem własnej wartości — We

wczesnym okresie życia każde dziecko oczekuje od rodziców aprobaty
i potwierdzania jego wartości. Dobrzy rodzice stopniowo zachęcają
dzieci do niezależnego myślenia i samooceny. To właśnie poprzez rosnące
zaufanie do własnej percepcji i własnych ocen dzieci uczą się lubić siebie
i cenić tę opinię.

Wielu rodziców jednak nie potrafi dobrze tego przekazać, a i niektóre

dzieci niezbyt dobrze się tego uczą. Zasadniczo dzieci uczą się aprobować
siebie  dzięki  temu,  że  rodzice  stopniowo  przekazują  im  prawo  dokony-
wania ocen. „Nie jest tak ważne, co ja myślę. Co ty myślisz? Co ty o tym
sądzisz?"  Takie  postawienie  sprawy  przez  rodziców  pozwala  dziecku
czuć,  że  jest  ważne,  że  to,  co  myśli  czy  sądzi  o  jakiejś  kwestii  lub
zdarzeniu, ma wartość.

Niektórzy rodzice natomiast zniechęcają dziecko do aprobowania

siebie,  wmawiając  mu,  że  liczy  się  tylko  to,  co  oni  myślą  i  uważają.
Rodzice ci mogą czuć, że coś tracą, przekazując dziecku prawo oceniania,
i  wolą,  by  dziecko  w  dalszym  ciągu  było  ściśle  uzależnione  od  nich  jako
głównego  źródła  aprobaty.  Niestety  takie  dziecko  uczy  się  szukać
akceptacji  i  potwierdzenia  własnej  wartości  wyłącznie  u  innych  ludzi.
Wychowana w ten sposób dziewczynka, kiedy patrzy w lustro, nie powie:
„Podoba mi się to, co widzę!" Po latach, będąc już kobietą, spojrzy
w lustro i zacznie się zastanawiać: „Czy jemu spodoba się to, co zobaczy?"

Niemożność uznania siebie prowadzi do poważnych wątpliwości

i pytań związanych z własną wartością. Skoro zaś ty sama nie masz do
siebie zaufania, to zazwyczaj uważasz, że nikomu nie możesz ufać. Jeżeli
sama nie wierzysz, że jesteś miła, to nie uwierzysz, gdy ktoś ci to powie,
ż

eby nawet mnóstwo ludzi ci to mówiło i bardzo starało się cię przekonać.

Właśnie owa niewiara prowadzi do nieustannych powtórek w wypad-

ku nałogowej kochanki. Nawet wówczas, gdy ma mężczyznę, który jej
mówi, że jest wspaniała i że ją kocha, to ona mu nie wierzy. Nie wierzy,
bo nigdy nie nauczyła się tego odczuwać — odczuwać od środka. Taka
osoba skazana jest na ciągłe szukanie kogoś innego, by dał jej poczucie,
ż

e jest miła.

109

Uzależnienie związane z iluzją — Niektóre kobiety na podstawie przeżyć
z  wczesnego  dzieciństwa  nauczyły  się,  że  są  bezbronne,  niepełne  czy
bezwartościowe  jako  oddzielne  jednostki.  Te  kobiety  nauczono  niepew-
ności.  Nauczono  je  również,  że  lekarstwem  na  ową  niepewność  jest
mężczyzna.

Nazbyt często się zdarzało, że dla kobiet związki z mężczyzną

oznaczały scalenie się z nim. Wynikało to z faktu, że kobiety szukały
potrzebnego im składnika autonomii, czynu i bezpieczeństwa poza sobą,
właśnie w mężczyźnie.

W ostatnich latach wystąpiły przeciwko temu. Coraz częściej liczą

na siebie, jeśli idzie o poczucie własnej wartości. W książce „Why Do
I Think Fm Nothing Without a Man?" („Dlaczego uważam, że jestem
niczym bez mężczyzny?" — przyp. tłum.) Penelope Russianoff z goryczą
opisuje ból i pustkę w życiu kobiet cierpiących z powodu braku
mężczyzny, który by się nimi opiekował, dowartościowywał je, a opiekując
się sprawiał, żeby zaznały pełni kobiecości.

Wiele kobiet nauczono, żeby potrzebowały mężczyzny i to nie

dlatego, że dzięki niemu życie jest przyjemniejsze, lecz jako symbolu ich
kobiecej  wartości.  Jedna  z  pacjentek  bardzo  dobrze  pamięta  typową
odpowiedź  matki  na  jej  pytania:  „Nie  pytaj  mnie,  starej  i  głupiej.
Zaczekaj, aż ojciec wróci do domu, i jego zapytaj". W związkach
z mężczyznami u pacjentki tej uzewnętrzniało się tkwiące w niej głęboko
poczucie  niepewności,  o  którym  błędnie  sądziła,  że  mężczyzna  jest
w stanie je usunąć.

Ta nałogowa kochanka uzależniona jest od iluzji polegającej na

przekonaniu, że znajdzie doskonałego mężczyznę, który zapewni jej
pełnię kobiecości i poczucie bezpieczeństwa. Aż do bólu świadoma swojej
niepewności, przechodzi od jednego mężczyzny do drugiego wierząc, że
znalezienie tego właściwego to tylko kwestia czasu.

Uzależnienie związane z romansem — W wypadku tego uzależnienia
kobieta jest zakochana w romansie, zaślepiona w krótkotrwałym za-
ś

lepieniu. Każdemu nowemu mężczyźnie mówi, że jej na nim zależy,

faktycznie w to wierząc. Jednakże, podobnie jak wcześniej opisany męski
drań, właściwie nie jest zakochana w tym mężczyźnie, lecz w rozgorącz-
kowaniu towarzyszącemu nowej miłości.

Kiedy to rozkoszne uczucie zaczyna mijać, co jest nieuchronne, gdy

ludzie lepiej się poznają, wówczas ona czuje się odrzucona, rozczarowana,

110

oszukana. Zamiast widzieć w tym przeobrażeniu uczucia naturalne
stadium ewolucji miłości, owa kobieta stwierdza, że coś musi być nie
w porządku — albo z nią samą, o czym strach pomyśleć, albo z mężczyz-
ną, u którego zauważa jakąś wadę, przedtem nie dostrzeganą.

Kiedy Pat poznała Jerry'ego, od pierwszej chwili wiedziała, że to jest

„to".  W  przeszłości  wielokrotnie  odnosiła  podobne  wrażenie,  lecz
wszystkie poprzednie związki kończyły się fiaskiem, ale Jerry był inny niż
tamci  mężczyźni.  Pat  jeszcze  nikogo  nie  darzyła  tak  silnym  uczuciem.
Tym razem była pewna, że coś z tego wyjdzie. Jerry umiał postępować
tak, że czuła się pożądana i kobieca. Pat wspomina: „On umiał okazywać
uczucie znacznie lepiej od większości innych mężczyzn. Robił te wszystkie
miłe  rzeczy,  łącznie  z  przynoszeniem  kwiatów,  a  nawet  pisał  dla  mnie
wiersze. Wiem, że to brzmi banalnie, ale było mi z tym dobrze". Jednakże
po  paru  miesiącach,  gdy  upojenie  miłością  minęło,  Pat  zaczęły  dręczyć
wątpliwości  i  czuła  się  rozczarowana.  To,  co  w  istocie  było  po  prostu
końcem  zaślepienia,  zostało  przez  nią  opacznie  zrozumiane  jako  kres
miłości  —  po  raz  kolejny.  „Kiedy  lepiej  się  poznaliśmy,  Jerry  chyba
zaczął trochę mniej się starać — rzadziej pisywał wiersze, a zamiast świec,
butelki wina i kolacji we dwoje proponował oglądanie meczu w telewizji".
Drobne wady, o których przedtem myślała, że dodają Jerry'emu uroku
i czynią go sympatyczniejszym, obecnie w jej oczach potwornie urosły
i Pat poczuła, że jej miłość do niego powoli, lecz nieuchronnie mija.

GDY MIŁOŚĆ STAJE SIĘ OBSESJĄ

Kiedykolwiek przeżywamy coś przyjemnego, to pragniemy doznać

tego ponownie. Coraz bardziej to nam się podoba, tęsknimy za tym,
a  nawet  nie  możemy  się  tym  nasycić.  Wszyscy  tego  doświadczamy,  ale
jeśli nasze gusta i pragnienia są różnorodne i zachowana jest między nimi
dostateczna równowaga, to nie skupiamy się obsesyjnie na jakiejś jednej
rzeczy. Ludzie zdrowi szukają w życiu równowagi i rozmaitości, inni zaś
stale  lub  okresowo  ulegają  przymusowi  przeżywania  czegoś  szczególnego
czy  upajającego.  Potrzeba  ta  może  stać  się  tak  silna,  że  utrzymuje  się
pomimo  fizycznych  czy  emocjonalnych  dolegliwości,  które  przynosi  jej
zaspokajanie.  Osoby  uzależnione  są  gotowe  na  wszystko,  by  ponownie
się znaleźć w owym stanie psychofizycznym, stanie zniewalającego zado-
wolenia, jakie odczuwają, kiedykolwiek otrzymują to, czego pragną —

111

alkohol, narkotyki, nikotynę, jedzenie czy miłość mężczyzny. Głód
miłości staje się obsesją, gdy dochodzi do takich rozmiarów, że kobieta
jej potrzebuje, by czuć, że żyje, by zapewnić sobie równowagę emo-
cjonalną.

Jessikę uczono od dziecka, że mężczyźni mają fundamentalne

znaczenie w jej życiu. Nigdy nie zachęcano jej do przyjaźni z dziewczętami,
które uważano za puste i właściwie niezbyt przydatne. Już jako nastolatka
umawiała  się  z  chłopcami,  w  każdym  wypadku  żyjąc  w  nieustannej
obawie,  że  dojdzie  do  zerwania.  Rodzice  Jessiki  zawsze  brali  stronę
chłopca,  zmuszając  córkę  do  przyznania  się,  że  to  ona  ponosi  winę  za
zerwanie.

Ponadto matka Jessiki przywiązywała ogromną wagę do jej wyglądu:

ubioru, fryzury, schludności i tuszy. „Chcesz mieć powodzenie, prawda?"
Mówiąc te słowa, a także udzielając milczącej aprobaty lub nie, rodzice
Jessiki powoli nauczyli ją nie wierzyć w siebie i nie doceniać własnej
wartości oraz spełniać pragnienia i żądania mężczyzn.

Wyraźnie dawali jej do zrozumienia, że bez mężczyzny będzie

niczym. I stało się. Jessica bez mężczyzny uważa się za bezwartościową
i niepełną, co dobitnie świadczy, że jest uzależniona od miłości. Miłość
to dla niej stan normalny. Bez niej Jessica czuje się pusta i zroz-
paczona.

Angela, dwudziestoośmioletnia fizjoterapeutka, nie uważała się za

nałogową kochankę, chociaż zdradzała wyraźne objawy uzależnienia od
miłości. Kiedykolwiek była umówiona z przyjaciółką i w ostatniej chwili
dzwonił  do  niej  jakiś  mężczyzna,  proponując  spotkanie,  to  zawsze
zmieniała  swoje  plany,  a  przy  tym  wcale  nie  czuła  się  z  tego  powodu
winna. „No cóż, ty też byś tak zrobiła, prawda?" — mawiała przyjaciół-
kom.  Okazywało  się  jednak,  że  większość  z  nich  postąpiłaby  inaczej.
Angela straciła kilka dobrych przyjaciółek tylko dlatego, że miała zwyczaj
nieprzychodzenia na umówione spotkania. Kiedy jedna z jej najlepszych
przyjaciółek  przez  kilka  miesięcy  nie  chciała  z  nią  rozmawiać,  Angela
powiedziała  innej:  „Przykro  mi,  że  muszę  się  do  tego  przyznać,  ale
randka z mężczyzną znaczy dla mnie więcej niż pójście gdzieś z przyjaciół-
ką. Nic na to nie poradzę — nie chcę przepuścić okazji przebywania
z mężczyzną, który się do mnie zaleca".

Obsesja jest nawykiem, który w końcu zaczyna wywierać wpływ na

codzienne życie. Nałogowymi kochankami są kobiety uważające, że nie
potrafią żyć bez osoby, która stanowi pokarm dla ich uczuć. Nawet

112

zwyczajne oczekiwanie upragnionego doznania również może być źródłem
pewnego rodzaju przyjemności. W ten sposób nałogowa kochanka
uzależnia się od szukania miłości, jak gdyby samo jej oczekiwanie dawało
zadowolenie.

Sheila, czterdziestojednoletnia programistka komputerowa, szaleje

na punkcie randek. Przed każdym spotkaniem traci apetyt twierdząc, że
z  emocji  nie  może  jeść,  jak  gdyby  dostatecznym  zaspokojeniem  dla  niej
było  samo  oczekiwanie,  że  mężczyzna  ją  zadowoli.  Wiele  nałogowych
kochanek  doznaje  tego  uczucia;  podniecenie  związane  z  oczekiwaniem
służy jako tymczasowy środek uspokajający.

W początkowym stadium uzależnienia od miłości kobiety są przeko-

nane,  że  powodem  ich  postępowania  jest  ekscytacja,  jaką  budzą  w  nich
mężczyźni.  Jednakże  w  późniejszych  stadiach  nałogowe  kochanki  nawet
same przyznają, że są uzależnione, lecz tylko nieliczne z nich uświadamiają
sobie  fakt,  że  powtarzające  się  doznania  właściwie  nie  sprawiają  im
przyjemności.  Niemniej  uporczywie  twierdzą,  jakoby  polowanie  na
mężczyzn je cieszyło, choć całe otoczenie nie ma wątpliwości, że cierpią.

Zasadniczą sprawą w wypadku nałogu kochania jest nie tyle

przyjemność wynikająca z kontaktu z jakimś szczególnym mężczyzną, ile
ucieczka od codziennych trosk czy frustracji. Nałogowymi kochankami
są najczęściej kobiety, którym świat wydaje się ponury, pusty i najeżony
niebezpieczeństwami.  Jak  już  wspomniano,  uzależnienia  od  miłości
tłumaczą  się  źle  rozumianymi  przez  kobiety  próbami  rozwiązania
problemów  własnej  wartości,  samorealizacji  i  akceptowania  siebie.
Kobiety  cierpiące  z  powodu  głębokiego  poczucia  niepewności  znajdują
ulgę w myślach, uczuciach i marzeniach związanych z mężczyznami. Owa
„ulga" jest jednak nie tylko krótkotrwała, ale również iluzoryczna, będąc
jedynie  chwilowym  stanem  ekscytacji  i  obietnicą  zaspokojenia.  Czyż
istnieje przyjemniejsze uczucie od euforii towarzyszącej zakochiwaniu się?

Perspektywa nowego romansu może dodawać energii. Catherine,

dwudziestodziewięcioletnia reporterka sądowa, wiele wieczorów spędza
z przyjaciółmi w barach uczęszczanych przez osoby samotne i niezmiennie
wraca  do  domu  z  mężczyzną,  którego  ledwie  zna.  Pewne  skrępowanie,
jakie  odczuwa  z  powodu  takiego  prowadzenia  się,  pokrywa  w  ten
sposób, że uważa siebie za osobę, która eksperymentuje z mężczyznami.
„Dla  mnie  to  po  prostu  gra.  Chcę  sprawdzić,  jakiego  faceta  uda  mi  się
zdobyć na noc". Kiedy się ją przyciśnie, Catherine jednak przyznaje, że
coś ją pcha do tych nocnych interludiów. Mówi, że przyjemność sprawia

113

jej nie tyle seks, co samo polowanie na mężczyznę oraz iluzja, że jest
atrakcyjna i ma powodzenie. W wypadku Catherine nie jest to nałóg
uprawiania seksu, lecz nałóg kochania, a jeśli mu nie ulega, to najczęściej
czuje pustkę i przygnębienie.

O mężczyznach, którzy szukają stosunkowo mało znaczących kon-

taktów seksualnych, mówi się, że cierpią na kompleks Don Juana.
Jednakże zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn zasadniczy problem jest ten
sam — nałóg kochania to jałowy i niszczący sposób osiągania spełnienia,
który stwarza iluzję miłości i emocjonalnego zaspokojenia.

Z większością nałogów trudno zerwać, szczególnie z tymi, które

wydają się stosunkowo nieszkodliwe. Nałogowa kochanka może sprawiać
wrażenie, że ma ogromne powodzenie u mężczyzn i przyjaciółki często
zazdroszczą jej romantycznych przeżyć i seksualnych sukcesów.

CZAS NAPRAWDĘ UCIEKA

Kiedy Ellen, trzydziestoośmioletnia redaktorka w wydawnictwie

książkowym,  wreszcie  zdecydowała  się  walczyć  ze  swoim  nałogiem
kochania, początkowo czuła ogromną ulgę. Cały okres między dwudzies-
tym pierwszym a trzydziestym ósmym rokiem życia był dla niej pasmem
burzliwych przygód miłosnych, w tym dwóch krótkotrwałych małżeństw,
które rzekomo miały dowodzić zdolności Ellen do zawierania stabilnych
związków.  Ellen  bardzo  lubiła  swoją  pracę,  lecz  prawdziwych  emocji
dostarczały jej bliskie kontakty z mężczyznami. Jest kobietą dowcipną
i pełną życia, nie miała więc żadnych kłopotów ze zdobywaniem mężczyzn,
ale  każdy  z  jej  związków  trwał  zaledwie  kilka  miesięcy,  kończąc  się
typowo  utratą  przez  nią  zainteresowania  i  przekształceniem  romansu
w przyjaźń.

Ellen zdawała sobie sprawę, że jej dni wypełnione są marzeniami

o następnym kochanku i zastanawianiem się nad tym, czy potrafi on
podtrzymać intensywność jej uczuć. Była też coraz bardziej zmęczona
pustką, która ją wypełniała po zakończeniu każdego związku.

Kiedy postanowiła wyrwać się z tej karuzeli, doznała ogromnej ulgi.

Jednakże po miesiącu abstynencji odkryła coś, co ją przeraziło. Powoli
zaczęło do niej docierać, że życie nie ma właściwie sensu, a dokładniej,
ż

e poza emocjami związanymi z romansowaniem nie odczuwa smaku

tego, co jak sądziła, powinno sprawiać jej przyjemność, na przykład

114

oglądanie baletu było niczym bez najnowszego ukochanego u boku.
Przyjaciółki ją nudziły, jeżeli nie rozmawiały o mężczyznach. Uświadomiła
sobie, że nie ma satysfakcji ze swojej pracy redakcyjnej, gdy jej wyników
nie przekazuje mężczyźnie.

Ellen przerażały silne uczucia, jakie kryły się pod jej nałogiem

kochania. Teraz jednak musiała coś z nimi zrobić, zdarzyło się bowiem
to, co przeżywa wiele kobiet pod czterdziestkę. Mianowicie zdała sobie
sprawę, jak bardzo pragnie mieć dzieci, a czas ucieka.

Kobiety mają zupełnie inne poczucie upływu czasu niż mężczyźni.

Dla mężczyzn czas jest instrumentem do mierzenia postępów w robieniu
kariery zawodowej. Również kobiety traktują czas w ten sam sposób,
lecz w przeciwieństwie do mężczyzn dosłownie wszystkie są niezwykle
wrażliwe na tykanie zegara biologicznego, który odmierza wiek zdolności
do reprodukcji.

Kobieta przypomina sobie o tym co miesiąc. Jeżeli jest bezdzietna,

niezamężna i przekroczyła trzydziestkę, a chce zostać matką, to wówczas
odczuwa nieubłaganą presję czasu. Pod tym względem kobiety mają
szczęście, ponieważ presja ta zmusza je do zastanowienia się nad własnym
postępowaniem, jeżeli pragną wyjść za mąż i mieć dzieci.

Susie liczyła sobie trzydzieści trzy lata, kiedy rozpadł się jej ostatni

krótkotrwały  związek  z  mężczyzną.  Równocześnie jej najlepsza przyjaciół-
ka, która niedawno wyszła za mąż, powiedziała jej, że jest w ciąży. Zbieg
tych  dwóch  wydarzeń  wywarł  na  Susie  ogromne  wrażenie.  Zazdrościła
przyjaciółce  i  robiła  sobie  wyrzuty  z  powodu  swoich  romansów  i  po-
stępowania  z  mężczyznami.  Zrozumiała,  że  jeżeli  kiedykolwiek  chce
poważnie myśleć o małżeństwie, to musi dokładnie przyjrzeć się mężczyz-
nom, których w przeszłości odrzuciła. „To było straszne, bo wiedziałam,
ż

e wśród nich musiał być ktoś, z kim wszystko mogło skończyć się

dobrze".  Kiedy  robiła  zakupy  albo  szła  na  plażę  czy  do  parku,  to  nie
zwracała  uwagi  na  mężczyzn,  lecz  na  młode  matki  z  dziećmi  i  rodziny.
Zaczęła  rozumieć,  że  traci  coś  o  wiele  ważniejszego  od  przelotnych
romansów, a świadomość tego głęboko ją zasmuciła.

Vicki, czterdziestotrzyletnia kobieta na kierowniczym stanowisku

w pewnym studiu filmowym, nie chciała mieć dzieci, niemniej martwiła
się z powodu upływu czasu. Miała wielu kochanków, zarówno żonatych,
jak i samotnych, ale i ona odczuwała tęsknotę za spokojniejszym i bardziej
ustabilizowanym życiem, które zaspokoiłoby jej potrzebę posiadania
tego, czego nie dawały jej sukcesy w pracy zawodowej.

115

Pod wpływem zegara biologicznego wszystkie opisane wyżej kobiety

uznały, że powinny zrewidować swój stosunek do mężczyzn. Stopniowo
uświadomiły  sobie,  że  szukały  jedynie  podniecającego,  przelotnego
związku,  który  dawał  im  tylko  krótkotrwały  wzlot  uczuć  czy  chwilowe
zaślepienie, i że u mężczyzn nie dostrzegały ich rzeczywistych zalet. Susie
wspomina, jak się zirytowała, kiedy jej znajomy, mówiąc o mężczyźnie,
z  którym  dopiero  co  zerwała,  powiedział:  „Wiesz,  John  to  naprawdę
wspaniały facet, ale ty nigdy nie jesteś zadowolona. Zawsze szukasz tego,
czego nie masz". Na szczęście Susie jest na tyle mądra, by zdawała sobie
sprawę, że komentarz znajomego nigdy by jej nie zirytował, gdyby nie
był tak trafny i aktualny.

INNE ŹRÓDŁA EKSCYTACJI

Nałogowe kochanki, jak zresztą wszyscy nałogowcy, wpadają w pa-

nikę oraz odczuwają przygnębienie i pustkę na samą myśl o rezygnacji
ze swych pragnień. Dlatego też najlepszą okazją dla kobiety, która
chciałaby się zmienić, jest chwila, gdy jej nałóg nudzi ją albo napawa
obrzydzeniem. Tylko wówczas zmiana jest możliwa.

Im mniej źródeł ekscytacji i zadowolenia ma kobieta, tym większe

prawdopodobieństwo, że silnie przywiąże się do jednego z nich. Jak już
wspomniano, kobiety wskutek tradycyjnego wychowania zostały zaprog-
ramowane na szukanie źródeł podniety, spełnienia i uznania w kontekście
związków z mężczyznami. Chcąc pokonać nałóg kochania, trzeba szukać
innych źródeł bodźców i potwierdzania własnej wartości.

Niełatwo jest znaleźć zastępczy obiekt dla tego silnego pragnienia.

Chyba  nic  nie  jest  w  stanie  dostarczyć  tak  cudownie  podniecających
przeżyć  jak  zakochiwanie  się  — nieustannie, raz po raz. Istnieją jednak
inne  rodzaje  doznań,  które  mogą  być  równie  przyjemne,  na  przykład
przebywanie  z  przyjaciółkami.  Wiele  satysfakcji  mogą  dać  rozmowy  na
inne  tematy  niż  mężczyźni,  a  nawet  rozmowa  o  mężczyznach  może  być
interesująca — szczególnie wówczas, gdy jesteś szczera.

To właśnie zrobiła Cindy. Po wielu latach traktowania mężczyzn

jako centrum swoich zainteresowań spróbowała przez pewien czas żyć
w abstynencji. „Stwierdziłam, że gdy nawet same szłyśmy kupą na drinka
i zaczynałyśmy obgadywać znajomych mężczyzn, to było fajnie, bo
mówiłyśmy o tym bardzo szczerze; zaczęłyśmy rozmawiać o tym, jak

116

bardzo  nasze  dobre  samopoczucie  zależało  od  mężczyzn  i  jaka  to  była
bzdura.  Nagle  wszystko  zobaczyłyśmy  we  właściwej  perspektywie".
Chociaż  Cindy  miała  wiele  przyjaciółek,  to  dopiero  teraz  uświadomiła
sobie, że właściwie przedtem spędzała z nimi tak niewiele czasu. Na nowo
odkryła, jak cenna jest przyjaźń i jak dużo kobiety mają sobie wzajemnie
do zaofiarowania.

Zwykłe dzielenie się myślami z ludźmi, którzy borykają się z tymi

samymi  problemami,  działa  oczyszczająco.  W  ten  sposób  kobieta  może
spojrzeć  na  własne  obawy  w  szerszej  perspektywie  i  zobaczyć,  jak
niektóre  zachowania  uniemożliwiają  osiągnięcie  sukcesu.  Jedną  z  korzyści,
jakie odkrył ruch kobiecy, było poczucie siostrzanych związków i wspól-
nego doświadczenia.

Kobiecie może również pomóc dokładne przeanalizowanie tego, co

lubi robić i gdzie lubi bywać. Kobiety, które chodziły ze swoimi
partnerami do teatru, na koncerty, prelekcje czy zawody sportowe, często
uważają, że sprawia im to przyjemność jedynie w towarzystwie mężczyzn,
a nie, kiedy robią to same.

Oto, jak jedna z nich z goryczą opisuje ten powszechny dylemat:

„Zawsze uważałam siebie za osobę, która równie swobodnie czuje się
i w operze, i w kinie; chodziłam do najlepszych restauracji, na wernisaże,
do  muzeów.  Zmieniłam  zdanie  dopiero  wówczas,  gdy  uświadomiłam
sobie,  że  zawsze  miało  to  coś  wspólnego  z  mężczyzną,  że  nigdy  nie
robiłam  tego  sama.  Od  lat  nie  chodziłam  sama  do  kina  czy  restauracji.
Dosłownie  zmuszałam  się  do  tego,  ale  nigdy  nie  czułam  się  bardziej
skrępowana. Miałam wrażenie, że wszyscy na mnie patrzą, choć wiedzia-
łam, że nikt nie zwraca na mnie uwagi".

Chociaż zdaniem niektórych kobiet pracą i karierą zawodową

warto  się  zajmować  tylko  do  chwili  wyjścia  za  mąż  i  urodzenia
dzieci,  to  jednak  prawdą  jest,  że  osiągnięcia  zawodowe  mogą  być
ważnym  źródłem  bodźców  i  satysfakcji.  Nikt  nie  osiągnie  pełnego
zadowolenia  z  życia  bez  zaangażowania  się  w  jakąś  większą  sprawę,
wymagającą  twórczego  talentu,  mistrzostwa  albo  poświęcenia.  Okre-
ś

lenie „większa sprawa" rozumiemy jako coś, co wychodzi poza

ramy  zwykłego  hobby  czy  zainteresowania.  Nie  oznacza  to,  że  praca
ta  musi  dawać  kobiecie  pieniądze  lub  uznanie  przyjaciół.  Oznacza
jednak,  że  kobieta  musi  całkowicie  się  jej  poświęcić,  stawiając  sobie
osobiste  cele,  które  będą  dla  niej  bodźcem  i  pozwolą  odczuwać
zadowolenie z osiąganego postępu.  Nie wyklucza to wszakże chwi-

117

lowych niepowodzeń, tylko bowiem poprzez chwilowe niepowodzenia
uświadamiamy sobie fakt, że podejmujemy ryzyko, a zatem robimy
postępy.

POKONYWANIE UZALEŻNIENIA TEŻ MOŻE BYĆ

PODNIECAJĄCE

Chyba najtrudniejszą rzeczą dla dorosłego człowieka jest się zmienić.

Mnóstwo osób z jakiegoś powodu odczuwa niezadowolenie z siebie
i  pragnie  to  zmienić,  ale  tylko  nielicznym  udaje  się  osiągnąć  ten  cel.
Dlaczego?  Zmiana  pociąga  za  sobą  konieczność  zetknięcia  się  z  nie-
znanym, a przed nieznanym zawsze odczuwamy strach. Łatwiej pozostać
przy  tym,  co  znamy  i  co  daje  nam  poczucie  bezpieczeństwa.  Zmiana
wymaga  również  przyjęcia  nowej  formy  zachowania,  co  początkowo
zawsze jest nieprzyjemne. Często ludzie dopiero wówczas mają dostateczną
motywację, która pozwala im przejść przez pierwszą, najtrudniejszą fazę
zmiany,  gdy  własne  postępowanie  zaczyna  ich  naprawdę  przerażać,
napawać obrzydzeniem czy złościć.

Evelyn zbliżała się do czterdziestki, kiedy poczuła wstręt do swojego

nałogu  kochania.  Od  ukończenia  dwudziestego  czwartego  roku  życia
trzykrotnie  próbowała  się  z  niego  wyleczyć,  każdorazowo  poddając  się
przynajmniej  rocznej  terapii.  „Naprawdę  myślałam,  że  mi  się  to  uda.
Słowo daję! Uważałam, że robię duże postępy, chciałam skończyć
z podrywaniem mężczyzn i pozbyć się uczucia potwornego strachu, który
mnie  do  tego  pchał.  Dopiero  ostatnim  razem  uświadomiłam  sobie,  jak
bardzo się oszukiwałam.

To był dla mnie jakby nowy rodzaj gry. Za każdym razem, gdy

zrywałam z mężczyzną, udawałam się do terapeuty, z którym analizowa-
łam, czym jestem bez mężczyzny. Myślałam, że byłam z nim szczera, lecz
teraz wiem, że postępowałam bardzo nieuczciwie. Przypominało mi to
rzucanie palenia — łatwo się o tym mówi, ale w rzeczywistości naprawdę
trudno zrealizować ten zamiar".

Jednym ze skutecznych sposobów zmieniania swoich zachowań jest

szukanie bodźców w samym procesie doprowadzania do zmiany. Innymi
słowy, nie należy koncentrować się na zmianie jako ostatecznym celu,
lecz na p r o c e s i e zmieniania się i w nim widzieć nowe wyzwanie.
Chociaż zmiana nigdy nie jest rzeczą łatwą, to jednak może być zadaniem

118

ambitnym, podniecającym, a w rezultacie daje wiele satysfakcji. Pewna
taktyka pozwala wykonać to zadanie w sposób ciekawszy i mniej
męczący — trzeba wyobrazić sobie, że życie składa się z szeregu strategii
czy gier, i zmieniać się, jak gdyby kończąc jedną grę i zaczynając nową.

Mercedes, trzydziestoczteroletnia pracowniczka biura podróży, bez

szczególnego  powodzenia  próbowała  zerwać  ze  zgubnym  nałogiem
kochania, dopóki nie zasięgnęła rady pewnego terapeuty, który całkowicie
zabronił jej wspominać o mężczyznach podczas seansów, natomiast kazał
mówić  o  wszystkich  innych  przeżyciach,  sprawiających  jej  radość  czy
przyjemność.  Jako  pracę  domową  zadał  jej  wyszukiwanie  źródeł  takich
przeżyć w oderwaniu od mężczyzn.

Początkowo Mercedes buntowała się przeciwko tej taktyce. Stop-

niowo jednak zaczęła na nowo odkrywać przyjemność, jaką sprawia
chodzenie do muzeum, znów nauczyła się jeździć na łyżwach, trenowała
do wyścigu kolarskiego, brała udział w wycieczkach organizowanych
przez Sierra Club i spędzała więcej czasu z przyjaciółkami, a więc wróciła
do tych wszystkich zainteresowań, które niegdyś zaniedbała, koncentrując
się wyłącznie na mężczyznach.

Największą nagrodą za zmianę zachowań jest oczywiście pozbycie

się  cierpienia.  Jak  wcześniej  stwierdziliśmy,  nałogowe  kochanki  mają
skłonność  do  ignorowania  cierpienia,  które  jest  skutkiem  ich  własnego
postępowania,  natomiast  koncentrują  się  na  doraźnej  przyjemności  —
dreszczyku  emocji  czy  miłosnym  uniesieniu.  Chcąc  się  zmienić,  muszą
najpierw unaocznić sobie swoje negatywne zachowania. Następnie muszą
chcieć  obywać  się  bez  owych  krótkotrwałych  przyjemności  na  rzecz
długotrwałej satysfakcji, jaką daje zerwanie z frustrującym i powtarzanym
zachowaniem.

Zadowolenie wynikające z dokonanej zmiany — większa świadomość

własnej  woli,  własnych  możliwości,  lepsza  samokontrola  —  wspaniale
dodaje  sił.  Zmiana  prowadzi  do  nowej,  pozytywniejszej  definicji  własnej
osoby,  do  rosnącego  poczucia,  że  się  nad  sobą  panuje.  Im  bardziej
kobiecie  na  sobie  zależy,  im  bardziej  sama  się  ceni,  tym  mniej  czuje  się
zmuszona szukać uznania i samorealizacji w związku z mężczyzną.

Wreszcie lekarstwem na obsesję kochania jest akceptowanie siebie

i rozwijanie poczucia, że się stanowi pewną całość. Wszyscy zasługujemy
na to, by wierzyć, że jesteśmy normalni tacy, jacy jesteśmy, czy mamy
kogoś, czy nie.

Rozdział dziesiąty

UWALNIANIE SIĘ OD OCZEKIWAŃ

Oczekiwania nie są zwykłym przewidywaniem tego, co się stanie,

lecz pragnieniem, by wydarzyło się coś określonego. Wszyscy mamy
jakieś oczekiwania, ponieważ są one naturalnym produktem zwyczajów,
ról, a co ważniejsze osobistych potrzeb.

Jeżeli to, co daje nam związek, jest zgodne z naszymi oczekiwaniami,

to  zazwyczaj  nie  ma  żadnych  problemów.  Niestety  zdarza  się  to  raczej
rzadko, najczęściej bowiem istnieje sprzeczność między oczekiwaniami
a rzeczywistością — oczekujemy jednej rzeczy, a dostajemy co innego.
W  każdym  związku  oczekiwania  stanowią  potencjalny  problem,  jeśli
bowiem się nie spełniają, wówczas towarzyszy im rozczarowanie. Obecnie,
w  dobie  zmian  społecznych  i  określania  na  nowo ról kobiet i mężczyzn,
oczekiwania w związkach między nimi są sprawą szczególnie trudną.

SKRYTE PRAGNIENIA

Jest ósma wieczorem i pośpiesznie kończysz nakładanie makijażu.

Cały tydzień czekałaś na tę chwilę. Przyjaciółka umówiła cię z kimś, kto
wydaje ci się wspaniały. Już dawno nie odczuwałaś takiego podniecenia
przed randką, ale i ten mężczyzna wygląda na innego — wyjątkowego.
Odzywa się dzwonek u drzwi. Bierzesz głęboki oddech, opanowujesz się
na tyle, by zachowywać się naturalnie, i otwierasz drzwi.

W ciągu pierwszych kilku sekund wzajemnie się sprawdzacie, czego

rezultatem  jest  mnóstwo  wrażeń.  O  tych  początkowych  wrażeniach
decydują  nasze  fizyczne  upodobania.  Z  upływem  czasu  zaczynają  się
kształtować  inne  wrażenia  i  obraz  staje  się  coraz  bardziej  złożony.
Wszyscy  chcemy  sprawiać  dobre  wrażenie,  by  uznano  nas  za  osoby
atrakcyjne i błyskotliwe, z jakimi chętnie się przebywa. W tym wypadku

120

działają  również  silne  pragnienia  i  nadzieje,  głęboko  tkwiące  w  naszej
podświadomości,  a  związane  z  naszymi  wyobrażeniami  o  partnerze,
jakiego chcemy czy potrzebujemy, o życiu, jakie chcemy z nim dzielić,
a także o miłości, spełnieniu, ekstazie i romansie. Owe głębokie pragnienia
jak  cień  towarzyszą  kobiecie  podczas  randki  i  mogą  być  podświadomie
wyczuwane przez partnera.

Podczas spotkania z mężczyzną kobieta może chwilami odczuwać

pewien nieuchwytny niepokój, choć wszystko wydaje się przebiegać
doskonale. Zazwyczaj powodem tego niepokoju są rozmaite nie uświa-
domione potrzeby i oczekiwania. Kobieta może mieć skryte pragnienia,
z których nie zdaje sobie sprawy.

Claire, dwudziestodziewięcioletnia właścicielka banku inwestycyjnego,

opisuje  zmiany,  jakie  ostatnio  zaszły  w  jej  stosunku  do  mężczyzn.
„Przeszłam  przez  długi  okres,  w  którym  wszystkie  moje  związki  z  męż-
czyznami  trwały  co  najwyżej  dwa  tygodnie.  Wiem,  że  za  bardzo  nacis-
kałam,  że  starałam  się  wszystko  przyśpieszyć.  Nie  wiem,  skąd  się  to
wzięło, ale kierowałam się zwariowanym, romantycznym wyobrażeniem
o tym, jaki powinien być mężczyzna i jak wszystko powinno się odbywać.
Kiedy było inaczej, próbowałam przekształcić to po swojemu.

Codziennie się modliłam, żebym mogła się uwolnić od tej okropnej

romantycznej  obsesji.  Wreszcie,  całkowicie sfrustrowana, zerwałam z nią
wiedząc,  że  po  prostu  nie  o  to  chodzi.  Kiedy  byłam  z  mężczyzną,
zaczęłam  koncentrować  się  na  próbach  ustalenia,  jaki  on  jest,  a  nie  na
tym, jakiego ja chciałam go widzieć. I rzecz zdumiewająca! Stwierdziłam,
ż

e właściwie mężczyźni jeszcze nigdy tak bardzo mi się nie podobali!

Wielu mężczyzn wyczuwa, czego kobieta pragnie czy potrzebuje,

choć ona nie wyraża tego słowami. Kiedy oczekiwania kobiety wyrażane
są w sposób niewerbalny, to w rzeczywistości nawet silniej oddziaływają
na mężczyznę.

Jim, trzydziestodziewięcioletni handlarz nieruchomościami, ze smut-

kiem  opisuje  swój  zamiar  zerwania  z  ładną,  atrakcyjną  kobietą,  z  którą
spotyka  się  od  kilku  tygodni.  Myślał,  że  ta  decyzja  jest  wynikiem
niepokoju, jakiego zazwyczaj doznaje w towarzystwie kobiet, lecz podczas
seansu  okazało  się,  że  pewne  odczucia  ze  strony  właśnie  tej  kobiety
wyzwoliły w nim ów lęk.

Joan, kobieta tuż po trzydziestce, pracująca jako makler giełdowy,

próbowała podbudować go za każdym razem, gdy był przygnębiony czy
sfrustrowany z powodu pracy. Zamiast pozwolić mu, żeby wyraził swoje

121

zniechęcenie, natychmiast wykrzykiwała, że jest wspaniały, że wszystko
będzie dobrze, że „wyjdzie z tego dołka", a choć wynikało to z chęci
udzielenia mu pomocy i wsparcia, to jednak faktycznie oddziaływało nań
hamująco. Jego frustracja narastała. Kiedy spróbował porozmawiać

o tym z Joan, wówczas ona przyznała, że była niespokojna, gdy on nie
czuł się bezpieczny. Nie wiedziała, jak reagować na jego niepokój.
W istocie zależało jej tylko na tym, by ten niepokój zniknął, sprawiał
bowiem, że sama nie czuła się bezpieczna. Ta kobieta w zasadzie pragnie
mężczyzny silnego i pewnego siebie. Jim też chciałby być takim mężczyzną

i ma po temu możliwości, żeby jednak dobrze się z kobietą czuł, musi
dysponować możliwością wyrażania swoich zwątpień czy braku poczucia
bezpieczeństwa bez obawy, że partnerka będzie go osądzać.

Nie wszystkie oczekiwania kobiet wyrażane są werbalnie. Często

pragnienia czy lęki ujawniają się w sposobie chodzenia, mówienia,
poruszania się, w reakcjach na zbliżenia płciowe i tak dalej.

Alex jest niedawno rozwiedzionym prokuratorem po trzydziestce.

Jego  była  żona  okazała  się  kobietą  zimną,  która  odrzucała  go  z  wielu
powodów, częściowo dlatego, że zaniedbywał ją w okresie, gdy z trudem
zdobywał wiedzę prawniczą na uczelni. Po rozwodzie Alex spotykał się
z  różnymi  kobietami  zaledwie  przez  krótki  czas,  gdy  poznał  Jeannie,
która natychmiast mu się spodobała. Przyjemnie mu się z nią rozmawiało;
od  samego  początku  było  im  ze  sobą  dobrze  i  w  swoim  towarzystwie
czuli się swobodnie.

Podczas trzeciego spotkania pieścili się na kanapie w jej mieszkaniu,

ale  gdy  doszło  do  zbliżenia,  ona  niezwykle  się  spłoszyła,  niemal  ją  to
zmroziło.  Alexowi  przypomniały  się  szkolne  czasy,  kiedy  to  „grzeczne
panienki"  musiały  ukrywać  swoją  namiętność  pod  maską  skromności  do
tego stopnia, że sprawiały wrażenie, jakby seks ich w ogóle nie interesował.

Alex próbował sobie tłumaczyć, że Jeannie była po prostu nieśmiała

i  zdenerwowana,  ale  jej  nagłe  odwrócenie  oczu  i  fizyczna  rezerwa
deprymowały  go.  Kiedy  później  przeanalizował  jej  reakcję,  wówczas
uświadomił  sobie,  że  wyłącznie  on  inicjował  zbliżenie.  Ona  oczekiwała
tego od niego, chciała, żeby był zdobywcą. Chociaż do pewnego stopnia
on to akceptował, jej bierność jednak była dla niego okropna. Większości
mężczyzn  odpowiada  rola  zdobywcy,  lecz  skrajna  bierność  kobiet  ich
deprymuje,  ponieważ  kojarzy  im  się  z  brakiem  zainteresowania  czy
namiętności.  Mężczyźni,  podobnie  jak  kobiety,  również  chcą  czuć,  że
ktoś ich pragnie i pożąda.

122

Innym rodzajem oczekiwań negatywnie wpływających na mężczyzn

jest  założenie,  że  nie  chcą  się  oni  angażować.  Wiele  kobiet  uważa,  że
mężczyźni  z  zasady  nie  pragną  trwałych  związków  czy  małżeństwa.
W  rzeczywistości  jest  natomiast  wręcz  przeciwnie,  samotni  mężczyźni
bowiem przeważnie szukają kobiety właściwie po to, by się z nią związać
i ożenić. I faktycznie to robią. Mężczyźni zakochują się szybko i głęboko,
często w pierwszej kobiecie, której mogą w pełni zaufać.

Janet, czterdziestojednoletnia pracownica społeczna, uważa, że

mężczyźni  boją  się  bliskiego  związku,  i  z  takim  przekonaniem  idzie  na
każdą randkę. Mężczyźni, z którymi się spotyka, odczuwają jej nadzieję
na  miłość,  a  także  owo  zgorzknienie  i  cynizm,  jakim  otacza  i  chroni  tę
nadzieję.  W  takich  sprzecznych  uczuciach  trudno  się  połapać,  są  one
bowiem  reakcją  na  mężczyzn  w  ogóle,  a  nie  na  poszczególne  jednostki.
Głód miłości i zadawniona uraza Janet łączą się ze sobą w taki sposób,
ż

e w końcu mężczyźni, z którymi się umawia, postępują zgodnie z jej

przewidywaniami.

Większość kobiet w wieku 25—45 lat jedną nogą tkwi w tradycyjnej

roli, drugą zaś ostrożnie bada nową. Często wynikiem tego są mieszane
i  sprzeczne  uczucia.  Kobiety  te  wydają  się  szukać  mężczyzn,  którzy
równocześnie są bezbronni i silni, komunikatywni i małomówni, delikatni
i  zdobywczy.  Byłoby  cudownie,  gdyby  mężczyźni  z  takim  połączeniem
cech znajdowali się w obfitości, ale niestety jest inaczej. Chyba najokrut-
niejszym paradoksem jest fakt, że mężczyźni bezbronni, komunikatywni
i  delikatni  najczęściej  nie  są  tymi,  których  kobiety  uważają  za  silnych,
zdobywczych i małomównych.

Odbierając od kobiet takie mieszane informacje, mężczyźni stają się

nerwowi, niepewni, a nawet nieufni — nie wiedzą, której z tych informacji
należy wierzyć. Oto, co mówi pewien mężczyzna o młodej kobiecie,
z którą jest związany: „Nie wiem, czego ona ode mnie chce. Twierdzi, że
chce wiedzieć o mnie wszystko, ale kiedy w końcu zwierzyłem się jej ze
swoich niepewności, to było tak, jak gdyby spełnił się mój najkoszmar-
niejszy sen. Po jej minie widziałem, że straciłem w jej oczach".

Nawet kobiety niezależne finansowo w skrytości ducha nierzadko

oczekują  od  potencjalnego  partnera,  że  zapewni  im  opiekę  materialną.
Rick  tak  o  tym  mówi:  „Im  więcej  kobieta  osiągnie  sama,  tym  bardziej
wygórowane  są  jej  ambicje  i  tym  bardziej  pragnie  księcia".  Rick,
czterdziestotrzyletni  lekarz,  spotykał  się  z  kobietą  zajmującą  stanowisko
wiceprezesa do spraw handlu w dużej spółce. Uważał ją za osobę bystrą

123

i pewną siebie. Był zachwycony tym związkiem do czasu, gdy postanowili
odbyć  wspólną  wycieczkę  na  Tahiti.  Oboje  zarabiali  mniej  więcej  tyle
samo,  lecz  kiedy  Rick  napomknął,  że  oczekuje  solidarnego  pokrycia
kosztów  wycieczki,  to  jego  partnerka  się  zdziwiła.  Nie  dlatego,  że  nie
mogła sobie pozwolić na opłacenie przelotu, ale po prostu uważała, że to
nie w porządku. Fakt ten sprawił, że poczuła się mniej kobieca i że Rick
stracił w jej oczach na męskości. Zdawała sobie sprawę, że to, co mówi,
nie ma zbyt wiele sensu, ale właśnie tak to odczuwała.

Takie pragnienia jak to, żeby mężczyzna pokrywał wszystkie wydatki,

wprawiają  wiele  kobiet  w  zakłopotanie,  godzą  bowiem  ich  wiarę  w  rów-
ność.  Kobiety  te  myślą  kategoriami  równości,  lecz  jednocześnie  ulegają
silnemu  wpływowi  dawnych,  zupełnie  innych  wzorców,  które  głęboko
tkwią  w  ich  podświadomości.  I  bez  względu  na  to,  jak  bardzo  kobieta
wypiera  się  tych  skrytych  oczekiwań  wobec  mężczyzn  czy  jak  bardzo
stara  się  je  ukryć,  to  jednak  one  zawsze  w  jakiś  sposób  zdołają  się
zamanifestować.

Również oczekiwania dotyczące dominującej roli w związku między

kobietą a mężczyzną mogą prowadzić do spustoszeń, kiedy są skrywane.
Niektóre  kobiety  robią  wszystko,  żeby  postawić  na  swoim,  a  kiedy
osiągną  już  cel,  to  jednak  ogarnia  je  trwoga.  Czterdziestodwuletnia
Laurel,  która  doszła  do  sukcesów  w  handlu  antykami,  jest  obecnie
związana  z  Mickeyem,  wziętym  dyplomowanym  księgowym.  Ich  życie
towarzyskie  toczy  się  przeważnie  w  środowisku  jej  znajomych  i  obraca
wokół tego, co ona lubi robić. Mickey chętnie zgadza się z jej sugestiami
i rzeczywiście wierzy, że sprawia jej tym przyjemność. Laurel zdaje sobie
sprawę z jego uczucia do niej, co pozwala jej mówić czy robić po prostu
niemal wszystko bez obawy, że zagrozi to ich związkowi.

Mimo to Laurel nie jest szczęśliwa i bezpieczna, lecz znudzona i zbyt

pewna. W skrytości ducha uważa Mickeya za mięczaka. Nie ma zaufania
do  mężczyzny,  który  tak  łatwo  się  poddaje  i  ulega  jej  zachciankom.
Pragnie  mężczyzny  silnego  i  władczego,  który  sam  potrafi  decydować.
Laurel  jednak  nie  zrywa  z  Mickeyem,  choć  jest  niezadowolona,  on  zaś
czuje się coraz bardziej urażony jej brakiem szacunku dla niego.

Skrywane oczekiwania odbierają ciepło i szczerość związkowi między

kobietą a mężczyzną, uniemożliwiając partnerom swobodne i naturalne
zachowanie wobec siebie. Są tłumikiem świeżości i nowatorstwa w stosun-
kach między płciami.

124

OCZEKIWANIA A ZBLIŻENIE

Joan, czterdziestotrzyletnia administratorka pewnej fundacji, od

czterech lat jest rozwiedziona. Zaraz po rozwodzie wiele czasu spędzała
z przyjaciółkami. Mężczyźni, którzy później sporadycznie pojawiali się
w jej życiu, zdawali się nigdy nie dorównywać jej przyjaciółkom ani
serdecznością, ani rozmaitością zainteresowań, a więc kolejno ich rzucała.
Jej mężem był lekarz, który całkowicie poświęcał się swojemu zawodowi,
co sprawiło, że Joan zwykła patrzeć na mężczyzn niemal w taki sam
sposób jak na niego — „nic tylko praca i sport".

Kiedy jedna z najbliższych przyjaciółek zwróciła jej uwagę na jej

stosunek do mężczyzn, dopiero wówczas Joan dostrzegła, jak bardzo ich
szufladkowała i jak jednostronne były jej oczekiwania wobec nich.
Uświadomiwszy sobie, że takie postępowanie uniemożliwia jej osiągnięcie
celu, Joan zaczęła reagować na mężczyzn w sposób bardziej otwarty
i świeży. Ku własnemu zdumieniu stwierdziła, że jej zmienione nastawienie
do mężczyzn miało na nich zbawienny wpływ: poczuli się z nią lepiej,
swobodniej, stali się bardziej komunikatywni.

Obecnie kobiety i mężczyźni znajdują się w okresie przejściowym;

odchodzą  od  tradycyjnych  ról  płci  i  odkrywają  nowe.  W  rezultacie  ich
wzajemne oczekiwania wobec siebie stały się niejednoznaczne i pogmat-
wane,  a  szkoda,  działa  tu  bowiem  pewna  prosta  zależność:  im  większa
liczba  oczekiwań,  tym  mniejsze  prawdopodobieństwo,  że  związek  będzie
pomvślnie się rozwijał.

Jeśli kobieta i mężczyzna pragną zwiększyć prawdopodobieństwo

przetrwania ich związku, to bezwarunkowo muszą być otwarci i muszą
się odsłonić — żadnych masek i jak najmniej filtrów. Kiedy zachowanie
któregoś z partnerów podyktowane jest uprzedzeniami czy oczekiwaniami,
wówczas osoba ta staje się bardziej zamknięta w sobie, co poważnie
ogranicza możliwość prawdziwego zbliżenia.

Osoby samotne narzekają na przykład na to, że zawsze można

przewidzieć,  jak  będzie  wyglądało  pierwsze  spotkanie.  Stwierdzają:
„Wszystko  jest  odgrzewane",  wyjaśniając,  że  pierwsze  rozmowy,  poru-
szane  w  nich  tematy,  a  nawet  dowcipy  opowiadane  w  barach  i  innych
miejscach,  gdzie  spotykają  się  samotni,  są  oklepane  i  nudne.  W  istocie
problem polega oczywiście na tym, że ludzie boją się otworzyć i być sobą.
W innej scenerii, gdzie czują się lepiej i swobodniej, te same osoby mogą
okazać się o wiele bardziej interesujące.

125

Najgłośniej narzekający niech zechcą się zastanowić również nad

tym,  że  po  prostu  wywołują  wilka  z  lasu:  kiedy  kobieta  czy  mężczyzna
spodziewa  się  nudy,  to  prawdopodobnie  ją  znajdzie.  Kobieta  zwykle
przyjmuje  wówczas  pozę  powściągliwego  obserwatora,  mężczyzna  zaś
monologuje. Żadne z nich nie zostawia dostatecznego marginesu na coś
nowego  czy  nieoczekiwanego.  Im  mniej  kobiety  i  mężczyźni  będą
skrępowani, tym większe prawdopodobieństwo, że zwiążą się ze sobą
w jakiś nowy sposób.

Kobieta powinna pamiętać, że oczekiwania są wrogiem zbliżenia. Im

bardziej mężczyzna czuje się zmuszany do spełniania jej oczekiwań, tym
mniej prawdopodobne jest to, że się rozluźni i otworzy. Mężczyźni,
podobnie jak kobiety, chcą być akceptowani takimi, jacy są, nie zaś
takimi, jakich ktoś pragnie czy potrzebuje.

SKRYWANE ILUZJE

Często pragniemy przerobić kogoś czy zmienić tak, aby trochę

bardziej odpowiadał naszym upodobaniom, lecz próby osiągnięcia tego
celu są równie daremne, co powszechne. Nie ma idealnych partnerów,
a choć czasami może się to wydawać trudne, jednak znalezienie osoby,
która nam się spodoba i którą będziemy szanować, jest znacznie łatwiejsze
niż jej ukształtowanie.

Trzydziestosiedmroletnia Adrianne, która jest przedstawicielem han-

dlowym  pewnej  firmy,  powiedziała:  „Uważam,  że  wreszcie  jednego  się
nauczyłam. Jeżeli dochodzę do wniosku, że w jakimś mężczyźnie jest coś,
czego naprawdę nie lubię czy nie szanuję, to szukam innego, ale staram
się  nie  zwracać  uwagi  na  drobiazgi.  Dawniej  zawsze  ciągnęło  mnie  do
facetów,  którzy  mieli  problemy  i  to  poważne.  Można  by  pomyśleć,  że
fakt ten powinien mnie odstraszać, lecz faktycznie było inaczej. Myślałam,
ż

e dzięki mojej miłości pomogę im albo zrobię dla nich coś pozytywnego.

Cóż, nigdy żadnego z nich nie zmieniłam, a teraz wiem, że tego nie da
się zrobić. Obecnie jestem z mężczyzną, który rzeczywiście mi się podoba.
No pewnie, że ma słabostki i humory, ale nie zwracam na nie uwagi.
Właściwie czuję się swobodniejsza, że nie muszę z nimi walczyć".

Niektórym kobietom łatwiej przyjąć postawę bierną, opartą na

pobożnych życzeniach, niż radzić sobie z twardą rzeczywistością. Wiążąc
się z mężczyzną myślą: „On się zmieni" albo, co gorsza, „Kiedyś ja go

126

zmienię". Bardziej prawdopodobne jest jednak to, że owe nie wypowie-
dziane pragnienia zakłócą porozumienie. Wówczas jedynym rozwiązaniem
jest szczera rozmowa, a to wymaga wysiłku i praktyki. Kobieta powinna
powiedzieć mężczyźnie, czego w głębi duszy od niego oczekuje, i ustalić
z nim, które z tych oczekiwań on pragnie czy potrafi spełnić.

Melissa, choć nie zdawała sobie z tego sprawy, pragnęła, by jej

mężczyzna  był  silny  i  stanowczy.  Równocześnie  jednak  chciała,  żeby  ją
szanował i respektował jej pragnienia. Kiedy wprowadzili się do nowego
mieszkania  i  zaczęli  je  urządzać,  niemal  stale  dochodziło  do  kłótni.
Chuck  chciał,  by  każdą  decyzję  podejmowali  wspólnie,  a  choć  Melissa
miała pewne pomysły, to jednak wolała, żeby ostatecznie decydował on,
po części dlatego, że to były jego pieniądze, a częściowo dlatego, że
w  głębi  duszy  pragnęła  bardziej  ojcowskiego  partnera,  który  sam  by
wszystkim kierował.

Pewnego dnia o tych kłótniach rozmawiała ze swoim znajomym,

który zwrócił jej uwagę na to, że ona po prostu nie znosi podejmowania
decyzji i że dobrze byłoby powiedzieć o tym Chuckowi. Melissa nie
chciała tego robić, bo uważała, że jeśli mu o tym powie, to on weźmie na
siebie obowiązek decydowania tylko po to, by sprawić jej przyjemność,
a nie dlatego, że jest naprawdę silniejszy. Wtedy znajomy słusznie
zauważył, że postępowanie Chucka było podyktowane uczuciem, nie zaś
słabością.

Czasami kobieta powstrzymuje się od werbalnego wyrażania swoich

yczeń w błędnym przekonaniu, że nie musi mówić mężczyźnie, czego

pragnie, bo jeżeli on ją rzeczywiście kocha, to sam powinien na to wpaść.
Być może też obawia się, że gdyby mężczyzna zaspokajał wyrażone przez
nią życzenia, to wówczas robiłby to niechętnie.

Może również się lękać, że partner nie będzie miał ochoty albo nie

będzie w stanie spełnić jej oczekiwań, ale nie jest tego pewna. Jeżeli
jednak je wypowie, to niewykluczone, że otrzyma nawet więcej, niż się
spodziewała, lub zorientuje się, że jej potrzeby nigdy nie będą zaspokojone,
co może ją skłonić do zerwania tego związku. W każdym razie pozwoli
jej to przynajmniej spojrzeć na związek bardziej realistycznie, a w ostatecz-
nym rozrachunku rzeczywistość daje o wiele więcej satysfakcji niż iluzja.

Niektórym kobietom pomaga rozmowa o swoich skrywanych ocze-

kiwaniach z przyjaciółmi płci obojga, którzy dobrze je znają i potrafią
być obiektywni. Jeżeli jednak kobieta pozostaje w długotrwałym związku
z mężczyzną, to oczywiście powinna rozmawiać o swoich oczekiwaniach

127

z  partnerem.  Wiele  kobiet  postępuje  niemądrze  i  sprzeciwia  się  temu
rozwiązaniu, które wprawdzie jest trudne w realizacji, ale może oszczędzić
im  wiele  czasu  i  zmartwień.  Ujawnienie  skrywanych  postaw  i  pragnień
albo odpycha mężczyzn, co pozwala na dokonanie zmiany partnera, albo
umożliwia  kobiecie  i  mężczyźnie,  z  którym  jest  lub  chce  być,  lepsze
wzajemne poznanie się w sposób nowy i świeży.

POZYTYWNE OCZEKIWANIA

Oczywiście nie wszystkie oczekiwania oddziaływają na związek

szkodliwie czy destrukcyjnie. Niektóre są pozytywne i mogą wzmacniać
poczucie spokoju i zbliżenia z mężczyzną.

Nasze oczekiwania w dużym stopniu zależą od tego, jak sami siebie

widzimy  i  oceniamy.  Jeżeli  mamy  o  sobie  kiepską  opinię,  to  nasze
oczekiwania  w  sposób  typowy  przybierają  wyraźnie  negatywną  formę.
Jeżeli  natomiast  odnosimy  się  do  siebie  pozytywnie,  to  również  nasze
oczekiwania stają się pozytywne — oczekujemy tego, na co we własnym
mniemaniu zasługujemy, i otrzymujemy to, czego się spodziewamy.

Łatwo zatem zauważyć, jak bardzo ważne jest to, by po pierwsze

wierzyć we własne podstawowe zalety i własną wartość w związku, a po
drugie, by założyć, że również partner dostrzeże to i doceni.

Kobieta, która uważa, że mężczyźni są nieczuli, nie potrafią kochać

i  nie  zasługują  na  zaufanie,  często  znajduje  tylko  to.  Kobieta,  która
oczekuje od mężczyzn wrażliwości, zakłada, że można im ufać, dopóki
nie  zawiodą,  i  spodziewa  się  od  partnera  uczucia  i  zaangażowania,
również  stwierdza,  że  właśnie  tak  jest.  To  nie  przypadek.  Pozytywne
oczekiwania wyzwalają w mężczyźnie poczucie własnej wartości, ponieważ
opierają się na założeniu, że jest on w stanie je spełnić. Oczekiwania takie
określają  pewien  poziom,  do  którego  mężczyzna  stara  się  podciągnąć;
stanowią  model  zachowania.  Kiedy  założysz,  że  mężczyzna  będzie
wrażliwy i delikatny, potraktuje cię z szacunkiem i nie zawiedzie twojego
zaufania, okaże się dobry i kochający, to wówczas masz znacznie większe
szanse, że właśnie tak się staniej

Rozdział jedenasty

NIE SZLIFOWANE

DIAMENTY

Pierwsza randka okazała się katastrofą. Ned guzdrał się z wyborem

aperitifów,  poplamił  sobie  krawat  zupą  z  dyni,  a  wreszcie  jego  łysiejące
czoło pokryło się błyszczącym potem. Jego partnerka z przesadną uwagą
oglądała  sobie  paznokcie,  w  duchu  przeklinając  najlepszą  przyjaciółkę,
która  zaaranżowała  to  spotkanie.  Oboje  poczuli  wielką  ulgę,  kiedy
odezwał  się  sygnalizator  wzywający  Neda  do  pacjenta.  Randka  ta  nie
stwarzała żadnych perspektyw.

Ned zrobił jedną mądrą rzecz tego wieczora. Mianowicie poprosił

swoją  partnerkę,  by  towarzyszyła  mu  podczas  wizyty  u  chorego.  Ned
należy  do  tych  nielicznych  pediatrów,  którzy  badają  pacjentów  w  ich
domach. Jego partnerka odkryła wówczas to, czego by się nie dowiedziała,
nawet  przez  cały  miesiąc  jadając  z  nim  kolacje  w  restauracjach  z  przy-
ć

mionym oświetleniem.

Kontrast był zdumiewający. Mężczyzna, który zachowywał się

niezdecydowanie  przy  zamawianiu  kolacji,  okazał  absolutną  pewność
siebie  w  obecności  małego  pacjenta.  Uspokajał  go,  zabawiał,  umiejętnie
wydobywał  z  niego  to,  czego  potrzebował,  by  dobrze  spełnić  swoje
zadanie. Widok ten chwytał za serce, dziecko bowiem bardzo cierpiało.

Z wolna partnerka Neda zaczęła patrzeć na niego całkiem inaczej.

W  restauracji  miała  pewność,  że  to  nieudacznik  —  wyglądał  przeciętnie,
brakowało mu stylu, był przeraźliwie nieśmiały i zdenerwowany. Chociaż
jej  najlepsza  przyjaciółka  zachęcała  ją,  by  poświęciła  trochę  czasu
na  lepsze  poznanie  Neda,  ona  jednak  była  pewna,  że  nigdy  nie zgodzi
się spotkać z nim ponownie. Zanim wezwano go do pacjenta, próbowała
znaleźć  jakiś  sposób,  żeby  bezpośrednio  po  kolacji  odprowadził  ją
do domu.

Niemniej po zakończeniu wizyty poszła z Nedem do nocnego baru

na kawę. To, co przedtem zobaczyła, pozwoliło jej skoncentrować się na

5—Mądre kobiety...

129

pasji Neda: na jego podopiecznych i zaangażowaniu w udzielanie pomocy
ludziom. Fakt, że początkowo był nieśmiały czy niezdarny, nie miał już
więcej żadnego znaczenia.

Wielu mężczyzn nie pasuje do wyobrażeń kobiet, jeśli chodzi

o idealnego partnera — mają widoczne braki w zachowaniu czy wyglądzie,
są niepewni w początkowej fazie związku. Mogą nie najlepiej się
prezentować albo być kiepskimi rozmówcami, a najgorsze ze wszystkiego
jest to, że okazują się zbyt łatwą zdobyczą, że za bardzo im zależy. Często
jednak tacy mężczyźni mają wielkie możliwości. To naprawdę nie
szlifowane diamenty.

Trzydziestosześcioletnia Amy, zaopatrzeniowiec w pewnym domu

towarowym, jest atletycznie zbudowaną, bardzo aktywną brunetką.
Uważa, że zasługuje na wspaniałego mężczyznę, i rzeczywiście ma do
tego podstawy. Przyjaciółka umówiła ją z Robertem.

„Kiedy jadłyśmy razem obiad, powiedziałam Louise, że gdyby

nawet  zadzwonił  do  mnie  z  prośbą  o  następne  spotkanie,  to  nie  mam
zamiaru się z nim zobaczyć. Wymyśliłam byle jaki pretekst na usprawied-
liwienie,  bo  wiedziałam,  że  ona  od  dawna  się  z  nim  przyjaźni,  i  nie
chciałam jej urazić. Cóż, od razu mnie przejrzała i wytknęła mi kłamstwo.
Nie powiedziała mi nic nowego, ale jeszcze nie słyszałam, by ktokolwiek
mówił o tym w taki sposób". A oto, co oświadczyła jej Louise: „Wiem,
dlaczego  nie  chcesz  ponownie  spotkać  się  z  Robertem.  Niezupełnie
odpowiada  twoim  wymaganiom,  bo  nie  ma  dobrej  prezencji,  nie  umie
zabawiać rozmową, brak mu pewności siebie i nie jest draniem. Pozwól,
ż

e ci coś o nim powiem. Jest trochę nieśmiały, ale poza tym należy do

najbystrzejszych  i  najdowcipniejszych  mężczyzn,  jakich  znam.  Nie  jest
atletycznie  zbudowany,  co  cię  tak  pociąga,  ale  tyle  w  nim  ciepła,  jest
interesujący  i  poważnie  myśli  o  związku  z  kobietą.  Powiem  ci  tylko,  że
tracisz  coś  wyjątkowego.  Wszyscy  mężczyźni,  którzy  ci  się  podobają,
okazują  się  coraz  gorsi,  w  miarę  jak  ich  poznajesz.  Robert  to  typ
mężczyzny, który okazuje się coraz lepszy".

Pewni mężczyźni nie prezentują się dobrze. Niektórzy z nich, jak na

przykład Chris, po prostu o to nie dbają. Na pierwszy rzut oka można
by go wziąć za wieśniaka — ma teksaski akcent i przylizane włosy. Jest
wysoki i śniady, ale wygląda na prostaka. Choć zwraca mu się uwagę, że
ma niemodne ubranie, a mimo to prawie go nie zmienia. Chris nie ulega
nakazom mody, lecz z drugiej strony to jedna z jego zalet.

Pracuje jako adwokat w zespole złożonym z rzutkich i przedsiębior-

130

czych  prawników.  Chris  nie  należy  do  tych,  którzy  mają  najwięcej
klientów, ale on ich nie traci. Jest znakomitym obrońcą sądowym, który
umie  pozyskać  sobie  ławę  przysięgłych.  Poza  salą  sądową  jest  lojalny,
godny zaufania, cierpliwy — zalety, które sprawiają, że jest wspaniałym
kolegą,  lecz  nie  czynią  z  niego  mężczyzny  odpowiadającego  kobietom.
Przynajmniej tak właśnie uważa wiele z nich.

Chris do tego stopnia jest pewien własnej wartości, że nie przejmuje

się  swoim  wyglądem  zewnętrznym,  co  oczywiście  zmniejsza  jego  szanse
jako  romantycznego  kochanka.  Kobieta,  która  wreszcie  zadała  sobie
trud,  by  dostrzec  nie  tylko  to,  co  się  u  niego  rzuca  w  oczy,  znalazła
prawdziwy  klejnot.  Stwierdziła,  że  Chris  cierpliwie  znosi  większość  jej
wad i to nie dlatego, że jest słaby czy uległy, ale ponieważ jest z gruntu
silny i tolerancyjny. Początkowo ją to nudziło, ale teraz nie mogłaby bez
tego żyć.

Często mężczyźni, a także oczywiście kobiety, niechętnie się otwierają.

Są to zazwyczaj osoby, które w przeszłości spotkał jakiś zawód,
a ponieważ kiedyś się sparzyły, to obecnie dmuchają na zimne. Mądra
kobieta powinna wiedzieć, jak należy sobie radzić z takim skrępowaniem,
okazywanym przez wielu mężczyzn.

„Nie powiedziałabym, że Mitchell był nudny, ale wydawał się zbyt

ostrożny" — stwierdziła Andrea, wygodnie sadowiąc się w fotelu. Ta
trzydziestodwuletnia atrakcyjna blondynka pracowała w zarządzie miasta
jako sekretarka radnej. Miała słabość do wysoko postawionych polityków,
którzy nieustannie ją podrywali przed wyjściem z sekretariatu. Po-
trzebowała odmiany.

„Mitchell nie był w moim typie. Nie jest gruby, ale ma pucołowatą

twarz  jak  osoba  dobrze  karmiona".  Andrea  zawsze  lubiła  szczupłych
mężczyzn.  „Okazało  się,  że  rzeczywiście  dobrze  je.  Boże,  jaki  z  niego
wspaniały  kucharz.  Do  gotowania  przykłada  się  tak  samo  jak  do
wszystkiego,  co  robi.  Uderza  mnie  w  nim  to,  że  jest  typem  mężczyzny,
który jako dziecko uważał się za chłopca brzydkiego, niezbyt lubianego,
i stara się to w jakiś sposób zrekompensować.

Wie pan, on nie lubi przegrywać. Wytrwale i z trudem dąży do celu,

a w końcu go osiąga, bo najzwyczajniej się nie poddaje. Dzięki temu do
czegoś doszedł w swoim zawodzie konstruktora komputerów, a także
jako pianista — a nawet jest dobrym fotografikiem. Nie ma w tym
błyskotliwości, ale robi to po prostu solidnie.

Początkowo wydawało mi się dziwne, że Mitchell w grupie jest

131

skrępowany, lecz obecnie rozumiem, że on musi się czuć akceptowany,
by mógł się otworzyć. On stanowi przeciwieństwo większości mężczyzn,
z którymi się spotykałam. Kiedy oni się otwierają, to w środku nie ma
nic. Bogu dziękuję za Mitchella".

Brent niemal pod każdym względem przypomina Woody Allena:

okularami,  niepewnym  zachowaniem, nowojorskim akcentem. Wychował
się  w  Brooklynie  i  w  szkole  marzył,  że  zostanie  słynnym  sportowcem.
Jako  wdzięczny  słuchacz  znał  wszystkie  ładne  dziewczyny  i  wszystkich
miejscowych  wodzirejów,  uważano  go  bowiem  za  nieszkodliwego.  Był
najlepszym przyjacielem dziewcząt, ale również ostatnim chłopcem,
z którym chciałyby chodzić.

W dalszym ciągu miał taką samą opinię w życiu dorosłym. Z niewiary-

godną łatwością nawiązywał kontakty z kobietami, był bowiem uprzedzają-
co grzeczny, godny zaufania, delikatny i miły, lecz one zdawały się nigdy nie
darzyć go głębszym uczuciem. Brent umawiał się i spotykał z mnóstwem
kobiet, które niezmiennie się z nim zaprzyjaźniały, ale żadna go nie kochała.

Diane była zrozpaczona, kiedy zadzwoniła do Brenta. Jej czteroletni

syn miał wysoką gorączkę i majaczył. Na wezwanie, które zostawiła
automatycznej sekretarce domowego lekarza, jeszcze nie otrzymała
odpowiedzi. Dzwoniła również do swojego przyjaciela, lecz on zdobył się
jedynie na zdawkowe pocieszenia. Jako samotna matka bardzo martwiła
się o syna, choć sama uważała, że chyba przesadnie, ale nie miała nikogo,
z kim mogłaby dzielić swoje troski.

Kiedy Diane w końcu postanowiła zawieźć Todda na ostry dyżur,

wszystko  sprzysięgło  się  przeciwko  niej.  W  jej  samochodzie  zabrakło
paliwa,  a  następny  nerwowy  telefon  do  przyjaciela  tylko  go  zirytował.
Usłyszała od niego: „Zachowujesz się histerycznie, przesadnie troszczysz
o  syna  i  za  wiele wymagasz". Właśnie wtedy pomyślała o Brencie. Od
roku  razem  pracowali,  odnosząc  się  do  siebie  życzliwie  i  serdecznie,  ale
nigdy nie przyszło jej do głowy, że mogłaby umówić się z nim na randkę.

Kiedy Brent podniósł słuchawkę i usłyszał niespokojny głos Diane,

natychmiast do niej pojechał. To właśnie on odwiózł jej gorączkującego
syna do szpitala. Lekarze uspokoili ją zapewniając, że to tylko jakiś
wirus, udzielili wskazówek, jak należy pielęgnować dziecko, i odesłali ich
do domu.

Diane zdała sobie sprawę, że rodzi się w niej nowe uczucie do

Brenta. Chociaż nie był w jej typie, to jednak zaczął ją bardzo pociągać.
Widziała, jak odnosi się do Todda i z jaką serdecznością i zrozumieniem

132

traktuje ją samą. Zachwyciła się jego chęcią związania się z nimi oraz
spokojnym, lecz zdecydowanym sposobem, w jaki do tego dążył. Jeszcze
nigdy z żadnym mężczyzną nie czuła się tak bezpieczna jak z nim. Diane
i Brent zaczęli się umawiać i w końcu doszło między nimi do głębokiego
zaangażowania uczuciowego.

Przeważnie bardzo szybko stwierdzamy, czy ktoś nas pociąga, czy

nie. W pierwszych chwilach spotkania polegamy głównie na wrażeniach
wzrokowych i informacjach dostarczanych nam przez zachowanie danej
osoby.

W ten sposób eliminujemy większość ludzi, którzy nie wywołują

w nas najmniejszej reakcji „chemicznej", przesuwając ich gdzieś na dalszy
plan. Pozostałe osoby poddajemy kolejnemu sprawdzianowi — roz-
mawiamy z nimi i patrzymy, co się dzieje.

Kiedy spotykamy kogoś po raz pierwszy, nasza początkowa rozmowa

wiadczy raczej o tym, że dobrze się czujemy w towarzystwie nieznajomych

albo  że  jesteśmy  wygadani,  ale  zwykle  nie  ujawnia  niczego  rzeczywiście
istotnego  czy  głębokiego.  Na  tym  etapie  odpada  wielu  potencjalnych
kandydatów  do  romansu,  których  nie  wyeliminowaliśmy  w  fazie  oceny
wizualnej  —  jeżeli  nie  potrafią  nas  zainteresować  czy  zaintrygować.
Nader często zdarza się jednak, że wśród osób, które pomyślnie przetrwały
pierwsze pięć decydujących minut spotkania, nie ma najlepszych mężczyzn.

Wszyscy wydajemy pośpieszne sądy i nie bez powodu. Nauczyliśmy

się bowiem podejmować coraz bardziej prawidłowe decyzje na podstawie
coraz mniejszej liczby danych. W większości sytuacji życiowych umiejęt-
ność ta działa na naszą korzyść, ale nie przy wyborze potencjalnego
partnera.

Chociaż kobiety oczywiście powinny słuchać swojego wewnętrznego

głosu, reagując na daną osobę, to jednak należałoby również uznać fakt,
ż

e niektórzy najbardziej skomplikowani, szczerzy i wrażliwi mężczyźni

nie sprawiają najlepszego wrażenia przy pierwszym spotkaniu. Często
ignoruje się ich i odrzuca nie dlatego, że są tacy, jacy są, lecz dlatego, że
w pierwszych decydujących chwilach nie byli sobą. Pewne kobiety
z przerażającą szybkością podejmują decyzje na podstawie powierzchow-
nych i niepełnych danych.

Aczkolwiek ów nie szlifowany diament to nie mężczyzna idealny (nie

ma idealnych mężczyzn), jednak jest o wiele bardziej wartościowy, niż
początkowo się wydaje. Tacy mężczyźni często sprawiają wrażenie
pospolitych i być może właśnie dlatego kobiety czasem ich przegapiają.

133

Jednego z nich omal nie przegapiła Rachel, trzydziestojednoletnia

sekretarka w pewnym zespole adwokackim. Bez powodzenia uganiała się
za pozornie fascynującymi mężczyznami, cały czas współczując Freddiemu
z  powodu  braku  wzięcia  u  kobiet.  Ten  młody,  przeciętnie  wyglądający
adwokat niezmiennie jej powtarzał, że stać ją na lepszego mężczyznę. Od
czasu do czasu chodzili razem na kolację, ale Rachel nigdy nie przyszło
do głowy, że Freddie mógłby być dla niej kimś więcej niż tylko dobrym
znajomym.  Pewnego  dnia  zobaczyła  go,  jak  żartuje  z  inną
sekretarką,  i  nagle  uświadomiła  sobie,  że  żywi  do  niego  głębokie
uczucie. Rachel przyznaje, że znalazła w nim nie szlifowany diament i że
gdyby  razem  nie  pracowali,  to  nigdy  by  tego  nie  odkryła.  Zazwyczaj  w
ogóle nie zwracała uwagi na mężczyzn typu Freddiego.

Taki nie szlifowany diament jest rzeczywiście człowiekiem wartoś-

ciowym. Mężczyzna tego rodzaju dysponuje cechami osobowości i
charakteru, które są naprawdę cenne, a nie na pokaz. Jeżeli jest mniej
agresywny i bardziej wrażliwy od innych mężczyzn, to chyba dlatego,
ż

e nie przyjmuje postawy obronnej i nie jest zarozumiały, że otwartość

daje mu lepsze samopoczucie. To rodzaj mężczyzny, o którym mogłabyś
powiedzieć:  „Czuję  się  z  nim  dobrze  i  bezpiecznie,  ale  nie  wiem,
dlaczego  brak  w  tym  pikanterii".  Niektóre  kobiety  nie  potrafią
zrozumieć, że to, co nazywają pikanterią, w rzeczywistości jest niczym
więcej  jak  tylko  niepewnością  i  obawą  o  swoje  miejsce  w  uczuciach
mężczyzny.  Naprawdę  nie  ma  w  tym  nic  wspaniałego,  że  z  tego
powodu kobieta odczuwa niepokój. I naprawdę nie ma w tym nic złego,
ż

e z mężczyzną czuje się dobrze i bezpiecznie. W każdym razie przecież

o to chodzi w dobrym, trwałym związku.

Często bywa, że kobieta nie umie odróżnić delikatnego zachowania

od  słabości  i  odrzuca  takiego  mężczyznę,  odmawiając  mu  zalet.
Mężczyźni  tego  typu  nie  wyglądają  na  silnych  i  decyzje  podejmują  w
sposób  złożony  na  podstawie  różnorakich  przesłanek.  Ich  zachowanie
pozbawione  jest  póz,  zadufania  w  sobie  i  zniecierpliwienia  w
przeciwieństwie  do  innych  mężczyzn.  Często  są  bardziej  od  nich
wrażliwi i okazują większą troskliwość, lecz pamiętaj, że wynika to nie
ze  słabości,  ale  ze  spokoju  ducha  i  poczucia  siły.  Takiemu  mężczyźnie
trzeba  pozwolić  na  rozwijanie  się  we  własnym  rytmie.  Jeśli  będziesz  go
zmuszała, by się zmienił, możesz doprowadzić do katastrofy.

Carrie, czterdziestodwuletnia adwokatka, pracująca w dużej firmie

prawniczej w Los Angeles, ma za sobą dwa małżeństwa, które zakończyły

134

się  rozwodem.  Swego  pierwszego  męża,  Dave'a,  poznała  jako  studenta
tej  samej  uczelni.  Dave  chciał  zostać  drugim  Clarence'em  Darrowem
(wybitny przedwojenny prawnik amerykański — przyp. tłum.), ale więcej
czasu  poświęcał  demonstracjom  antywojennym  niż  studiom.  Carrie
uważała  go  za  entuzjastę  potrzebującego  przewodniczki,  która  by  go
przeprowadziła przez meandry doczesnego życia. Robiła za niego notatki
z wykładów, podczas gdy on brał udział w jakiejś krucjacie, i troskliwie
przygotowywała do wszystkich egzaminów.

Na drugim roku wzięli ślub i Dave przeprowadził się do niej. Po

ukończeniu uczelni Carrie zrobiła aplikację i otrzymała znakomitą pracę.
Dave'owi  nie  udało  się  zrobić  aplikacji,  zaczął  więc  pracować  w  biurze
udzielającym  bezpłatnych  porad  prawnych.  Z  każdym  nowym  obowiąz-
kiem,  jaki  Carrie  brała  na  siebie,  miała  coraz  większe  pretensje  do
Dave'a. Jemu zaś brakowało motywacji do ponownego przystąpienia do
egzaminów na adwokata czy do szukania dobrze płatnego zajęcia, o jakie
zdaniem Carrie powinien się starać.

Carrie darzyła Dave'a głębokim szacunkiem za jego poświęcenie dla

ideałów i uwielbiała ciepło, jakim ją otaczał, ale nie podobało się jej, że
brakowało mu inicjatywy. Po latach nieustannych kłótni Carrie wystąpiła

o rozwód.

Można by sądzić, że Dave jest człowiekiem przegranym, ale tylko do

chwili, gdy pozna się zakończenie tej historii. Otóż po rozwodzie, kiedy
minął już ból i ustała presja rozczarowania Carrie, Dave zaczął dojrzewać

i się odnalazł. Nareszcie z powodzeniem pracuje jako doradca handlowy
i ponownie się ożenił, tym razem dość szczęśliwie. Co z tego wynika?
Mianowicie to, że Dave był nie szlifowanym diamentem, który po
trzebował czasu, by znaleźć swoje miejsce w życiu.

MASKA NIEŚMIAŁOŚCI

Powodem, dla którego kobiety mogą nie poznać się na nie szlifowa-

nym diamencie, jest to, że często jego zalety są ukryte pod grubą warstwą
nieśmiałości. Ciamajda w biurze, samotny niesympatyczny facet w barze
czy  sąsiad  z  przeciwka,  który  pozornie  trzyma  się  na  uboczu,  mogą  być
mężczyznami  solidnymi  i  z  charakterem,  lecz  nieśmiałość  sprawia,  że
nakładają  na  siebie  te  maski.  Kobiety  czasem  zapominają,  że  każdy
mężczyzna ma jedno prywatne „ja", a drugie okazywane publicznie.

135

Mężczyźni spotykani wśród innych ludzi ujawniają tylko niewielką część
swojego prawdziwego „ja".

Na przykład Nelson, czterdziestotrzyletni rozwiedziony lekarz, choć

na ogół uważany za niezłą partię, może nie wzbudzać sympatii, szczególnie
podczas  pierwszej  randki,  kiedy  czuje  się  onieśmielony.  Zachowuje  się
wówczas  hałaśliwie  i  próbuje  imponować  pieniędzmi,  majątkiem,  luk-
susowymi  urlopami  i  tak  dalej.  Kobiety  twierdzą,  że  jest  nieznośny.  Nie
wiedzą  jednak,  że  mimo  takiego  zachowania  Nelson  zawsze  był  raczej
nieśmiały  i  niepewnie  czuł  się  w  towarzystwie  kobiet.  Przypomina
klasowego wesołka w szkole, który swoją nieśmiałość i potrzebę akceptacji
pokrywa  agresywnym  i  hałaśliwym  zachowaniem.  Mężczyzna  tego  typu
dość łatwo angażuje się uczuciowo, a kiedy już się zakocha, to wówczas
gotów jest okazywać partnerce zaufanie.

„Nie chcę nieśmiałego mężczyzny! Sama mam wystarczająco dużo

kłopotów z własną niepewnością i ani mi się śni podtrzymywać na duchu
jakiegoś  chłopa.  Dla  mnie  mężczyzna  musi  być  śmiały  i  pewny  siebie".
Taką  postawę spotyka się dość powszechnie, lecz pamiętaj, że mężczyźni,
którzy  początkowo  sprawiają  znakomite  wrażenie,  często  koncentrują
swoją energię na olśniewaniu i nie dają tego, co obiecują.

Wrażliwi mężczyźni najczęściej powoli odsłaniają swoje prawdziwe

oblicze,  ponieważ  przeżywają  te  same  lęki  i  niepewności,  co  kobiety.
Muszą  choć  trochę  poznać  partnerkę  i  nabrać  do  niej  zaufania,  zanim
pozwolą  jej  zobaczyć,  jacy  są  naprawdę.  Kobiety  przeważnie  doskonale
zdają sobie sprawę z własnych lęków i niepewności, wiedzą więc, w jakich
sytuacjach  czują  się  bezpieczniej  i  swobodniej.  Wiele  kobiet  jednak
uważa,  że  z  mężczyznami  jest  zupełnie  inaczej,  że  nie  doznają  uczucia
bezbronności.  Niektóre  kobiety  nawet  nie  chcą  wziąć  takiej  możliwości
pod  uwagę!  Często  sądzą,  że  mężczyznom  śmiałe  i  otwarte  zachowanie
przychodzi  łatwo  z  natury,  a  to  po  prostu  nieprawda.  Są  bowiem  tacy,
którzy  potrzebują  sprzyjającej  atmosfery  akceptacji,  by  mogli  ujawnić
pewne drzemiące w nich cechy osobowości.

Andrew, nadzwyczaj nieśmiały czterdziestosześcioletni fizyk, zako-

chany w swojej pracy, stanowczo nie kipi energią w towarzystwie kobiet.
Ellen, nauczycielka w średniej szkole, umówiła się z nim zaledwie
dwukrotnie, ale przestał ją interesować i zaczął nudzić. Nie zerwała z nim
jednak, lecz postanowiła go rozruszać. Zrobiła sobie z tego zabawę —
w jego towarzystwie zachowywała się swobodnie, z humorem i żywiołowo.

136

Zareagował natychmiast, wykazując dowcip i śmiałość, które przedtem
były hamowane. Dopiero wówczas doszło do reakcji „chemicznej". Teraz
oboje całkiem poważnie traktują swój związek i są szczęśliwi.

Na każdą kobietę, która jako młoda dziewczyna godzinami przesia-

dywała  przy  telefonie  czekając,  aż  zadzwoni  jakiś  chłopiec,  przypada
mężczyzna,  który  jako chłopiec nie potrafił się zdobyć na to, by drżącą
ręką  nakręcić  numer  swojej  wybranki.  Zgodnie  z  przyjętym  zwyczajem
chłopiec powinien zrobić pierwszy ruch, a to najbardziej onieśmiela,
w ten sposób inicjator bowiem jasno się deklaruje, a tym samym naraża
na odmowę.

Mężczyźni, którzy najłatwiej pokonywali ten chłopięcy lęk, nie zdają

sobie sprawy z własnych, a tym bardziej z cudzych odczuć. Ci zatem, co
początkowo  wydają  się  najsilniejsi,  najbardziej  interesujący  i  atrakcyjni,
mogą  również  być  mniej  skomplikowani,  wrażliwi  i  kochający  niż
mężczyźni,  którzy  w  pierwszej  chwili  pozornie  wyglądają  na  mniej
ujmujących.

Zanim jednak kobieta nauczy się rozpoznawać nie szlifowane

diamenty, powinna zrewidować swoje kryteria oceny mężczyzn. Być
może będzie musiała odrzucić pewne stare i bezużyteczne stereotypy, jak
na przykład to, że mężczyzna uprzejmy czy delikatny jest synonimem
mężczyzny słabego. Może też stanąć przed koniecznością uznania potrzeby
bezpieczeństwa, konsekwencji, zaangażowania i dobrego samopoczucia
za sprawę priorytetową w swoich oczekiwaniach wobec partnera.

Ciekawe, że kobiety pytane, co pociąga je w mężczyznach, często

mówią  o  ich  podniecającym  czy  elektryzującym  oddziaływaniu,  ale  na
pytanie,  co  jest  ważne  w  związku,  wszystkie  bez  wyjątku  wymieniają
wrażliwość  i  poczucie  bliskości.  Te  istotne  doznania  są  ważnymi  i  nie-
zbędnymi składnikami dobrego, trwałego związku, a mimo to kobietom
zdarza się je ignorować, szczególnie na początku, gdy szybko decydują,
ż

e szkoda czasu na lepsze poznawanie mężczyzny.

Zaryzykuj. Dobrze się przyjrzyj mężczyźnie, którego masz ochotę

zlekceważyć.  Spróbuj  poświęcić  trochę  czasu  na  przebywanie  z  nim,
zapominając  o  swoich  oczekiwaniach.  Może  wówczas stwierdzisz, że nie
warto  się  denerwować,  a  lepiej  zachować  spokój.  Pozwól  mężczyźnie
odsłaniać się przed tobą powoli, w sposób najbardziej mu odpowiadający,
tak  jak  ty  to  robisz,  kiedy  się  przed  nim  otwierasz.  Możesz  wtedy  nawet
odkryć — ku własnemu zdumieniu — że mężczyzna ten ci się podoba.

137

POWRÓT DO TRWAŁYCH ZWIĄZKÓW

Nasze sugestie w tym rozdziale wynikają częściowo z ważnej zmiany,

jaką  zaobserwowaliśmy  w  postawie  współczesnych  kobiet.  Wszystko
zdecydowanie  wskazuje  na  to,  że  wkroczyły  one  w  erę  nie  szlifowanych
diamentów  —  erę,  w  której  zaczynają  ponownie  doceniać  wartość
silnych, trwałych związków z mężczyznami.

Społeczne wstrząsy, jakie miały miejsce w niedawnej przeszłości,

skłoniły  kobiety  do  określenia  się  na  nowo  i  do  szukania  rozwiązań,
które  byłyby dla nich najlepsze. W dążeniu do kariery i samorealizacji
wiele kobiet nie przykładało wagi do trwałego związku z mężczyzną,
a  zatem  nie  istniała  dla  nich  kwestia  nie  szlifowanych  diamentów.
Wynikało to z faktu, że mężczyzna tego rodzaju chyba nie był najlepszym
symbolem samorealizacji. Kobiety pomijały go przypuszczalnie dlatego,
ż

e najbardziej nieosiągalny mężczyzna wydawał się odpowiedniejszym

partnerem, a jego zdobycie większym „sukcesem".

Teraz jednak wiele kobiet dochodzi do wniosku, że sama kariera bez

trwałego związku z mężczyzną może okazać się czymś płytkim i pustym.
Następuje więc zwrot w kierunku nowego rodzaju równowagi między
osobistymi potrzebami. Ekscytacja i elektryzujące przeżycia mogą być
cudowne w czasie randki, lecz kobiety pragną obecnie głębszych związków
z mężczyznami, chcą mieć męża i dzieci.

To przesunięcie centrum uwagi z siebie na bardziej złożony układ,

jakim  jest  rodzina,  wymaga  przewartościowania  kryteriów  wyboru.
Uwzględniając  ów  szerszy  układ,  obejmujący  małżeństwo  i  rodzinę,
kobiety  zaczynają  szukać  mężczyzn,  na  których  można  polegać  —
solidnych i godnych zaufania.

Mądra kobieta, która przedtem narzekała, że zawsze trafia jej się

drań,  zaczyna  inaczej  patrzeć  na  innych  mężczyzn,  widząc  w  nich
potencjalne „klejnoty". Być może niektóre czytelniczki pomyślą sobie, że
ta  kobieta  jest  po  prostu  zdesperowana  i  gotowa  pójść  na  kompromis,
byleby  tylko  uniknąć  wieczorów w samotności. Trudno bardziej minąć
się  z  prawdą.  Nie  mówimy  tu  o  kobietach  zbierających  okruchy,  czyli
zadowalających  się  mężczyznami  drugiego  gatunku,  lecz  o  tych,  które
zaczynają  doceniać  wartość  mężczyzn  dawniej  przez  nie  odrzucanych.
Zapytane  o  to,  same  twierdzą,  że  wcale  nie  idą  na  kompromis,  lecz
mądrzeją.  Kobiety  te  osiągnęły  wyższy  poziom  rozumienia  mężczyzn,
doceniają ich i dzięki temu mają większy wybór, co w istocie może być

138

rzeczywiście pasjonujące. Ucieczka od wąskich, sztywnych mierników
dała im wyzwolenie.

Kathleen, kobieta pod czterdziestkę, miała liczne związki z mężczyz-

nami, które przeważnie kończyły się bolesnym rozstaniem. „Musiałam
spojrzeć świeżym okiem na to, czego rzeczywiście szukam. Stwierdziłam,
ż

e kiedy niczego nie przyśpieszałam pozwalając, by wszystko rozwijało

się samo, zaczęło mi się to podobać jak jeszcze nigdy przedtem. Nie było
to olśniewające, ale jest mi z tym lepiej niż dawniej. Nie wiem, czy tamto
po prostu już mnie zmęczyło, czy co, ale teraz czuję się dobrze i jestem
pełna nadziei".

Przypuszczamy, że wiele kobiet postępuje i będzie postępowało tak

jak Kathleen. Ponadto jesteśmy całkowicie przekonani, że jeśli kobiety
przynajmniej spróbują tak postępować, to nagrodą będzie nowy rodzaj
związku z mężczyzną, dający wiele satysfakcji.

Rozdział dwunasty NOWE

SPOJRZENIE NA KOBIECOŚĆ

Pewne kobiety wydają się mieć nieustanne powodzenie u mężczyzn.

Emanują  z  siebie  coś  tak  silnie  pociągającego,  że  mężczyźni  są  nimi
jakby  zahipnotyzowani.  Dysponują  tą  szczególną  zdolnością,  która
sprawia,  że  są  czułe  i  oddane,  a  zarazem  silne  i  pewne  siebie.  Przeczą
powszechnie  przyjętemu  stereotypowi  kobiecości.  Kobiety  te  w  żaden
sposób  nie  rezygnują  z  wyrażania  obu  pierwiastków  swojej  osobowości.
Fakt,  że  dają  pełen  wyraz  cechom  tak  zwanym  męskim  i  tak  zwanym
kobiecym,  świadczy  o  istnieniu  pewnej  magicznej  równowagi,  której
wynikiem  jest  synergizm,  energia  większa  od  sumy  sił  oddziaływania
wspomnianych cech.

To, co obecnie dzieje się z kobietami, jest ustalaniem innej, nowej

definicji kobiecości, bliższej owej równowadze pozytywnych sił. Zauwa-
ż

yliśmy, że wiele mądrych kobiet zaczyna weryfikować ten podstawowy

przejaw  swojej  tożsamości.  Zadają  sobie  pytanie:  „Czy  mogę  okazywać
mężczyznom,  że  jestem  silna,  w  pełni  rozwinięta  intelektualnie  i  mam
dynamiczną osobowość, a przy tym być dla nich obiektem pożądania?"
To ostatnie ma istotne znaczenie zarówno dla kobiet, jak i dla mężczyzn,
wszyscy bowiem pragniemy być atrakcyjni dla płci przeciwnej bez potrzeby
ograniczania  przejawów  czy  ukrywania  tych  cech  naszej  osobowości,
które sobie cenimy.

Naszym zdaniem ani kobietom, ani mężczyznom nie przynosi ujmy

fakt,  że  się  interesują,  co  płeć  przeciwna  uważa  w  nich  za  atrakcyjne.
Sądzimy, że raczej ważne jest dla obu płci, by to, w jaki sposób odbierają
swoją  atrakcyjność  albo  kobiecość  czy  męskość,  zawsze  znajdowało
przynajmniej  częściowe  potwierdzenie  w  opinii  płci  przeciwnej.  Musimy
być dla siebie atrakcyjni — to biologiczny imperatyw.

Jak zauważyła Carol Gilligan, jest rzeczą całkiem naturalną, że

kobiety koncentrują się na tym, co przyciąga do nich mężczyzn, ponieważ

140

podobanie się im i związki z nimi mają dla kobiet wielkie znaczenie.
Bardzo ważne jest jednak, by nie zużywały na to zbyt wiele energii i nie
robiły tego kosztem innych przejawów samorealizacji.

Co oznacza kobiecość? Tradycyjna definicja obejmowała takie cechy

jak bierność, słabość, delikatność i dziewczęcość, kładła nacisk na wygląd
zewnętrzny i prezencję, kojarzyła się ze skromnością, kokieterią, umiejęt-
nością maskowania się, grą i sprytem. Obecnie definicja ta ulega zmianie
i  kobiecość  oznacza  po  prostu  fakt,  że  się  jest  kobietą.  Ściślej  mówiąc,
obejmuje  nie  tylko  cechy  tradycyjnie  uważane  za  bardziej  kobiece  niż
męskie  —  czułość,  wrażliwość,  opiekuńczość  —  ale  również  te,  które
tradycja  chętniej  przypisuje  mężczyznom  —  siłę,  władczość,  rzutkość.
W istocie ta rozszerzona definicja kobiecości już jest akceptowana przez
coraz  liczniejsze  rzesze  kobiet.  Uczą  się  one,  że  siła  i  pewność  siebie  nie
ujmują  im  kobiecości,  ale  raczej  stanowią  jej  uzupełnienie.  Kobiety
rozumieją również, że okazywanie siły nie pozbawia ich czułości i oddania.

MAGIA SIŁY I DELIKATNOŚCI

Osobowość każdego człowieka zawiera w sobie pierwiastki żeńskie

i męskie, które w powszechnie przyjętym rozumieniu decydują o cechach
charakteru. Ich odpowiednikami są wschodnie pojęcia jin i jang, żeńskie
i męskie przeciwieństwa, które tworzą całość, wzajemnie się uzupełniając.
Szwajcarski psychiatra i psychoanalityk Carl Jung używał określeń anima
i animus w odniesieniu do cech kobiecych i męskich, w różnych
kombinacjach występujących u wszystkich ludzi.

Jak już wspomnieliśmy, obiegowe pojęcia kobiecości i męskości stały

się w ostatnich latach celem ostrej krytyki i nie bez powodu. Przypisywanie
ś

ciśle określonych zachowań płci działa destrukcyjnie zarówno na kobiety,

jak  i  na  mężczyzn.  Pewność  siebie  często  nie była dobrze widziana
u dziewcząt i kobiet, tak samo jak delikatność czy bezbronność u chłop-
ców  i  mężczyzn.  Wiele  osób  źle  się  czuło  z  tymi  sztywnymi  wzorcami
tożsamości  płciowej,  uważając  je  za  ograniczenie.  Kobiety  i  mężczyźni
chcieli wyrażać więcej niż tylko to, co według tradycyjnych stereotypów
było dobrze widziane i właściwe. Stereotypy takie traktowano jak kaftan
bezpieczeństwa, który krępuje wartościowe cechy.

Dla kobiet poważnym problemem był fakt, że ograniczenia związane

z ich rolą dotyczyły nie tylko tego, jakie powinny być i co powinny robić,

141

ale  również,  jakie  nie  powinny  być  i  czego  nie  powinny  robić.  Właśnie
wszelkie zakazy były dla nich szczególnie rażące. Nikt — ani kobieta, ani
mężczyzna  —  nie  chce  tłumić  przejawów  ważnych  elementów  własnej
osobowości i nie chce, żeby przejawy te traktowano jak coś krępującego
czy wstydliwego. Okazywanie siły przez kobiety tak samo jak delikatności
przez  mężczyzn  jest  rzeczą  naturalną  i  zdrową.  Z  praktyki  wiemy,  że
kobiety,  których  związki  z  mężczyznami  są  najżywotniejsze,  najbardziej
interesujące i dają największe zadowolenie, nauczyły się wyrażać męskie
i żeńskie pierwiastki swojej osobowości w sposób najpełniejszy. Kobiety
dopuszczające  do  głosu  oba te pierwiastki są delikatne, opiekuńcze
i seksowne, a jednocześnie energiczne, aktywne i silne.

Niektóre kobiety wciąż uważają, że największym powodzeniem

u  mężczyzn  cieszy  się  kobieta  zdecydowanie  seksowna,  kokieteryjna  czy
uległa. W rzeczywistości jest jednak zupełnie inaczej. Co prawda/seksowne
lub  kokieteryjne  zachowanie  może  początkowo  budzić  zainteresowanie
mężczyzny,  ale  na  dłuższą  metę  się  nie  sprawdza,  mężczyzna  bowiem
potrzebuje czegoś ważniejszego i głębszego.

(To, co najbardziej pociąga mężczyznę w kobiecie, jest magicznym

połączeniem niekłamanej siły i delikatności — w równej mierze. Do
niedawna wiele kobiet uważało za konieczne ukrywanie swojej siły
w obawie, że mężczyźni poczują się nią zagrożeni, że będą je uznawali za
zbyt śmiałe, co ich odstręczy. Na szczęście kobiety powiedziały sobie „Pal
sześć!" i zaczęły okazywać siłę bez względu na to, co pomyślą sobie
mężczyźni.

Kiedy wyzwoliły się z ograniczających je stereotypów związanych

z płcią, kiedy zasmakowały w coraz częstszym okazywaniu swojej siły
w sposób pozytywny, wiele z nich zaczęło nieco bardziej zdawać sobie
sprawę z własnego oddania i opiekuńczości. Zamiast poczytywać to sobie
za plus, często brały te cechy za słabość.

Takie rozumowanie jest błędne, ponieważ owe cechy, typowo

kojarzone z kobietami, wcale nie świadczą o słabości. Można zdobyć siłę
i władzę, a także skutecznie działać, nie rezygnując z kobiecej delikatności
i zainteresowania mężczyznami. Wszystko to może współistnieć. Właśnie
taka bogata i pełna kombinacja najbardziej i najtrwalej działa na mężczyzn.

Są kobiety, które zawsze wiedzą, co robić, by mężczyzna stracił dla

nich  głowę.  Wiedzą  o  tym  od  dzieciństwa,  intuicyjnie,  ale  nie  jest  to
związane  z  żadnym  tajemniczym  genem,  lecz  wynika  z  bystrych
obserwacji  i  umiejętności  robienia  z  nich  dobrego  użytku.  Kobiety  te
cieszą się, że

142

są kobietami, i lubią mężczyzn. Równie dobrze czują się ze zmysłowością,
jak i z siłą; wierzą w swoją delikatność i są pewne swojej siły.

Jak działają na mężczyzn kobiety, które łączą w sobie siłę z delikat-

nością? Czym właściwie ich oczarowują? Oto, co nam powiedzieli na ten
temat różni mężczyźni:

ona jest także moim najlepszym przyjacielem. Do kina czy na

wycieczki najchętniej chodzę z nią... Nie znam nikogo, kto byłby lepszym
i bardziej lojalnym przyjacielem od niej".

„Z kobietami łatwiej się rozmawia o sprawach osobistych. Nie

wiem, czy to one okazują więcej zrozumienia, czy to ja po prostu chętniej
otwieram się przed nimi".

„Lubię kobiety niezwykle delikatne, które jednak nie na wszystko

mi pozwalają. Podoba mi się kobieta na tyle odważna, żeby była
bezpośrednia i silna, i na tyle mądra, żeby była czuła i troskliwa".

„Kocham Cathy, bo sama zrobiła karierę, a przy tym bardzo się ze

mną liczy. Czuję się, jakbym miał wszystko. Ona rzeczywiście rozumie,
co to znaczy niepewność w pracy, choć zasadniczo jestem bardzo pewny
siebie".

„Najbardziej działa na mnie kobieta, która jest mądra i zdaje sobie

z tego sprawę. Taka kobieta ożywia związek. Lubię jej słuchać, kiedy pod
koniec dnia opowiada mi o swojej pracy. Początkowo, kiedy tylko ja sam
o tym mówiłem, było to dla mnie nudne. Moim zdaniem nie ma nic
nudniejszego niż słuchanie wyłącznie siebie".

„Uważam, że najlepsze są kobiety bystre, a jednocześnie wesołe.

Jeśli ktoś ma poczucie humoru, to ma także osobowość i może sobie
w życiu poradzić z wszelkimi przeciwnościami".

„Drażnią mnie kobiety, które myślą, że mężczyźni lubią słodkie

idiotki i pustogłowe lalki. Nie umiem wyobrazić sobie nic bardziej
przygnębiającego od spotkania się pod koniec dnia z ukochaną, z którą
nie mógłbym porozmawiać o swoich sprawach, o nas obojgu czy o tym,
co się dzieje na świecie. Muszę mieć z nią taki sam kontakt intelektualny
jak z mężczyznami, z którymi się przyjaźnię".

„Uwielbiam kobiety zadziorne i pobudzające do myślenia, chociaż

czasami  potrafią  doprowadzić  człowieka  do  szału.  Przy  nich  staram  się
wypaść jak najlepiej i z nimi nie grozi mi nuda, bo stale muszę się mieć
na  baczności.  Bardzo  mnie  pociągają,  w  ich  towarzystwie  czuję,  że  żyję.
Uwielbiam,  kiedy  się  ze  mną  przekomarzają,  a nawet, choć nie zawsze,
gdy mnie czymś zaskakują".

143

Kobieta, która łączy siłę z łagodnością i liczy się z partnerem,

ogromnie działa na mężczyzn. Z taką kobietą mężczyźni czują się
bezpiecznie, są jej wdzięczni za partnerstwo, ujęci jej serdecznością
i oddaniem.

ODWAGA BYCIA SOBĄ

Niektóre kobiety boją się okazywać siłę, tak samo zresztą jak

łagodność.  Badania  wykazały,  że  pewne  kobiety  odczuwają  głęboki  lęk
przed  ujawnianiem  swojej  siły,  pewności  siebie  i  ambicji,  ponieważ
obawiają się, że może to w jakiś sposób odstręczyć od nich mężczyzn.
Z drugiej strony okazywanie łagodności też może być trudne, bo kobieta
zdaje  sobie  sprawę,  że  kiedy  się  całkowicie  odsłoni,  wówczas  staje  się
bezbronna, jest narażona na odrzucenie i łatwo ją zranić. Stwierdziliśmy,
ż

e dopóki kobiety nie są pewne własnej siły, dopóty nie wierzą w moż-

liwość uniknięcia pułapki, w którą wpadają, ujawniając swoją łagodność.
Okazywanie zarówno siły, jak i łagodności wymaga odwagi.

Często nie jest to łatwe, trudno nam bowiem się przełamać i okazać,

jacy naprawdę jesteśmy.

Jedyny sposób dopuszczenia do głosu zarówno pierwiastka męskiego,

jak i żeńskiego polega przede wszystkim na uświadomieniu sobie
ewentualnych konfliktów wewnętrznych. Zastanów się i spróbuj sobie
szczerze odpowiedzieć na następujące pytania:

Czy obawiam się, że mężczyzna mnie odrzuci, bo jestem

silna?

Czy obawiam się, że moja siła będzie miała negatywny

wpływ na związki z mężczyznami?

Jak moim zdaniem mężczyzna zareaguje na moją siłę,

jeżeli będę ją okazywała bez skrępowania?

Czy jestem na siebie zła, że przejmuję się możliwością

odrzucenia mnie przez mężczyznę z powodu mojej siły?

Czy dobrze się czuję, okazując łagodność w obecności

mężczyzny?

Czy uważam, że mężczyzna weźmie okazywaną przeze

mnie chęć opiekowania się za rzecz naturalną albo, co

gorsza, że będzie ją wykorzystywał? Odpowiedzi na te

pytania powinny ci pomóc w uzewnętrznianiu

144

pewnych  cech  charakteru,  które  łatwiej  wyrażać  od  innych.  Oczywiście
ważne jest, by równocześnie koncentrować się na cechach, które trudniej
wyrażać, i stopniowo je uzewnętrzniać. Proces ten wymaga gotowości do
eksperymentowania i do odróżniania rzeczywistych reakcji mężczyzny na
rozmaite przejawy twojej osobowości od tych, które ty w swoim błędnym
przekonaniu  mu  przypisujesz  i  których  się  obawiasz.  Nowe,  inne
zachowanie  zawsze  jest  początkowo  trudne,  ale  wraz  z  nabywaniem
praktyki przychodzi coraz łatwiej. Nagrodą jest wyzwolenie w sobie całej
pozytywnej energii, ekscytacji, siły, intelektu, troskliwości, ciepła i życz-
liwości, co pozwoli ci swobodnie kształtować bogate związki z mężczyz-
nami, które dają najpełniejszą satysfakcję.

Nowe zachowanie może być blokowane przez wrażenie, że nie jest

się  sobą.  Dopóki  jest  traktowane  na  zasadzie  „to  nie  ja",  dopóty  będzie
blokowane. Nieraz w myślach wracamy do sytuacji, w których czuliśmy
się  skrępowani,  i stwierdzamy, że właściwie moglibyśmy zachowywać się
wówczas  swobodnie  i  pewnie.  W  psychoterapii  nazywamy  to  wglądem.
Mówiąc  ogólnie,  chodzi  o  to,  że  nie  możesz  zachowywać  się  w  jakiś
określony sposób, o ile najpierw nie uwierzysz, że cię na to stać. Musisz
więc  umieć  wyobrażać  sobie,  że  coś  robisz,  podobnie  jak  sportowcy,
którzy początkowo w myślach widzą siebie bijących rekordy, co wreszcie
staje się faktem.

\ Chcąc zrobić to samo w odniesieniu do spotkań z mężczyznami, ty

też  musisz  najpierw  stworzyć  sobie  obraz  tych  spotkań  w  myślach.
Wyobraź  sobie,  że  jesteś  na  jakimś  przyjęciu  czy  na  pierwszej  randce.
Podejdź  do  tego  twórczo  i  postaraj  się  wyobrazić  sobie  scenerię  i  męż-
czyznę możliwie szczegółowo. Bądź przy tym świadoma swojego ciepła

i wrażliwości, które czasami hamujesz w obawie przed zrażeniem do

siebie mężczyzny; bądź świadoma swoich możliwości i swojej siły.
Wyobrażaj sobie, że robisz to, na co zazwyczaj nie możesz się zdobyć
w kontaktach z mężczyznami. Pamiętaj, skoro nie potrafisz czegoś sobie
wyobrazić, to na pewno tego nie zrobisz. Wymyślanie czy wyobrażanie
sobie nowego obrazu samej siebie jest pierwszym krokiem ku faktycznej
zmianie.

Drugim krokiem w tym procesie uczenia się jest powtarzanie. Chcąc

się nauczyć nowego zachowania, musisz je przećwiczyć. Przy pierwszej

próbie może ci się ono wydać sztywne i drewniane, ale nie powinnaś się

tym przejmować. Przypomnij sobie, jak uczyłaś się tańczyć albo grać
w tenisa. Prawdopodobnie wówczas też czułaś się niezręcznie i byłaś

6— Mądre kobiety...

145

zakłopotana, lecz po zdobyciu pewnej wprawy wszystko szło ci gładko
i normalnie. Powtarzanie zmniejsza lęk. Trzeba tak długo ćwiczyć nowe
zachowania, az staną się trwałym elementem twojej osobowości.

Pokonywanie nieśmiałości - Trudną do pokonania barierą dla wielu

osób,  a  szczególnie  dla  samotnych  kobiet  i  mężczyzn,  jest  nieśmiałość.
Kobiety,  które  mądrze  postępują  z  mężczyznami,  wcale  nie  są  mniej
nieśmiałe  od  innych,  ale  postanowiły  nie  dopuścić,  by  nieśmiałość  je
zdominowała.

Kiedy jesteś nieśmiała, czujesz się bardzo skrępowana, sądzisz, że

wszyscy  ci  się  przyglądają  krytycznie  lub  badawczo.  Tę  negatywną
postawę można pokonać tylko w jeden sposób, a mianowicie wyobrażając
sobie,  że  sytuacja  jest  odwrotna,  że  to  ty  im  się  przyglądasz.  Kiedy
wchodzisz do pomieszczenia, w którym odbywa się przyjęcie, weź głęboki
oddech i rozejrzyj się po twarzach obecnych tam osób, patrząc im prosto
w  oczy.  Niektórzy  odwrócą  wzrok  —  oni  też  są  nieśmiali  -—  lecz  inni
wytrzymają  twoje  spojrzenie,  ponieważ  budzisz  ich  zainteresowanie.
Wydasz  im  się  pewna  siebie,  a  co  najważniejsze,  sama  poczujesz  się
pewniejsza i silniejsza.

Rozmowa z mężczyznami - Innym ważnym aspektem pełnego wyrażania
się  jest  sposób,  w  jaki  kobieta  zwykle  rozmawia  z  mężczyznami.  Jak  już
wcześniej wspomnieliśmy, kobiety często spostrzegają, że kiedy mężczyzna
wchodzi  do  pokoju,  w  którym  prowadzą  rozmowę  z  inną  kobietą,  w  jej
postawie, ruchach, a nawet w słownictwie zachodzą ledwo uchwytne, lecz
istotne zmiany. Zmiany te biorą się najwyraźniej z przyzwyczajenia albo
fałszywego  rozumowania,  a  nie  z  potrzeby.  Początkowo  wynikają
z młodzieńczego wieku i naśladowania innych dziewcząt, które zmieniają
swoje  zachowanie  w  obecności  chłopców.  Później  zmiana zachowania
w  przekonaniu  pewnych  kobiet  pozwala  im  bardziej  oddziaływać  na
mężczyzn.

Kobieta, która uczy się pełniej wyrażać swoją osobowość, może

stanąć przed koniecznością prowadzenia rozmów z mężczyznami w inny
sposób niż dotychczas, to znaczy otwarcie, bez żadnej redakcji, tak jak
to robi z przyjaciółkami. Mężczyźni uwielbiają kobiety, które są z nimi
swobodne i otwarte. Chcąc jednak uwierzyć, że okazywanie tego, co
myślisz i czujesz, spotka się z właściwą oceną i zainteresowaniem mężczyzn
oraz zostanie przez nich zaakceptowane, musisz zdobyć się na odwagę

146

bycia sobą. Kiedy kobieta podoba się sobie i wierzy w swoje możliwości,
wówczas mężczyźni tak dobrze się z nią czują, że sami chętnie się przed
nią otwierają, szczerze i bez zahamowań.

Następnym razem, jg3y będziesz z mężczyzną, po prostu spróbuj

uświadomić sobie, nie zmieniając swojego zachowania, że mówiłabyś

o czymś innym i wyrażałabyś się inaczej, gdybyś rozmawiała z jakąś
kobietą, a nie z nim. Możesz być wówczas zaskoczona, jak często
w rozmowie z mężczyzną pomijasz pewne rzeczy albo w jakiś inny sposób
znacznie zmieniasz charakter swoich wypowiedzi, które stają się niepełne

i mniej spontaniczne.

Uświadamiając sobie ten fakt, kobieta może poznać wszelkie swoje

skłonności do cenzurowania czy redagowania tego, co mówi mężczyznom,
albo zdać sobie sprawę, a to jest nawet ważniejsze, czego im nie mówi.
Pełne wypowiadanie się skutecznie prowadzi do pozytywnych zmian
nawet w okazjonalnych kontaktach z mężczyznami.

Rozdział trzynasty CO

WIEDZĄ MĄDRE KOBIETY

Są również mądre kobiety postępujące z mężczyznami bardzo

rozsądnie.  Dotychczas  omawialiśmy  konieczność  zweryfikowania  roz-
maitych  oczekiwań  i  poglądów,  jeżeli  kobiety  pragną  zmniejszyć  praw-
dopodobieństwo głupiego postępowania z mężczyznami. Teraz chcielibyś-
my  przeanalizować  postawy,  dzięki  którym,  naszym  zdaniem,  mądre
kobiety wygrywają.

ZALOTY JAKO PRZYGODA

Podstawowe zachowania związane z zalotami są nie tylko świado-

mym  działaniem,  wynikają  bowiem  również  z  wieloletnich,  a  nawet
wielowiekowych  uwarunkowań.  Bez  względu  na  to,  czy  są  one  instynk-
towne,  czy  nie,  jedno  jest pewne: kobiety i mężczyźni zawsze zalecali się
do  siebie,  często  w  przemyślny  i  zrytualizowany  sposób.  Istnieje  na
przykład  teoria,  że  w  starożytnym  Egipcie  rzeczywistą  funkcją  makijażu
było  wabienie  mężczyzn.  Uważano,  że  malowanie  oczu  daje  złudzenie
rozszerzenia  źrenic  i  że  usta  pokryte  szminką  wyglądają  jak  nabiegłe
krwią,  a  oba  te  zjawiska  występują  w  czasie  podniecenia  płciowego.
Wiele  różnych  form  zachowań  związanych  z  zalotami  czy  zdobywaniem
partnera wytrzymało próbę czasu. Począwszy od wyglądu zewnętrznego
i  sposobu  poruszania  się,  a  skończywszy  na  bardziej  złożonych  za-
chowaniach, zaloty wciąż mają charakter pierwotny i emocjonalny.

Mądra kobieta jest tego świadoma. Kobiety zdobywające mężczyzn,

których  pragną,  nie  lekceważą  głęboko  zakorzenionych,  pierwotnych
sposobów  przyciągania  ich  uwagi,  wabienia  i  podniecania.  Przeciwnie,
znajdują  w  tym  przyjemność  i  rozwijają  swój  własny  styl.  Dla  mądrej
kobiety szukanie mężczyzny i randki z nim to rodzaj przygody.

148

„Skąd mam wiedzieć, jak flirtować?" jest jednym z pytań, które

kobiety zadają nam najczęściej. Z pozoru może się ono wydawać niezbyt
mądre, ale tak nie jest, stawiają je bowiem osoby, o których stanowczo
nie można powiedzieć, że są głupie. One naprawdę chcą wiedzieć, jak to
się  dzieje,  że  pewne  kobiety  robią  to,  co  przyciąga  mężczyzn,  a  po-
wszechnie  nazywa  się  flirtem.  Oczywiście  nie  naszym  zadaniem  jest
zalecać jakieś szczególne sposoby postępowania, a jeśli nawet, to i tak na
nic  by  się  to  nie  zdało,  ponieważ  istota  flirtu  polega  po  prostu  na
demonstrowaniu pewnej postawy. A zatem kobiety traktujące randki
i  zaloty jako coś pozytywnego i przyjemnego nie mają trudności
z  demonstrowaniem  swojej  radosnej  i  ochoczej  postawy  mężczyznom,
których poznają.

Janice, dwudziestodziewięcioletnia kobieta interesu, stwierdza: „Daw-

niej bałam się nowych znajomości. Nie zrywałam z mężczyznami, którzy
od dłuższego czasu już mnie nie interesowali, nawet gdy było mi z nimi
ź

le, żeby tylko uniknąć powrotu do świata samotnych. Zdawałam sobie

sprawę, że w czasie pierwszych randek z mężczyzną czy poznając nowych
ludzi  czułam  się  stremowana,  choć  w  kontaktach  zawodowych  jestem
twarda  i  swobodna.  W  końcu  dokonałam  wielkiej  sztuki  —  nauczyłam
się  traktować  moją  tremę  jako  podniecenie,  czym  w  gruncie  rzeczy  jest,
przynajmniej dla mnie. Obecnie cieszę się na spotkanie nowych mężczyzn
i doszłam do tego, że sprawia mi przyjemność ta cudowna wzajemna gra
bez słów między mną a mężczyzną, który mnie pociąga".

Patrzenie na zaloty jak na przygodę zmniejsza pewne skłonności do

działania  przeciwko  sobie.  Na  przykład,  tak  często  obecnie  zdarza  się
zarówno  kobietom,  jak  i  mężczyznom  żywić  błędne  przekonanie,  że
powinni  być  od  razu  akceptowani  takimi,  jacy  są,  i  że  na  początku
znajomości  „powinni"  być  bezkompromisowi  i  wymagający.  Takie
podejście  naturalnie  uniemożliwia  reakcję  „chemiczną",  a  ona  przecież
oznacza  dopasowanie,  czyli zgranie partnerów, do czego dochodzi, kiedy
kobiety  i  mężczyźni  podejmują  pewne  ryzyko  i są otwarci, nie obstając
przy swoim.

Naomi, trzydziestoczteroletnia montażystka filmowa, mówi: „Prze-

stałam już przyjmować postawę obronną wobec mężczyzn. Przedtem,
kiedy poznawałam jakiegoś faceta, zwykle prowadziłam z nim rozmowę
z mocnym postanowieniem, że nie pójdę na żaden kompromis. Zawsze
po takiej rozmowie czułam, że zdobyłam sobie jego szacunek, ale niewiele
więcej. Kiedy przestałam przygotowywać się jak do bitwy, wtedy ja

149

byłam swobodniejsza, mężczyzna był swobodniejszy i naprawdę zaczęło
mi to sprawiać przyjemność".

Spotykając się ze sobą po raz pierwszy, mądre kobiety i mądrzy

mężczyźni pozwalają, żeby wszystko rozwijało się samo. Kiedy człowiek
jest otwarty, swobodny i wrażliwy, to wcale nie narusza swojej integral-
ności — po prostu postępuje mądrze.

SZCZĘŚCIA NALEŻY SZUKAĆ

Mądra kobieta nie czeka na szczęście — ona go szuka. Nauczyła się,

e jeśli szukanie szczęścia nie sprawia jej przyjemności, to nic dobrego

z tego nie wychodzi. Odkrywanie czegoś nowego w kontaktach z płcią
przeciwną może być zajęciem podniecającym, a nawet celem samym
w sobie, gdy za dużo nie myśli się o tym, co ewentualnie z tego wyniknie.

Wiele kobiet uważa, że warto jak najczęściej umawiać się z mężczyznami,

nawet  takimi,  którzy  początkowo  są  średnio  interesujący.  Pomaga  to
zmniejszyć tremę, która nierzadko opanowuje kobiety, gdy poznają kogoś, kto
je bardzo pociąga i interesuje. Liczniejsze kontakty pozwalają zdobyć  więcej
doświadczenia  i  czuć  się  swobodniej  podczas  takich  przygód.  Szukanie
partnera  wymaga  tego  rodzaju  otwartej  postawy.      Spotkanie  właściwej
osoby  zależy  od  liczby  kontaktów  —  im  jest  ich      więcej,  tym  większe
prawdopodobieństwo poznania kogoś odpowiedniego.

Mądre kobiety rozumieją, że zawarcie znajomości z jakimś mężczyzną

nie jest tylko sprawą znalezienia się we właściwym miejscu w odpowiednim
czasie, lecz wymaga stwarzania takich sytuacji. Kobiety te podchodzą do
tego aktywnie w sposób, który zwiększa ich szanse poznania ciekawych
mężczyzn. Bez wahania zaczynają rozmowę i okazują zainteresowanie,
nie czekając, aż mężczyzna zrobi pierwszy krok. Chociaż intensywność
początkowego zainteresowania pewnych kobiet może niektórych mężczyzn
odstręczać albo być przez nich odbierana jako zagrożenie, to jednak takie
zainteresowanie przeważnie im pochlebia sprawiając, że czują się swobod-
niejsi.

Kobiety pomyślnie nawiązujące kontakty z rozmaitymi mężczyznami

rozszerzają swoje kryteria tego, co je w nich pociąga. Wiedzą, że
spotykając się z różnymi typami mężczyzn, stają się swobodniejsze
i bardziej spontaniczne. Poznawanie rozmaitych mężczyzn jest niezawod-
nym lekarstwem na tremę.

150

MĘŻCZYŹNI LUBIĄ KOBIETY,

KTÓRE LUBIĄ MĘŻCZYZN

Kobiety naprawdę lubiące mężczyzn w jakiś sposób dają im to

odczuć  uważając,  że  okazywane  przez  nie  ciepło,  zainteresowanie  i  ak-
ceptacja  są  najlepszym  katalizatorem  dla  reakcji  „chemicznej".  Najprościej
można  opisać  taką  reakcję  „chemiczną"  jako  uczucie  rozkoszy,  którego
doznajemy  w  obecności  jakiejś  osoby.  Pewne  kobiety  uważają,  że  lubią
mężczyzn,  bo  po  prostu  nie  odczuwają  do  nich  niechęci  czy  wstrętu.  To
jednak oczywiście nie wystarcza. Nie wystarcza również, że potrzebuje się
mężczyzn. Musicie ich naprawdę lubić, by stworzyć aurę zainteresowania.
Rzecz  jasna  nie  oznacza  to,  że  macie  lubić  wszystkich  mężczyzn,  ale
mądre kobiety, które pragną, by ich potencjalni partnerzy dobrze się
z  nimi  czuli,  wiedzą,  jak  ważne  jest  rozwinięcie  w  sobie  umiejętności
cieszenia się płcią przeciwną i doceniania jej.

Stwierdzamy, że kobiety w większości nie zastanawiają się nad tym,

czy lubią mężczyzn, czy nie.

Dla kobiet, które chcą przeprowadzić taką analizę, mamy tu kilka

pytań, jakie powinny sobie zadać:

Wiedząc, że mężczyźni bardzo różnią się od kobiet, czy

lubię te różnice?

Co w mężczyznach szczególnie mi się podoba?

Czy mężczyźni muszą spełniać jakieś warunki, żebym ich

lubiła? Jeśli tak, to jakie?

Czy lubię mężczyzn, czy tylko ich potrzebuję?

Czy dobrze się czuję w towarzystwie mężczyzn, którzy

nie są potencjalnymi partnerami?

Czy przebywanie z mężczyznami sprawia mi przyjemność?

Jeżeli odpowiadając na te pytania nie umiesz wyraźnie określić, czy

lubisz mężczyzn i cieszysz się nimi, czy tylko ich potrzebujesz, to czeka
cię trochę pracy. Chcąc polubić mężczyzn, nie można ich idealizować ani
się ich obawiać. Będziesz musiała pokonać własną niepewność. Krótko
mówiąc, musisz nauczyć się ich akceptować.

Akceptacja jest podstawowym warunkiem — najpierw trzeba zaak-

ceptować mężczyzn, żeby ich polubić, a nie odwrotnie. Mądre kobiety
mogą polubić mężczyzn, kiedy ich zrozumieją, a to ostatnie jest możliwe
dopiero wówczas, gdy potrafią jasno zdać sobie sprawę z własnych

151

potrzeb. Życie emocjonalne zasadniczo nie przeszkadza kobietom patrzeć
na mężczyzn obiektywnie.

Główną przeszkodą jest brak zrozumienia. Wiele kobiet naprawdę

nie  rozumie  mężczyzn  i  dlatego  napotykają  trudności,  kiedy  chcą  ich
polubić  i  dobrze  się  z  nimi  czuć.  Wprawdzie  kobiety  często  uważają,  że
rozumieją mężczyzn, ale przeważnie jest to oparte na mitach, frazesach
i  stereotypach.  Kobietom  i  mężczyznom  trudno  się  w  pełni  zrozumieć,
często bowiem przeraża nas niczym nie upiększony, prawdziwy obraz płci
przeciwnej.  Wielu  ludziom  łatwiej  jest  patrzeć  na  innych  w  sposób
stereotypowy i zbyt ogólnikowy.

Mężczyźni działają na własną szkodę, przyczyniając się do utrwalania

mitów i stereotypów o sobie. Na ogół udają, że nie potrzebują i nie chcą
zrozumienia, choć faktycznie jest inaczej. Ich niepewność nie pozwala
kobiecie zbyt wiele dostrzec, gdyż zagrażałoby to ich poczuciu męskości
i podkopywało je.

To, czego kobiety nie potrafią zrozumieć u mężczyzn, leży w sferze

męskiej bezbronności i wrażliwości, co już wcześniej przeanalizowaliśmy.
W sferze tej kryją się istotne lęki, które wynikają z poczucia bezradności i
bierności, a także z obawy przed wpadnięciem w pułapkę, przed
zależnością i przed brakiem możliwości spełnienia wyidealizowanych.
oczekiwań kobiety.

Mężczyznom potrzebna jest świadomość, że się ich lubi, kocha

i szanuje pomimo tych lęków. Mężczyzna odczuwający, że kobiety
rzeczywiście go akceptują, rozumieją, a w konsekwencji lubią, odpłaca im
tym samym.

MĘŻCZYŹNI REAGUJĄ NA WRAŻLIWOŚĆ

Kiedy już mądre kobiety doprowadzą do związku, w jaki sposób go

podtrzymują?  Po  pierwsze  nauczyły  się  tworzyć  atmosferę,  w  której
mężczyzna może ujawniać i wyrażać swoje potrzeby. Czy mężczyźni się
do  tego  przyznają,  czy  nie,  to  jednak  kontakt  z  kobietą  sprawia  im
przyjemność. Kiedy już dojdzie do tej zasadniczej więzi, wówczas mądre
kobiety  wiedzą,  jak  podtrzymywać  owo  pozytywne  napięcie,  które
przyczynia się do trwałości związku.

W początkowej fazie związku, dopóki mężczyzna nie nabierze

całkowitego zaufania do partnerki, może się jeszcze powstrzymywać,

152

choć faktycznie pragnie bliskiego z nią kontaktu. Dzisiaj mężczyźni żyją
w  ogromnym  stresie  i  napięciu.  Potrzebują  kogoś,  z  kim  mogliby
swobodnie  porozmawiać  i  w  ten  sposób  sobie  ulżyć.  Kiedy  jednak  są
spięci, wówczas w tym, co mówią, mogą się powtarzać i być nudni, jeśli
się  nawet  obawiają,  że  wypadnie  to  żałośnie.  A  zatem,  gdy  mężczyźni
znajdą kobietę, która potrafi ich słuchać i zrozumieć, wtedy odczuwają
do  niej  nieodparty  pociąg.  Mężczyźni  chcą  być  z  kobietą,  przed  którą
mogą się otworzyć w poczuciu, że nie grozi im niebezpieczeństwo surowej
oceny.

Pewne kobiety wystrzegają się mężczyzn, którzy chcą zrzucić z siebie

jakiś ciężar. Obawiają się one, że mężczyzna tego typu jest słaby, a zatem
nie będzie w stanie im się odwzajemnić, kiedy one znajdą się w potrzebie.
W początkowej fazie związku nie należy się tym przejmować, jest bowiem
jeszcze dość czasu na ocenę siły czy słabości mężczyzny. Chyba ważniejsze
jest wystrzeganie się mężczyzn, którzy ukrywają swoje zmartwienia, oni
bowiem zwykle nikomu nie ufają.

Oto, jak Cameron, trzydziestopięcioletni inżynier akustyk, opisuje

swój aktualny związek: „Zanim poznałem Carolyn, wobec kobiet byłem
zawsze  skryty.  Nie  wiem,  czy  naprawdę  musiałem  tak  postępować,  ale
czułem,  że  muszę,  a  wynik  był  zawsze  ten  sam.  Z  Carolyn  wszystko  jest
zupełnie inaczej. Nie wiem, jak ona to robi, że jest inaczej, ale mogę z nią
rozmawiać  o  wszystkim.  Aż  trudno  mi  wyrazić,  jaka  to  ulga  znaleźć
kobietę, przed którą naprawdę można się otworzyć i być sobą".

Kiedy mądra kobieta rozmawia z mężczyzną, wówczas uważnie

wsłuchuje się w to, co kryje się w jego słowach. Często niby przypadkiem
rzucona uwaga czy utyskiwanie na pracę może w rzeczywistości być próbą
ujawnienia tego, czym on w głębi duszy się martwi. Kiedy ktokolwiek,
mężczyzna czy kobieta, ma jakieś kłopoty zawodowe czy materialne albo
doznaje innych niepowodzeń, zawsze głęboko to przeżywa. Mężczyzna,
który wie, że kobieta go zrozumie i udzieli mu pomocy, czuje się szczęśliwy
i prawdopodobnie nigdzie indziej nie będzie tego szukał.

Czy to w wypadku kłopotów zawodowych, czy też innych zmartwień,

w tym związanych z niepewnością albo poczuciem bezbronności, mężczy-
ź

ni są wdzięczni kobiecie za okazywaną im wrażliwość i akceptację.

Wszyscy potrzebujemy swobody w wyrażaniu swojej osobowości, włas-
nego stosunku do różnych sytuacji życiowych. Wzajemnie okazywana
sobie wrażliwość, szczególnie w sferze spraw osobistych, jest jednym
z najcudowniejszych darów.

153

PARADOKS ROMANTYCZNEGO NAPIĘCIA I MIŁOŚCI

Między kobietami a mężczyznami występują istotne różnice, jeśli

idzie  o  przeżywanie  miłości.  Mężczyźni  mają  skłonność  do  dzielenia
związku  z  kobietą  na  fazę  zalotów  i  fazę  zdobycia,  choć  robią  to
nieświadomie.  Zachowania  związane  z  zalotami  tracą  na  intensywności
po zdobyciu kobiety. W czasie starań o kobietę mężczyźni są romantyczni
— czarujący, troskliwi i czuli. W tym okresie zwracają większą uwagę na
szczegóły, wrażliwiej reagują na uczucia i potrzeby kobiety, posyłają jej
kwiaty  i  liściki  miłosne  po  romantycznej  randce.  Jednakże,  kiedy  już
zdobędą  kobietę  i  są  pewni,  że  jej  na  nich  zależy,  wówczas  zaczynają  się
zmieniać. Ledwo uchwytnie, lecz zdecydowanie przenoszą swoją uwagę
i  z  romantycznej  strony  związku  na  bezpieczeństwo,  zaufanie  i  poczucie
bliskości. Ponownie zwracają się ku światu i pracy, szukając tam podniety, a
w rezultacie ich romantyczne zachowania tracą na intensywności

Kobiety są inne. Chcą, żeby mężczyzna był zawsze romantyczny,

i  doznają  rozczarowań,  kiedy  jest  inaczej.  Często  uważają,  że  kiedy
mężczyzna  przestaje  być  romantyczny,  to  traktuje  je  jak  coś,  co  mu  się
należy.  O  ile  dla  mężczyzn  romantyczne  zachowanie  jest  środkiem
prowadzącym  do  celu,  o  tyle  dla  kobiet  jest  celem  samo  w  sobie.
Większości  kobiet  romantyczność  nigdy  nie  przeszkadza,  one  ją  wręcz
uwielbiają,  natomiast  mężczyznom  zależy  na  jak  najszybszym  przejściu
okresu  zabiegów  o  kobietę,  by  mieć  spokój  i  cieszyć  się  owocami
zwycięstwa.  O  ile  dla  kobiet  starania  równają  się  miłości,  o  tyle  dla
mężczyzn fakt, że nie muszą się starać, oznacza miłość!

Ale dylemat! Czy nie ma żadnej nadziei na podtrzymanie roman-

tyczności?  Oczywiście,  że  jest.  Pełen  zaangażowania  związek  nie  musi
oznaczać  życia  pozbawionego  emocji  czy  niespodzianek.  Jeżeli  jesteś
kobietą, która pragnie, by twój partner w dalszym ciągu zachowywał się
romantycznie,  albo  chce  na  nowo  rozbudzić  w  nim  zainteresowanie, to
nie  zmuszaj  go,  żeby  częściej  chodził  z  tobą  do  teatru  czy  wyjeżdżał  na
pikniki tylko we dwoje. Skoro będziesz go zmuszała, to prawdopodobnie
uda ci się doprowadzić go do przekonania, że działa pod naciskiem,
i  wywołać  w  nim  poczucie  winy,  ale  z  całą  pewnością  nie  sprawisz,  że
stanie  się  bardziej  romantyczny.  Nawet  jeśli  ci  ustąpi  i  posłusznie
przyniesie bukiet róż z kwiaciarni, będzie to jedynie zwykła uległość,
a mądra kobieta wie, że uległość jest wrogiem romantyzmu. Najrozsądniej
zrobisz po prostu pozwalając mu cieszyć się tym, że jest kochany. Traktuj

154

tę jego zmniejszoną potrzebę romantyczności jako rodzaj komplementu,
jako dowód zaufania i wiary w twoją miłość.

„A któż by się przejmował, co on czuje i czy mu z tym dobrze? Ja

chcę  romantyczności!"  No  cóż,  jest  pewne  wyjście.  Najpierw  musisz
zrozumieć  i  nauczyć  się  stosować  ważną  zasadę  psychologiczną,  znaną
mądrym  kobietom  —  zasadę  częściowej  niepewności.  Oznacza  to,  że
nagradza  się  kogoś  za  jakieś  zachowanie,  lecz  nie  stale.  Jeśli  szczur
laboratoryjny  otrzymuje  w  nagrodę  jakiś  smakołyk  za  każdym  razem,
gdy  naciska  klawisz,  wówczas  robi  to  często.  Zacznie  jednak  naciskać
znacznie  częściej,  jeżeli  będzie  otrzymywał  nagrodę  w  nierównych
odstępach czasu. Powodem jest niepewność — nie wiedząc, kiedy dostanie
smakołyk, będzie naciskał jak szatan.

Niepewność skutkuje również w wypadku mężczyzn. Kobieta, której

czasami zdarza się nie przyjść na umówione spotkanie albo późno wrócić
do domu z trochę niewyraźną miną, sprawia, że partner znów zaczyna za
nią szaleć. Rozbudzona w nim niepewność powoduje, że on wraca do
romantycznych zachowań.

Pamiętaj: dla mężczyzn romantyczne zachowanie jest środkiem

prowadzącym do celu, gdy nie są pewni uczuć kobiety. Kluczową sprawą
jest  niepewność  —  wtedy  mężczyźni  najbardziej  dbają  o  swój  wygląd,
tuszę,  strój.  Kiedy  nie  są  pewni,  wówczas  dokładniej  się  golą,  staranniej
ubierają  i  nie  żałują  pieniędzy  na  płyn  po  goleniu,  a  najważniejsze  jest
oczywiście to, że stają się bardziej romantyczni.

Oto, co na ten temat powiedziała jedna kobieta: „Stwierdziłam, że

najlepszym sposobem na to, by mężczyźni zachowywali się romantycznie,
jest  stałe  trzymanie  ich  w  lekkiej  niepewności.  Chwilami  bywam  nieco
mniej  dostępna  niż  zwykle  albo  idę  ze  znajomym  do  kina,  po  seansie
czasem nawet wypiję z nim drinka, a kiedy wracam do domu, zachowuję
się po prostu trochę niewyraźnie. Naprawdę kocham mężczyznę, z którym
jestem,  i  nie  mam  zamiaru  go  ranić  czy  zdradzać,  ale  dzięki  odrobinie
tajemniczości związek nasz jest ciekawszy. Mój partner mówi, że tego nie
znosi, lecz zachowuje się tak, jakby to uwielbiał".

Ty możesz jednak uważać, że to wszystko jest głupią grą i wcale nie

chcesz się w to bawić. Niby dlaczego miałabyś wywoływać u mężczyzny
niepewność,  by  wzbudzić  w  nim  zainteresowanie?  Niby  dlaczego  twoim
obowiązkiem  ma  być  podtrzymywanie  atrakcyjności  związku?  No  cóż,
w  istocie  to  nie  jest  twoim  obowiązkiem  i  możesz  nic  nie  robić  w  tym
kierunku. Oczywiście byłoby najlepiej, gdybyście oboje usiedli i wzajemnie

155

sobie przedstawili swoje potrzeby i oczekiwania. Jednak w życiu, niestety,
nie zawsze przynosi to spodziewane skutki, a wtedy naprawdę nie ma
w  tym  nic  złego,  że  w  stosunkach  między  mężczyznami  a  kobietami
stosuje  się  jakąś  taktykę.  Nie  mówimy  tu  o  manipulacji,  lecz  o  pewnym
rytuale.  Mądrzy  mężczyźni  i  mądre  kobiety  wzajemnie  podtrzymują
zainteresowanie sobą. Mądre kobiety nie zapominają, że trwałość związku
zależy  od  równowagi  między  swobodą,  poczuciem  bezpieczeństwa  i  na-
pięciem.

Przyjąwszy, że niepewność różnego stopnia jest bezcennym czyn-

nikiem  trwałości  związku,  w  jaki  sposób  można  ją  wykorzystać?  Przede
wszystkim  nie  wolno  ci  tracić  z  oczu  własnej  autonomii  i  poczucia
niezależności.  Kiedy  kobieta  z  miłości,  przyzwyczajenia  czy  potrzeby
stawia mężczyznę w centrum swojego życia, to bez względu na motywację
wpływa na niego w bardzo specyficzny sposób, a mianowicie partner nie
musi  się  nią  interesować,  nie  odczuwa  bowiem  niepewności.  Pewność
przez  jakiś  czas  działa  uspokajająco,  ale  oznacza  również  spadek
zainteresowania kobietą.

Pragniemy zaproponować pewne rozwiązania, które dają pozytywne

wyniki, a jednocześnie pozwalają kobiecie być sobą, choć w dalszym
ciągu pozostaje dla mężczyzny intrygująca. Niżej podajemy zachowania
i postawy, które podtrzymują owo cudowne napięcie między miłością
a niepewnością.

Trochę więcej myśl o sobie - Zadbaj o to, by twój partner wiedział, co
lubisz, a czego nie, i żeby to uwzględniał. Kiedy mężczyzna zdaje sobie
z tego sprawę, wówczas bardziej interesuje się kobietą. Mężczyźni mówią
nam, że ciąży im, gdy kobiety we wszystkim zdają się na nich i gdy
wszystko oni mają inicjować. Pamiętaj więc, żebyś również myślała

o sobie, a nie tylko o mężczyźnie. Niech mężczyzna nie będzie głównym
ośrodkiem twojego zainteresowania, bo choć początkowo mu to po
chlebia, to jednak na dłuższą metę jest nudne. Im ktoś jest śmielszy

i pewniejszy siebie, tym większe budzi zainteresowanie. Dziś mężczyźni
coraz częściej uważają, że ciągłe mówienie o sobie ich nudzi. Na przykład
Bob twierdzi, że kobiety, z którymi się spotyka, rzadko rozmawiają
o czym innym. „Dziwi mnie, jak często kobiety sądzą, że rozprawianie
o moim życiu i mojej pracy jest dla mnie interesujące. A ja naprawdę
wolę kobiety, które lubią mówić o swoich zainteresowaniach i marze
niach".

156

'Powściągliwość  nie  jest  zła  -  Zbyt  wielka  otwartość  może
odstręczać,  a  powściągliwość  nie  wyklucza  zażyłości.  Nie  kończące
się  „szczere  i  otwarte"  rozmowy  o  tym,  co  ty  i  twój  partner
wzajemnie  o  sobie  myślicie,  mogą  nawet  służyć  do  maskowania
poczucia  oddalenia.  Ponadto  mogą  odbierać  tę  szczególną  radość,  jaką
daje  powolne  poznawanie  się  partnerów.  Powściągliwość  w  istocie
umożliwia  stopniowe  poznawanie  się,  co  zapewnia  poczucie  nowości.
Powolne  otwieranie  się  zwiększa  pozytywne  napięcie  i  pozwala
wzajemnie  się  odkrywać.  Wielu  mężczyzn  uważa,  że  intrygują  ich
kobiety, które potrafią zachować pewne sprawy osobiste dla siebie.

Bądź  cierpliwa  -  Ważne,  byś  przynajmniej  starała  się  nie  okazywać,  że
jesteś niepewna i potrzebujesz gwarancji. Wspominaliśmy już o tym
w innym miejscu, ale warto powtórzyć. Mężczyźni mogą wówczas czuć
się  tym  przytłoczeni,  a  wtedy  rozkoszna  niepewność  ustępuje  miejsca
przekonaniu,  że  zostaną  wykorzystani  czy  naciągnięci.  Mężczyźni  są
spokojni,  kiedy  kobieta  jest  na  tyle  pewna  siebie  i  pociągająca,  żeby
przedwcześnie  i  niecierpliwie  nie  oceniała  możliwości  partnera  jako
potencjalnego kandydata na męża.

Miej własne zainteresowania - Wspólne zainteresowania są cennym

elementem każdego związku, ale przesada pod tym względem prowadzi
do nudy. Odrębne zainteresowania dają odrębne przeżycia, a właśnie one
są czymś nowym i stymulującym. Wszyscy pragniemy partnera, który by
doceniał to, co my lubimy, i potrafił się tym cieszyć, a z drugiej strony
umożliwiał nam poznanie czegoś nowego.

Unikaj rutyny - Do rutyny dochodzi wówczas, gdy przestajemy dbać

o  urozmaicenie  tego,  co  mówimy  czy  robimy.  Ryzyko  i  eksperymen-
towanie  zapobiega  śmiertelnemu  niebezpieczeństwu,  jakim  grozi  moż-
liwość przewidywania tego, co partner powie czy zrobi. A więc ryzykuj,
w  stosunkach  z  mężczyzną  zostaw  miejsce  na  niespodzianki.  Uwierz,  że
twoje  nieoczekiwane  reakcje  czy  zachowania  zaintrygują  go  i  pobudzą.
Oto,  co  powiedział  nam  na  ten  temat  pewien  mężczyzna:  „Właściwie  to
uwielbiam,  kiedy  sądzę,  że  już  ją  dobrze  poznałem,  a  ona  ni  stąd,
ni  zowąd  ujawnia  jakiś  całkowicie  zaskakujący  pogląd  czy  zaintereso-
wanie".

157

Gdybyśmy mieli przedstawić nasze propozycje za pomocą równania,

wyglądałoby to mniej więcej tak: być sobą = nie przejmować się tym, co
pomyśli mężczyzna = spontaniczność = niemożność przewidzenia tego,
co powiesz czy zrobisz = niepewność = odpowiednia doza napięcia
i miłości, ożywiająca związek między kobietą a mężczyzną.

MĘŻCZYŹNI NAPRAWDĘ SIĘ ANGAŻUJĄ

Istnieje pewien mit, że dzisiejsi mężczyźni unikają angażowania się.

Naszym zdaniem to nonsens. Obecnie więcej mężczyzn niż kiedykolwiek,
tak  samo  zresztą  jak  kobiet,  pragnie  zaangażowania  i  małżeństwa,
łącznie  z  tymi,  którzy  już  kiedyś  byli  żonaci.  W  istocie  tacy  rozwiedzeni
mężczyźni długo nie pozostają samotni. To, co kobietom może wydawać
się u mężczyzn niechęcią do małżeństwa, jest właściwie cienką warstewką
ostrożności  —  dziś  zarówno  kobietom,  jak  i  mężczyznom  zależy  na
bliskich związkach o tradycyjnych wartościach. Wszyscy pragniemy uwić
sobie gniazdko i mądre kobiety widzą, że odnosi się to nie tylko do nich,
lecz także do mężczyzn.

Z własnego doświadczenia wiemy, że jednym z najmniej rozumianych

aspektów więzi mężczyzny z kobietą jest fakt, że mężczyzna potrzebuje
kobiety, choć może to na swój sposób ukrywać czy maskować w nadziei,
ż

e ona tego nie zauważy. Z drugiej strony pewne kobiety źle się czują ze

wiadomością, że mężczyzna jest od nich uzależniony, co może być

powodem ukrywania przez niego tego faktu. W rezultacie wiele kobiet
nie  zdaje  sobie  w  pełni  sprawy  z  tego  uzależnienia  mężczyzn,  a  w  kon-
sekwencji  nie  wiedzą  one,  jakim  są  dla  nich  oparciem.  W  takim  samym
stopniu,  w  jakim  ty  potrzebujesz  silnego  mężczyzny,  by  cię  chronił,  on
potrzebuje  ciebie,  lecz  ty  tego  nie  widzisz.  Niewielu  mężczyzn  powie
kobiecie  wprost:  „Bez  ciebie  nie  mogę  żyć",  ale  większość  spośród tych,
którzy  są  głęboko  zaangażowani  uczuciowo,  właściwie  tak  uważa.
Poznany  przez  ciebie  mężczyzna  mógł  sprawiać  wrażenie,  że  nie  od-
powiada  temu  wzorcowi.  Zapewne  jest  on  jednym  z  tych  mężczyzn,  co
rozstali  się  z  kobietą,  która  przez  całe  miesiące  czy  lata  prośbą  lub
molestowaniem  próbowała  wymóc  na  nich  małżeństwo.  Z  takimi  męż-
czyznami  trzeba  postępować  inaczej.  Nie  wolno  ich  naciskać,  mieć  do
nich pretensji ani się na nich złościć. Powinnaś być stanowcza w sposób,
jaki dyktuje ci serce.

158

Tessa, trzydziestosześcioletnia pracowniczka banku pożyczkowego,

była przekonana, że Larry, z którym żyła od prawie dwóch lat, nigdy nie
zdecyduje się wziąć z nią ślubu. Podobnie jak ona miał już za sobą jedno
nieudane małżeństwo, które pozostawiło na nim wiele śladów i zmuszało
do kontynuowania bolesnych i frustrujących kontaktów z byłą żoną,
zazwyczaj w sprawie ich dwojga dzieci. Tessa na zewnątrz była cierpliwa
i wyrozumiała wobec Larry'ego, godzinami wysłuchując tego, co mówił
jej o swoich zmartwieniach, frustracjach i złości. Wiedziała przy tym, że
Larry ją kocha, okazywał jej bowiem ciepło, uczucie i oddanie we
wszystkim poza kwestią wzięcia z nią ślubu.

Tessa zdawała sobie sprawę, że jej cierpliwość powoli przeradza się

w irytację i brak wiary, choć rozumiała przyczyny ostrożności Larry'ego
i to, że „najpierw trzeba być pewnym, by nie popełnić kolejnego błędu".
Tessa wspomina: „Powiedziałam mu, że jestem w takim punkcie,
w którym trzeba zrobić ten krok albo zacznę mieć do niego pretensje,
a za bardzo go kocham, bym chciała, żeby tak się stało. Rozpłakałam
się, a Larry razem ze mną. On wiedział, że to nie groźba — widział mój
ból i niebezpieczeństwo wiszące nad naszym związkiem. Następnego dnia
powiedział mi, że chce się żenić".

Mądre kobiety mogą pokonać opór mężczyzny, stawiając mu

pozytywne ultimatum. Nie chodzi nam tutaj o ultimatum typu „Słuchaj,

sukinsynu,  zabawa  się  skończyła".  Pozytywne  ultimatum  powinno  brzmieć
mniej  więcej  następująco:  „Uważam,  że  jesteśmy  ze  sobą  już  dostatecznie
długo,  by  nadać  naszemu  związkowi  trwały  charakter.  Kocham  cię  i
chcę,  żebyśmy  zawsze  byli  razem.  Wiem,  że  nie  jesteś  pewien,  ale
pragnęłabym,  żebyś  podjął  decyzję  w  ciągu  trzech  miesięcy.  Mówiąc  to
kieruję  się  miłością  i  pragnieniem,  żeby  wszystko  pozostało  tak  cudowne
jak dotychczas. Jeśli się nie zdecydujesz, będę nieszczęśliwa, zacznę mieć do
ciebie  pretensje,  czym  nas  oboje  doprowadzę  do  szału,  i  wtedy  nasz
związek się rozpadnie". Kiedy uważasz, że twój związek jest wspaniały j
i  że  jesteś  z  partnerem  dostatecznie  długo,  by  wiedzieć,  że  on  też  tak
myśli,  wówczas  sama  powinnaś  go  zmusić  do  podjęcia  ważnych  decyzji.
Czasami  ultimatum  jest  potrzebne  i  zwykle  skutkuje.  Mężczyźni  nie
pozwalają  odejść  kobietom,  które  kochają  i  których  potrzebują,  natomiast
uciekają  od  kobiet  narzekających  i  molestujących.  Stawiaj  ultimatum
jasno i wyraźnie. To nie jest ryzykowanie na granicy bezpieczeństwa, lecz
realizm.  Nie  dopuszczaj  do  tego,  by  rozgoryczenie  czy  bierne  pobożne
ż

yczenia narażały na szwank twój związek, którym żyjesz.

159

MĄDRA KOBIETA JEST ODPOWIEDZIALNA

ZA WŁASNE PRZEŻYCIA

Mądra kobieta wie, że sama odpowiada za to, co przeżywa na tym

wiecie. Nie chce być bierną ofiarą. Ciężką pracą zdobywa to, czego

pragnie i potrzebuje.

Mądra kobieta jest silna i oczekuje od mężczyzn, by akceptowali jej

siłę. Nauczyła się, że o swoich potrzebach należy informować mężczyznę
w początkowej fazie związku, a kiedy on ich nie zaspokaja, wówczas
szuka innego partnera. Mądra kobieta nie siedzi w domu, wpatrując się
w telefon z nadzieją, że zadzwoni, lecz sama stara się o to, czego chce.

Mądra kobieta lubi siebie, dobrze się ze sobą czuje, a także lubi

mężczyzn i to, co z nimi przeżywa. Doskonale rozumie, że sama w dużym
stopniu decyduje o tym, co się dzieje między nią a mężczyznami. Nie jest
na  nich  zła  i  nie  traktuje  ich  podejrzliwie,  a  raczej  zakłada,  że  każde
doświadczenie  z  nimi  dostarczy  jej  świeżych,  nowych  przeżyć.  Ani  od
mężczyzny,  ani  od  siebie  nie  oczekuje  doskonałości.  Może  w  pełni
zespolić się z mężczyzną, bez ograniczeń ukazując całą własną osobowość,
lecz nigdy nie stawia go w centrum swojego życia.

Mądra kobieta chętnie korzysta ze swojej kobiecości i swojego

seksualizmu. Nie boi się być seksowna, rozumie bowiem, jak to pociąga
mężczyzn, jednakże jej seksualizm nie jest sztuczny, lecz immanentny
i organiczny. To nie rola, którą kobieta odgrywa, ale manifestacja jej
wolności i wiary w przyjemność wynikającą z faktu, że jest i czuje się
kobietą.

Mądra kobieta zdobywa doświadczenie. Nie jest wolna od trosk,

niepokojów czy niepewności, ale po prostu postanowiła sobie nie
dopuszczać do tego, by ją zdominowały. Stara się wszystko zrozumieć,
a nie szukać winnego. Jeżeli doznaje niepowodzenia, to próbuje wyciągnąć
z tego jakieś wnioski, a potem idzie dalej przez życie.

To tylko część tego, co wiedzą mądre kobiety. Poszukują one drogi

do związków, które wymagają od nich osobistej odpowiedzialności
i jasnego stawiania spraw. Mądra kobieta wie, że dla nas wszystkich
rozpoczyna się era odkrywania nowego sensu we wzajemnym dostarczaniu
sobie radości i we wzajemnym uznaniu.

Rozdział czternasty

ZASADY SZUKANIA

ODPOWIEDNIEGO MĘŻCZYZNY

Kończąc tę książkę, pragniemy w skrócie przedstawić podstawowe

zasady, które naszym zdaniem kobieta musi w pełni zrozumieć i zaakcep-
tować, by mogła zerwać z głupim postępowaniem i mądrzej podchodzić
do mężczyzn.

ZASADA PIERWSZA — Nie ma idealnych mężczyzn.

Idealny mężczyzna jest romantyczną fikcją, po prostu nie istnieje,

ale jest na świecie zdumiewająco wielu mężczyzn naprawdę solidnych.
Pragnienie kobiet, żeby porwał je jakiś książę, prawdopodobnie wynika
z głodu ojcowskiej miłości w dzieciństwie.

ZASADA DRUGA — Atrakcyjni mężczyźni mogą unieszczęśliwiac

kobiety.

Kobiety biorące tęsknotę za miłość płacą straszną cenę, ponieważ

niektórzy mężczyźni boją się prawdziwego zbliżenia.

ZASADA TRZECIA — Naprawianie mężczyzny jest zazwyczaj

bezskuteczne.

Kobiety mogą poświęcić swoje życie bardziej interesującym zajęciom

niż naprawianie ukochanych mężczyzn.

ZASADA CZWARTA — Dorastanie oznacza rezygnację z tatusia.

Mężczyźni pragną dorosłej kochanki, przyjaciółki i partnerki, a nie

namiastki córki. Kobiety dziecinne czy manipulujące partnerem od-
stręczają mężczyzn.

ZASADA PIĄTA — Złość odstrasza mężczyzn.

Kobiety, które zaczynają nowy romans, mając serce pełne zadaw-

nionych żalów i pretensji, odstraszają mężczyzn.

11— Mądre kobiety...

M ó l

ZASADA SZÓSTA — Żaden mężczyzna nie może zapewnić kobiecie

poczucia własnej wartości.

Mężczyźni nie chcą, żeby kobiety liczyły na nich jak na ratunek czy

zbawienie. Oczekując od partnerów, by stanowili dla nich potwierdzenie
ich wartości jako istot ludzkich, kobiety narażają się na gniew, roz-
czarowanie i rozgoryczenie.

ZASADA SIÓDMA — Wielu dobrych mężczyzn pozostaje nie zauwa-

onych.

Zwykle najcenniejsze zalety ludzi ujawniają się z upływem czasu.

Mężczyźni z „błyskiem" mogą być początkowo interesujący, ale często
nie zapewniają kobiecie trwałego kontaktu emocjonalnego.

ZASADA ÓSMA — Im mniej oczekiwań, tym lepiej.

Postawa otwarta, pozbawiona chęci oceny partnera, pozwala przeżyć

miłe niespodzianki. Mężczyźni są uczuleni na maskowane oczekiwania,
a sztywne założenia potrafią zniszczyć każdy związek.

ZASADA DZIEWIĄTA — Kobiety, które się w pełni zrealizowały,

są silne i łagodne.

Połączenie siły z łagodnością wywiera magiczny wpływ na mężczyzn.

Mądra kobieta dobrze się czuje ze swoją kobiecością. Na tyle ufa własnej

sile, że może okazywać łagodność.

ZASADA DZIESIĄTA — Zaloty to wielka przyjemność.

Kobiety zdobywające mężczyzn, których pragną, nie mają nic

przeciwko rytuałowi związanemu z zalotami, ale wręcz znajdują w nich
przyjemność, ujawniając swój własny, indywidualny styl.

ZASADA JEDENASTA — Szczęścia należy szukać.

Mądra kobieta nie czeka na szczęście, ona go szuka. Uczy się, jak

znajdować przyjemność w zalotach bez przesadnego koncentrowania się

na ewentualnych wynikach.

ZASADA DWUNASTA — Mężczyźni lubią kobiety, które lubią

mężczyzn.

Jeśli dasz po sobie poznać, że lubisz mężczyzn, to oni to odczują.

Okazywana przez ciebie serdeczność i akceptacja jest najlepszym katali-
zatorem reakcji „chemicznej".

162

ZASADA TRZYNASTA — Kobiety, które potrafią słuchać, mają

nieodparty urok.

Jeżeli nawet mężczyźni nie przyznają się do tego, jednak w większości

potrzebują kontaktu z kobietą. Jest im potrzebny ktoś, przed kim
swobodnie mogą się wywnętrzyć bez obawy, że zostaną surowo osądzeni.

ZASADA CZTERNASTA — Romantyczne napięcie podtrzymuje

związek.

W związku między kobietą a mężczyzną nasze uczucia są najżywsze,

kiedy nie jesteśmy zanadto pewni partnera. Odrobina niepewności
stymuluje mężczyzn i wzbudza w nich zainteresowanie.

ZASADA PIĘTNASTA — Mężczyźni naprawdę chcą się żenić.

Jest mitem, że mężczyźni nie angażują się w trwałe związki — oni

tylko sprawiają takie wrażenie. Mądra kobieta zdaje sobie sprawę, że
wstrząs spowodowany ultimatum jest tym, czego trzeba mężczyznom, by
fakt ten dotarł do ich świadomości.

ZASADA SZESNASTA — Kobiety są odpowiedzialne za swoje

przeżycia.

Mądra kobieta jest świadoma, że może decydować o własnym losie,

i dlatego ciężko pracuje, by zdobyć to, czego pragnie i co jest jej potrzebne.

Mądre postępowanie — unikanie mężczyzn nieodpowiednich i znaj-

dowanie właściwych — wymaga od kobiety odwagi wystąpienia przeciwko
własnym poglądom i oczekiwaniom, które wprawdzie dają się zrozumieć,
lecz mogą ograniczać jej pole widzenia i zmniejszać jej szansę. Stwier-
dziliśmy, że stosowanie się do powyższych zasad w praktyce wpływa na
kobietę wyzwalająco i pozwala jej tworzyć taką atmosferę w stosunkach
z mężczyznami, która działa pokrzepiająco i przynosi spełnienie.

KWIZY I TESTY

KWIZ: POZNAJ SWOJE ZWIĄZKI

Na kartce papieru napisz imiona ostatnich pięciu (lub pięciu najwa

niejszych) mężczyzn, z którymi byłaś związana uczuciowo. Korzystając z po

danego niżej spisu, wybierz określenia najlepiej charakteryzujące tych mężczyzn
i umieść je obok każdego imienia w dwóch kolumnach.

W pierwszej kolumnie wpisz określenia, których używałaś w odniesieniu do

danego mężczyzny na początku, w drugiej zaś pod koniec znajomości.

agresywny

krytykant

podejrzliwy

altruista

lękliwy

pokorny

bezczelny

łagodny

pomysłowy

bezpretensjonalny

łatwowierny

popędliwy

beztroski

materialnie zależny

pospolity

cierpliwy

mądry

powściągliwy

cynik

moralizator

próżny

czuły

nadgorliwy

„przepraszam, że żyję

dojrzały

niecierpliwy

religijny

dokuczliwy

niedowiarek

rozważny

dominujący

niefrasobliwy

ryzykant

dowcipny

niepozorny

sceptyk

dynamiczny

nieprzejednany

silny

egoista

niespokojny

skłonny do poświęceń

ekstrawagancki

nieszkodliwy

skromny

ekstrawertyk

nieśmiały

spokojny

filozoficzny

nijaki

subtelny

gadatliwy

oporny

stereotypowy

idealista

ostrożny

surowy

impulsywny

otwarty

systematyczny

inteligent

pesymista

szczery

kłótliwy

pobudliwy

sztuczny

krytyczny

pobudzający

cisły

164

miały

uparty

wytworny

mieszny

uważny

wyzywający

wiatowy

wesoły

zadziorny

tajemniczy

wrażliwy

zamożny

twardy

wybitny

zapobiegliwy

uczuciowy

wymagający

zawzięty

uległy

wybuchowy

zgodny

uniżony

wyrafinowany

zmienny

A teraz dla każdego z podanych mężczyzn wybierz tylko jedno z niżej

wymienionych określeń i wpisz je pod jego imieniem.

1. Wygląd

a. Przeciętny, zwykły
b. Mocny, męski

c.  Oryginalny
d.  Przystojny
e.  Miły, chłopięcy

2. Charakter

a. Męski na zewnątrz, ale bardziej miękki w środku

b. Zdecydowanie męski

c. Ani męski, ani kobiecy
d. Trochę kobiecy

3. Pochodzenie społeczne

a. robotniczo-chłopskie
b. drobnomieszczańskie

. inteligenckie

4. Wykształcenie

a. podstawowe
b. średnie

c. wyższe

5. Praca

a.  na etacie
b.  wolny zawód
c.  pracuje we własnym przedsiębiorstwie

165

Dochody

a.. niskie

b. przeciętne
c. wysokie

7. Jak go poznałaś?

a. w pracy

b. przez znajomych

c.  przypadkowo
d.  w barze, na imprezie dla samotnych
e.  w inny sposób (podaj, w jaki)

8. Stosunek do przyszłości związku

a.  żadne z nas nie myślało o przyszłości
b.  on myślał, ja nie
c.  ja myślałam, on nie

d. oboje myśleliśmy o przyszłości

9. Wzajemny stosunek

a.  jemu bardziej zależało na mnie
b.  mnie bardziej zależało na nim
c.  nie łączyło nas silne uczucie

d. obojgu bardzo zależało w równym stopniu

10. Wspólne zainteresowania

a. nieliczne

b. kilka

c. bardzo liczne

11. Kryteria wartości

a. znaczne różnice
b. niewielkie podobieństwo

c. niektóre wspólne

d. przeważnie takie same

12. Potrzeba partnera

a.  w niewielkim stopniu potrzebowaliśmy siebie
b.  ja potrzebowałam go bardziej
c.  on potrzebował mnie bardziej

d.. oboje bardzo się potrzebowaliśmy

166

13. Intensywność uczuć

a. ja kochałam go bardziej

b. on kochał mnie bardziej

14. Zaangażowanie

a. on był bardziej zaangażowany

b. ja byłam bardziej zaangażowana

15. Wzajemna akceptacja

a.. całkiem dobra

b.  ja chciałam, żeby on się istotnie zmienił
c.  on chciał, żebym ja się istotnie zmieniła
d.  oboje stawialiśmy sobie poważne zarzuty i chcieliśmy, żeby drugie

się zmieniło

16. Kiedy pojawiły się problemy?

a.  od początku wiedziałam, że z tego związku nic nie wyjdzie
b.  przez dłuższy czas wszystko układało się dobrze
c.  do końca nie wiedziałam, że dzieje się coś złego

17. Kiedy odeszłaś od partnera zorientowawszy się, że nic z tego związku

nie wyjdzie?

a.  natychmiast
b.  później, niż powinnam
c.  o wiele za późno

18. Kto zerwał?

a. ja
b. on
c. zasadniczo była to wspólna decyzja.

Teraz przeanalizuj poszczególne związki, znajdź podobieństwa miedzy nimi

i ustal, czego w każdym wypadku nauczyłaś się od tych mężczyzn i czego
dowiedziałaś się o sobie.

167

TEST: CZY JESTEM NAŁOGOWĄ KOCHANKĄ?

Zaznacz właściwą odpowiedź:

Tak Nie

1. W swoim towarzystwie nie czuję się dobrze i nie lubię

spędzać wolnych wieczorów w samotności

2. Kiedy ktoś mnie py ta o moje sprawy uczuciowe

czasami krępuję się powiedzieć, że jestem wolna

3. Stwierdzam, że bardzo często marzę o mężczyznach,

szczególnie o tych, których nie mogę mieć

4. Choć trudno się do tego przyznać, to jednak wiem, że

naprawdę może mnie uszczęśliwić tylko mężczyzna

5. Nie lubię sama chodzić do restauracji ani do kina
6. Martwię się, że za dużo czasu poświęcam marzeniom

o mężczyznach

7. Mam skłonność do unikania spotkań towarzy skich,

w których uczestniczą prawie wyłącznie pary

8. Zdaję sobie sprawę, że tylko wówczas czuję wewnętrzny

spokój, kiedy mam jakiegoś mężczyznę

9. Chociaż denerwuję tym swoje przyjaciółki, to raczej nie

przychodzę na umówione z nimi spotkania, gdy w ostat
niej chwili zaprasza mnie jakiś mężczyzna

10. Wiem, że poświęcam o wiele za dużo czasu na rozmyś-

lania o sposobach zdobycia mężczyzny

11. W ogóle czuję się rzeczywiście lepiej i bardziej wartoś-

ciowa, gdy mam jakiegoś mężczyznę, a znacznie gorzej

i mniej wartościowa, gdy go brak

12. Jeśli chodzi o mężczyzn, to nigdy naprawdę nie jestem

całkowicie z nich zadowolona i uważam, że znajdę
lepszego . . . .

13. Jestem nienasy coną czy telniczką romansów

14. Często zmieniam obiekt miłości

15. Choć nie lubię się do tego przyznawać, ale stwierdzam,

e tęsknota za mężczyzną jest dla mnie bardziej intere

sująca i romantyczna niż pewność, że mężczyzna mnie

kocha

16. Wydaje mi się, że mojemu życiu czegoś brakuje, gdy

nie dzielę go z mężczyzną

17. Czuję się znacznie bardziej podniecona, kiedy ja kocham

mężczyznę, niż wówczas, gdy mężczyzna kocha mnie

mimo związanych z tym trudności

168

18. Tracę zainteresowanie pracą, a nawet sprawami, które

normalnie są dla mnie bardzo ważne, kiedy nie jestem
związana z żadnym mężczyzną

19. Tylko wówczas rzeczywiście czuję, że żyję, kiedy jestem

z mężczyzną

20. Naprawdę pragnę trwałego związku i chcę się ustat-

kować, ale za każdym razem, gdy poznaję mężczyznę,
o którym sądzę, że mi to umożliwi, znajduję w nim coś,
co wydaje się odpychać mnie od niego

Interpretacja wyników

Policz, ile razy odpowiedziałaś „tak".

Jeżeli na żadne z pytań nie odpowiedziałaś twierdząco, to patrzysz na siebie

w sposób zdrowy, niezależnie od związków z mężczyznami. Nie masz żadnych
skłonności do nałogu kochania.

1—3 odpowiedzi twierdzących — Jeżeli choćby na jedno pytanie odpowiedziałaś
twierdząco, to przywiązujesz zbyt wielką wagę do pozycji mężczyzny w twoim
ż

yciu. To sygnał ostrzegawczy — możesz wpaść w nałóg kochania. 4—7

odpowiedzi twierdzących — Jeżeli na przynajmniej cztery pytania odpowiedziałaś
twierdząco, to borykasz się z nałogiem kochania. Może jeszcze nie zdajesz sobie z
tego sprawy, ale znaczenie, jakie przywiązujesz do mężczyzn i miłości,
ś

wiadczy, że jesteś w strefie poważnego zagrożenia. 7 i więcej odpowiedzi

twierdzących — Jeżeli na co najmniej siedem pytań odpowiedziałaś twierdząco,
to już wiesz, że wpadłaś w nałóg kochania. Sprawa jest poważna i będzie
wymagała równie poważnego zaangażowania, jeśli chcesz zerwać z tym
nałogiem.

TEST: CZY MOJE POTRZEBY SĄ ZASPOKAJANE?

Niżej podano sześć grup potrzeb, począwszy od tego, jak chciałabyś się czuć,

a skończywszy na tym, jak chciałabyś być traktowana przez partnera. Test jest
przeznaczony wyłącznie dla ciebie, udzielaj więc szczerych odpowiedzi. Test nie
dotyczy pragnień czy marzeń, lecz rzeczywistych potrzeb, tak jak ty je widzisz.

Przy każdej z wymienionych potrzeb znajdują się dwie kreski. Korzystając

z  podanej  skali  ocen,  wybierz  właściwą  cyfrę,  która  odpowiada  intensywności
danej  potrzeby.  Cyfrę  tę  wpisz  nad  lewą  kreską.  Następnie  nad  prawą  kreską
wpisz  cyfrę  odpowiadającą  częstotliwości,  z  jaką  dana  potrzeba  jest  w  twoim
związku zaspokajana. W taki sam sposób opisz każdą z wymienionych potrzeb.

Pamiętaj, że chodzi tu o potrzeby w twoim związku.

169

Skala ocen

L e w a k o l u m n a Brak
potrzeby (1) Niewielka
potrzeba (2) Umiarkowana
potrzeba (3) Ważna
potrzeba (4) Bardzo ważna
potrzeba (5)

P r a w a k o l u m n a Nie
zaspokajana (1) Rzadko
zaspokajana (2) Umiarkowanie
zaspokajana (3) Często
zaspokajana (4) Prawie zawsze
zaspokajana (5)

Potrzeby związane ze sprawdzaniem się i ryzykiem

1. Możliwość podejmowania osobistego ryzyka
2. Potrzeba niebezpieczeństwa i dreszczyku emocji
37 Potrzeba nowości i zmiany

4.  Potrzeba sprawdzania się i władzy
5.  Potrzeba pobudzenia
6.  Potrzeba niewielkiej niepewności i napięcia
7.  Potrzeba dramatyzmu i tajemniczości

Potrzeby związane z autonomią

8. Potrzeba niezależności emocjonalnej
9. Potrzeba niezależuości. finansowej

10.  Potrzeba wolności osobistej
11.  Potrzeba równości
12.  Potrzeba wzajemności
13.  Potrzeba odgrywania ról wynikających z

zainteresowań
i zdolności, a nie płci

14. Potrzeba chwil samotności bez pytania ze strony part

nera „Co się stało?"

15. Potrzeba prywatnego życia

16. Potrzeba decydowania

17. Potrzeba aprobaty

18. Potrzeba kontroli ze strony partnera

19. Potrzeba komfortu psychicznego

20. Potrzeba dzielenia się wspólnych przeżyć

Potrzeby związane z życiem płciowym i czułością
27. Potrzeba swobodnego wyrażania się w życiu płciowym
28. Potrzeba swobodnego wyrażania się partnera w życiu

płciowym

29. Potrzeba monogamii

30. Potrzeba czułości w ogóle, nie tylko podczas gry

wstępnej przed stosunkiem

31. Potrzeba nowości i urozmaicenia w życiu płciowym
32. Potrzeba werbalnego wyrażania partnerowi czułości

i tego, że ci na nim zależy

33. Potrzeba prowadzenia życia płciowego z różnymi part

nerami

34. Potrzeba opiekowania się partnerem i świadomości, że

jest to doceniane

35. Potrzeba opiekuńczej postawy partnera

Potrzeby związane z porozumiewaniem się

36. Potrzeba jasnego i bezpośredniego porozumiewania się

z partnerem

37. Potrzeba emocjonalnego wyrażania się

38.  Potrzeba emocjonalnego wyrażania się partnera r
39.  Potrzeba poczucia bliskości
40.  Potrzeba omawiania własnych ważnych spraw
41.  Potrzeba omawiania ważnych spraw partnera
42.  Potrzeba wzajemnej otwartości

43. Potrzeba odkrywania swoich tajemnic przed partnerem
44. Potrzeba, żeby partner odkrywał swoje tajemnice

Potrzeby związane z odczuwaniem

45.  Potrzeba szacunku ze strony partnera
46.  Potrzeba odczuwania, że partner cię kocha
47.  P o t r z e b a   o d c z u w a n i a ,   ż e   j e s t e ś   p a r t n e r o w i   p o t r z e b n a

czy niezbędna

48. Potrzeba doceniania przez partnera
49. Potrzeba odczuwania tęsknoty za partnerem

50. Potrzeba odczuwania wsparcia emocjonalnego partnera

171

51. Potrzeba zachęty partnera do tego, żebyś się rozwijała
52. Potrzeba odczuwania zazdrości

53. Potrzeba odczuwania szacunku do partnera
54. Potrzeba akceptacji (tzn. żeby partner cię nie kry-
tykował)

Interpretacja wyników testu

Podsumuj punkty w obu kolumnach. Najpierw zanalizuj grupy potrzeb,

gdzie występują największe różnice między sumami punktów.

1. Jeżeli w wypadku poszczególnych potrzeb liczba punktów nad lewą i prawą
kreską jest taka sama albo nad lewą kreską mniejsza niż nad prawą, to nie ma
ż

adnego konfliktu.

2. Podobnie jest z grupami potrzeb. Jeżeli nie ma zbyt dużych różnic między
sumami punktów nad lewą i prawą kreską, to wszystko odbywa się względnie
bezkonfliktowo.

3. Jeżeli w wypadku poszczególnych potrzeb liczba punktów nad lewą kreską jest
wyższa niż nad prawą o co najmniej dwa, to różnica ta jest znacząca.

Interpretując wyniki niniejszego testu, szukaj rozbieżności między twoimi

potrzebami w związku a stopniem ich zaspokojenia. Poza sumarycznym wynikiem,
który świadczy, że w ogóle jesteś albo nie jesteś zadowolona, powinnaś zwracać
uwagę na wyniki w różnych kategoriach, by ustalić, czy nie obejmują one
szczególnych dziedzin, w jakich masz trudności z zaspokajaniem potrzeb.

Analizując otrzymane wyniki, możesz przyjąć jedno z dwóch założeń: jeżeli

szukasz  winnego,  to  oczywiście  wolno  ci  uznać,  że  to  tamci  mężczyźni  ponoszą
odpowiedzialność za występujące różnice, czyli za niezaspokajanie twoich potrzeb,
albo  też,  co  szczerze  radzimy  ci  uczynić,  powinnaś  uwzględnić  czynnik  swojej
własnej  odpowiedzialności,  czyli  nierealistycznych  oczekiwań.  Niniejszy  test
pomoże  ci  dostrzec,  gdzie  twoje  potrzeby  są  wygórowane,  albo  stwierdzić,  że
szukasz nieodpowiedniego mężczyzny. Na przykład: „miły facet" może zaspokajać
prawie  wszystkie  twoje  potrzeby,  ale  nie  zapewni  ci  dreszczyku  emocji.  Jedyne
rozwiązanie: ciesz się, że masz szczęście, i zacznij skakać ze spadochronem
z opóźnionym otwarciem.

1. Jeżeli ogólna suma punktów w lewej kolumnie jest mniejsza niż w prawej, to
dany mężczyzna przeważnie zaspokaja twoje potrzeby. Masz więcej szczęścia od
wszystkich znanych nam osób — wiele ryzykujesz spuszczając go z oka.

•

172

2. Jeżeli ogólna suma punktów w lewej kolumnie jest większa niż w prawej

o 1—25 punktów, to możesz uważać się za jedną z najszczęśliwszych kobiet. Jest
to fakt graniczący z cudem, że w jakimkolwiek związku zaspokaja się aż tyle
potrzeb.

o 26—50 punktów, to związek jest dobry i trwały, a większość potrzeb zaspokajana.

o 51—75 punktów, oznacza to, że występują dość istotne różnice, które można
jednak znacznie zmniejszyć, jasno przedstawiając sprawę partnerowi. Wykaż
większą śmiałość w omawianiu z nim swoich potrzeb.

o 76—100 punktów, te tak duże różnice wskazują na znaczne problemy. Wiele
z  twoich  ważnych  potrzeb  jest  nie  zaspokojonych,  co  może  wynikać  z  braku
porozumienia  i  zrozumienia.  Sprawa  może  wyglądać  jeszcze poważniej, gdyż
takie  niepowodzenie  wskazuje  również  na  nierealistyczne  oczekiwania  albo  na
wybór nieodpowiednich mężczyzn.

o 100 i więcej punktów, to tak istotna różnica, że dowodzi, jak bardzo poważne
problemy masz z mężczyznami. Albo twoi partnerzy to durnie, albo ty jesteś
niewiarygodnie pozbawiona rozsądku, skoro się spodziewasz, że aż tak wygóro-
wane potrzeby można zaspokoić w jakimkolwiek związku.

SPIS TREŚCI

Podziękowania .......................................................................................

Wstęp .....................................................................................................

GŁUPIE ZACHOWANIA

Rozdział pierwszy Czekanie na księcia .....................................................

Szukanie idealnego mężczyzny. Kobiety a romantyczne marzenia.

Wpływ tradycji na kobiety

Rozdział drugi Córeczka tatusia ...............................................................

Uczenie się sprytu. Uczenie się krętactwa. Silny ojciec. Brak

ojca.

Obojętny ojciec. Ukryta potrzeba ratunku R o z d z i a ł t r z e c i J a k m ę ż c z y ź n i

r e a g u j ą n a „ c ó r e c z k ę t a t u s i a "

3 4

Bezradność. Gra. Utajona potrzeba zależności. Głód miłości R o z d z i a ł

c z w a r t y J a k m ę ż c z y ź n i r e a g u j ą n a w ł a d z ę k o b i e t

4 7

Wszechmocna matka. Nowa impotencja. Reakcja bierno-aktywna.

Lęk przed złością kobiet Rozdział piąty Jak atrakcyjni mężczyźni

unieszczęśliwiają kobiety

. 61

Kim jest porządny facet? Czasem porządny jest słaby. Kiedy porządny

wygląda na słabego, a nie jest. Porządny nie jest romantyczny. Miłość

a pragnienie. Dlaczego niektórzy mężczyźni wydają

się ekscytujący.

li chłopcy mogą być ciekawi... przynajmniej przez

chwilę. Kim jest

drań. Magnetyzm drania. W pogoni za draniem Rozdział szósty

Mężczyźni, którzy sprawiają, że kobietom chce się

wyć 81

Milczek. Mężczyzna niby-wyzwolony. Wieczny młodzik. Zrażony

JAK ZMĄDRZEĆ

Rozdział siódmy Mnóstwo wyjątkowych kobiet, niewielu odpowiednich

mężczyzn? ......................................................................................

wietne partie i mezalianse. Dlaczego żonaci prezentują

się lepiej.

Wywoływanie wilka z lasu

175

Rozdział ósmy Jak się uwolnić od utraconej miłości .............................. 99

Wiara w magię. Zraniona miłość własna. Uwalnianie się poprzez nową
miłość

Rozdział dziewiąty Uwalnianie się od obsesji kochania ........................107

Cztery typy nałogowych kochanek. Gdy miłość staje się obsesją. Czas
naprawdę ucieka. Inne źródła ekscytacji. Pokonywanie uzależnienia
też może być podniecające

Rozdział dziesiąty Uwalnianie się od oczekiwań...................................120

Skryte pragnienia. Oczekiwania a zbliżenie. Skrywane iluzje. Pozytywne
oczekiwania

Rozdział jedenasty Nie szlifowane diamenty.............................................129

Maska nieśmiałości. Powrót do trwałych związków

Rozdział dwunasty Nowe spojrzenie na kobiecość ...................................140

Magia siły i delikatności. Odwaga bycia sobą

Rozdział trzynasty Co wiedzą mądre kobiety ...........................................148

Zaloty jako przygoda. Szczęścia należy szukać. Mężczyźni lubią
kobiety, które lubią mężczyzn. Mężczyźni reagują na wrażliwość.
Paradoks romantycznego napięcia i miłości. Mężczyźni naprawdę się
angażują. Mądra kobieta jest odpowiedzialna za własne przeżycia

Rozdział czternasty Zasady szukania odpowiedniego mężczyzny . . 161

Kwizy i testy

Kwiz: Poznaj swoje związki................................................................164

Test: Czy jestem nałogową kochanką? .................................................168

Test: Czy moje potrzeby są zaspokajane? ............................................169