ZADANIA EDUKACYJNE UNESCO
WSTĘP
Nieodzownym elementem kaŜdej demokracji są prawa człowieka. Powstanie
nowoŜytnych ustrojów demokratycznych poprzedził rozwój idei, a następnie
normatywizacja praw człowieka. I odwrotnie zagroŜenia dla demokracji, jej
ograniczenia, były równoznaczne z zamachem na fundamentalne prawa człowieka
i swobody obywatelskie. Dyktatury zaczynają się od ograniczania i dławienia
praw człowieka. Wolność, równość wobec prawa, swoboda manifestowania, prawo
do stowarzyszania się, udział w Ŝyciu publicznym państwa, prawo do wolnych
wyborów mają podstawowe znaczenie i są podstawowymi instytucjami ustroju
demokratycznego. KaŜdy człowiek powinien mieć zagwarantowane prawa i
swobody obywatelskie a ich realizacja i ochrona naleŜą do najwaŜniejszych
problemów współczesnego świata . KaŜdy człowiek ma równieŜ prawo do
poznania swoich praw oraz do działania w oparciu o nie . KaŜdy ma takŜe
prawo do dochodzenia swych roszczeń w wypadku naruszenia jego praw nawet
na arenie międzynarodowej. Obowiązkiem kaŜdego państwa jest zapewnienie
przestrzegania praw człowieka oraz udostępniania i rozpowszechniania wiedzy na
ten temat poprzez system edukacji .
MIĘDZYNARODOWE UWARUNKOWANIA PRAWNE DOTYCZĄCE
PRAW CZŁOWIEKA I EDUKACJI .
II wojna światowa była okresem największego w historii ludzkości
pogwałcenia praw człowieka. Zanim doszło do jej wybuchu, reŜimy totalitarne
wypowiedziały wojnę człowiekowi, jego prawom, jego edukacji, zwłaszcza tam
gdzie zdołały uzyskać kontrolę nad społeczeństwem, m.in. w Niemczech
hitlerowskich, częściowo we Włoszech i w Związku Radzieckim. Dramatyczne
doświadczenie tamtej epoki dowiodło ponadto istnienia bezpośredniej zaleŜności
zachodzącej między respektowaniem elementarnych praw człowieka a utrzymaniem
pokoju na świecie i przyjaznych stosunków między narodami.
Pierwsze międzynarodowe porozumienia miały miejsce tuŜ po II wojnie
ś
wiatowej . W 1945 r. przyjęta została Karta Narodów Zjednoczonych . W grudniu
1948 r. Zgromadzenie Ogólne ONZ uchwaliło Powszechną Deklarację Praw
Człowieka . Dotyczyła ona podstawowych praw człowieka; człowiek rodzi się
wolny i równy, ma prawo do Ŝycia, wolności, pracy i wypoczynku, wolności
wyznania; charakter prawnie wiąŜący nadały zasadom Deklaracji Praw Człowieka
Pakty Praw Człowieka z 1966. Był to pierwszy międzynarodowy zbiór praw
jednostki ludzkiej. Deklaracja ta nie posiada takiej mocy prawnej , jaką posiadają
traktaty międzynarodowe , jak Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i
Podstawowych Wolności , poniewaŜ została ogłoszona w postaci rezolucji .W
następnych latach wypracowane zostały jednak szczegółowe pakty gwarantujące
prawa człowieka, które umoŜliwiają skargi obywatelom tych państw , które je
ratyfikowały . Skargi moŜna wnosić do Komitetu Praw Człowieka w Genewie .
Jest to organ powołany do sprawowania kontroli przestrzegania przez
poszczególne państwa zobowiązań wynikających z przystąpienia do
Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych .
16 grudnia 1966 r. Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych
uchwaliło dwa pakiety praw . Były to : Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich
i Politycznych oraz Międzynarodowy Pakt Praw Gospodarczych , Socjalnych i
Kulturalnych . Polska ratyfikowała oba pakiety 14 października 1991 r. więc od
stycznia 1992 r. kaŜdy obywatel , który uwaŜa , Ŝe jego prawa zostały pogwałcone
ma prawo do indywidualnej skargi na własne państwo za pośrednictwem Centrum
Praw Człowieka ONZ .
W listopadzie 1950 r. podpisano w Rzymie Konwencję o Ochronie Praw
Człowieka i Podstawowych Swobód Obywatelskich . Po ratyfikowaniu jej przez
wymienione wcześniej państwa weszła w Ŝycie we wrześniu 1953 r. W Konwencji
zawarte jest zobowiązanie państw do przestrzegania następujących praw :
prawa do Ŝycia ,
wolności od tortur i innego nieludzkiego traktowania lub karania ,
wolności od niewolnictwa oraz pracy przymusowej lub obowiązkowej ,
prawa do wolności i bezpieczeństwa osobistego ,
prawa do rzetelnego procesu sądowego w rozsądnym terminie w
sprawach karnych i cywilnych ,
prawa do prywatności oraz tajemnicy mieszkania i korespondencji ,
wolności myśli , sumienia i wyznania ,
swobody wypowiedzi i wolności w dostępie do otrzymywania i
przekazywania informacji ,
wolności spokojnego zgromadzania się i stowarzyszania , włącznie z
prawem tworzenia i przystępowania do związków zawodowych ,
prawa do małŜeństwa i zawierania rodziny .
W kolejnych latach Konwencja została uzupełniona o dziesięć Protokołów
dodatkowych , które poszerzają lub uszczegóławiają katalog praw osobistych
człowieka lub wprowadzają nowe gwarancje . Jednym z nowych praw jest prawo
do nauki oraz prawo rodziców do decydowania o jej rodzaju i wartościach.
SYSTEM EDUKACYJNY W POLSCE
We wrześniu 1991 roku Sejm Rzeczpospolitej Polskiej uchwalił ustawę o
systemie oświaty. Zgodnie z nią : „oświata w Rzeczpospolitej stanowi wspólne
dobro całego społeczeństwa; kierując się zasadami zawartymi w Konstytucji
Rzeczpospolitej Polskiej, a takŜe wskazaniami zawartymi w Powszechnej
Deklaracji Praw Człowieka, Międzynarodowym Pakcie Praw Obywatelskich i
Politycznych oraz Międzynarodowej Konwencji o Prawach Dziecka.
System oświaty zapewnia (rozdz. 1 art. 1):
1.)
realizację prawa kaŜdego obywatela RP do kształcenia się oraz
wychowywania dzieci i młodzieŜy do wychowania i opieki, odpowiednio
do wieku i osiągniętego rozwoju,
2.)
wspomaganie przez szkołę wychowawczej roli rodziny,
3.)
moŜliwość zakładania i prowadzenia szkół i placówek przez róŜne
podmioty,
4.)
dostosowanie treści, metod i organizacji nauczania do moŜliwości
psychofizycznych uczniów, a takŜe moŜliwość korzystania z opieki
psychologicznej i specjalnych form pracy dydaktycznej,
5.)
moŜliwość pobierania nauki we wszystkich typach szkół przez dzieci i
młodzieŜ niepełnosprawną oraz niedostosowaną społecznie, zgodnie z
indywidualnymi potrzebami rozwojowymi i edukacyjnymi oraz
predyspozycjami,
6.)
opiekę nad uczniami szczególnie uzdolnionymi poprzez umoŜliwienie
realizowania indywidualnych programów nauczania oraz ukończenia szkoły
kaŜdego typu w skróconym czasie,
7.)
upowszechnienie dostępu do szkół średnich, których ukończenie
umoŜliwia dalsze kształcenie w szkołach wyŜszych
8.)
moŜliwość uzupełnienia przez osoby dorosłe wykształcenia ogólnego i
zdobywania lub zmiany kwalifikacji zawodowych i specjalistycznych,
9.)
zmniejszenie róŜnic w warunkach kształcenia, wychowania i opieki
między poszczególnymi regionami kraju, a zwłaszcza ośrodkami
wielkomiejskimi i wiejskimi,
10.)
utrzymanie pro zwrotnych warunków Ŝycia i pracy ucznia i nauczyciela
w szkole i placówce,
11.)
upowszechnienie wiedzy ekologicznej wśród dzieci i młodzieŜy oraz
kształtowanie postaw wobec problemów ochrony środowiska”
1
Rok wcześniej bo 12 września 1990 r. weszła w Ŝycie Ustawa o szkolnictwie
wyŜszym która m.in. mówi:
3.1. Uczelnie są częścią systemu nauki polskiej i systemu
edukacji narodowej.
2.
Podstawowymi zadaniami uczelni są :
1
Ustawa o systemie oświaty z dn. 7.09.1991 r.
•
kształcenie studentów w zakresie danej gałęzi wiedzy oraz ich
przygotowanie do wykonywania określonych zawodów,
•
prowadzenie badań naukowych lub twórczej pracy artystycznej,
•
przygotowywanie kandydatów do samodzielnej pracy naukowej,
dydaktycznej lub działalności artystycznej,
•
kształcenie w celu uzupełnienia wiedzy ogólnej i specjalistycznej
osób, które posiadają tytuły zawodowe i wykonują zawody
praktyczne,
•
rozwijanie i upowszechnianie kultury narodowej oraz postępu
technicznego, a takŜe współdziałanie w szerzeniu wiedzy w
społeczeństwie oraz dbanie o zdrowie i rozwój fizyczny studentów,
Ponadto do zadań uczelni wyŜszej naleŜy :
wychowanie studentów w duchu poszanowania praw człowieka,
patriotyzmu, demokracji i odpowiedzialności za losy społeczeństwa i
państwa,
podejmowanie starań, aby w środowisku akademickim panował kult
prawdy i sumienia pracy oraz atmosfery wzajemnej Ŝyczliwości,
DZIAŁALNOŚĆ I ZADANIA EDUKACYJNE UNICEF
W grudniu 1946 r. Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych powołało
do Ŝycia UNICEF z zadaniem udzielania pomocy dzieciom w krajach dotkniętych
wojną, bez dyskryminacji z powodu rasy, wyznania, narodowości, statusu
społecznego i przekonań religijnych, czy teŜ politycznych, ale w późniejszym
czasie skierowała swą działalność na sprawy zdrowia i wyŜywienia dzieci w
krajach rozwijających się. Nieco wcześniej bo w listopadzie 1946 r. rozpoczęła
swoją działalność UNESCO . Celem działania tej organizacji jest wspomaganie
oświaty , szkolnictwa zawodowego w duchu współpracy pokojowej i zwalczania
wszelkiego rodzaju dyskryminacji .
W 1953 r. przekształcono UNICEF w agencję ONZ do spraw dzieci .
Zmieniono nazwę na Fundusz Narodów Zjednoczonych na rzecz dzieci przy
zachowaniu pierwotnego skrótu UNICEF. Zasługą UNICEF jest ochrona praw
edukacyjnych dzieci .Jednym z celów działalności ochronnej Organizacji jest
prawo dziecka do nauki i obowiązek państwa w zabezpieczeniu podstawowych
usług oświatowych . Prawidłowa działalność edukacyjna stwarza perspektywy coraz
pełniejszych działań opiekuńczych , pomagając uaktywnić jednostki w
przezwycięŜaniu sytuacji zagroŜenia .W początkach lat siedemdziesiątych UNICEF
podjęła się zadania zabezpieczenia praw dziecka do nauki. W 1971 r. zespół
Philip’a Coombs ICED podjął pracę nad poszukiwaniem rozwiązań oświatowych
w celu ochrony dzieci i młodzieŜy oraz dorosłych , którzy byli analfabetami lub
półanalfabetami .ICED skupił swe badania przede wszystkim na rejonach
wiejskich przedstawiając dwa raporty
w 1973 r. i w 1974 r. Pierwszy z nich diagnozował sytuację oświatową
potwierdzając wyniki zaniedbań w tej sferze . Kolejny raport określił ogólne ramy
programów związanych z szerzeniem edukacji formalnej i nieformalnej na lata
siedemdziesiąte , akcentując jej związki z rozwojem ogólnospołecznym .Edukacja
nieformalna powinna być organizowana przez instytucje poza szkolne , organizacje
,stowarzyszenia i specjalne słuŜby społeczne . Powinna ona polegać na :
„ - szerzeniu wiedzy i umiejętności niezbędnych dla optymalizacji
usług i warunków Ŝycia poprzez naukę ;
- wychowaniu społeczeństw do kontrolowania i kierowania swoim
rozwojem ;
- przygotowaniu kadr usług socjalnych ;
- przygotowaniu planistów , kierowników i specjalistów z róŜnych dziedzin
Ŝ
ycia społecznego ”.
2
UNICEF moŜe podejmować takŜe konkretne akcje tam , gdzie system
szkolny jest słabo rozwinięty . Mogą to być następujące działania :
„- opieka wychowawcza ( kształcenie nieformalne ) nad absolwentami
szkół w celu lepszego przygotowania do pracy zawodowej i Ŝycia w rodzinie ;
- uwzględnienie w programach wychowawczych preorientacji zawodowej ;
- organizacja opieki wychowawczej nad dziećmi w wieku przedszkolnym ;
- pomoc w modernizacji systemów oświatowych ( merytoryczna i finansowa
) ;
- rozwinięcie systemu kontroli realizacji działalności wychowawczej w
poszczególnych krajach ;
- ułatwienie wymiany doświadczeń i informacji oświatowej między krajami
;
- wzmacnianie kooperacji w tym zakresie między innymi agendami ONZ
”.
3
Akceptacja tych załoŜeń polityki edukacyjnej przez UNICEF oraz
współpraca i pomoc w tym zakresie przyczyniły się do zwiększenia liczby dzieci
i młodzieŜy uczęszczających do szkół .Przyjęta w 1959 r. Deklaracja Praw Dziecka
rozszerzała prawa dziecka - przyjęte w Deklaracji Praw Człowieka - na dzieci
ułomne , umysłowo chore , nieprzystosowane społecznie , sieroty oraz zrównała
w prawach dzieci pozamałŜeńskie .
W 1989 r. na Zgromadzeniu Ogólnym NZ uchwalono Konwencję Praw
Dziecka . Konwencja ta przyznaje dzieciom szereg praw cywilnych , socjalnych ,
kulturalnych i politycznych . Dzieciom nie przyznano tylko praw ekonomicznych
.Wiele zagadnień zawartych w Konwencji odnosi się do nauczania i obejmuje
oprócz dostępu do oświaty takŜe równe szanse tego dostępu oraz wytycza cele
2
E. Kantowicz - Ochrona praw dziecka w kontekście działalności UNICEF, wydawnictwo „śAK” s.108
3
E. Kantowicz - Ochrona praw dziecka w kontekście działalności UNICEF, wydawnictwo „śAK” s.109
edukacji . Edukacja ma zapewnić wszechstronny rozwój osobowości dziecka tzn. ,
Ŝ
e ma „ kształtować jednostki aktywne intelektualnie ”
4
Konwencja nakłada na
państwo obowiązek rozwijania systemu szkolnego dostępnego na zasadzie
równych szans , ale tylko szkolnictwo na poziomie podstawowym jest
obowiązkowe i bezpłatne .
Wszystkie kraje , które ratyfikowały konwencję , są co rok zobowiązane do
składania sprawozdań Komitetowi Ochrony Praw Dziecka .
W aktach prawnych , które zostały ustanowione przez Unię Europejską nie
ma postanowień , które odnosiłyby się bezpośrednio do edukacji . Problemy
edukacyjne pojawiają się przy okazji innych spraw i są zawarte w róŜnych
dokumentach . Uprawnienia w zakresie szkolnictwa dotyczące imigracji i
swobodnego przemieszczania się pracowników na obszarze wspólnotowym
znajdują się w art.48 traktatu EWG . Art. 52 Traktatu EWG stwarza moŜliwości
zakładania szkół na terytorium innego państwa członkowskiego . Zgodnie z art. 48
i 59 tegoŜ traktatu moŜliwe jest takŜe wykonywanie tam zawodu nauczyciela .
Zmianami w Traktacie EWG zajęto się w Masstricht . Wprowadzono tam
zmiany traktatu dotyczące wzmocnienia europejskiego wymiaru edukacji . KaŜdy
kraj prowadzi całkowicie niezaleŜną politykę edukacyjną . EWG moŜe tylko
proponować środki dydaktyczne i programy wspólnotowe . Zgodnie z art . 127
nowego traktatu moŜliwe jest wspólne realizowanie polityki kształcenia
zawodowego .
W grudniu 1976 r. Rada Ministrów edukacji przyjęła program działań ,
który obejmował następujące zagadnienia :
- lepsze wzajemne poznanie europejskich systemów edukacyjnych,
- stworzenie dogodniejszych warunków dla kształcenia ogólnego i
zawodowego pracowników - imigrantów i ich dzieci - gromadzenie podstawowej
dokumentacji i statystyki ,
- współprace w dziedzinie szkolnictwa wyŜszego ,
- rozwój nauczania języków obcych ,
- równość szans w zakresie dostępu do wszystkich form szkolnictwa .
Unia Europejska zajęła się takŜe kształceniem zawodowym
i szkolnictwem wyŜszym . Powstało wiele programów zajmujących się tymi
tematami . Są to między innymi takie programy jak :
- ARION (1976 ) - umoŜliwia administracji szkolnej zapoznanie się z systemami
szkolnymi krajów Unii Europejskiej poprzez krótkie pobyty studyjne ;
-COMETT ( !987 ) - umoŜliwia studentom wyŜszych uczelni przystosowanie się do
nowoczesnych technologii ;
- LINGUA ( 1989 ) - polepszenie stopnia znajomości języków obcych.
Dotychczasowe uwarunkowania prawne i funkcjonujące systemy szkolne w
skali globalnej nie są w stanie zagwarantować pełnej realizacji procesów
kształcenia w wielu państwach świata . W wielu z nich szeroki dostęp do oświaty
jest ograniczony. KaŜde państwo musi wypracować własne cele kształcenia
odpowiednie do jego potrzeb oraz opracować własne systemy edukacyjne .
Międzynarodowe akty prawne mogą tylko pomóc i ukierunkować w realizacji
własnych celów edukacyjnych. W naszym kraju pewne zmiany powinna przynieść
reforma systemu oświaty jednak na jej efekty trzeba będzie poczekać . Czy
4
E. Stawowy - Prawa i wolności człowieka , Kraków 1995/1996 , Oficyna Wydawnicza „Impuls” s. 161.
reforma przyniesie spodziewane rezultaty, czy będą na nią środki finansowe
będzie moŜna przekonać się dopiero za kilka lat . Oby załoŜenia tej reformy się
spełniły.
TERMINOLOGIA
EDUKACJA, wychowanie, kształcenie; ogół procesów oświatowo-wychowawczych.
EDUKACJA WCZESNOSZKOLNA - stanowi pierwszy etap kształcenia ogólnego .
Obejmuje nauczanie i wychowanie dzieci w młodszym wieku szkolnym . Pełni
funkcję wprowadzającą i usprawniającą do dalszej nauki .
EDUKACJA USTAWICZNA ( permanentna ) - Jest to edukacja nadąŜająca za
rozwojem i słuŜąca potrzebom rozwoju .
DEKLARACJA NARODÓW ZJEDNOCZONYCH, dokument podpisany 1942 przez
26 państw (w tym Polskę); potwierdził cele proklamowane w Karcie Atlantyckiej,
zobowiązywał do walki z państwami faszystowskimi; w Deklaracji Narodów
Zjednoczonych państwa koalicji antyfaszystowskiej przybrały nazwę „Narody
Zjednoczone”.
PAKTY PRAW CZŁOWIEKA, umowy międzynarodowe wielostronne, uchwalone
1966 przez Zgromadzenie Ogólne ONZ; weszły w Ŝycie 1976; obejmują: Pakt Praw
Obywatelskich i Politycznych oraz Pakt Praw Gospodarczych, Społecznych i
Kulturalnych; ratyfikowane przez Polskę 1977.
STATUT: 1) przepisy regulujące strukturę, zadania i sposoby działania instytucji lub
organizacji; 2) w dawnej Polsce nazwa przepisów prawnych, kodyfikacji lub zbioru
praw.
UNICEF ( United Nations International Children’s Emergency Fund , Fundusz
Narodów Zjednoczonych Pomocy Dzieciom ) - organizacja międzynarodowa
powołana w 1946 r. przez Zgromadzenie Ogólne NZ , w celu podnoszenia na
ś
wiecie stanu zdrowotności , wyŜywienia i warunków Ŝyciowych dzieci .
UMOWA, kontrakt, zgodne oświadczenie woli dwóch lub więcej osób, stwarzające
wzajemne prawa i obowiązki, np. umowa o dzieło, umowa sprzedaŜy, umowa zlecenia;
umowa międzynarodowa, oświadczenie woli dwóch lub więcej państw; w Polsce
umowy międzynarodowe zawiera rząd, a ratyfikuje prezydent.
USTAWA, akt prawny o charakterze ogólnym, powszechnie obowiązujący, uchwalony
w szczególnym trybie przez parlament.
WYCHOWANIE - świadome , celowe i specyficzne pedagogiczne działanie osób z
reguły występujących w ich róŜnych zbiorach ( rodzinnych , szkolnych i innych )
dokonywane głównie przez słowo
( i inne postacie interakcji , zwłaszcza przez przykład osobisty ) zmierzające do
osiągnięcia względnie trwałych skutków ( zmian ) w rozwoju fizycznym ,
umysłowym , społecznym , kulturowym i duchownym jednostki ludzkiej .-
Encyklopedia pedagogiczna
rodzinnych , szkolnych i innych ) dokonywane głównie przez słowo
( i inne postacie interakcji , zwłaszcza przez przykład osobisty ) zmierzające do
osiągnięcia względnie trwałych skutków ( zmian ) w rozwoju fizycznym ,
umysłowym , społecznym , kulturowym i duchownym jednostki ludzkiej .-
Encyklopedia pedagogiczna
BIBLIOGRAFIA
Encyklopedia pedagogiki pod red. W. POMYKAŁO Warszawa 1997 FUNDACJA „
Innowacja ”
Nowa encyklopedia PWN , wyd.1 , Warszawa 1997.
Encyklopedia multimedialna PWN , Wydawnictwo naukowe PWN 1996.
Jan FRĄTCZAK „ Pedagogika porównawcza ” , Bydgoszcz 1994
Ewa KANTOWICZ „ Ochrona praw dziecka ” w kontekście działalności UNICEF ,
Wydawnictwo śAK
Roman KUŹNIAR „O prawach człowieka”, PWN Warszawa 1992
Wiktor RABCZUK „ Polityka edukacyjna Unii Europejskiej na tle
przemian w szkolnictwie krajów członkowskich”,
Instytut
Badań Edukacyjnych , Warszawa 1994 .
PLAN PRACY
Wstęp ............................................................................1
Międzynarodowe uwarunkowania prawne dotyczące praw
człowieka i edukacji ...........................................................2
System edukacyjny w Polsce .............................................5
Działalność i zadania edukacyjne UNICEF ......................8
Terminologia ........................................................................13
Bibliografia ..........................................................................15
PRACA EGZAMINACYJNA
Z PEDAGOGIKI PORÓWNAWCZEJ
TEMAT: Zadania edukacyjne UNESCO .
