1. Tryb postępowania cywilnego a postępowania odrębne 

 
Domniemanie  drogi  procesu  oznacza,  że  każda  sprawa  cywilna  nie  wyłączona  z  drogi  sądowej  podlega  rozpoznaniu  w  procesie,  chyba  że  szczególny 
przepis ustawy stanowi inaczej. Chodzi tu przede wszystkim o postępowanie nieprocesowe a także o przepisy regulujące postępowanie egzekucyjne oraz 
postępowania pomocnicze. 
 

proces nie ma charakteru jednorodnego; obok postępowania procesowego „zwykłego” kodeks przewiduje także postępowania odrębne. 
 

 

Przewodniczący  bada,  w  jakim  trybie  sprawa  powinna  być  rozpoznana  oraz czy  podlega  rozpoznaniu  według  przepisów o  postępowaniu  odrębnym,  i 
wydaje  odpowiednie  zarządzenia.  W  wypadkach  przewidzianych  w ustawie  przewodniczący  wyznacza  posiedzenie  niejawne  w  celu  wydania  nakazu 
zapłaty w postępowaniu upominawczym.  
 

Niewłaściwość  sądu  dającą  się  usunąć  za  pomocą  umowy  stron  sąd  bierze  pod  rozwagę  tylko  na  zarzut  pozwanego,  zgłoszony  i  należycie 
uzasadniony przed wdaniem się w spór co do istoty sprawy. Jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, niewłaściwy tryb postępowania sąd 
bierze pod rozwagę z urzędu w każdym stanie sprawy. 

 

Nie jest uchybieniem procesowym dotyczącym trybu postępowania zakwalifikowanie sprawy do niewłaściwego dla niej rodzaju postępowania 
(zwykłego lub odrębnego). Zarzut w tym zakresie strona powinna zgłosić przed wdaniem się w spór co do istoty sprawy (postanowienie SN z 
26 sierpnia 1998 r., II CZ 74/98, OSNC 1999, nr 2, poz 36). 

 
Powód może dochodzić jednym pozwem kilku roszczeń przeciwko temu samemu pozwanemu, jeżeli nadają się one do tego samego trybu postępowania 
oraz  jeżeli  sąd  jest  właściwy  ze  względu  na  ogólną  wartość  roszczeń,  a  ponadto  -  gdy  roszczenia  są  różnego  rodzaju  -  o  tyle  tylko,  o  ile  dla 
któregokolwiek z tych roszczeń nie jest przewidziane postępowanie odrębne. 
 

 
Niedopuszczalne  jest  zarówno  łączenie  roszczeń  rozpatrywanych  w  zwykłym  postępowaniu  procesowym  z  roszczeniami  należącymi  do 
postępowania odrębnego, jak i roszczeń rozpatrywanych w różnych postępowaniach odrębnych. 

 

Odstępstwa  od  tego  warunku  muszą  być  przewidywane  wyraźnie  w  przepisach  ustawy,  np.  art.  444  zezwala  na  dochodzenie  roszczeń 
alimentacyjnych i rozwodu 

 

W postępowaniu uproszczonym wprowadzony został zakaz kumulacji roszczeń,

 

objęcie jednym pozwem kilku roszczeń powoduje jego zwrot

 

 

2. Obligatoryjność postępowań odrębnych według kpc 

 
Sąd  rozpoznaje  sprawy  w  procesie,  chyba  że  ustawa  stanowi  inaczej.  W  wypadkach  przewidzianych  w  ustawie  sąd  rozpoznaje  sprawy  według 
przepisów o postępowaniach odrębnych. 
 
Jeżeli  sprawa  należy  do  trybu  procesowego  i  ze  względu  na  swój  charakter  (elementy  podmiotowe  i  przedmiotowe)  przynależy  w  myśl  przepisów 
kodeksu do postępowania odrębnego, podlega rozpoznaniu według przepisów o postępowaniach odrębnych, przy czym użycie imperatywnej formy „sąd 
rozpoznaje...” oznacza odebranie sądowi swobody w tym zakresie. 
 
Obowiązek  przestrzegania,  aby  sprawa  była  zawsze  rozpatrywana  w  trybie  (ale  nie  w  postępowaniu  odrębnym)  dla  niej  właściwym,  został  nałożony 
ponadto na sąd rozpatrujący sprawę. Niezależnie zatem od skierowania sprawy do określonego trybu zawsze w przypadku, gdy sąd stwierdzi, że sprawa 
została wszczęta w trybie niewłaściwym lub że w niewłaściwym trybie jest rozpatrywana, musi skierować ją do rozpatrywania w trybie właściwym. 
 
W  tych  przypadkach  przekazywanie  sprawy  do  właściwego  postępowania  w  tym  samym  sądzie  będzie  następowało  w  drodze  zarządzenia 
przewodniczącego. Jedynie wówczas, gdy wskutek zmiany rodzaju postępowania zachodziłaby konieczność zmiany sądu, decyzja o przekazaniu sprawy 
zapadnie w formie postanowienia (np. jeżeli do rozpoznania sprawy właściwy jest sąd wyższego rzędu). 
 
Jedynym fakultatywnym postępowaniem odrębnym jest postępowanie nakazowe, zależne od pisemnego wniosku powoda zgłoszonego w pozwie. 
 

3. Dopuszczalność zmiany rodzaju postępowania odrębnego w toku rozpoznawania sprawy cywilnej. 

 
Sąd, który stwierdzi swą niewłaściwość, przekazuje sprawę sądowi właściwemu. Postanowienie sądu może zapaść na posiedzeniu niejawnym. 
 
Sąd,  któremu  sprawa  została  przekazana,  jest  związany  postanowieniem  o  przekazaniu  sprawy.  Nie  dotyczy  to  wypadku  przekazania  sprawy  sądowi 
wyższego  rzędu.  Sąd  ten  w  razie  stwierdzenia  swej  niewłaściwości  przekaże  sprawę  innemu  sądowi,  który  uzna  za  właściwy,  nie  wyłączając  sądu 
przekazującego.  Przepis  ten  nie  ma  zastosowania  do  sytuacji  powstałych  wskutek  rozpatrywania  sprawy  w  niewłaściwym  rodzaju  postępowania  (w 
zwykłym lub w jednym z odrębnych). 
 
W  tych  przypadkach  przekazywanie  sprawy  do  właściwego  postępowania  w  tym  samym  sądzie  będzie  następowało  w  drodze  zarządzenia 
przewodniczącego. Jedynie wówczas, gdy wskutek zmiany rodzaju postępowania zachodziłaby konieczność zmiany sądu, decyzja o przekazaniu sprawy 
zapadnie w formie postanowienia (np. właściwość sądów różnego rzędu). 
 
Przeniesienie  sprawy  z  postępowania  odrębnego  ma  miejsce  w  przypadku  postępowań  nakazowego  i  upominawczego  w  razie  wniesienia  środka 
zaskarżenia (zarzuty albo sprzeciw). Wówczas sprawa zostaje rozpoznana na zasadach ogólnych. 
 
W przypadku postępowania upominawczego, jeżeli sąd uzna, że sprawa jest szczególnie zawiła lub jej rozstrzygnięcie wymaga wiadomości specjalnych, 
w dalszym ciągu rozpoznaje ją z pominięciem przepisów działu o uproszczonym (powrót do zasad ogólnych). 
 

4.  Dopuszczalność  rozpoznawania  sprawy  cywilnej  przy  zastosowaniu  przepisów  dotyczących  różnych  rodzajów 
postępowań odrębnych (łączenie postępowań).  

 

a) 

Postępowanie w sprawach małżeńskich nie łączy się, nie krzyżuje ani nie koliduje z żadnym innym postępowaniem odrębnym 

b) 

Postępowanie  w  sprawach  ze  stosunków  między  rodzicami  a  dziećmi  nie  łączy  się,  nie  krzyżuje  ani nie  koliduje  z  żadnym  innym 
postępowaniem odrębnym 

c) 

Postępowanie o ochronę posiadania może łączyć się z postępowaniem w sprawach gospodarczych, jeżeli sprawa o ochronę posiadania zawisła 
między  przedsiębiorcami  i  wypływa  z  prowadzonej  przez  nich  działalności  gospodarczej.  W  takim  wypadku  sprawę o  ochronę  posiadania 
rozpozna sąd gospodarczy. 

d) 

Postępowanie z zakresu prawa pracy może się zazębiać z postępowaniem nakazowym, upominawczym i uproszczonym. Sprawę spełniającą te 
wymagania rozpoznaje właściwy sąd pracy i ubezpieczeń społecznych. 

e) 

Postępowanie z zakresu ubezpieczeń społecznych nie łączy się, nie krzyżuje ani nie koliduje z żadnym innym postępowaniem 

f) 

Postępowanie  w  sprawach  gospodarczych  może  się  zazębiać  z  postępowaniem  nakazowym,  upominawczym  i  uproszczonym  oraz 
postępowaniem w sprawach o ochronę posiadania, jeżeli wytoczona sprawa odpowiada definicji sprawy gospodarczej. Sprawy odpowiadające 
tym właściwościom rozpoznaje właściwy sąd gospodarczy. 

g) 

Postępowanie nakazowe „nakłada” się na postępowanie w sprawach z zakresu prawa pracy i postępowanie w sprawach gospodarczych oraz na 
postępowanie upominawcze i uproszczone. Postępowanie nakazowe wyprzedza jednak postępowanie upominawcze i uproszczone. 

h) 

Postępowanie upominawcze „zachodzi” na postępowanie w sprawach z zakresu prawa pracy i postępowanie w sprawach gospodarczych oraz 
na postępowanie nakazowe i uproszczone. Postępowanie upominawcze ustępuje jednak przed postępowaniem nakazowym, jeżeli powód złożył 
wniosek o wydanie nakazu zapłaty. Sprawa, w której złożono wniosek o wydanie nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym, będzie mogła 
być rozpoznana w postępowaniu upominawczym tylko w sytuacji, gdyby nakaz zapłaty (w postępowaniu nakazowym) nie mógł być wydany. 

i) 

Postępowanie  uproszczone  „nakłada” się  na  postępowanie  w  sprawach  z  zakresu  prawa  pracy  i  postępowanie  w  sprawach  gospodarczych. 
Może być także wdrożone, jeżeli nakaz zapłaty (w obu postępowaniach) nie mógł być wydany, lub gdy wprawdzie nakaz wydano, ale pozwany 
wniósł  od  niego  zarzuty  lub  sprzeciw.  Jeżeli  ponadto  ta  sprawa  jest  sprawą  z  zakresu  prawa  pracy  albo  sprawą  gospodarczą,  postępowanie 
nakazowe, upominawcze lub uproszczone prowadzi sąd pracy i ubezpieczeń społecznych albo sąd gospodarczy. 

 

5. Przesłanki przeniesienia sprawy cywilnej z postępowania odrębnego do postępowania zwykłego. 

 
Przeniesienie  sprawy  z  postępowania  odrębnego  ma  miejsce  w  przypadku  postępowań  nakazowego  i  upominawczego  w  razie  wniesienia  środka 
zaskarżenia (zarzuty albo sprzeciw). Wówczas sprawa zostaje rozpoznana na zasadach ogólnych. 
 
W przypadku postępowania upominawczego, jeżeli sąd uzna, że sprawa jest szczególnie zawiła lub jej rozstrzygnięcie wymaga wiadomości specjalnych, 
w dalszym ciągu rozpoznaje ją z pominięciem przepisów działu o uproszczonym (powrót do zasad ogólnych). 
 
Jeżeli błędnie sprecyzowane powództwo a sąd go nie odrzucił, w razie dostrzeżenia uchybień sąd, przekaże sprawę do właściwego postępowania. 
 

6. Ogólna charakterystyka postępowań odrębnych, rodzaje postępowań odrębnych. 

 
- sprawy małżeńskie (art. 425-452) – rozwód; separacja; ustalenie istnienia, nieistnienia małżeństwa; unieważnienie małżeństwa. 
-ze stosunków między rodzicami a dziećmi (art. 453-458)–ustalenie, zaprzeczenie ojcostwa; unieważnienie uznania dziecka, rozwiązanie przysposobienia 
- z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych (art. 459-477

15

) 

- o naruszenie posiadania (art. 478-479) 
- sprawy gospodarcze (art. 479

1

-479

78

) 

- sprawy o wydanie nakazu zapłaty (art. 480-505) – nakazowe i upominawcze 
- sprawy podlegające postępowaniu uproszczonemu (art. 505

1

-505

13

). 

 
Niektóre postępowania odrębne zostały ustanowione ze  względu  na specyfikę (swoistość) pewnych kategorii spraw  cywilnych,  wymagających  do ich 
rozpoznania i rozstrzygnięcia szczególnych unormowań proceduralnych. Dotyczy to spraw małżeńskich oraz ze stosunków między rodzicami a dziećmi, 
spraw z zakresu prawa pracy (ochrona „strony słabszej”), ubezpieczeń społecznych, o naruszenie posiadania  (ustalenie faktu )oraz spraw gospodarczych 
(szybkość postępowania, formalizm) 
 
Innym  motywem  ustanowienia  postępowań  odrębnych  była  intencja  uproszczenia  (przyspieszenia)  postępowania,  co  znalazło  wyraz  w  wypadku 
postępowania nakazowego, upominawczego oraz postępowania uproszczonego. 
 
W kilku wypadkach fakt wprowadzenia i funkcjonowania postępowania odrębnego był ściśle powiązany z likwidacją sądów szczególnych oraz organó w 
quasi-sądowych  (komisji  odwoławczych  ds.  pracy,  sądów  ubezpieczeń  społecznych  i  państwowego  arbitrażu  gospodarczego)  i  utworzeniem  w  ich 
miejsce  sądowych  jednostek  instytucjonalno-ustrojowych,  tj.  sądów  pracy  i  ubezpieczeń  społecznych  oraz  sądów  gospodarczych  (sądu  ochrony 
konkurencji i konsumentów). 
 
Nie można też nie dostrzec, że unormowania poszczególnych postępowań odrębnych dotyczą różnych faz postępowania rozpoznawczego, w związku z 
czym jedna sprawa może być rozpoznawana, przy uwzględnieniu czynnika czasowego, w kilku różnych postępowaniach odrębnych (np. sprawa o zapłatę 
może nadawać się do rozpoznania - kolejno - w postępowaniu nakazowym, upominawczym i uproszczonym, a jednocześnie w postępowaniu w sprawach 
gospodarczych). 
 

7. Postępowania odrębne a dopuszczalność drogi sądowej. 

 
Sprawy cywilne materialne – sprawy z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy 
Sprawy cywilne formalne – ubezpieczenia społeczne, odwołania od decyzji administracyjnych wnoszone do sądu ochrony konkurencji i konsumenta. 
 

Niedopuszczalność drogi sądowej 
 
1) bezwzględna 
-  jeżeli  sprawa  nie  jest  ani  sprawą  cywilną  materialną  ani  formalną  albo  jeżeli  jest  sprawą  cywilną  materialną  ale  nie  podlea  rozpoznaniu  w  trybie 
postępowania cywilnego z mocy przepisów szczególnych. 
 
2) względna 
 
a)  czasowa  niedopuszczalność  drogi  sądowej  –  jeżeli  sprawa  może  być  rozpoznana  dopiero  po  zastosowaniu  innego  sposobu  jej  załatwienia 
(przeprowadzenia postępowania innego niż sądowe), np. postępowania administracyjnego (postępowanie przed Prezesem Urzędu Ochrony Konkurencji i 
Konsumenta), reklamacyjnego (w prawie przewozowym). 
 
b)  wynikająca  z  przemienności  drogi  sądowej  –  jeżeli  sprawa  może  być  rozpoznana  według  wyboru  zainteresowanego  podmiotu  zarówno  przez  sąd 
powszechny jak i przez inny organ.  Dokonanie rozstrzygnięcia przed innym organem czyni drogę sodową niedopuszczalną, przy czym podmiot może 
zrezygnować ze swojego wyboru aż do ostatecznego zakończenia postępowania , co otworzy drogę sądową. 
 
np.  pracownik  może  dochodzić  swego  roszczenia  z  zakresu  prawa  pracy  na  drodze  sądowej  albo  złożyć  wniosek  do  komisji  pojednawczej  o 
przeprowadzenie co do tego roszczenia postępowania pojednawczego. 
 

8. 
 

1. SEPARACJA I ROZWÓD 
 
Jeżeli między małżonkami nastąpił zupełny rozkład pożycia, każdy z małżonków może żądać, ażeby sąd orzekł separację. 
Jeżeli między małżonkami nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia, każdy z małżonków może żądać, ażeby sąd orzekł separację. 
 

Powództwo wzajemne jest niedopuszczalne. 

 

W czasie trwania procesu o rozwód lub separację nie może być wszczęta odrębna sprawa o rozwód albo o separację. Strona pozwana w sprawie 
o rozwód lub separację może jednak również żądać rozwodu albo separacji. 

 

Jeżeli małżonkowie mają wspólne małoletnie dzieci, sąd nie może orzec  separacji na podstawie zgodnego żądania małżonków, rozpoznaje  w 
postępowaniu odrębnym. 

 
2. USTALENIE ISTNIENIA LUB NIEISTNIENIA MAŁŻEŃSTWA 
 
Każdy kto ma w tym interes prawny może wystąpić z powództwem 
 
Powództwo o ustalenie nieistnienia małżeństwa obejmuje: 
a) powództwo o ustalenie, że określony mężczyzna i określona kobieta nie zawarli związku małżeńskiego,  
b) powództwo o ustalenie, że małżeństwo określonych osób zostało rozwiązane przez rozwód lub unieważnione,  
c) powództwo o ustalenie, że małżeństwo osoby uznanej za zmarłą przestało istnieć.  
 
3. UNIEWAŻNIENIE MAŁŻEŃSTWA 
 
A) tylko małżonkowie 
 

  Unieważnienia  małżeństwa zawartego przez  mężczyznę,  który  nie  ukończył  lat osiemnastu, oraz przez kobietę,  która nie ukończyła lat szesnastu 

albo  bez  zezwolenia  sądu  zawarła  małżeństwo  po  ukończeniu  lat  szesnastu,  lecz  przed  ukończeniem  lat  osiemnastu,  może  żądać  każdy  z 
małżonków. 

 

  Unieważnienia małżeństwa z powodu ubezwłasnowolnienia może żądać każdy z małżonków. 

 

  Unieważnienia małżeństwa z powodu choroby psychicznej albo niedorozwoju umysłowego jednego z małżonków może żądać każdy z małżonków. 

 

  Unieważnienia małżeństwa z powodu powinowactwa między małżonkami może żądać każdy z małżonków. 

 

  Unieważnienia małżeństwa z powodu stosunku przysposobienia między małżonkami może żądać każdy z małżonków. 

 
B) każdy kto ma w tym interes prawny 
 

  Unieważnienia małżeństwa z powodu pozostawania jednego z małżonków w poprzednio zawartym związku małżeńskim może żądać każdy, kto ma 

w tym interes prawny. 

 

  Unieważnienia małżeństwa z powodu pokrewieństwa między małżonkami może żądać każdy, kto ma w tym interes prawny. 

 
C) jeden małżonek 
 

  Jeżeli kobieta zaszła w ciążę, jej mąż nie może żądać unieważnienia małżeństwa z powodu braku przepisanego wieku. 

 

  W razie zawarcia małżeństwa przez pełnomocnika mocodawca może żądać unieważnienia małżeństwa, jeżeli brak było zezwolenia sądu na złożenie 

oświadczenia  o  wstąpieniu  w  związek  małżeński  przez  pełnomocnika  albo  jeżeli  pełnomocnictwo  było  nieważne  lub  skutecznie  odwołane. 
Jednakże nie można z tego powodu żądać unieważnienia małżeństwa, jeżeli małżonkowie podjęli wspólne pożycie 

 

  Unieważnienia małżeństwa z powodu wad oświadczeń woli może żądać małżonek, który złożył oświadczenie dotknięte wadą. 

 
Na  wniosek  osoby,  która  po  śmierci  jednego  z  małżonków  zamierza  wytoczyć  powództwo  o  unieważnienie  małżeństwa,  sąd  rejonowy  miejsca 
zamieszkania zmarłego ustanawia kuratora. Jeżeli zmarli obydwoje małżonkowie, ustanawia się dwóch kuratorów. 
 
4. USTALENIE OJCOSTWA (MACIERZYŃSTWA) 
 
Legitymacja czynna: 
Sądowego  ustalenia  ojcostwa  może  żądać  dziecko,  jego  matka  oraz  domniemany  ojciec  dziecka.  Jednakże  matka  ani  domniemany  ojciec  nie  mogą 
wystąpić z takim żądaniem po śmierci dziecka lub po osiągnięciu przez nie pełnoletności. 
 
Legitymacja bierna: 
Dziecko albo matka wytacza powództwo o ustalenie ojcostwa przeciwko domniemanemu ojcu, a gdy ten nie żyje - przeciwko kuratorowi ustanowionemu 
przez sąd opiekuńczy.  
 
Domniemany ojciec dziecka wytacza powództwo o ustalenie ojcostwa przeciwko dziecku i matce, a gdy matka nie żyje - przeciwko dziecku.  
 
W razie śmierci dziecka, które było powodem w sprawie o ustalenie ojcostwa, ustalenia mogą dochodzić jego zstępni. 
 
5. ZAPRZECZENIE OJCOSTWA (MACIERZYŃSTWA) 
 
Legitymacja czynna: 

  Mąż matki  może  wytoczyć powództwo o zaprzeczenie ojcostwa  w ciągu sześciu  miesięcy  od dnia,  w  którym dowiedział się o urodzeniu dziecka 

przez żonę. 

 
Jeżeli  mąż matki został całkowicie ubezwłasnowolniony z powodu  choroby psychicznej lub innego rodzaju zaburzeń psychicznych, na które zapadł  w 
ciągu terminu  do  wytoczenia powództwa o zaprzeczenie ojcostwa, powództwo  może  wytoczyć jego przedstawiciel  ustawowy. Termin  do  wytoczenia 
powództwa  wynosi  w  tym  wypadku  sześć  miesięcy  od  dnia  ustanowienia  przedstawiciela  ustawowego,  a  jeżeli  przedstawiciel  powziął  wiadomość  o 
urodzeniu się dziecka dopiero później - sześć miesięcy od dnia, w którym tę wiadomość powziął.  
 
Jeżeli  przedstawiciel  ustawowy  męża  całkowicie  ubezwłasnowolnionego  nie  wytoczył  powództwa  o  zaprzeczenie  ojcostwa,  mąż  może  wytoczyć 
powództwo  po  uchyleniu  ubezwłasnowolnienia.  Termin  do  wytoczenia  powództwa  wynosi  w  tym  wypadku  sześć  miesięcy  od  dnia  uchylenia 
ubezwłasnowolnienia,  a  jeżeli  mąż  powziął  wiadomość  o  urodzeniu  się  dziecka  dopiero  później  -  sześć  miesięcy  od  dnia,  w  którym  tę  wiadomość 
powziął.  
 
Jeżeli  mąż  matki zapadł na  chorobę psychiczną  lub innego rodzaju zaburzenia psychiczne  w  ciągu terminu do  wytoczenia powództwa  o zaprzeczenie 
ojcostwa i mimo istnienia podstaw do ubezwłasnowolnienia całkowitego nie został ubezwłasnowolniony, może on wytoczyć powództwo w ciągu sześciu 
miesięcy  od  ustania  choroby  lub zaburzeń, a gdy powziął  wiadomość  o urodzeniu się dziecka  dopiero później  -  w  ciągu sześciu  miesięcy od dnia,  w 
którym tę wiadomość powziął.  
 

  Matka może wytoczyć powództwo o zaprzeczenie ojcostwa swego męża w ciągu sześciu miesięcy od urodzenia dziecka. 

 

  Dziecko po dojściu do pełnoletności może wytoczyć powództwo o zaprzeczenie ojcostwa męża swojej matki, nie później jednak jak w ciągu trzech 

lat od osiągnięcia pełnoletności. 

 
Legitymacja bierna: 

  Mąż matki powinien wytoczyć powództwo o zaprzeczenie ojcostwa przeciwko dziecku i matce, a jeżeli matka nie żyje - przeciwko dziecku. 

 

  Matka powinna wytoczyć powództwo o zaprzeczenie ojcostwa przeciwko mężowi i dziecku, a jeżeli mąż nie żyje - przeciwko dziecku. 

 

  Dziecko powinno wytoczyć powództwo przeciwko mężowi swojej matki i matce, a jeżeli matka nie żyje - przeciwko jej mężowi. Jeżeli mąż matki 

nie żyje, powództwo powinno być wytoczone przeciwko kuratorowi ustanowionemu przez sąd opiekuńczy. 

 
 
6. UNIEWAŻNIENIE UZNANIA DZIECKA 
 
Legitymacja czynna: 

  Mężczyzna który uznał dziecko 
  Osoby, których zgoda była potrzebna do uznania – matka, przedstawiciel ustawowy dziecka. 
  Dziecko, które zostało uznane przed osiągnięciem pełnoletniości. 

 
Mężczyzna, który dziecko uznał, może w ciągu roku od daty uznania żądać jego unieważnienia z powodu wady swego oświadczenia woli. 
 
Dziecko,  które  zostało  uznane  przed  osiągnięciem  pełnoletności,  może  żądać  unieważnienia  uznania,  jeżeli  mężczyzna,  który  je  uznał,  nie  jest  jego 
ojcem. 
 
 

 
Legitymacja bierna: 
Jeżeli  mężczyzna,  który  dziecko  uznał,  żąda  unieważnienia  swego  uznania,  powództwo  powinno  być  wytoczone  przeciwko  dziecku  i  matce,  a  jeżeli 
matka nie żyje - przeciwko dziecku.  
 
Jeżeli matka żąda unieważnienia żądania, powództwo powinno być wytoczone przeciwko dziecku i mężczyźnie, który dziecko uznał, a jeżeli mężczyzna 
ten nie żyje - przeciwko dziecku.  
 
Jeżeli dziecko żąda unieważnienia uznania, powództwo powinno być wytoczone przeciwko mężczyźnie, który dziecko uznał, i przeciwko matce, a jeżeli 
matka nie żyje - przeciwko mężczyźnie, który dziecko uznał. Jeżeli mężczyzna ten nie żyje, powództwo powinno być wytoczone przeciwko kuratorowi 
ustanowionemu przez sąd opiekuńczy.  
 
7. ROWIĄZANIE PRZYSPOSOBIENIA 
 
Z ważnych powodów zarówno przysposobiony, jak i przysposabiający mogą żądać rozwiązania stosunku przysposobienia przez sąd.  
 
Po śmierci przysposobionego lub przysposabiającego rozwiązanie stosunku przysposobienia nie jest dopuszczalne, chyba że przysposabiający zmarł  po 
wszczęciu sprawy o rozwiązanie stosunku przysposobienia. W wypadku takim na miejsce przysposabiającego w procesie wstępuje kurator ustanowiony 
przez sąd. 
 

9. 

Prokurator  nie  jest  legitymowany  do  wniesienia  powództwa  o  rozwód  lub o  separację.  Jeżeli  proces  taki  już  się  toczy  prokurator  może  do  niego 
przystąpić. 
 
prokurator może wytaczać powództwa o: 
- unieważnienie małżeństwa 
- ustalenie istnienia lub nieistnienia małżeństwa 
- ustalenie lub zaprzeczenie pochodzenia dziecka 
- unieważnienie uznania dziecka 
- rozwiązanie przysposobienia 
 
Jeżeli  powództwo  o  unieważnienie,  ustalenie  istnienia  lub  nieistnienia  małżeństwa  wytacza  prokurator,  pozywa  on  oboje  małżonków,  a w  wypadku 
śmierci jednego z nich - kuratora ustanowionego na miejsce zmarłego małżonka.  
 
W  sprawach  o  unieważnienie  albo o  ustalenie  istnienia  lub  nieistnienia  małżeństwa  odpis  pozwu  doręcza  się  prokuratorowi  i  zawiadamia  się  go  o 
terminach rozprawy. 

 

W sprawach o ustalenie ojcostwa prokurator  wytaczając powództwo  wskazuje  w pozwie dziecko, na którego rzecz  wytacza powództwo, oraz pozywa 
domniemanego ojca dziecka, a jeżeli ten nie żyje - kuratora ustanowionego na jego miejsce.  

 
W sprawach o zaprzeczenie ojcostwa prokurator wytaczając powództwo pozywa męża matki dziecka, a jeżeli ten nie żyje - kuratora 
oraz dziecko, jak również matkę dziecka, jeżeli ta żyje.  

 

W  sprawach  o  unieważnienie  uznania  dziecka  prokurator  wytaczając  powództwo  pozywa  dziecko  oraz  mężczyznę,  który  dziecko 
uznał, a jeżeli ten nie żyje - kuratora a także matkę dziecka, jeżeli ta żyje.  

 

W sprawach o rozwiązanie przysposobienia prokurator wytaczając powództwo pozywa przysposabiającego oraz przysposobionego.  

10. 
 

Sądy rejonowe rozpoznają wszystkie sprawy z wyjątkiem spraw, dla których zastrzeżona jest właściwość sądów okręgowych 

 

Do właściwości sądów okręgowych należą sprawy:  
o  prawa  niemajątkowe  i  łącznie  z  nimi  dochodzone  roszczenia  majątkowe  oprócz  spraw  o  ustalenie  lub  zaprzeczenie  pochodzenia  dziecka,  o 
unieważnienie uznania dziecka oraz o rozwiązanie przysposobienia, 
 
Powództwo ze stosunku małżeństwa wytacza się wyłącznie przed sąd, w którego okręgu małżonkowie mieli ostatnie wspólne zamieszkanie, jeżeli choć 
jedno z nich w okręgu tym jeszcze stale przebywa. W braku takiej podstawy wyłącznie właściwy jest sąd miejsca zamieszkania strony pozwanej, a gdy i 
tej podstawy nie ma - sąd miejsca zamieszkania powoda.  
 
Powództwo  ze  stosunku  między  rodzicami  a  dziećmi  oraz  między  przysposabiającym  a  przysposobionym  wytacza  się  wyłącznie  przed  sąd  miejsca 
zamieszkania powoda, jeżeli brak jest podstaw do wytoczenia powództwa według przepisów o właściwości ogólnej.  
 
Powództwo  o  roszczenie  alimentacyjne  oraz o  ustalenie  ojcostwa  i  związane  z  tym  roszczenia  wytoczyć  można  według  miejsca  zamieszkania  osoby 
uprawnionej. 
 
W pierwszej instancji sąd w składzie jednego sędziego jako przewodniczącego i dwóch ławników rozpoznaje sprawy z zakresu prawa pracy oraz sprawy 
ze stosunków rodzinnych, z wyjątkiem spraw o alimenty. 

 
 

11. 
 

Nie można oprzeć rozstrzygnięcia wyłącznie na uznaniu powództwa lub przyznaniu okoliczności faktycznych. 
  
Sąd  nie  może  przyjąć za  prawdziwe  twierdzeń  powoda  o  okolicznościach  faktycznych  przytoczonych  w  pozwie  lub w  pismach  procesowych 
doręczonych pozwanemu przed rozprawą. 
 
W każdej sprawie o rozwód lub o separację sąd zarządza przeprowadzenie dowodu z przesłuchania stron. W  innych sprawach sąd nie  może odmówić 
dopuszczenia takiego dowodu, jeżeli strona go powołała.  
 

Małoletni, którzy nie ukończyli lat trzynastu, a zstępni stron, którzy nie ukończyli lat siedemnastu, nie mogą być przesłuchiwani  w 
charakterze świadków. 

 

Postępowanie  dowodowe  ma  przede  wszystkim  na  celu  ustalenie  okoliczności  dotyczących  rozkładu  pożycia,  jak  również  okoliczności  dotyczących 
dzieci stron i ich sytuacji, a w razie uznania powództwa - także przyczyn, które skłoniły do tego stronę pozwaną.  
 

Jeżeli pozwany  uznaje żądanie pozwu, a  małżonkowie  nie  mają  wspólnych  małoletnich dzieci, sąd  może ograniczyć postępowanie 
dowodowe do przesłuchania stron.  

 
12. 
 

Jeżeli pozwany nie stawił się na posiedzenie wyznaczone na rozprawę albo mimo stawienia się nie bierze udziału w rozprawie, sąd wyda wyrok zaoczny.  
 
W tym wypadku przyjmuje się za prawdziwe twierdzenie powoda o okolicznościach faktycznych przytoczonych w pozwie lub w pismach procesowych 
doręczonych pozwanemu przed rozprawą, chyba że budzą one uzasadnione wątpliwości albo zostały przytoczone w celu obejścia prawa. Jest to jednak 
niedopuszczalne w sprawach małżeńskich i w sprawach ze stosunków między rodzicami a dziećmi. 
 
Wyrok,  który  zapadnie  po  przeprowadzeniu  postępowania  dowodowego  będzie  jednak  wyrokiem  zaocznym,  z  wszystkimi  wynikającymi  z  tego 
konsekwencjami.  Wydanie  wyroku  zaocznego  powinno  być  ostatecznością,  gdy  zastosowane  środki,  mające  skłonić  pozwanego  do  wzięcia  udziału  w 
postępowaniu, nie odniosły skutku. 
 
Wyrok zaoczny może być wydany również wtedy, gdy stawiennictwo pozwanego natrafia na poważne przeszkody (np. przebywa on stale za granicą). 
 
Wyrok wydany w nieobecności pozwanego nie będzie zaoczny, jeżeli pozwany żądał przeprowadzenia rozprawy w swej nieobecności albo składał już w 
sprawie wyjaśnienia ustnie lub na piśmie.  
 
Pozwany, przeciwko któremu zapadł wyrok zaoczny, może złożyć sprzeciw w ciągu tygodnia od doręczenia mu wyroku.  

 
W piśmie zawierającym sprzeciw pozwany powinien przytoczyć zarzuty przeciwko żądaniu pozwu oraz fakty i dowody na ich uzasadnienie.  
 
Sprzeciw złożony po terminie oraz sprzeciw, którego braków strona w wyznaczonym terminie nie uzupełniła, a także sprzeciw nieopłacony, 
sąd odrzuca na posiedzeniu niejawnym. 

 

Jeżeli sprzeciw został złożony prawidłowo, przewodniczący wyznacza termin rozprawy i zarządza doręczenie sprzeciwu powodowi.  

 

Po ponownym rozpoznaniu sprawy sąd wydaje wyrok, którym wyrok zaoczny w całości lub części utrzymuje w mocy albo uchyla go i orzeka o 
żądaniu pozwu, bądź też pozew odrzuca lub postępowanie umarza. 

 

13. 
 

W każdej sprawie o rozwód lub o separację sąd zarządza przeprowadzenie dowodu z przesłuchania stron. W  innych sprawach sąd nie  może odmówić 
dopuszczenia takiego dowodu, jeżeli strona go powołała.  
 

Małoletni, którzy nie ukończyli lat trzynastu, a zstępni stron, którzy nie ukończyli lat siedemnastu, nie mogą być przesłuchiwani w charakterze 
świadków. 

 

Postępowanie  dowodowe  ma  przede  wszystkim  na  celu  ustalenie  okoliczności  dotyczących  rozkładu  pożycia,  jak  również  okoliczności 
dotyczących dzieci stron i ich sytuacji, a w razie uznania powództwa - także przyczyn, które skłoniły do tego stronę pozwaną.  

 

Jeżeli pozwany uznaje żądanie pozwu, a małżonkowie nie mają wspólnych małoletnich dzieci, sąd może ograniczyć postępowanie dowodowe 
do przesłuchania stron.  

 
Sąd może zarządzić przeprowadzenie przez wyznaczoną osobę  wywiadu środowiskowego w celu ustalenia warunków, w których żyją i wychowują się 
dzieci stron.  
 
Jeżeli  strona  wezwana  do  osobistego  stawiennictwa  nie  stawi  się  bez  usprawiedliwionych  powodów  na  posiedzenie,  sąd  może  skazać  ją  na  grzywnę 
według przepisów o karach za niestawiennictwo świadka, nie może jednak nakazać przymusowego sprowadzenia jej do sądu. Jest to wyłom od zasady 
fakultatywności czynności procesowych stron. 

 

Orzekając rozwód sąd orzeka także, czy i który z małżonków ponosi winę rozkładu pożycia.  

 
Jednakże na zgodne żądanie małżonków sąd zaniecha orzekania o winie. W tym wypadku następują skutki takie, jak gdyby żaden z małżonków 
nie ponosił winy.  

 
14. 
 

W  sprawach  małżeńskich  posiedzenia  odbywają  się  przy  drzwiach  zamkniętych,  chyba  że  obie  strony  żądają  publicznego  rozpoznania  sprawy,  a  sąd 
uzna, że jawność nie zagraża moralności. 
 
Protokół rozprawy powinien zawierać oświadczenie małżonków co do liczby, wieku i płci dzieci żyjących, stosunków majątkowych  i zarobkowych obu 
małżonków, szczególnych obowiązków utrzymania osób nie będących ich wspólnymi dziećmi oraz co do treści umowy majątkowej, jeżeli małżonkowie 
umowę taką zawarli.  
 

Sąd  może  zarządzić  przeprowadzenie  przez  wyznaczoną  osobę  wywiadu  środowiskowego  w  celu  ustalenia  warunków,  w  których  żyją  i 
wychowują się dzieci stron.  

 
W  czasie  trwania  procesu  o  rozwód  lub o  separację nie  może  być  wszczęta  odrębna  sprawa  o  zaspokojenie  potrzeb  rodziny  i o  alimenty  pomiędzy 
małżonkami albo pomiędzy nimi a ich wspólnymi małoletnimi dziećmi co do świadczeń za okres od wytoczenia powództwa o rozwód lub o separację. 
Pozew lub wniosek o zabezpieczenie w takiej sprawie sąd przekaże sądowi, w którym toczy się sprawa o rozwód lub o separację. 
 
Jeżeli  sprawa  o  rozwód  lub o  separację  jest  w  toku,  nie  może  być  wszczęte  odrębne  postępowanie  dotyczące  władzy  rodzicielskiej  nad  wspólnymi 
małoletnimi dziećmi stron. W razie potrzeby orzeczenia o władzy rodzicielskiej, stosuje się przepisy o postępowaniu zabezpieczającym. 
 
W wyroku orzekającym rozwód sąd rozstrzyga o władzy rodzicielskiej nad wspólnym małoletnim dzieckiem oraz orzeka, w jakiej wysokości każdy z 
małżonków obowiązany jest do ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania dziecka. Sąd może powierzyć wykonywanie władzy jednemu z rodziców 
ograniczając władzę rodzicielską drugiego do określonych obowiązków i uprawnień w stosunku do osoby dziecka.  
 
Powództwo wzajemne o ustalenie ojcostwa jest niedopuszczalne.  

 

W czasie trwania procesu o ustalenie ojcostwa nie może być wszczęta odrębna sprawa o ustalenie ojcostwa.  

 

Strona pozwana w sprawie o ustalenie ojcostwa może jednak również żądać ustalenia ojcostwa.

 

 
15. 

ROZWÓD 

SEPARACJA 

Jeżeli  między  małżonkami  nastąpił  zupełny  i  trwały  rozkład  pożycia, 
każdy z małżonków może żądać, ażeby sąd rozwiązał małżeństwo przez 
rozwód.  

Jeżeli  między  małżonkami  nastąpił  zupełny  rozkład  pożycia,  każdy  z 
małżonków może żądać, ażeby sąd orzekł separację. 

Mimo  zupełnego  i  trwałego  rozkładu  pożycia  rozwód  lub  separacja  nie  są  dopuszczalne,  jeżeli  wskutek  miałoby  ucierpieć  dobro  wspólnych 
małoletnich dzieci małżonków albo jeżeli z innych względów orzeczenie rozwodu lub separacji byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.  
 
Rozwód nie jest również dopuszczalny, jeżeli żąda go małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia, chyba że drugi małżonek wyrazi zgodę na rozwód 
albo że odmowa jego zgody na rozwód jest w danych okolicznościach sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.  
Orzekając rozwód lub separację sąd orzeka także, czy i który z małżonków ponosi winę rozkładu pożycia.  
Jednakże na zgodne żądanie małżonków sąd zaniecha orzekania o  winie. W tym  wypadku następują skutki takie, jak gdyby żaden z  małżonków nie 
ponosił winy. 
 
Orzekając separację na podstawie zgodnego żądania małżonków, sąd nie orzeka o winie rozkładu pożycia. W tym wypadku następują skutki takie, jak 
gdyby żaden z małżonków nie ponosił winy. 
Jeżeli  orzeczenie  rozwodu  nie  jest  dopuszczalne,  a  żądanie  orzeczenia 
separacji jest uzasadnione, sąd orzeka separację. 

Jeżeli  jeden  z  małżonków  żąda  orzeczenia  separacji,  a  drugi  orzeczenia 
rozwodu i żądanie to jest uzasadnione, sąd orzeka rozwód. 

 

Orzeczenie separacji ma skutki takie jak rozwiązanie małżeństwa przez 
rozwód, chyba że ustawa stanowi inaczej. 
 
Małżonek pozostający w separacji nie może zawrzeć małżeństwa. 
 
Jeżeli  wymagają  tego  względy  słuszności,  małżonkowie  pozostający  w 
separacji obowiązani są do wzajemnej pomocy. 

W wyroku orzekającym rozwód lub separację sąd rozstrzyga o władzy rodzicielskiej nad wspólnym małoletnim dzieckiem obojga małżonków oraz 
orzeka, w jakiej wysokości każdy z małżonków obowiązany jest do ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania dziecka. Sąd może powierzyć 
wykonywanie władzy jednemu z rodziców ograniczając władzę rodzicielską drugiego do określonych obowiązków i uprawnień w stosunku do osoby 
dziecka. 

 
 
 
 

16. 

 

A) Jeżeli istnieją widoki na utrzymanie małżeństwa, sąd może skierować strony do mediacji. 

 

B) Jeżeli sąd nabierze przekonania, że istnieją widoki na utrzymanie pożycia małżeńskiego, zawiesza postępowanie. i może skierować strony 
do mediacji. Zawieszenie takie może nastąpić tylko raz w toku postępowania. Podjęcie postępowania następuje na wniosek jednej ze stron. 
 
C) W każdym stanie sprawy o rozwód lub separację sąd może skierować strony do mediacji w celu ugodowego załatwienia spornych kwestii 
dotyczących  zaspokojenia  potrzeb  rodziny,  alimentów,  sposobu  sprawowania  władzy  rodzicielskiej,  kontaktów  z  dziećmi  oraz  spraw 
majątkowych podlegających rozstrzygnięciu w wyroku orzekającym rozwód lub separację. 

 
17. 
 

a) postępowanie pojednawcze 
 
- było postępowaniem obligatoryjnym 
- prowadzone przez sędziego 
- co do zasady odbywało się jawnie 
- prowadzone wyłącznie przed właściwym postępowaniem 
 
Obowiązek  nakłaniania  stron  do  pojednania  jest  wyrazem  znaczenia,  jakie  ustawodawca  przywiązuje  do  trwałości  małżeństwa  i  dobra  dzieci 
wychowywanych  w  pełnej  rodzinie.  W  tym  celu  wyznacza  się  posiedzenie  pojednawcze,  a  przeprowadzenie  próby  pojednania  sąd  porucza 
wyznaczonemu przez siebie sędziemu 
 
Odpis pozwu w sprawie o rozwód doręcza się dopiero po stwierdzeniu, że do pojednania nie doszło 
 
O terminie posiedzenia pojednawczego zawiadamia się strony oraz ich pełnomocników. Niezależnie jednak od obecności pełnomocników na posiedzeniu 
niezbędne jest osobiste stawiennictwo stron, które tylko osobiście mogą składać oświadczenia 
 
Gdy jedna ze stron uporczywie (bez usprawiedliwienia) nie stawia się na posiedzenie pojednawcze, sędzia może stwierdzić, że próba pojednania nie dała 
wyniku. 
 
W razie pojednania stron postępowanie ulega umorzeniu. 

 

b) mediacja 
- mediacja jest dobrowolna. 
- mediację prowadzi się przed wszczęciem postępowania, a za zgodą stron także w toku sprawy. 
- mediatorem nie jest sędzia 
- postępowanie mediacyjne nie jest jawne. 
 
Mediację prowadzi się na podstawie umowy o mediację albo postanowienia sądu kierującego strony do mediacji 
 
Mediatorem może być osoba fizyczna mająca pełną zdolność do czynności prawnych, korzystająca w pełni z praw publicznych. Mediatorami mogą być 
także  kuratorzy  sądowi  oraz  osoby  wskazane  przez  rodzinne  ośrodki  diagnostyczno-konsultacyjne.  Jeżeli  strony  nie  uzgodniły  osoby  mediatora, 
wyznacza go sąd. 
 
Wszczęcie mediacji przez stronę następuje z chwilą doręczenia mediatorowi wniosku o przeprowadzenie mediacji, z dołączonym dowodem doręczenia 
jego odpisu drugiej stronie. 
 
Sąd aż do zamknięcia pierwszego posiedzenia wyznaczonego na rozprawę może skierować strony do mediacji. Po zamknięciu tego posiedzenia sąd może 
skierować strony do mediacji tylko na zgodny wniosek stron. Sąd może skierować strony do mediacji tylko raz w toku postępowania. 
 

Sąd  wyznacza  mediatora;  jednakże  strony  mogą  wybrać  innego  mediatora.  Na  zgodny  wniosek  stron  sąd  może  upoważnić  mediatora  do 
zapoznania się z aktami sprawy. 

 

Sąd wyznacza czas jej trwania na okres do miesiąca, chyba że strony zgodnie wniosły o wyznaczenie dłuższego terminu na przeprowadzenie 
mediacji. W trakcie mediacji termin na jej przeprowadzenie może być przedłużony na zgodny wniosek stron. 

 

Przewodniczący  wyznacza  rozprawę  po  upływie  tego  terminu,,  a  przed  jego  upływem,  jeżeli  choć  jedna  ze  stron  oświadczy,  że  nie  wyraża 
zgody na mediację. 

 
Po  zawarciu  ugody  mediator  niezwłocznie  składa  protokół  w  sądzie,  który  byłby  właściwy  do  rozpoznania  sprawy  według  właściwości  ogólnej  lub 
wyłącznej. W razie skierowania przez sąd sprawy do mediacji mediator składa protokół w sądzie rozpoznającym sprawę. 
 

Jeżeli zawarto ugodę przed mediatorem, sąd, na wniosek strony niezwłocznie przeprowadza postępowanie co do zatwierdzenia ugody zawartej 
przed mediatorem. 

 
Sąd odmawia nadania klauzuli wykonalności albo zatwierdzenia ugody zawartej przed mediatorem, w całości lub części, jeżeli ugoda jest sprzeczna z 
prawem lub zasadami współżycia społecznego albo zmierza do obejścia prawa, a także gdy jest niezrozumiała lub zawiera sprzeczności. 

 
Ugoda zawarta przed mediatorem ma po jej zatwierdzeniu przez sąd moc prawną ugody zawartej przed sądem.

 

 
18. 

Wyrok prawomocny ma skutek wobec osób trzecich.  
 
Nie  dotyczy  to  części  orzekającej  o  prawach  i  roszczeniach  majątkowych  poszukiwanych  łącznie  z  prawami  niemajątkowymi,  nie  odnosi  się  to  do 
rozstrzygnięcia  o  kosztach  utrzymania  i  wychowania  dziecka,  zawartego  w  wyroku  orzekającym  rozwód,  z  uwagi  na  zasadę  integralności  wyroku 
rozwodowego w tym zakresie. 
 
Wyrok rozwodowy może ponadto zawierać rozstrzygnięcie dotyczące sposobu korzystania ze wspólnego mieszkania, przyznania mieszkania jednemu z 
małżonków,  eksmisji,  a  nawet  podziału  majątku  dorobkowego  małżonków.  W  tym  zakresie  wyrok  ten  wywołuje  skutek  tylko  między  stronami 
postępowania. 
 
W  sprawach  o  zniesienie  wspólności  majątkowej  między  małżonkami  wyrok  ma  skutek  wobec  osób  trzecich,  postępowanie  to  toczy  się  w  trybie 
zwykłym. 
 
Zasada powagi rzeczy osądzonej odnosi się do wyroku orzekającego rozwód. Inaczej jest natomiast przy wyroku oddalającym powództwo o rozwód, nie 
stwarza on stanu materialnej prawomocności, albowiem stan faktyczny, jaki sąd uznaje za niewystarczającą podstawę do orzeczenia rozwodu, może ulec 
zmianie 

 
19. 

Skarga kasacyjna jest niedopuszczalna w sprawach: 
1) o rozwód, o separację, o alimenty, o czynsz najmu lub dzierżawy oraz o naruszenie posiadania, 
 
Niedopuszczalna jest skarga kasacyjna od wyroku ustalającego nieistnienie małżeństwa lub orzekającego unieważnienie małżeństwa, jeżeli choćby jedna 
ze stron po uprawomocnieniu się wyroku zawarła związek małżeński. 

 
20. 

Na  wniosek  osoby,  która  po  śmierci  jednego  z  małżonków  zamierza  wytoczyć  powództwo  o  unieważnienie  lub  ustalenie  małżeństwa,  sąd  rejonowy 
miejsca zamieszkania zmarłego ustanawia kuratora. Jeżeli zmarli obydwoje małżonkowie, ustanawia się dwóch kuratorów.  
 
Jeżeli powództwo o unieważnienie lub ustalenie małżeństwa wytacza prokurator, pozywa on oboje małżonków, a w wypadku śmierci jednego z nich - 
kuratora ustanowionego na miejsce zmarłego małżonka.  

 
W  sprawach  o  unieważnienie  albo o  ustalenie  istnienia  lub  nieistnienia  małżeństwa  odpis  pozwu  doręcza  się  prokuratorowi  i 
zawiadamia się go o terminach rozprawy.  
 
Jeżeli sprawa taka została wytoczona lub jest popierana przez prokuratora, nie stosuje się przepisów o zawieszeniu postępowania na 
zgodny wniosek stron lub z powodu niestawiennictwa obu stron.  

 
Postępowanie o unieważnienie małżeństwa w razie śmierci jednego z małżonków zawiesza się.  

 
Postępowanie  umarza  się,  jeżeli  zstępni  małżonka,  który  wytoczył  powództwo,  nie  zgłoszą  w  ciągu  sześciu  miesięcy  po  wydaniu 
postanowienia o zawieszeniu wniosku o podjęcie postępowania.  
 
W razie śmierci pozwanego  małżonka, a jeżeli pozwanymi byli oboje  małżonkowie,  w razie śmierci  jednego  z nich, postępowanie 
podejmuje  się  po  ustanowieniu  przez  sąd  orzekający  na  posiedzeniu  niejawnym  kuratora,  który  wstępuje  na  miejsce  zmarłego 
małżonka.  

 
W sprawach ze stosunków między rodzicami a dziećmi postępowanie umarza się w razie śmierci jednej ze stron, a jeżeli w charakterze tej samej strony 
występuje kilka osób, w razie śmierci wszystkich tych osób, z zastrzeżeniem następujących wyjątków. 

 
W  sprawie  o  ustalenie  ojcostwa  mężczyzny,  który  nie  jest  mężem  matki,  wytoczonej  przez  dziecko  albo  matkę,  jak  również  w 
sprawie wytoczonej przez dziecko bądź przeciwko mężowi jego matki o zaprzeczenie ojcostwa, bądź przeciwko mężczyźnie, który je 
uznał,  o  unieważnienie  uznania,  postępowanie  zawiesza  się w  razie  śmierci  tych  pozwanych  do  czasu  ustanowienia  przez  sąd 
orzekający kuratora, który wstępuje do sprawy na miejsce zmarłego. To samo stosuje się w sprawie o rozwiązanie przysposobienia w 
razie śmierci przysposabiającego.  
 
W  sprawie  o  zaprzeczenie  ojcostwa  lub o  unieważnienie  uznania  dziecka  postępowanie  umarza  się w  razie  śmierci  dziecka.  W 
sprawie o ustalenie ojcostwa postępowanie umarza się, jeżeli dziecko było pozwanym albo powodem i nie pozostawiło zstępnych.  
 
Postępowanie o ustalenie ojcostwa zawiesza się w razie śmierci dziecka będącego powodem, jeżeli dziecko pozostawiło zstępnych. 
Sąd  umorzy  postępowanie,  jeżeli  zstępni  powoda  nie  zgłoszą  w  ciągu  sześciu  miesięcy  po  wydaniu  postanowienia  o  zawieszeniu 
wniosku o podjęcie postępowania. 

 
21. 

I Przez sprawy z zakresu prawa pracy rozumie się sprawy:  

  roszczenia ze stosunku pracy lub z nim związane,  

  ustalenie istnienia stosunku pracy, jeżeli łączący strony stosunek prawny, wbrew zawartej między nimi umowie, ma cechy stosunku pracy,  
  roszczenia z innych stosunków prawnych, do których z mocy odrębnych przepisów stosuje się przepisy prawa pracy,  
  odszkodowania dochodzone od zakładu pracy na podstawie przepisów o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych.  
 

II  Przez  sprawy  z  zakresu  ubezpieczeń  społecznych  rozumie  się  sprawy,  w  których  wniesiono  odwołanie  od  decyzji  organów  rentowych, 
dotyczących:  

  ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia rodzinnego,  
  emerytur i rent,  
  innych świadczeń w sprawach należących do właściwości Zakładu Ubezpieczeń Społecznych,  
  odszkodowań  przysługujących  w  razie  wypadków  i  chorób  pozostających  w  związku  ze  służbą  wojskową  albo  służbą  w Policji lub  Służbie 

Więziennej.  

 

  sprawy wszczęte na skutek niewydania przez organ rentowy decyzji we właściwym terminie 
  sprawy, w których wniesiono odwołanie od orzeczenia wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o stopniu niepełnosprawności 
  sprawy o roszczenia ze stosunków prawnych między członkami otwartych funduszy emerytalnych a tymi funduszami lub ich organami.  

 
22. 

Zdolność  sądową  i  procesową  ma  także  pracodawca,  chociażby  nie  posiadał  osobowości  prawnej,  a w  sprawach  z  zakresu  ubezpieczeń  społecznych 
zdolność tę ma organ rentowy. 

 

W  sprawach  z  zakresu  prawa  pracy  i  ubezpieczeń  społecznych  organizacje  społeczne  a  także  inspektorzy  pracy,  mogą  powodować  wszczęcie 
postępowania na rzecz pracowników oraz ubezpieczonych.  

 

Pełnomocnikiem pracownika lub ubezpieczonego może być również przedstawiciel związku zawodowego lub inspektor pracy albo pracownik zakładu 
pracy, w którym mocodawca jest lub był zatrudniony a ubezpieczonego - także przedstawiciel organizacji zrzeszającej emerytów i rencistów. 
 
Pracownik to także  

 
osoba dochodząca od zakładu pracy odszkodowania lub ustalenia uprawnień do świadczeń na podstawie przepisów o świadczeniach z tytułu 
wypadków przy pracy i chorób zawodowych 
 
członek rolniczej spółdzielni produkcyjnej, osoba świadcząca pracę  na podstawie umowy  o pracę nakładczą  oraz  członkowie  jego rodziny i 
jego spadkobiercy, a także inne osoby, którym z mocy odrębnych przepisów przysługują roszczenia z zakresu prawa pracy, 

 
Stronami w sprawach z z zakresu ubezpieczeń społecznych są ubezpieczony, inna osoba, której praw i obowiązków dotyczy zaskarżona decyzja, organ 
rentowy i zainteresowany.  

 

Ubezpieczony to osoba ubiegająca się o:  

  świadczenie z ubezpieczeń społecznych lub z ubezpieczenia rodzinnego albo o emeryturę lub rentę,  
  ustalenie istnienia bądź nieistnienia obowiązku ubezpieczenia, jego zakresu lub wymiaru składki z tego tytułu,  
  świadczenia w sprawach należących do właściwości ZUS, 
  odszkodowanie  przysługujące  w  razie  wypadku  i  choroby  pozostającej  w  związku  ze  służbą  wojskową  albo  służbą  w Policji lub w  Służbie 

Więziennej.  

 

Przez organy rentowe rozumie się: właściwe do wydawania decyzji w sprawach z zakresu us: 

  jednostki organizacyjne ZUS właściwe do wydawania decyzji w sprawach świadczeń, 
  kolejowe jednostki organizacyjne,  
  wojskowe organy emerytalne 
  organy emerytalne resortów spraw wewnętrznych i sprawiedliwości,  
  inne organy wojskowe i organy resortów spraw wewnętrznych i sprawiedliwości, 
  Prezesa KRUS. 

 
Zainteresowanym jest ten,  czyje prawa lub obowiązki  zależą  od rozstrzygnięcia sprawy. Jeżeli osoba taka nie została  wezwana do udziału  w sprawie 
przed organem rentowym, sąd wezwie ją do udziału w postępowaniu bądź z urzędu, bądź na jej wniosek lub na wniosek jednej ze stron.  

 
23. 

W pierwszej instancji sąd w składzie jednego sędziego jako przewodniczącego i dwóch ławników rozpoznaje sprawy z zakresu prawa pracy oraz sprawy 
ze stosunków rodzinnych, z wyjątkiem spraw o alimenty. 
 
W  sprawach  o  prawo  do  świadczeń  powtarzających  się  wartość  przedmiotu  sporu  stanowi  suma  świadczeń  za  jeden  rok,  a  jeżeli  świadczenia  trwają 
krócej niż rok - za cały czas ich trwania. 
 
W  sprawach  o  roszczenia  pracowników  dotyczące  nawiązania,  istnienia  lub  rozwiązania  stosunku  pracy  wartość  przedmiotu  sporu  stanowi,  przy 
umowach na czas określony - suma wynagrodzenia za pracę za okres sporny, lecz nie więcej niż za rok, a przy umowach na czas nieokreślony - za okres 
jednego roku. 
 
Powództwo w sprawach z zakresu prawa pracy może być wytoczone bądź przed sąd właściwości ogólnej pozwanego, bądź przed sąd, w którego okręgu 
praca jest, była lub miała być wykonywana, bądź też przed sąd, w którego okręgu znajduje się zakład pracy.  
 

Do właściwości sądów rejonowych bez względu na wartość przedmiotu sporu, należą sprawy z zakresu prawa pracy  

  ustalenie istnienia stosunku pracy 
  uznanie bezskuteczności wypowiedzenia stosunku pracy 
  przywrócenie  do  pracy  i  przywrócenie  poprzednich  warunków  pracy  lub  płacy  i  łącznie  z  nimi  dochodzone  odszkodowanie  w  przypadku 

nieuzasadnionego lub naruszającego przepisy wypowiedzenia oraz rozwiązania stosunku pracy 

  sprawy dotyczące kar porządkowych i świadectwa pracy  

 
W sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych właściwy do rozpoznania sprawy jest sąd, w którego okręgu ma miejsce zamieszkania strona odwołująca 
się od decyzji wydanej przez organ rentowy, chyba że przepis odrębny stanowi inaczej. 
 
W  sprawach,  w  których  nie  można  określić  właściwości  sądu  według  przepisów  poprzedzających,  jak  również  w  sprawach,  w  których  ubezpieczony 
zamieszkały na terytorium RP otrzymuje świadczenie wypłacane przez wyznaczoną przez Prezesa ZUS jednostkę organizacyjną tego Zakładu, właściwy 
jest sąd, w którego okręgu ma siedzibę organ rentowy. 
 
Sąd właściwy może na zgodny wniosek stron przekazać sprawę do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu rozpoznającemu sprawy z zakresu prawa 
pracy  lub  ubezpieczeń  społecznych,  jeżeli  przemawiają  za  tym  względy  celowości.  Postanowienie  w  tym  przedmiocie  może  zapaść  na  posiedzeniu 
niejawnym. Sąd, któremu sprawa została przekazana, jest związany postanowieniem sądu przekazującego.  

 

Do  właściwości  sądów  okręgowych  należą  sprawy  z  zakresu  ubezpieczeń  społecznych,  z  wyjątkiem  spraw,  dla  których  zastrzeżona  jest  właściwość 
sądów rejonowych. 
 
Do właściwości sądów rejonowych należą sprawy:  

  porodowy, macierzyński, opiekuńczy, rodzinny oraz dodatki do zasiłku rodzinnego, chorobowy, wyrównawczy, pogrzebowy, 
  świadczenie z tytułu funduszu alimentacyjnego. 
  świadczenie rehabilitacyjne,  
  ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności, 
  odszkodowanie  z  tytułu  wypadku  przy  pracy  w  gospodarstwie  rolnym,  wypadku  w  drodze  do  pracy  lub z  pracy,  wypadku  przy  pracy  lub 

choroby  zawodowej,  wypadku  lub  choroby  zawodowej  pozostającej  w  związku  z  czynną  służbą  wojskową  albo  służbą  w  Policji,  Agencji 
Bezpieczeństwa  Wewnętrznego,  Agencji  Wywiadu,  Straży  Granicznej,  Biurze  Ochrony  Rządu,  Służbie  Więziennej,  Państwowej  Straży 
Pożarnej i Służbie Celnej, 

 
24. 

Niniejsze reguły obowiązują wówczas, gdy powodem jest pracownik 
Przed zmianą z 2 III 2006 pracownik był zwolniony z kosztów sądowych 
W sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych pobiera się jedynie 30 zł od wymienionych poniżej czynności procesowych. 
 
Pracownik: 
- uiszcza opłatę podstawową (30 zł) od apelacji, zażalenia, skargi kasacyjnej i skargi o stwierdzenia niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, 
- dochodząc roszczenia, którego wartość przedmiotu sporu przewyższa 50 tys. zł, uiszcza opłatę stosunkową (5% tej wartości, jednak nie mniej niż 30 zł i 
nie więcej niż 100 tys. zł) od pozwu oraz wszystkich pism procesowych wnoszonych w toku postępowania. 

 

Pracodawca 

 

1. Jeśli wartość przedmiotu sporu nie przewyższa kwoty 50 tys. zł pracodawca, występując w charakterze strony powodowej, ma obowiązek uiszczenia 
opłaty stosunkowej za każde wnoszone do sądu pracy pismo, które takiej opłacie podlega. 
 
Wysokość takiej opłaty wynosi 5% tej wartości, jednak nie mniej niż 30 zł i nie więcej niż 100 tys. zł. Powyższa zasada nie dotyczy apelacji, zażalenia, 
skargi  kasacyjnej  oraz  skargi  o  stwierdzenie  niezgodności  z  prawem  prawomocnego  orzeczenia.  W  przypadku  takich  pism  należy  wnieść  opłatę 
podstawową w wysokości 30 zł. 
 
2.  Przy  wartości  przedmiotu  sporu  przewyższającej  kwotę  50  tys.  zł  za  każde  wnoszone  do  sądu  i  podlegające  opłacie  pismo  pracodawca  jest 
zobowiązany uiścić opłatę stosunkową w wysokości 5% tej wartości, nie mniej jednak niż 30 zł i nie więcej niż 100 tys. zł. Dotyczy to również apelacji, 
zażalenia, skargi kasacyjnej oraz skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. 

 
25. 

W  sprawach  z  zakresu  prawa  pracy  i  ubezpieczeń  społecznych  organizacje  społeczne  a  także  inspektorzy  pracy,  mogą  powodować  wszczęcie 
postępowania na rzecz pracowników oraz ubezpieczonych.  

 

Pełnomocnikiem pracownika lub ubezpieczonego może być również przedstawiciel związku zawodowego lub inspektor pracy albo pracownik zakładu 
pracy, w którym mocodawca jest lub był zatrudniony, a ubezpieczonego - także przedstawiciel organizacji zrzeszającej emerytów i rencistów. 
 
Do odbioru należności zasądzonych na rzecz pracownika lub ubezpieczonego jest wymagane pełnomocnictwo szczególne, udzielone po powstaniu tytułu 
egzekucyjnego.  
 
Pracownik lub ubezpieczony działający bez adwokata lub radcy prawnego może zgłosić w sądzie właściwym ustnie do protokołu powództwo oraz treść 
środków odwoławczych i innych pism procesowych. 

 

W razie podjęcia czynności wyjaśniających lub zarządzenia osobistego stawiennictwa na rozprawę, strona pozwana powinna być reprezentowana przez 
osobę obeznaną ze stanem faktycznym sprawy i uprawnioną do zawarcia ugody.  

 
26. 

 
1) postępowanie może wszcząć organizacja społeczna i powiatowy inspektor pracy 
 
2) zwolnienie w pewnym zakresie z kosztów sądowych 
 
3)  odrzucenie  pozwu  nie  może  nastąpić  z  powodu  niedopuszczalności  drogi  sądowej,  gdy  do  rozpoznania  sprawy  właściwy  jest  inny  organ.  W  t ym 
wypadku sąd przekaże mu sprawę 
 
4) Szerszy zakres podmiotowy pełnomocnictwa procesowego 
 
5) możliwość zgłoszenia do protokołu treści środków odwoławczych i innych pism procesowych. 
 
6) wstępne badanie i czynności wyjaśniające 
 
7) ograniczenie czynności dyspozytywnych strony (cofnięcie pozwu, zawarcie ugody etc.) 
 
8) w postępowaniu wszczętym z powództwa pracownika  
 
9) tylko w sprawach w których powodem jest pracownik  

 
stosuje  się  przepisy  zobowiązujące  sąd  do  wyznaczenia  terminu  rozprawy  w  ciągu  2  tygodni  od  wniesienia  pozwu  lub  odwołania  albo  od  daty 
zakończenia czynności wyjaśniających 

 

sąd może wzywać osoby biorące udział w postępowaniu z pominięciem sposobów przewidzianych przez przepisy ogólne, jeżeli jest to niezbędne do 
przyspieszenia postępowania 
 
wezwania do udziału w sprawie w charakterze pozwanego sąd może dokonać z urzędu 

 

nie stosuje się przepisów ograniczających dopuszczalność dowodu ze świadków i z przesłuchania stron. 
 

10) Jeżeli pracownik dokonał wyboru jednego z przysługujących mu alternatywnie roszczeń, a zgłoszone roszczenie okaże się nieuzasadnione, sąd może 
z urzędu uwzględnić inne roszczenie alternatywne. 
 
11) rygor natychmiastowej wykonalności z urzędu 
 
12) sąd drugiej instancji uchylając wyrok i poprzedzającą go decyzję organu rentowego może sprawę przekazać do ponownego rozpoznania bezpośrednio 
organowi rentowemu. 

 
27. 

 
Sąd  jest  związany  uznaniem  powództwa,  chyba  że  uznanie  jest  sprzeczne  z  prawem  lub  zasadami  współżycia  społecznego  albo  zmierza  do  obejścia 
prawa. 
 
Uznanie powództwa jest aktem dyspozycyjności pozwanego, który nie tylko uznaje samo żądanie powoda, ale i to, że uzasadniają je przytoczone przez 
powoda okoliczności faktyczne i godzi się na wydanie wyroku uwzględniającego to żądanie 
 
Skutkiem uznania powództwa jest:  
1) pominięcie postępowania dowodowego w zakresie okoliczności objętych uznaniem,  
2) wydanie wyroku uwzględniającego powództwo w zakresie objętym jego uznaniem,  
3) zaopatrzenie wyroku rygorem natychmiastowej wykonalności (art. 333 § 1 pkt 2), jeżeli wyrok będzie zasądzał roszczenie,  
4) zwrot kosztów procesu pozwanemu w wypadku, gdy uznanie zostało dokonane przy pierwszej czynności procesowej, a pozwany nie dał powodu do 
wytoczenia powództwa (art. 101). 
 
Sąd  uzna  zawarcie  ugody,  cofnięcie  pozwu,  sprzeciwu  lub  środka  odwoławczego  oraz  zrzeczenie  się lub  ograniczenie  roszczenia  za  niedopuszczalne 
także wówczas, gdyby czynność ta naruszała słuszny interes pracownika lub ubezpieczonego.  
 

28. 

 
Odrzucenie  pozwu  nie  może  nastąpić  z  powodu  niedopuszczalności  drogi  sądowej,  gdy  do  rozpoznania  sprawy  właściwy  jest  inny  organ.  W  tym 
wypadku sąd przekaże mu sprawę. Postanowienie sądu o przekazaniu sprawy może zapaść na posiedzeniu niejawnym. Jeżeli jednak organ ten uprzednio 
uznał się za niewłaściwy, sąd rozpozna sprawę. 
 
Do odbioru należności zasądzonych na rzecz pracownika lub ubezpieczonego jest wymagane pełnomocnictwo szczególne, udzielone po powstaniu tytułu 
egzekucyjnego. 
 
Wstępne badanie i czynności wyjaśniające 
 

Termin  rozprawy  powinien  być  wyznaczony  tak,  aby  od  daty  zakończenia  czynności  wyjaśniających,  a  jeżeli  nie  podjęto  tych  czynności  -  od  daty 
wniesienia pozwu lub odwołania, do rozprawy nie upłynęło więcej niż dwa tygodnie, chyba że zachodzą nie dające się usunąć przeszkody. 
 
W razie stwierdzenia w toku rozpoznawania sprawy poważnego uchybienia przepisom prawa przez zakład pracy lub organ rentowy, sąd zwraca na nie 
uwagę właściwemu organowi, a w razie potrzeby zawiadamia o tym prokuratora. 

 
29. 

Niezwłocznie po wniesieniu sprawy przewodniczący lub wyznaczony przez niego sędzia dokonuje jej wstępnego badania.  
 

Wstępne  badanie  sprawy  polega  na  ustaleniu,  czy  pismo  wszczynające  postępowanie  sądowe  spełnia  niezbędne  wymagania, 
pozwalające nadać mu dalszy bieg, oraz na podjęciu czynności umożliwiających rozstrzygnięcie sprawy na pierwszym posiedzeniu.  

 

Po wstępnym badaniu sprawy przewodniczący wzywa do usunięcia braków formalnych pisma tylko wówczas, gdy braki te nie dadzą 
się usunąć w toku czynności wyjaśniających.  
 
Jeżeli  w  toku  wstępnego  badania  sprawy  z  zakresu  ubezpieczeń  społecznych  okaże  się,  że  występują  istotne  braki  w  materiale,  a 
przeprowadzenie  jego  uzupełnienia  w  postępowaniu  sądowym  byłoby  połączone  ze  znacznymi  trudnościami,  przewodniczący  lub 
wyznaczony  przez  niego  sędzia  może  zwrócić  organowi  rentowemu  akta  sprawy  w  celu  uzupełnienia  materiału  sprawy.  To  samo 
dotyczy wypadku, w którym decyzja organu rentowego nie zawiera: 

1) podstawy prawnej i faktycznej, 
2) wskazania sposobu wyliczenia świadczenia, 
3) stosownego pouczenia o skutkach prawnych decyzji i trybie jej zaskarżenia. 

 
Sąd  podejmie  czynności  wyjaśniające,  jeżeli  przemawiają  za  tym  wyniki  wstępnego  badania  sprawy,  a  także  gdy  sprawa  nie  była  przedmiotem 
postępowania  przed  komisją  pojednawczą,  chyba  że  czynności  te  nie  przyspieszą  postępowania  lub  są  oczywiście  niecelowe  z  innych  przyczyn. 
Czynności wyjaśniające mają na celu:  
 

  usunięcie braków formalnych pism procesowych, w tym w szczególności dokładniejsze określenie zgłoszonych żądań,  
  w sprawach z zakresu prawa pracy - wyjaśnienie stanowisk stron oraz skłonienie ich do pojednania i zawarcia ugody,  
  ustalenie, jakie z istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności są sporne między stronami oraz czy i jakie dowody należy przeprowadzić w 

celu ich wyjaśnienia,  

  wyjaśnienie innych okoliczności, mających znaczenie dla prawidłowego i szybkiego rozstrzygnięcia sprawy.  

 

Czynności wyjaśniające przeprowadza się bez udziału ławników.  
 
Postanowienie określające środki dowodowe i fakty podlegające stwierdzeniu może zapaść na posiedzeniu niejawnym.  

 
30. 

 
W sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych niedopuszczalne jest zawarcie ugody. Przepis chroni w ten sposób ubezpieczonego. 
 
Ugoda w sprawach z zakresu prawa pracy: 
 
a) pozasądowa  
w oparciu o przepisy Kodeksu cywilnego 

 

b) postępowanie pojednawcze – przed wytoczeniem powództwa 
Sprawy  cywilne,  których  charakter  na  to  zezwala,  mogą  być  uregulowane  drogą  ugody  zawartej  przed  wniesieniem  pozwu.  Sąd  uzna  ugodę za 
niedopuszczalną, jeżeli jej treść jest niezgodna z prawem lub zasadami współżycia społecznego albo zmierza do obejścia prawa. 
 

O zawezwanie do próby ugodowej - bez względu na właściwość rzeczową - można zwrócić się do sądu rejonowego ogólnie właściwego dla 
przeciwnika. W wezwaniu należy oznaczyć zwięźle sprawę.  

 

Z  posiedzenia  spisuje  się  protokół,  a  jeżeli  doszło  do  ugody,  osnowę  jej  wciąga  się  do  protokołu.  Strony  podpisują  ugodę;  niemożność 
podpisania ugody sąd stwierdza w protokole.  

 

Jeżeli  wzywający  nie  stawi  się  na  posiedzenie,  sąd  na  żądanie  przeciwnika  włoży  na  niego  obowiązek  zwrotu  kosztów  wywołanych  próbą 
ugodową.  
 
Jeżeli  przeciwnik  bez  usprawiedliwienia  nie  stawi  się  na  posiedzenie,  sąd  na  żądanie  wzywającego,  który  wniósł  następnie  w  tej  sprawie 
pozew, uwzględni koszty wywołane próbą ugodową w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie.  

 
c) mediacja 
d) ugoda sądowa – po wytoczeniu powództwa 
w  toku  procesu  sąd  i  przewodniczący  w  każdym  stanie  postępowania,  zwłaszcza  na  posiedzeniu  wyjaśniającym  powinien  dążyć  do  ugodowego 
załatwienia  sprawy.  Sąd  uzna  zawarcie  ugody  za  niedopuszczalne  gdy  okoliczności  sprawy  wskazują,  że  jest  sprzeczna  z  prawem  lub  zasadami 
współżycia społecznego albo zmierza do obejścia prawa oraz gdyby naruszała słuszny interes pracownika. 
 
Ugoda zawarta przed sądem jest tytułem egzekucyjnym  

 
31. 

 
Zasądzając  należność  pracownika  w  sprawach  z  zakresu  prawa  pracy,  sąd  z  urzędu  nada  wyrokowi  przy  jego  wydaniu  rygor  natychmiastowej 
wykonalności w części nie przekraczającej pełnego jednomiesięcznego wynagrodzenia pracownika. 
 
Nie  jest  możliwe  uzależnienie  nadania  rygoru  od  złożenia  zabezpieczenia,  nawet  wówczas,  gdyby  wskutek  wykonania  wyroku  mogła  wyniknąć  dla 
pozwanego zakładu pracy niepowetowana szkoda. 
 
Dopuszczalne  jest  nadanie  rygoru  natychmiastowej  wykonalności  także  w  stosunku  do  zakładów  pracy  stanowiących  jednostki  organizacyjne  Skarbu 
Państwa 
 
Wyrok sądu pierwszej instancji zasądzający świadczenia na rzecz pracownika lub członków jego rodziny, w stosunku do którego sąd drugiej instancji 
oddalił apelację zakładu pracy, podlega natychmiastowemu wykonaniu także w części, w której sąd nie nadał mu rygoru natychmiastowej wykonalności 
na podstawie przepisów omówionych powyżej. 
 
Przepis ten stosuje się również do wyroków sądu drugiej instancji zasądzających świadczenia na rzecz pracownika lub członków jego rodziny.  
 
Sąd drugiej instancji nadaje z urzędu wyrokowi, o którym mowa klauzulę wykonalności w dniu ogłoszenia wyroku i wyrok zaopatrzony klauzulą wydaje 
uprawnionemu.  

 

Uznając  wypowiedzenie  umowy  o  pracę za  bezskuteczne,  sąd  na  wniosek  pracownika  może  w  wyroku  nałożyć  na  zakład  pracy  obowiązek  dalszego 
zatrudnienia pracownika do czasu prawomocnego rozpoznania sprawy. 

 
32. 

Skarga  kasacyjna  jest niedopuszczalna  w sprawach o prawa  majątkowe,  w których  wartość przedmiotu zaskarżenia  jest niższa niż pięćdziesiąt tysięcy 
złotych, w sprawach gospodarczych - niższa niż siedemdziesiąt pięć tysięcy złotych, a w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych - 
niższa niż dziesięć tysięcy złotych 
 
Skarga kasacyjna jest niedopuszczalna  w sprawach  dotyczących kar porządkowych, świadectwa pracy i roszczeń z tym związanych oraz o deputaty lub 
ich ekwiwalent, 
 
Pracownik lub ubezpieczony działający bez adwokata lub radcy prawnego nie może zgłosić w sądzie właściwym ustnie do protokołu powództwo oraz 
treść środków odwoławczych i innych pism procesowych. 
 
Do  skargi  kasacyjnej i  do  postępowania  przed  Sądem  Najwyższym,  wywołanego  jej  wniesieniem  nie  stosuje  się  przepisów  o  wstępnym  badaniu, 
czynnościach wyjaśniających, osobie obeznanej ze stanem faktycznym i o odpowiednim wyznaczeniu rozprawy. 
 
W sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych skarga kasacyjna przysługuje niezależnie od wartości przedmiotu zaskarżenia w sprawach o przyznanie 
i o wstrzymanie emerytury lub renty oraz o objęcie obowiązkiem ubezpieczenia społecznego. 

 
33. 

Domniemywa się, że ten, kto rzeczą faktycznie włada, jest posiadaczem samoistnym.  
Domniemywa się ciągłość posiadania. Niemożność posiadania wywołana przez przeszkodę przemijającą nie przerywa posiadania.  
Domniemywa się, że posiadanie jest zgodne ze stanem prawnym. Domniemanie to dotyczy również posiadania przez poprzedniego posiadacza.  
 
Przeciwko  temu,  kto  samowolnie  naruszył  posiadanie,  jak  również  przeciwko  temu,  na  czyją  korzyść  naruszenie  nastąpiło,  przysługuje  posiadaczowi 
roszczenie  o  przywrócenie  stanu  poprzedniego  i o  zaniechanie  naruszeń.  Roszczenie  to  nie  jest  zależne  od  dobrej  wiary  posiadacza  ani  od  zgodności 
posiadania  ze  stanem  prawnym,  chyba  że  prawomocne  orzeczenie  sądu  lub  innego  powołanego  do  rozpoznawania  spraw  tego  rodzaju  organu 
państwowego stwierdziło, że stan posiadania powstały na skutek naruszenia jest zgodny z prawem. Roszczenie wygasa, jeżeli nie będzie dochodzone w 
ciągu roku od chwili naruszenia.  
 
Uprawniony do wystąpienia z roszczeniem o ochronę posiadania jest tylko posiadacz (samoistny lub zależny). 
 
W sprawach o  naruszenie posiadania sąd bada jedynie ostatni stan posiadania  i fakt jego naruszenia, nie rozpoznając samego prawa ani dobrej  wiary 
pozwanego. 
 
W sprawach o naruszenie posiadania powództwo wzajemne nie jest dopuszczalne.  
 
Sprawy o naruszenie posiadania należą - bez względu na wartość przedmiotu sporu - do właściwości sądów rejonowych 
 
sprawy o naruszenie posiadania nieruchomości położonej w Polsce należą do wyłącznej jurysdykcji krajowej, w żadnym natomiast wypadku sąd  polski 
nie jest właściwy, jeżeli nieruchomość jest położona za granicą. 
 
W sprawach o naruszenie posiadania nie przysługuje kasacja 
 
Motywem  tych  ograniczeń  jest  dążenie  do  szybkiego  i  skutecznego  zlikwidowania  sporu  przez  stwierdzenie,  czy  doszło  do  samowolnego  naruszenia 
posiadania oraz orzeczenie o sankcji tego naruszenia 
 

Ostatni  stan  posiadania  w  rozumieniu  komentowanego  przepisu,  to  podlegający  ochronie  stan  posiadania  istniejący  w  chwili  naruszenia;  nie  ma 
znaczenia fakt, czy posiadanie jest zgodne ze stanem prawnym i czy jest wykonywane w dobrej wierze 
 
Samowolne  naruszenie  posiadania  polega  na  wkroczeniu  -  mimo  braku  uprawnienia  -  w  sferę  cudzego  władztwa.  Bezprawność  (brak  uprawnienia, 
upoważnienia) musi mieć charakter obiektywny, niezależny od dobrej czy złej woli naruszyciela. Wyłącza ją zgoda posiadacza 
 
Roszczenie  o  ochronę  posiadania  dochodzone  w  ramach  komentowanego  przepisu  jest  uzależnione  od  sposobu  naruszenia  i  polega  albo  na  żądaniu 
przywrócenia stanu poprzedniego (w wypadku wyzucia z posiadania), albo na żądaniu zakazu dalszych naruszeń (w wypadku zakłócenia posiadania). 
 
Sąd  nie  bada  dobrej  lub  złej  wiary  pozwanego,  chyba  że  może  się  to  przyczynić  do  oceny  roszczenia  powoda  pod  kątem  zgodności  z  zasadami 
współżycia społecznego 

 
34. 

Stosuje się w sprawach ze stosunków cywilnych między przedsiębiorcami, w zakresie prowadzonej przez nie działalności gospodarczej. 
 
Sprawami gospodarczymi, w rozumieniu niniejszego działu, są także sprawy: 

  ze stosunku spółki, 
  przeciwko  przedsiębiorcom o  zaniechanie  naruszania  środowiska  i  przywrócenie  do  stanu  poprzedniego  lub  naprawienie  szkody  z  tym 

związanej oraz zakazanie lub ograniczenie działalności zagrażającej środowisku, 

  należące do  właściwości sądów na podstawie przepisów o  ochronie  konkurencji, Prawa energetycznego, Prawa telekomunikacyjnego, Prawa 

pocztowego oraz przepisów o transporcie kolejowym, 

  przeciwko przedsiębiorcom o uznanie postanowień umownych za niedozwolone.  

 
Przedsiębiorcami są w szczególności podmioty określone w przepisach o działalności gospodarczej, w przepisach o działalności gospodarczej z udziałem 
podmiotów  zagranicznych  oraz o  zasadach  prowadzenia  na  terytorium  PRL  działalności  gospodarczej  w  zakresie  drobnej  wytwórczości  przez 
zagraniczne osoby prawne i fizyczne, a także banki. 
 
Przepisów niniejszego działu nie stosuje się w sprawach, w których przynajmniej jedną ze stron jest: 

  osoba  fizyczna  prowadząca  osobiście,  nie  wymagającą  zgłoszenia  do  KRS,  działalność  gospodarczą,  z  której  zarobek  stanowi  dodatkowe 

źródło dochodu, 

  indywidualny rolnik w zakresie prowadzonej przez niego działalności 

 
W  postępowaniu  przed  sądem  gospodarczym  zdolność  sądową  mają  także  przedsiębiorcy  będący  jednostkami  organizacyjnymi,  nie  mającymi 
osobowości prawnej, utworzonymi zgodnie z przepisami prawa, jeżeli ich przedmiot działania obejmuje prowadzenie działalności gospodarczej. 

 
35. 

 
1) Powództwo wytacza się przed sąd pierwszej instancji, w którego okręgu pozwany ma miejsce zamieszkania.  
 

Jeżeli pozwany nie ma miejsca zamieszkania w Polsce, ogólną właściwość oznacza się według miejsca jego pobytu w Polsce, a gdy nie jest ono 
znane lub nie leży w Polsce - według ostatniego miejsca zamieszkania pozwanego w Polsce.  

 

Powództwo przeciwko Skarbowi Państwa wytacza się według siedziby państwowej jednostki organizacyjnej, z której działalnością  wiąże się 
dochodzone roszczenie.  
 
Powództwo przeciwko osobie prawnej lub innemu podmiotowi nie będącemu osobą fizyczną wytacza się według miejsca ich siedziby.  

 
2) Powództwo o roszczenie majątkowe przeciwko przedsiębiorcy można wytoczyć przed sąd, w którego okręgu znajduje się zakład główny lub oddział, 
jeżeli roszczenie pozostaje w związku z działalnością tego zakładu lub oddziału. 
 
Powództwo  o  ustalenie  istnienia  umowy,  o  jej  wykonanie,  rozwiązanie  lub  unieważnienie,  jako  też  o  odszkodowanie  z  powodu  niewykonania  lub 
nienależytego  wykonania  umowy  wytoczyć  można  przed  sąd  miejsca  jej  wykonania.  W  razie  wątpliwości  miejsce  wykonania  umowy  powinno  być 
stwierdzone dokumentem.  
 

 
Również w sprawach o zawarcie umowy, ustalenie jej treści oraz o zmianę umowy. 

 
3) Powództwo ze stosunku członkostwa spółdzielni, spółki lub stowarzyszenia wytacza się wyłącznie według miejsca ich siedziby. 

 

4) Sprawy gospodarcze,  w tym rozpoznawane  w postępowaniu nakazowym  i upominawczym,  należą  do  właściwości sądów  okręgowych, z  wyjątkiem 
spraw, dla których zastrzeżona jest właściwość sądów rejonowych lub sądu antymonopolowego.  
 
Do właściwości sądów rejonowych należą sprawy: 

  w  których  wartość  przedmiotu  sporu  nie  przekracza  stu  tysięcy  złotych,  w  tym  sprawy  rozpoznawane  w  postępowaniu  nakazowym  i 

upominawczym, 

  inne przekazane tym sądom przez odrębne przepisy. 

 

36. 

W toku sprawy strona reprezentowana przez adwokata, radcę prawnego lub rzecznika patentowego jest obowiązana doręczyć odpisy pism procesowych z 
załącznikami  bezpośrednio  stronie  przeciwnej.  Do  pisma  procesowego  wniesionego  do  sądu  strona  dołącza  dowód  doręczenia  drugiej  stronie  odpisu 

pisma  albo  dowód  wysłania  go  listem  poleconym.  Pisma,  do  których  nie  dołączono  dowodu  doręczenia  albo  dowodu  wysłania  listem  poleconym, 
podlegają zwrotowi bez wzywania do usunięcia tego braku. 
 
W  pozwie  powód  jest  obowiązany  podać  wszystkie  twierdzenia  oraz  dowody  na  ich  poparcie  pod  rygorem  utraty  prawa  powoływania  ich  w  toku 
postępowania, chyba że wykaże, iż ich powołanie w pozwie nie było możliwe albo że potrzeba powołania wynikła później.  
 

Powód  powinien  dołączyć  do  pozwu  odpis  reklamacji  lub  wezwania  do  dobrowolnego  spełnienia  żądania  i  oświadczenia  co  do  stanowiska 
pozwanego w tym przedmiocie oraz informację lub odpisy pism świadczących o próbie wyjaśnienia spornych kwestii w drodze rokowań.  

 
Sąd  może  uznać  za  niedopuszczalne  cofnięcie  pozwu,  zrzeczenie  się lub  ograniczenie  roszczenia  tylko  wtedy,  gdy  okoliczności  sprawy  wskazują,  że 
wymienione czynności są wynikiem niedozwolonych praktyk monopolistycznych lub ograniczających samodzielność przedsiębiorców, albo gdy wymaga 
tego ochrona produkcji należytej jakości. 

 
 Sąd  uzna  ugodę  zawartą  przez  strony  za  niedopuszczalną  tylko  wtedy,  gdy  jej  treść  jest  niezgodna  z  prawem  lub  sprzeczna  z  zasadami 
współżycia społecznego albo zmierza do obejścia prawa, a także wtedy, gdy wymaga tego ochrona środowiska lub ochrona produkcji należytej 
jakości. 

 
W  sprawach,  w  których  sąd  nie  wydał  nakazu  zapłaty  w  postępowaniu  nakazowym  lub  upominawczym,  pozwany  jest  obowiązany  do  wniesienia 
odpowiedzi na pozew w terminie dwutygodniowym od otrzymania pozwu. 
 

W  odpowiedzi  na  pozew  pozwany  jest  obowiązany  podać  wszystkie  twierdzenia,  zarzuty  oraz  dowody  na  ich  poparcie  pod  rygorem  utraty 
prawa powoływania ich w toku postępowania, chyba że wykaże, iż ich powołanie w odpowiedzi na pozew nie było możliwe, albo że potrzeba 
powołania wynikła później. 

 
37. 

1) Pełnomocnikiem może być adwokat lub radca prawny, a w sprawach własności przemysłowej także rzecznik patentowy, a ponadto osoba sprawująca 
zarząd majątkiem lub interesami strony oraz osoba pozostająca ze stroną  w stałym stosunku zlecenia, jeżeli przedmiot sprawy  wchodzi  w zakres tego 
zlecenia,  współuczestnik  sporu,  jak  również  rodzice,  małżonek,  rodzeństwo  lub  zstępni  strony  oraz  osoby  pozostające  ze  stroną  w  stosunku 
przysposobienia. 
 
Pełnomocnikiem osoby prawnej lub przedsiębiorcy, w tym nie posiadającego osobowości prawnej, może być również pracownik tej jednostki albo jej 
organu nadrzędnego. Osoba prawna prowadząca, na podstawie odrębnych przepisów, obsługę prawną przedsiębiorcy, osoby prawnej lub innej jednostki 
organizacyjnej może udzielić pełnomocnictwa procesowego - w imieniu podmiotu, którego obsługę prawną prowadzi - adwokatowi lub radcy prawnemu, 
jeżeli została do tego upoważniona przez ten podmiot. 
 

W  sprawach  związanych  z  ochroną  praw  konsumentów  pełnomocnikiem  może  być  przedstawiciel  organizacji,  do  której  zadań  statutowych 
należy ochrona konsumentów. 

 

W sprawach związanych z ochroną własności przemysłowej pełnomocnikiem twórcy projektu wynalazczego może być również przedstawiciel 
organizacji,  do  której  zadań  statutowych  należą  sprawy  popierania  własności  przemysłowej  i  udzielania  pomocy  twórcom  projektów 
wynalazczych. 

 
Pełnomocnikiem  zagranicznego  przedsiębiorcy  może  być  również  pełnomocnik  ustanowiony  do  reprezentowania  tego  przedsiębiorcy  wobec  polskich 
organów administracji publicznej, na podstawie przepisów o zasadach prowadzenia na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej działalności gospodarczej w 
zakresie drobnej wytwórczości przez zagraniczne osoby prawne i fizyczne, a także banki. 
 
2)  Organizacje  przedsiębiorców,  za  zgodą  zrzeszonego  w  nich  przedsiębiorcy,  mogą  wziąć  udział  w  toczącym  się  postępowaniu,  w  którym 
przedsiębiorca ten występuje w charakterze strony. 
 
Podmioty podmiotom, które nie  uczestniczą  w sprawie, mogą  mieć uprawnienie  do przedstawiania  sądowi istotnego  dla sprawy poglądu. Na  wniosek 
podmiotu uprawnionego sąd może zezwolić, aby pogląd został przedstawiony także ustnie na rozprawie. 

 
Na wniosek podmiotu uprawnionego sąd udostępnia akta sprawy w zakresie niezbędnym do przedstawienia poglądu. 

 
38. Modyfikacje zasad naczelnych 

1) zasada prawdy materialnej, zasada ustności 
W  pozwie  powód  jest  obowiązany  podać  wszystkie  twierdzenia  oraz  dowody  na  ich  poparcie  pod  rygorem  utraty  prawa  powoływania  ich  w  toku 
postępowania, chyba że wykaże, iż ich powołanie w pozwie nie było możliwe albo że potrzeba powołania wynikła później.  
 
W  odpowiedzi  na  pozew  pozwany  jest  obowiązany  podać  wszystkie  twierdzenia,  zarzuty  oraz  dowody  na  ich  poparcie  pod  rygorem  utraty  prawa 
powoływania  ich  w  toku  postępowania,  chyba  że  wykaże,  iż  ich  powołanie  w  odpowiedzi  na  pozew  nie  było  możliwe,  albo  że  potrzeba  powołania 
wynikła później.  
 
Po  upływie  dwóch  lat  od  uprawomocnienia  się  wyroku  nie  można  żądać  wznowienia  postępowania,  chyba  że  strona  była  pozbawiona  możliwości 
działania lub nie była należycie reprezentowana. 
 
2) zasada dyspozytywności 
Sąd  może  uznać  za  niedopuszczalne  cofnięcie  pozwu,  zrzeczenie  się lub  ograniczenie  roszczenia  tylko  wtedy,  gdy  okoliczności  sprawy  wskazują,  że 
wymienione czynności są wynikiem niedozwolonych praktyk monopolistycznych lub ograniczających samodzielność przedsiębiorców, albo gdy wymaga 
tego ochrona produkcji należytej jakości. 

 
Sąd uzna ugodę zawartą przez strony za niedopuszczalną tylko wtedy, gdy jej treść jest niezgodna z prawem lub sprzeczna z zasadami 
współżycia społecznego albo zmierza do obejścia prawa, a także wtedy, gdy wymaga tego ochrona środowiska lub ochrona produkcji 
należytej jakości. 

 
3) zasada jawności 
Sąd  z  urzędu  lub  na  wniosek,  zarządza  odbycie  posiedzenia  lub  jego  części  przy  drzwiach  zamkniętych  także  wtedy,  gdy  mogą  być  ujawnione 
okoliczności stanowiące tajemnicę produkcyjną lub handlową strony. 
 
4) zasada szybkości postępowania 
W  sprawach,  w  których  sąd  nie  wydał  nakazu  zapłaty  w  postępowaniu  nakazowym  lub  upominawczym,  pozwany  jest  obowiązany  do  wniesienia 
odpowiedzi na pozew w terminie dwutygodniowym od otrzymania pozwu.  

 

Sąd  powinien  dążyć  do  wydania  wyroku  w  sprawie  w  terminie  trzech  miesięcy  od  daty  złożenia  pozwu.  Sprawy  o  zawarcie,  zmianę i  rozwiązanie 
umowy oraz o ustalenie jej treści powinny być rozpoznawane w pierwszej kolejności. 

 
39. Odrębności przed sądem ochrony konkurencji i konsumentów 

1) Sądem właściwym jest Sąd Okręgowy w Warszawie – sąd ochrony konkurencji i konumentów 
 
2) Rozpoznaje odwołania od decyzji określonych organów administracji publicznej w sprawach: 
 

- ochrony konkurencji i konsumentów (Prezes UOKiK) 
- regulacji energetyki (Prezes URE) 

 

- regulacji telekomunikacji i poczty (Prezes UKE) 

 

- regulacji transportu kolejowego (Prezes UTK) 

 
Odwołanie  od decyzji Prezesa Urzędu  wnosi się za jego pośrednictwem do sądu ochrony konkurencji  i konsumentów  w terminie dwutygodniowym  od 
dnia doręczenia decyzji. 
 
Stroną postępowania przed sądem ochrony konkurencji i konsumentów jest Prezes Urzędu oraz podmiot będący stroną w postępowaniu przed Prezesem 
Urzędu, a także wnoszący zażalenie. 
 
3)  Odwołanie  od  decyzji  Prezesa  Urzędu  powinno  czynić  zadość  wymaganiom  przepisanym  dla  pisma  procesowego  oraz  zawierać  oznaczenie 
zaskarżonej decyzji, przytoczenie zarzutów, zwięzłe ich uzasadnienie, wskazanie dowodów, a także zawierać wniosek o uchylenie lub zmianę decyzji w 
całości lub w części. 
 
 

Sąd ochrony konkurencji i konsumentów oddala odwołanie od decyzji Prezesa Urzędu, jeżeli nie ma podstaw do jego uwzględnienia. 

 

W  razie  uwzględnienia  odwołania,  sąd  ochrony  konkurencji  i  konsumentów  zaskarżoną  decyzję albo  uchyla,  albo  zmienia  w  całości  lub w 
części i orzeka co do istoty sprawy. 

 
4) W postępowaniu przed sądem ochrony konkurencji i konsumentów chroni się tajemnicę przedsiębiorstwa oraz inne tajemnice podlegające ochronie na 
podstawie odrębnych przepisów.  

 

Sąd  ochrony  konkurencji  i  konsumentów  może,  w  drodze  postanowienia,  ujawnić  stronie  postępowania  sądowego  informacje  chronione  w 
postępowaniu przed Prezesem Urzędu jako tajemnica przedsiębiorstwa drugiej strony tylko wtedy, gdy:  

 

  zmieniły  się  istotnie  okoliczności  będące  podstawą  wydania  przez  Prezesa  Urzędu  postanowienia  ograniczającego  prawo  wglądu  do 

materiału dowodowego załączonego przez strony do akt sprawy,  

  strona, której tajemnica przedsiębiorstwa jest chroniona, wyraziła zgodę.  

 

Sąd na wniosek strony lub z urzędu może, w drodze postanowienia, w niezbędnym zakresie ograniczyć pozostałym stronom prawo 
wglądu do materiału dowodowego załączonego przez strony do akt sprawy w toku postępowania sądowego, jeżeli udostępnienie tego 
materiału  groziłoby  ujawnieniem  tajemnicy  przedsiębiorstwa  lub  innych  tajemnic  podlegających  ochronie  na  podstawie  odrębnych 
przepisów.  
 

Skarga kasacyjna od orzeczenia sądu drugiej instancji przysługuje niezależnie od wartości przedmiotu zaskarżenia. 

 

Rozpoznaje sprawy o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolony. 

 

1)  Powództwo  może  wytoczyć  każdy,  kto  według  oferty  pozwanego  mógłby  zawrzeć  z  nim  umowę  zawierającą  postanowienie,  którego  uznania  za 
niedozwolone  żąda  się  pozwem.  Powództwo  może  wytoczyć  także  organizacja  społeczna,  do  której  zadań  statutowych  należy  ochrona  interesów 
konsumentów, powiatowy (miejski) rzecznik konsumentów oraz Prezes UOKiK 

 

Z żądaniem uznania postanowienia wzorca umowy za niedozwolone można wystąpić również wtedy, gdy pozwany zaniechał jego stosowania, 
jeżeli od tego zaniechania nie minęło sześć miesięcy.  

 

Zaniechanie przez pozwanego, po wytoczeniu powództwa, stosowania zaskarżonego postanowienia wzorca umownego nie ma wpływu na bieg 
postępowania.  

 
2) nie stosuje się przepisów o obowiązkach powoda związanych z pozwem i o czynnościach dyspozytywnych 

 
3)  W  sprawach  o  uznanie  postanowień  wzorca  umowy  za  niedozwolone  sąd  nie  może  wydać  wyroku  tylko  na  podstawie  uznania  powództwa, 
niedopuszczalne jest też zawarcie ugody.  
 
4)  W  razie  uwzględnienia  powództwa  sąd  w  sentencji  wyroku  przytacza  treść  postanowień  wzorca  umowy  uznanych  za  niedozwolone  i  za kazuje  ich 
wykorzystywania i zarządza publikację prawomocnego wyroku w Monitorze Sądowym i Gospodarczym.  
 

Prezes UOKiK prowadzi, na podstawie wyroków rejestr postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone.  

 

Wyrok prawomocny ma skutek wobec osób trzecich od chwili wpisania uznanego za niedozwolone postanowienia wzorca umowy do rejestru 
Od wyroku sądu drugiej instancji przysługuje skarga kasacyjna do Sądu Najwyższego.  
 

40. 

Jeżeli przepis szczególny tak stanowi, sąd rozstrzyga sprawę, wydając nakaz zapłaty. 
 
W postępowaniu upominawczym nakaz zapłaty może wydać także referendarz sądowy, sprzeciw wnosi się wówczas do sądu  przed którym wytoczono 
powództwo. 
 
Do nakazów zapłaty stosuje się odpowiednio przepisy o wyrokach, jeżeli kodeks nie stanowi inaczej. 
 
Nakazy zapłaty mogą być wydawane tylko wtedy, gdy sąd uwzględnia powództwo i zasądza dochodzone pozwem roszczenie. Nakazy zapłaty więc mają 
charakter jednostronny, są zawsze pozytywnym rozstrzygnięciem merytorycznym. 
 
Nakaz zapłaty jest orzeczeniem uwzględniającym roszczenie powoda. Sąd nie może wydać nakazu zapłaty tylko co do części dochodzonych roszczeń, 
a w  pozostałej  części  powództwo  oddalić,  ponieważ  i  oddalenie  powództwa  może  nastąpić  tylko  po  przeprowadzeniu  rozprawy  i w  zwykłym 
postępowaniu 
 
Wydając nakaz zapłaty, sąd orzeka, że pozwany ma w ciągu dwóch tygodni od dnia doręczenia nakazu zapłaty zaspokoić roszczenie w całości wraz z 
kosztami albo wnieść w tym terminie zarzuty.  
 
Nakaz zapłaty wydany na podstawie weksla, warrantu, rewersu lub czeku może być w formie skróconej umieszczony na ich odpisie. 
 
Nakaz zapłaty doręcza się stronom, a pozwanemu wraz z pozwem i załącznikami  
 
Jeżeli doręczenie nakazu nie może nastąpić dlatego, że miejsce pobytu pozwanego nie jest znane albo gdyby doręczenie mu nakazu nie mogło nastąpić w 
kraju, sąd z urzędu uchyla nakaz zapłaty, a przewodniczący podejmuje odpowiednie czynności.  

 
Jeżeli po wydaniu nakazu zapłaty okaże się, że pozwany w chwili wniesienia pozwu nie miał zdolności sądowej, zdolności procesowej albo 
organu powołanego do jego reprezentowania, a braki te nie zostały  usunięte  w  wyznaczonym terminie zgodnie z przepisami kodeksu, sąd  z 
urzędu uchyla nakaz zapłaty i wydaje odpowiednie postanowienie.  

 
Nakaz zapłaty, jeśli nie został zaskarżony, ma skutki wyroku prawomocnego. 
 
W postępowaniu nakazowym nakaz zapłaty stanowi tytuł zabezpieczenia wykonalny bez nadawania mu klauzuli wykonalności. 
 
Nakaz  zapłaty  wydany  w  postępowaniu  nakazowym  na  podstawie  weksla,  warrantu,  rewersu lub  czeku  staje  się  natychmiast  wykonalny  po  upływie 
terminu  do  zaspokojenia  roszczenia.  Stanowi  więc  tytuł  egzekucyjny.  W  razie  wniesienia  zarzutów  sąd  może  na  wniosek  pozwanego  wstrzymać 
wykonanie nakazu.  

 
41. 

Od  wydanego  przez  sąd  drugiej  instancji  prawomocnego  wyroku  lub  postanowienia  w  przedmiocie  odrzucenia  pozwu  albo  umorzenia  postępowania 
kończących  postępowanie  w  sprawie  strona,  Prokurator  Generalny  lub  Rzecznik  Praw  Obywatelskich  może  wnieść  skargę  kasacyjną  do  Sądu 
Najwyższego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. 
 
Skarga kasacyjna jest niedopuszczalna w sprawach o prawa majątkowe, w których wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa niż pięćdziesiąt tysięcy 
złotych, w sprawach gospodarczych - niższa niż siedemdziesiąt pięć tysięcy złotych, a w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych  - 
niższa  niż  dziesięć  tysięcy  złotych.  Jednakże  w  sprawach  z  zakresu  ubezpieczeń  społecznych  skarga  kasacyjna  przysługuje  niezależnie  od  wartości 
przedmiotu zaskarżenia w sprawach o przyznanie i o wstrzymanie emerytury lub renty oraz o objęcie obowiązkiem ubezpieczenia społecznego. 
 
Skarga kasacyjna jest niedopuszczalna także w sprawach: 
1) o rozwód, o separację, o alimenty, o czynsz najmu lub dzierżawy oraz o naruszenie posiadania, 
2) dotyczących kar porządkowych, świadectwa pracy i roszczeń z tym związanych oraz o deputaty lub ich ekwiwalent, 
3) rozpoznanych w postępowaniu uproszczonym. 
 
Niedopuszczalna jest skarga kasacyjna od wyroku ustalającego nieistnienie małżeństwa lub orzekającego unieważnienie małżeństwa, jeżeli choćby jedna 
ze stron po uprawomocnieniu się wyroku zawarła związek małżeński. 

 
42. 

Pozew,  odpowiedź  na  pozew,  sprzeciw  od  wyroku  zaocznego  i  pismo  zawierające  wnioski  dowodowe  wnoszone  w  postępowaniu  uproszczonym 
powinny być sporządzone na urzędowych formularzach. 
 
P – pozew 
PW – pozew wzajemny 
DS – dane uzupełniające stron lub pełnomocników 
OP – odpowiedź na pozew 
SP – sprzeciw/zarzuty 
WD – wnioski dowodowe 

 
43. SPRZECIW A ZARZUTY - vide infra 
44. 

NAKAZOWE 

UPOMINAWCZE 

Należy do właściwości sądów rejonowych i okręgowych. 

Sąd  rozpoznaje  sprawę w  postępowaniu  nakazowym  na  pisemny  wniosek 
powoda zgłoszony w pozwie 

jest obligatoryjne 

Rozpoznanie sprawy następuje na posiedzeniu niejawnym. 

Sąd wydaje nakaz zapłaty, jeżeli powód dochodzi roszczenia: 
 



 

pieniężnego albo świadczenia innych rzeczy zamiennych, a okoliczności 

uzasadniające dochodzone żądanie są udowodnione dołączonym do pozwu:  
1) dokumentem urzędowym,  
2) zaakceptowanym przez dłużnika rachunkiem,  
3) wezwaniem  dłużnika  do  zapłaty  i  pisemnym  oświadczeniem  dłużnika  o 
uznaniu długu,  
4) zaakceptowanym przez dłużnika żądaniem zapłaty, zwróconym przez bank 
i nie zapłaconym z powodu braku środków na rachunku bankowym.  
 



 

na  podstawie  dołączonej  do  pozwu  umowy,  dowodu  spełnienia 

wzajemnego świadczenia niepieniężnego oraz dowodu doręczenia dłużnikowi 
faktury  lub  rachunku,  jeżeli  powód  dochodzi  należności  zapłaty  świadczenia 
pieniężnego lub odsetek w transakcjach handlowych określonych w ustawie o 
terminach zapłaty w transakcjach handlowych 
 
Dopuszczalne  jest  dołączenie  odpisów  powyższych  dokumentów  jeżeli  ich 
zgodność  z  oryginałem  jest  poświadczona  przez  notariusza  albo 
występujących w tej sprawie adw., r. pr., rz. pat. lub r. Prok. Gen SP. 
 



 

przeciwko  zobowiązanemu  z  weksla,  czeku,  warrantu  lub  rewersu 

należycie  wypełnionego,  których  prawdziwość  i  treść  nie  nasuwają 
wątpliwości. W razie przejścia na powoda praw z weksla, z czeku, z warrantu 
lub z rewersu, do wydania nakazu niezbędne jest przedstawienie dokumentów 
do  uzasadnienia roszczenia, o ile przejście tych praw  na powoda nie  wynika 
bezpośrednio z weksla, z czeku, z warrantu lub z rewersu. 
 



 

jeżeli  bank  dochodzi  roszczenia  na  podstawie  wyciągu  z  ksiąg 

bankowych  podpisanego  przez  osoby  upoważnione  i  opatrzonego  pieczęcią 
banku oraz dowodu doręczenia dłużnikowi pisemnego wezwania do zapłaty.  
 
Jeżeli  nie  dołączono  oryginału  weksla  lub  czeku  albo  powyższych 
dokumentów,  przewodniczący  wzywa  powoda  do  ich  złożenia  pod  rygorem 
zwrotu pozwu. 

Nakaz zapłaty wydaje się jeżeli powód dochodzi roszczenia: 
 



 

pieniężnego 



 

w innych sprawach, jeżeli przepis szczególny tak stanowi. 

 
np. art. 15 ust. 2 ustawy o własności lokali 
„Należności  z  tytułu  kosztów  zarządu  mogą  być  dochodzone 
w postępowaniu upominawczym, bez względu na ich wysokość.”  
 
 
Nakaz zapłaty nie może być wydany, jeżeli według treści pozwu:  
1) roszczenie jest oczywiście bezzasadne;  
2) przytoczone okoliczności budzą wątpliwość; 
3) zaspokojenie roszczenia zależy od świadczenia wzajemnego;  
4) miejsce pobytu pozwanego nie jest znane albo gdyby doręczenie mu 
nakazu nie mogło nastąpić w kraju.  
 

W razie braku podstaw do wydania nakazu zapłaty, przewodniczący wyznacza rozprawę, chyba że sprawa może być rozpoznana na posiedzeniu 

niejawnym. 

W sprawach transakcji handlowych, sąd wydaje nakaz zapłaty, a w razie braku 
podstaw  do  jego  wydania  przewodniczący  wyznacza  rozprawę albo 
posiedzenie  niejawne  nie  później  niż  przed  upływem  2  miesięcy  od  dnia 
wniesienia pozwu albo od dnia uzupełnienia braków pozwu 

 

Wydając nakaz zapłaty sąd orzeka, że pozwany ma w ciągu dwóch tygodni od dnia doręczenia nakazu zaspokoić roszczenie w całości wraz z kosztami 

albo wnieść w tym terminie zarzuty (sprzeciw) 

Nakaz  zapłaty  wydany  na  podstawie  weksla,  warrantu,  rewersu lub  czeku 
może być w formie skróconej umieszczony na ich odpisie.  
 
Nakaz  zapłaty  doręcza  się  stronom;  pozwanemu  wraz  z  pozwem  i 
załącznikami.  

Pozwanemu doręcza się nakaz zapłaty wraz z pozwem i pouczeniem o 
sposobie wniesienia sprzeciwu oraz o skutkach niezaskarżenia nakazu.  

Jeżeli doręczenie nakazu zapłaty nie może nastąpić dlatego, że miejsce pobytu pozwanego nie jest znane albo gdyby doręczenie mu nakazu nie mogło 

nastąpić w kraju, sąd z urzędu uchyla nakaz zapłaty, a przewodniczący podejmuje odpowiednie czynności. 

 

Jeżeli po wydaniu nakazu zapłaty okaże się, że pozwany w chwili wniesienia pozwu nie miał zdolności sądowej, zdolności procesowej albo organu 

powołanego do jego reprezentowania, a braki te nie zostały usunięte, sąd z urzędu uchyla nakaz zapłaty i wydaje odpowiednie postanowienie. 

Pismo zawierające zarzuty wnosi się do sądu, który wydał nakaz zapłaty. W piśmie pozwany powinien wskazać, czy zaskarża nakaz w całości czy w 

części, przedstawić zarzuty, które pod rygorem ich utraty należy zgłosić przed wdaniem się w spór, oraz pozostałe zarzuty przeciwko żądaniu pozwu, a 

także wszystkie okoliczności faktyczne i dowody na ich potwierdzenie. 

Do  potrącenia  mogą  być  przedstawione  tylko  wierzytelności  udowodnione 
wymienionymi dokumentami. 
 
Powództwo wzajemne jest niedopuszczalne.  

w przypadku nakazu  wydanego przez referendarza sprzeciw  wnosi się 
do sądu przed którym wytoczono powództwo. 

Sąd  odrzuca  zarzuty  (sprzeciw)  wniesione  po  upływie  terminu,  nieopłacone  lub z  innych  przyczyn  niedopuszczalne,  jak  również  zarzuty  (sprzeciw), 
których braków pozwany nie usunął w terminie. 
 
Nakaz zapłaty, przeciwko któremu w całości lub w części nie wniesiono skutecznie zarzutów (sprzeciwu), ma skutki prawomocnego wyroku.  

W razie prawidłowego wniesienia zarzutów przewodniczący wyznacza 

rozprawę i zarządza doręczenie ich powodowi. 

 
W toku postępowania nie można występować z nowymi roszczeniami zamiast 
lub  obok  dotychczasowych.  Jednakże  w  razie  zmiany  okoliczności  powód 
może  żądać  zamiast  pierwotnego  przedmiotu  sporu  jego  wartości  lub  innego 
przedmiotu,  a w  sprawach  o  świadczenie  powtarzające  się  może  nadto 
rozszerzyć żądanie pozwu o świadczenia za dalsze okresy.  
 
Okoliczności faktyczne, zarzuty i wnioski dowodowe niezgłoszone w pozwie 
albo w  piśmie  zawierającym  zarzuty  od  nakazu  zapłaty  mogą  być 
rozpoznawane  jedynie  wtedy,  gdy  strona  wykaże,  że  nie  mogła  z  nich 
skorzystać wcześniej lub gdy potrzeba ich powołania wynikła później. Powód 
może powołać nowe fakty i dowody  w terminie tygodnia od dnia doręczenia 
mu pisma pozwanego zawierającego zarzuty.  
 

W razie prawidłowego wniesienia sprzeciwu nakaz zapłaty traci 

moc, a przewodniczący wyznacza rozprawę i zarządza doręczenie 

powodowi sprzeciwu razem z wezwaniem na rozprawę.  

 

Nakaz  zapłaty  traci  moc  w  części  zaskarżonej  sprzeciwem.  Sprzeciw 
jednego  tylko  ze  współpozwanych  o  to  samo  roszczenie  oraz  co  do 
jednego  lub  niektórych  uwzględnionych  roszczeń  powoduje  utratę 
mocy nakazu jedynie co do nich. 
 

Po przeprowadzeniu rozprawy sąd wydaje wyrok, w którym nakaz zapłaty w 
całości  lub w  części  utrzymuje  w  mocy  albo  go  uchyla  i  orzeka  o  żądaniu 
pozwu,  bądź  też  postanowieniem  uchyla  nakaz  zapłaty  i  pozew  odrzuca  lub 
postępowanie umarza. 
 
W  razie  cofnięcia  zarzutów  sąd,  jeżeli  nie  uznaje  cofnięcia  za 
niedopuszczalne,  orzeka  postanowieniem,  że  nakaz  pozostaje  w  mocy.  
 

 

Nakaz zapłaty z chwilą wydania stanowi tytuł zabezpieczenia, wykonalny bez 
nadawania  mu  klauzuli  wykonalności.  Kwota  zasądzona  nakazem  wraz  z 
wymagalnymi  odsetkami  stanowi  sumę,  której  złożenie  przez  dłużnika  do 
depozytu sądowego wystarczy do zabezpieczenia. Jeżeli nakaz zobowiązuje do 
wydania  rzeczy  zamiennych,  do  zabezpieczenia  wystarczy  złożenie  sumy 
równej wartości przedmiotu sporu.  
 
Powód wnosząc o dokonanie zabezpieczenia jest obowiązany wskazać sposób 
zabezpieczenia. Sąd na  wniosek pozwanego  może ograniczyć zabezpieczenie 
według  swego  uznania.  Dłużnik  może  żądać  uchylenia  albo  zmiany 
zabezpieczenia. 
 
Zabezpieczenie przeciwko Skarbowi Państwa jest niedopuszczalne. 
 
Nakaz zapłaty wydany na podstawie weksla, warrantu, rewersu lub czeku staje 
się natychmiast wykonalny po upływie terminu do zaspokojenia roszczenia. W 
razie  wniesienia  zarzutów  sąd  może  na  wniosek  pozwanego  wstrzymać 
wykonanie nakazu.  
 
Natychmiastowa  wykonalność nie zachodzi  w sprawach przeciwko Skarbowi 
Państwa. 

 

 

45. 

 
1) Stosuje się w następujących sprawach należących do właściwości sądów rejonowych: 
 



 

roszczenia  wynikające  z  umów,  jeżeli  wartość  przedmiotu  sporu  nie  przekracza  dziesięciu  tysięcy  złotych,  a w  sprawach  o  roszczenia 

wynikające  z  rękojmi,  gwarancji  jakości  lub z  niezgodności  towaru  konsumpcyjnego  z  umową  sprzedaży  konsumenckiej,  jeżeli  wartość 
przedmiotu umowy nie przekracza tej kwoty, 



 

zapłatę  czynszu  najmu  lokali  mieszkalnych  i  opłat  obciążających  najemcę oraz  opłat  z  tytułu  korzystania  z  lokalu  mieszkalnego  w 

spółdzielni mieszkaniowej bez względu na wartość przedmiotu sporu.  

 
2)  Pozew,  odpowiedź  na  pozew,  sprzeciw  od  wyroku  zaocznego  i  pismo  zawierające  wnioski  dowodowe  wnoszone  w  postępowaniu  uproszczonym 
powinny być sporządzone na urzędowych formularzach. 
 

A) Jednym pozwem można dochodzić tylko jednego roszczenia. 

 
Połączenie kilku roszczeń w jednym pozwie jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy wynikają z tej samej umowy lub umów tego samego 
rodzaju. W wypadku niedopuszczalnego połączenia w jednym pozwie kilku roszczeń przewodniczący zarządza zwrot pozwu. 
 
Powód  może  dochodzić  części  roszczenia,  gdy  postępowanie  uproszczone  byłoby  właściwe  dla  całego  roszczenia  wynikającego  z 
faktów  przytoczonych  przez  powoda.  W  przeciwnym  wypadku  sprawa  rozpoznawana  jest  z  pominięciem  przepisów  niniejszego 
rozdziału. 

 

Zmiana powództwa jest niedopuszczalna. 
 
Powództwo  wzajemne  oraz  zarzut  potrącenia  są  dopuszczalne,  jeżeli  roszczenia  nadają  się  do  rozpoznania  w  postępowaniu 
uproszczonym.  

 

B)  Okoliczności  faktyczne,  zarzuty  i  wnioski  dowodowe  nie  zgłoszone  w  pozwie,  odpowiedzi  na  pozew,  na  pierwszym  posiedzeniu 
przeznaczonym na rozprawę lub w sprzeciwie od wyroku zaocznego mogą być rozpoznawane tylko wtedy, gdy strona wykaże, że nie mogła ich 
powołać wcześniej lub gdy potrzeba ich powołania wynikła później.  

 
Powód może przytoczyć nowe okoliczności faktyczne i wnioski dowodowe nie później niż w terminie tygodnia od dnia doręczenia 
mu pism pozwanego wymienionych w paragrafie poprzedzającym.  

 
3) Sąd może dokonywać wezwań stosując odpowiednio przepis art. 472 (w sposób który uzna za najbardziej celowy, nawet z pominięciem sposobów 
przewidzianych przez przepisy ogólne jeżeli uzna to za niezbędne do przyspieszenia rozpoznania sprawy) 

 

Przepisów o dowodzie z opinii biegłych nie stosuje się.  

 

Jeżeli  sąd  uzna,  że  ścisłe  udowodnienie  wysokości  żądania  jest  niemożliwe  lub  nader  utrudnione,  może  w  wyroku  zasądzić 
odpowiednią sumę według swej oceny, opartej na rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy.  

 
4)  Jeżeli  sąd  uzna,  że  sprawa  jest  szczególnie  zawiła  lub  jej  rozstrzygnięcie  wymaga  wiadomości  specjalnych,  w  dalszym  ciągu  rozpoznaje  ją  z 
pominięciem przepisów niniejszego działu. 
  
5) Wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku strona może zgłosić również do protokołu bezpośrednio po ogłoszeniu wyroku.  

 
Dla strony, która zrzekła się doręczenia uzasadnienia wyroku, termin do wniesienia apelacji biegnie od dnia ogłoszenia wyroku.  
 
Strona obecna na posiedzeniu, na którym ogłoszono wyrok,  może po jego ogłoszeniu w oświadczeniu złożonym do protokołu zrzec 
się prawa do wniesienia apelacji. W razie zrzeczenia się prawa do wniesienia apelacji przez wszystkich uprawnionych wyrok staje się 
prawomocny.  

 

II INSTANCJA 

1) Apelację można oprzeć na zarzutach: 
 



 

naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 



 

naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy. 

 

Po upływie terminu do wniesienia apelacji przytaczanie dalszych zarzutów jest niedopuszczalne.  

 
2) Sąd rozpoznaje apelację w składzie jednego sędziego.  

 

Sąd może rozpoznać apelację na posiedzeniu niejawnym 

 

- jeżeli strona w apelacji lub w odpowiedzi na apelację nie zażądała przeprowadzenia rozprawy 
- gdy podniesione w apelacji zarzuty są oczywiście bezzasadne.  

 
3)  Sąd  drugiej  instancji  nie  przeprowadza  postępowania  dowodowego  z  wyjątkiem  dowodu  z  dokumentu,  chyba,  że  apelację  oparto  na   późniejszym 
wykryciu okoliczności faktycznych lub środkach dowodowych, z których strona nie mogła skorzystać przed sądem pierwszej instancji.  

 
4)  Jeżeli  sąd  drugiej  instancji  stwierdzi,  że  zachodzi  naruszenie  prawa  materialnego,  a  zgromadzone  dowody  nie  dają  wystarczających  podstaw  do 
zmiany wyroku, uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania 

 
Sąd  drugiej  instancji  oddala  apelację  również  wtedy,  gdy  mimo  naruszenia  prawa  materialnego  lub  przepisów  postępowania  albo 
błędnego uzasadnienia zaskarżony wyrok odpowiada prawu. 
 
Uchylając zaskarżony wyrok sąd drugiej instancji może przekazać sprawę do rozpoznania z wyłączeniem przepisów o postępowaniu 
uproszczonym także wówczas, gdy sprawa podlega rozpoznaniu w tym postępowaniu.  

 
5) Sąd drugiej instancji uzasadnia z urzędu jedynie wyrok uchylający zaskarżony wyrok i przekazujący sprawę sądowi pierwszej instancji do ponownego 
rozpoznania. Uzasadnienie wyroku sporządza się także  na wniosek strony zgłoszony w terminie tygodniowym od dnia jego ogłoszenia lub doręczenia 
wyroku stronie, jeżeli nie był ogłoszony. 

 
Jeżeli  sąd  drugiej  instancji  nie  przeprowadził  postępowania  dowodowego,  uzasadnienie  wyroku  powinno  zawierać  jedynie 
wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa.