1 

 
Polityka Społeczna i Europejska Polityka 
Społeczna 

 

 

Rez. 181 lub 182 ONZ (granice Izrael – Palestyna) 

Iran to szyici pozostałe regiony sunnici 

Świat Anno Domini 2010 

•

 

Kapitalizm klasyczny- neoliberalny (USA) 

•

 

Kapitalizm populistyczny (Brazylia) 

•

 

Kapitalizm autorytarny (Chiny) 

•

 

Kapitalizm europejski „welfare state” 

Wszystkie modele odnoszą się bezpośrednio, bądź pośrednio do rozwiązań o charakterze społeczno-

ekonomicznym 

Punktem odniesienia wzorcem jest Europa i jej rozwiązania socjalne. 

W Polsce ta typologia jest Malo znana. Nie potrafimy patrzeć na świat z perspektywy globalnej, 

uważamy się za pępek świata. Po kryzysie w USA nie ma wątpliwości iż kapitalizm związany z 

neoliberalizmem skompromitował się. Jeszcze kilka lat temu mówiono o świecie ze jest 

społeczeństwem post modernizacyjnym.  

Lula (prezydent) zmienił Brazylie dając bony socjalne, inwestując w biedotę. 

Dla wszystkich modeli wzorcem jest odniesienie europejskie. 

Uniwersalny charakter 

•

 

Działania, które z punktu widzenia dzisiejszej definicji polityki społecznej SA zaliczane do 

przedsięwzięć będącej przedmiotem tej polityki, towarzyszyły człowiekowi od zarania dziejów 

– jest to bezpośrednio związane z charakterem słabości socjalnych. 

•

 

Decydujące SA słabości o charakterze wrodzonym tj. dzieciństwo, choroba, 

niepełnosprawność, utrata źródeł utrzymania, śmierć itp. 

 

Polityka to jest decydowanie – co jest dopuszczalne, co jest tolerowane.  

•

 

Niezmiennie od momentu pojawienia się człowieka, jako jednostki rozumnej, prowadzącej 

żywot stadny, przypadkiem słabości socjalnej była rodzina. 

•

 

Równolegle wspierały ja inne instytucje związane z funkcjonowaniem ludzkiej wspólnoty 

•

 

Zawsze działania w sferze socjalnej dotyczyły relacji: jednostki – rodzina – instytucje (kościoły, 

instytucje Samorządowe, Instytucje Prawne, Państwo, Instytucje Ponad państwowe – 

organizacje międzynarodowe) 

 

5 pytań- egzamin ustny 

 

2 

 

Zawsze rodzina ma bezpośrednie odniesienie do jednostki jest struktura pośrednia miedzy jednostka 

a innymi organizacjami.  Polityka prorodzinna to Polski wymyśl. 

 

 

Tak jest do tej pory o tym czy relacje te były silne i obopólnie korzystne decydował niejednokrotnie 

dominujący prąd myślowy – ideologia – stopień dominacji Kościoła, funkcjonowanie instytucji 

państwowych i samopomocowych. 

Człowiek jako istota rozumna kierując się dobrem własnym oraz wspólnoty w której funkcjonował 

wspomagał jednostki, które z różnych powodów nie mogły radzić sobie same, dostarczał im 

pożywienia otaczał opieka i ochrona. 

•

 

Zasadnicze różnice dotyczące podmiotów działających w tej sferze dotyczyły jedynie rozwoju 

instytucjonalnego – w tym najważniejszej instytucji państwa oraz doktrynalnego podejścia do 

roli jednostek 

•

 

Rożnym formom rozwoju społecznego towarzyszyły różnorodne instytucje aktywne miedzy 

innymi w sferze socjalnej lub wyspecjalizowane, było tak miedzy innym w sferze socjalnej w 

starożytności jak i średniowieczu. 

Podejście grup i społeczeństw do poszczególnych kwestii społecznych takich jak np. ubóstwo, 

macierzyństwo, bezdomność itp. Było zmienne. 

Bardzo istotny wpływ na te zmienność miały dominujące w danym czasie i miejscu systemy wartości, 

ich obudowa instytucjonalna. Inny charakter tej obudowy funkcjonowały w starożytności inne zaś w 

Średniowieczu jeszcze inne w epoce wczesnego kapitalizmu i rozwoju liberalizmu zgoła odmienne gdy 

w XX wieku zaczęto realizować plany Beveridgea czy koncepcji welfare state. 

 

Źródłem polityki społecznej były i SA kwestie społeczne, które należy rozumieć jako zjawiska 

negatywne, utrudniające normalne funkcjonowanie jednostkom i grupom społecznym. 

Polityka Społeczna jako dyscyplina szczegółowa 

 

•

 

Nauki polityczne – jest to zespól dyscyplin naukowych badających określone fakty, zjawiska i 

procesy polityczne właściwymi dla nich metodami 

•

 

Nauka o polityce – zajmuje się kompleksowo analiza współzależności i prawidłowości 

występujących w polityce jako działalności praktycznej. 

 

Wiele dyscyplin naukowych zajmuje się analizowaniem rożnych aspektów polityki. Na tym tle 

pojawiają się różnorodne określenia takich polityk. Wyróżniane są dwie grupy polityk: 

1.

 

Dyscypliny zajmujące się określonymi aspektami specyficznym podejściem do zagadnienia 

polityki (teoria państwa, socjologia, psychologia społeczna, historia) 

2.

 

Dyscypliny interesujące się poszczególnymi dziedzinami działalności w sferze polityki (polityki 

szczegółowe : polityka społeczna, ekonomiczna, oświatowa, ludnościowa) 

 

 

 

3 

Bledy w decyzjach z zakresu polityki gospodarczej i społecznej stanowią jedna z nader istotnych 

przyczyn występowania sprzeczności miedzy dużymi grupami społecznymi : organizacja jednostek 

zajmujących się realizacja wskazanych polityk ma istotne powiązanie z organizacja polityczna 

społeczeństwa. Sprzeczności społeczne to są wszelkiego rodzaju rewolucje. Patrząc z perspektywy XX 

wieku Historii Polski – kryzysy ekonomiczne. Kryzys radomski 1976 ☺ (podwyżka cen cukru) 

 

Definiowanie polityki społecznej: 

•

 

Przedmiot 

•

 

Podmioty – kto się tym zajmuje 

•

 

Cele 

•

 

Środki i sposoby ich realizacji 

 

Przedmiot oddziaływań polityki społecznej to: 



 

Warunki życia 



 

Jakość życia 



 

Treści współżycia społecznego 



 

Dysproporcje i nierówności społeczne 



 

Udział ludzki w kształtowaniu form życia zbiorowego 



 

Sfery pracy 



 

Sfera dobrobytu (materialny poziom życia) 



 

Sfera kultury ( wiedza i umiejętności) 



 

Sfera porządku społecznego (ustrój polityczny, gospodarczy, społeczny) 

 

☺Wzrok tęskniący za rozumem ☺ 

 

Podmioty polityki społecznej 

•

 

Rodzina 

•

 

Państwo 

•

 

Ciała publiczne 

•

 

Podmioty międzynarodowe 

•

 

Inne podmioty (np. związki np. zawodowe) – demokracja korporacyjna 

•

 

Podmioty polityki społecznej 

•

 

Dobrowolne stowarzyszenia i związki i inne związki działające w ramach struktur 

społeczeństwa obywatelskiego 

Reforma samorządowa z czasów Buzka  

 

 

4 

Cele polityki społecznej: 

•

 

Dzielone SA na dwie ogólne klasy: związane z kreowaniem dobra społecznego (np. 

urzeczywistnianiem sprawiedliwości społecznej, optymalizacja podziału pomyślności) 

•

 

Związane z likwidacja zła społecznego (np. usuwanie lub łagodzenie ubóstwa) 

 

 

 

Instrumenty Polityki Społecznej: 

•

 

Środki i sposoby działania polityki społecznej są to narzędzia i środki działania, które 

oddziaływają na zachowania tych ludzi, do których kierowane są programy oraz ich 

wykonawców 

•

 

Wyróżniamy instrumenty: ekonomiczne, prawne, informacyjne, kadrowe, kształtowania 

przestrzeni 

Instrumenty ekonomiczne – regulują dostęp do dóbr będących wytworem gospodarki SA to: 

•

 

Kształtowanie skali i warunków dostępu obywateli do własności majątku konsumpcyjnego 

lub produkcyjnego (ochrona własności i jej struktura) 

•

 

Określenie praw właścicieli zasobów (podatki itp.) 

•

 

Kształtowanie dostępu do dóbr konsumpcyjnych (wynagrodzenia : świadczenia społeczne 

itp., - ich wysokość) 

Po przekroczeniu pułapu zysków (wyczerpanie powyżej 50% złóż) będzie się zaczynał kryzys w GB.  

Norwegia ma w funduszu pokoleniowym pieniądze na 300 lat dla przyszłych pokoleń – fundusz ten 

jest nienaruszalny. 

Duńczycy plącą podatek dochodowy 39% i 69%. 

Instrumenty prawne – w mniejszym lub większym stopniu określają uprawnienia i zachowania 

obywateli związane z zaspokajaniem ich potrzeb. Są to 

•

 

Zapisane w Konstytucji i i  innych aktach prawnych prawa i wolności obywatelskie np. 

socjalne 

•

 

Szczegółowe regulacje prawne dotyczące zachowań ludzi – prawo pracy i rodzinne 

Instrumenty informacyjne – są nimi: 

•

 

Informacje przekazywane za pośrednictwem systemu szkolnego 

•

 

Informacje publikowane za pomocą Śródków publicznego przekazu (mass media) 

•

 

Poradnictwo indywidualne kierowane do grup i osób o szczególnych potrzebach np. 

poradnictwo zawodowe 

Instrumenty kadrowe – jest to tzw. czynnik ludzki tj. ludzie, którzy świadczą usługi społeczne i 

decydują o przyznaniu dóbr ekonomicznych potrzebującym, którzy stanowią i stosują prawo. Są nimi: 

•

 

Kapitał ludzki stanowiący instrument państwa 

•

 

Politycy rożnych szczebli 

•

 

Służby społeczne 

•

 

Pracownicy socjalni 

•

 

Policjanci, sędziowie i kuratorzy 

•

 

Woluntariusze 

 

5 

Instrumenty kształtowania przestrzeni – obiekty służące 
zaspokojeniu ludzkich potrzeb SA nimi: 

•

 

Szkoły 

•

 

Szpitale 

•

 

Placówki socjalne 

•

 

Placówki kulturalne 

•

 

Siec komunikacyjna 

 

Przestrzegając politykę społeczną z perspektywy ludzi tworzących, kształtujących i realizujących 

politykę społeczna są sto: 

•

 

Twórcy 

•

 

Reformatorzy 

•

 

Obrońcy statusu quo 

•

 

Realizatorzy 

Retrospektywa – umiejętność krytycznego myślenia 

 

Definicje zwarte: 

•

 

A. Rajkiewicz „Polityka Społeczna to sfera działań państwa oraz innych ciał publicznych i sił 

społecznych, która zajmuje się kształtowaniem warunków życia ludności oraz stosunków 

międzyludzkich, zwłaszcza w środowisku zamieszkania i pracy”. 

•

 

G. Esping-Andersen „Polityka Społeczna oznacza publiczne zarządzanie społecznymi ryzykami 

a jej główne cele to łagodzenie nierówności i ubóstwa, minimalizowanie społecznego ryzyka i 

optymalizacja dystrybucji pomyślności”. 

[Holandia jest krajem bogatym w złoża gazu.] 

 

Wszystkie definicje wskazują na warunki bytu, rozwoju oraz współdziałania różnego rodzaju 

podmiotów, które mają realizować określone cele, ich realizacja powinna uwzględniać wzajemną ich 

zgodność. 

Polityka Społeczna jako działalność praktyczna 

Mieści w sobie działania w sferach: 

•

 

Bytu: wyżywienie, mieszkanie, pomoc materialna 

•

 

Pozamaterialnej: ochrona zdrowia, edukacja, działalność kulturowa 

•

 

Psychospołecznej: aktywność społeczna, poczucie bezpieczeństwa 

 

Dziedziny polityki społecznej 

Polityki: 

•

 

Ludnościowa i rodzinna 

•

 

Zatrudnienia, plac, warunków i ochrony pracy 

•

 

Mieszkaniowa 

•

 

Ochrony zdrowia 

•

 

Oświatowa 

 

6 

•

 

Kulturalna 

•

 

Zabezpieczenia społecznego i opieki społecznej 

•

 

Ochrony środowiska naturalnego 

•

 

Prewencji, zwalczania zjawisk patologii społecznej 

>>>

Strona crisis africa

<<< 

 

Fundamentalna Kategoria Bezpieczeństwo Socjalne 

 

•

 

Potrzeba jednostki, która jest realizowana dzięki wolności od zagrożeń o charakterze 

społeczno – bytowym 

•

 

Szczególnie chodzi tu o tzw. Ryzyka socjalne a wiec sytuacje, w których dochodzi do utraty 

lub ograniczenia dotychczasowych źródeł utrzymania 

•

 

Podstawowymi ryzykami socjalnymi są choroba, wypadek przy pracy, inwalidztwo, 

bezrobocie, starość, macierzyństwo, zgon żywiciela rodziny. 

•

 

Innymi przyczynami zagrożenia bezpieczeństwa socjalnego mogą być: wzrost kosztów 

utrzymania, któremu nie towarzyszy wzrost dochodów, złe warunki mieszkaniowe, 

utrudniony dostęp do świadczeń ochrony zdrowia, degradacja środowiska naturalnego 

•

 

Zwiększeniu bezpieczeństwa socjalnego ma służyć przede wszystkim polityka zabezpieczenia 

społecznego i warunków bytu oraz polityka zatrudnienia. 

 

Środki roślinne utwardzane są szkodliwe !!!! Margaryna 

 

Świadczenia społeczne 

•

 

Są to środki zaspakajania indywidualnych potrzeb, których uzyskanie nie jest bezpośrednim 

efektem własnej pracy jednostki. Są one podstawowym instrumentem polityki społecznej i 

formą realizacji zabezpieczenia społecznego 

•

 

Wyróżnić można następujące formy świadczeń społecznych: pieniężne (renty, zasiłki), 

rzeczowe (deputat w naturze), usługi (bezpłatne lecznictwo, oświata, usługi opiekuńcze) 

•

 

Świadczenia społeczne mogą mieć zasięg powszechny (np. państwowe bezpłatne 

szkolnictwo, szczepienia ochronne dzieci), lub z różnych względów ograniczone (np. prawo 

do emerytury uzyskuje się pod warunkiem płacenia składek i osiągnięcia odpowiedniego 

wieku, bezzwrotny zasiłek z pomocy społecznej dostają osoby / rodziny o określonych bardzo 

niskich dochodach). 

              (w Danii można być 4 lata na płatnym bezrobociu) ☺ 

 

 

7 

Służby społeczne 

•

 

Są to instytucje, organizacje, lub zorganizowane grupy realizujące szeroko rozumianą pracę 

socjalną 

•

 

Spośród podmiotów polityki społecznej wyróżnia je indywidualizacja celów i metod działania 

wynikająca z bezpośredniego ich kontaktu z osobami, którym świadczona jest pomoc. 

•

 

Podmioty będące służbami społecznymi mogą mieć charakter zinstytucjonalizowany 

(instytucje państwowe, organizacje charytatywne, fundacje) lub niezinstytucjonalizowany 

(pomoc rodzinna, sąsiedzka, grupy samopomocowe) 

•

 

Mogą to być instytucje o charakterze komercyjnym – działające w celu wypracowania dla 

siebie zysku (prywatne domy opieki) lub nie nastawione na zysk tzw. instytucje non-profit. 

•

 

Mogą to być służby społeczne publiczne – finansowane z podatków (państwowe i 

samorządowe) lub niepubliczne – opłacane bezpośrednio z prywatnych pieniędzy 

(organizacje społeczne, fundacje, grupy samopomocowe) 

 

 

Praca socjalna 

•

 

Jest to działalność skierowana na pomoc osobom, rodzinom, grupom i środowiskom 

społecznym w zaspokojeniu, ich potrzeb, lepszym dostosowaniu do zasad życia społecznego, 

poprawie pozycji społecznej 

•

 

Może to być działalność zawodowa (pracownicy/asystenci socjalni lub nieprofesjonalna 

•

 

Praca socjalna realizowana jest zarówno w środowisku (w miejscu zamieszkania), jak i w 

instytucjonalnej pomocy społecznej 

•

 

W pomocy społecznej praca socjalna oznacza wszelkiego rodzaju poradnictwo prawne, 

ekonomiczne, psychologiczne, pedagogiczne, pomoc w załatwianiu trudnych spraw. Jej celem 

jest doprowadzenie do odzyskania zdolności osób i rodzin do samodzielnego życia. 

 

Zabezpieczenie społeczne 

•

 

Zespół świadczeń służących zapewnieniu obywatelom poczucia bezpieczeństwa socjalnego 

•

 

Całokształt środków i działań instytucji publicznych, za pomocą których społeczeństwo stara 

się zabezpieczyć swoich obywateli przez nich niedostatkiem oraz przed niemożności 

zaspokojenia podstawowych społecznie uznanych za ważne potrzeb. 

 

Na minimalną normę zabezpieczenia społecznego w UE składają się 
świadczenia: 

•

 

W razie choroby i macierzyństwa 

•

 

W razie Inwalidztwa, włącznie ze służącymi zachowaniu lub zwiększeniu zdolności do pracy 

•

 

W razie starości 

•

 

W razie śmierci żywiciela 

 

8 

•

 

Z tytułu wypadku przy pracy i choroby zawodowej 

•

 

Zasiłki pogrzebowe 

•

 

W razie bezrobocia 

•

 

Świadczenia rodzinne 

 

Wyróżnić można następujące działy zabezpieczenia społecznego: 

1.

 

Ubezpieczenie społeczne 

2.

 

Ubezpieczenia majątkowe i osobowe 

3.

 

Ochronę zdrowia 

4.

 

Pomoc społeczną 

5.

 

Rehabilitacje inwalidów 

6.

 

Uzupełniając świadczenia socjalne (zasiłki związkowe, stypendia) 

Teoria zabezpieczenia społecznego (tzw. techniki) 

W teorii zabezpieczenia społecznego wyróżnia się 3 techniki 

1.

 

Ubezpieczeniową – polega ona na tym, iż prawo do uzyskania świadczenia wynika z opłaconej 

składki ubezpieczeniowej 

2.

 

Zaopatrzeniową – dotyczy takich świadczeń do których zobowiązuje się państwo wobec 

pewnych grup ludności niezależnie od płacenia składek lub w luźnym związku z faktem ich 

płacenia 

3.

 

Opiekuńcza – stosowana jest w formie zindywidualizowanej pomocy, której uzyskanie jest 

uzależnione od potrzeb osób wymagających wsparcia, a nie od nabytych przez nie praw 

(DZIEKI OPŁACANIU składek ubezpieczeniowych czy uzyskaniu uprawnień zaopatrzeniowych) 

Ubezpieczenia społeczne  

•

 

Jest to system świadczeń mających na celu dostarczanie niezbędnych środków utrzymania w 

przypadku, gdy człowiek nie jest w stanie zapewnić ich samodzielnie sobie i swojej rodzinie 

•

 

Sytuacje te określane są jako ryzyka ubezpieczeniowe i mają bezpośredni związek z 

niemożnością zarobkowania oraz sytuacją rodzinną ubezpieczonych. 

•

 

Główne ryzyka ubezpieczeniowe to choroba, wypadek przy pracy, starość, śmierć żywiciela, 

bezrobocie 

•

 

Ubezpieczenia społeczne nie są ubezpieczeniami wzajemnymi (pokrywanie szkód rzeczowych 

i osobistych z funduszy tworzonych ze składek osób ubezpieczających się), posiadają one 

swoje specyficzne cechy. 

•

 

Po pierwsze mają charakter przymusowy – zgłoszenie do ubezpieczenia jest obowiązkiem 

•

 

Po drugie z przymusowości wynika powszechny charakter – dotyczą one wszystkich, którzy z 

mocy prawa zaliczani są do kategorii osób wymagających ochrony ubezpieczeniowej (nie 

wszystkich obywateli !) 

 

9 

•

 

Po trzecie składka pochodząca od osób ubezpieczonych nie jest jedynym źródłem dochodów 

funduszy ubezpieczeń społecznych, zasilają je pracodawcy oraz państwo, które jest 

gwarantem wypłaty świadczeń 

•

 

Po czwarte, w ubezpieczeniu społecznym nie jest przestrzegana typowa dla ubezpieczeń 

wzajemnych zasada równości składki i świadczenia, która równości składki i świadczenia, 

która wymaga dostosowania składki do indywidualnego ryzyka. Zastępuje ją zasada 

solidarności ogółu ubezpieczonych 

•

 

Po piąte ubezpieczenie społeczne nie jest obliczone na osiąganie zysku, lecz na realizację celu 

społecznego, jakim jest zapewnienie ubezpieczonym niezbędnych dochodów, gdy nie mogą 

osiągnąć ich własną pracą 

•

 

Umowa ubezpieczeniowa ma charakter trójstronny i uczestniczą w niej: ubezpieczyciel 

(instytucja ubezpieczeniowa- niezależna lub podległa państwu – mająca gwarancje państwa), 

ubezpieczający (pracodawca) i ubezpieczony (pracownik) 

•

 

Świadczenia ubezpieczenia społecznego mogą mieć charakter rzeczowy i pieniężny. W grupie 

świadczeń pieniężnych są to: 

•

 

Zasiłki chorobowe 

•

 

Zasiłki dla bezrobotnych 

•

 

Świadczenia rehabilitacyjne i wyrównawcze 

•

 

Emerytury 

•

 

Renty inwalidzkie 

•

 

Renty rodzinne 

•

 

Świadczenia wypadkowe 

•

 

Świadczenia na rzecz macierzyństwa i rodziny 

Ubezpieczenia społeczne 

•

 

Świadczenia mogą mieć charakter jednorazowy, krótkookresowy i długookresowy 

Emerytura 

•

 

W tym terminie określa się długookresowe, dożywotnie świadczenie pieniężne służące 

zaspokojeniu potrzeb osób, które z powodu zaawansowanego wieku nie wykonują już pracy 

zawodowej. 

Systemy emerytalne dzielone są na: 

1.

 

Ubezpieczeniowe – takie, w których istotnym warunkiem uzyskania świadczenia jest 

wcześniejsze opłacanie składki ubezpieczeniowej 

2.

 

Zaopatrzeniowe, w których nie jest wymagana składka i prawo do świadczeń emerytalnych 

uzyskuje się osiągając określony wiek (mogą temu towarzyszyć jeszcze inne warunki nabycia 

praw emerytalnych). 

 

Renty 

•

 

Długookresowe świadczenia pieniężne przyznawane z tytułu dwu różnych ryzyk socjalnych: 

1.

 

Inwalidztwa pracownika – renta inwalidzka 

2.

 

Śmierci żywiciela – renta rodzinna 

 

10 

•

 

Wśród rent inwalidzkich wyróżnia się renty spowodowane wypadkiem przy pracy lub chorobą 

zawodową oraz renty z tytułu inwalidztwa z przyczyn ogólnych. 

•

 

Renta rodzinna ma zapewnić środki utrzymania rodzinie zmarłego: 

1.

 

Najczęściej są to dzieci oraz niepracujący i niezdolni do pracy małżonkowie 

2.

 

Renta przysługuje po zmarłym pracowniku (mającym przynajmniej minimalny staż pracy 

wymagany do renty inwalidzkiej), emerycie i renciście 

Zasiłki: 

Są to świadczenia finansowe występujące w różnych dziedzinach zabezpieczenia społecznego: 

•

 

W ubezpieczeniach społecznych 

•

 

W pomocy społecznej 

•

 

W uzupełniających świadczeniach socjalnych (np. zasiłki statutowe związków zawodowych). 

•

 

Są to z reguły świadczenia krótkookresowe lub jednorazowe, mogą być to również zasiłki 

stałe z pomocy społecznej 

•

 

W ubezpieczeniu społecznym zasiłki obejmują różne ryzyka socjalne. 

•

 

W przypadku choroby pracownika wypłacane są na przykład: zasiłki chorobowe i zasiłki 

wyrównawcze 

1.

 

Pierwszy zapewnia kontynuację uzyskiwanych dochodów mimo przerwy w pracy wywołanej 

chorobą 

2.

 

Drugi rekompensuje pracownikowi obniżenie dochodów wynikające z pogorszenia warunków 

płacowych, które jest efektem zmiany miejsca czy warunków pracy pod wpływem złego stanu 

zdrowia 

•

 

W przypadku choroby dzieci lub innych członków pracownikowi jest wypłacany zasiłek 

opiekuńczy, który dostarcza dochodów w czasie, gdy przerywa on pracę, by osobiście 

opiekować się chorą osobą 

•

 

W przypadku zgonu osoby ubezpieczonej, członkom jej rodziny wypłacany jest zasiłek 

pogrzebowy 

•

 

Zasiłki ubezpieczeniowe związane z urodzeniem i posiadaniem dzieci to: 

1.

 

Zasiłek porodowy – jest świadczeniem jednorazowym dla ubezpieczonych kobiet 

2.

 

Zasiłek macierzyński (i urlop) otrzymuje kobieta (na krótko przed porodem lub począwszy od 

dnia porodu), by mogła w pierwszych miesiącach życia osobiście sprawować opiekę nad 

niemowlęciem i powrócić do sił po porodzie 

3.

 

Zasiłek rodzinny – jest wypłacany wszystkim ubezpieczonym osobom mającym na utrzymaniu 

dzieci oraz – pod pewnymi warunkami – niepracujących małżonków 

4.

 

Zasiłek wychowawczy – przeznaczony jest na opiekę nad dzieckiem do lat czterech, 

przysługuje nie tylko matce ale i ojcu dziecka. 

 

Pomoc społeczna 

•

 

Jest to instytucja polityki społecznej państwa mająca na celu umożliwienie osobom i 

rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać 

wykorzystując  własne środki, możliwości i uprawnienia 

 

11 

•

 

Pomoc społeczna jest działem zabezpieczenia społecznego, w którym prawo do świadczeń 

nie jest roszczeniowe a decyzje instytucji p.s. mają charakter administracyjny i są 

każdorazowo uzależnione od potrzeb osób ubiegających się o wsparcie. 

•

 

Organizacja Narodów Zjednoczonych zdefiniowała pomoc społeczną jako: zespół czynników 

ułatwiających jednostkom, rodzinom, grupom i społecznością przezwyciężenie trudnych 

sytuacji socjalnych, których źródło tkwi w zachodzących zmianach 

•

 

Instytucje zajmujące się pomocą społeczną to: 

1.

 

Rodzaj służb przeznaczonych do zaspokajania podstawowych potrzeb społeczeństwa w tym 

zakresie ochrony zdrowia, wyżywienia, schronienia, wody pitnej i odpowiednich warunków 

sanitarnych, bezpieczeństwa osobistego, informacji, ochrony prawnej i odszkodowania 

2.

 

Rodzaj służb zorganizowanych dla zaspakajania potrzeb w różnych fazach życia )dzieci, 

młodzież, osoby w wieku produkcyjnym i po produkcyjnym) 

3.

 

Służby przystosowane do zaspakajania potrzeb określonych kategorii klientów 

(niepełnosprawnych, emigrantów i uchodźców, ofiary dyskryminacji, zbrodni czy przemocy, 

uzależnieni, byli więźniowie itp.). 

 

Cechy pomocy społecznej, które odróżniają ją od innych instytucji: 

1.

 

Formalny charakter, który przejawia się w strukturze personelu i statucie 

2.

 

Finansowana jest ze środków publicznych, co stwarza społeczną odpowiedzialność 

3.

 

Działania o charakterze non-profit 

4.

 

Posiada także zintegrowane spojrzenie na potrzeby człowieka, czyli istnieje funkcjonalna 

generalizacja 

5.

 

Jest zorientowana na bezpośrednie zaspokojenia potrzeb konsumpcyjnych jednostek i rodzin 

na podstawie diagnozy sytuacji życiowej klientów i przygotowania w odniesieniu do niej 

planu pomocy 

               Świadczenia pomocy społecznej – pomoc finansowa 

•

 

W systemach pomocy społecznej typowymi formami świadczeń finansowych są 

1.

 

Zasiłki stałe 

2.

 

Zasiłki okresowe 

3.

 

Zasiłki celowe 

4.

 

Pożyczki na ekonomiczne usamodzielnienie 

5.

 

Dodatki do zasiłku stałego 

               Świadczenia pomocy społecznej – pomoc rzeczowa 

1.

 

Przyjmuje ona zazwyczaj formę darowizny lub użyczenia 

2.

 

Przykładem mogą być działania ze strony samorządu lokalnego np. gmina udziela swoim 

mieszkańcom schronienia (miejsce w noclegowni), zapewnia gorące posiłki i ubranie, paczki 

dla podopiecznych, pomoc w postaci umeblowania 

3.

 

Pomoc ekonomiczna na usamodzielnienie może polegać na użyczeniu maszyn i narzędzi 

stwarzających możliwość zorganizowania własnego warsztatu pracy oraz udostępnieniu 

urządzeń ułatwiających prace niepełnosprawnych. 

 

 

12 

               Świadczenia pomocy społecznej – pomoc w usługach 

1.

 

W pomocy społecznej świadczone są usługi opiekuńcze mogą świadczyć placówki pomocy 

społecznej lub wyspecjalizowane instytucje. 

2.

 

Usługi opiekuńcze powinny osobie niesamodzielnej zapewnić: pomoc w zaspokojeniu 

codziennych potrzeb życiowych, podstawową opiekę higieniczną, pielęgnacje i w miarę 

możliwości – podtrzymywanie kontaktu z otoczeniem. 

 

               Świadczenia pomocy społecznej – pomoc instytucjonalna 

1.

 

Jest to pomoc realizowana poza mieszkaniem podopiecznego, w różnego rodzaju placówkach 

(domach) pomocy społecznej 

2.

 

Biorąc pod uwagę zakres usług mogą to być placówki stacjonarne (miejsce stałego pobytu i 

całodobowa opieka) i pół stacjonarne (domy pobytu czasowego) 

3.

 

Pobyt w tych placówkach może być całkowicie lub częściowo odpłatny 

•

 

Mogą to być (w zależności od tego, dla jakich osób są przeznaczone): 

1.

 

Domy dla ludzi starych 

2.

 

Domy opieki dla osób umysłowo upośledzonych 

3.

 

Domy dla osób bezdomnych 

4.

 

Samotnych kobiet w ciąży 

5.

 

Samotnych matek z małymi dziećmi 

6.

 

Osób przewlekle chorych 

 

 

 

Ludzie starzy 

Jest to kategoria społeczna do której – w zależności od przyjętych kryteriów zaliczamy: 

1.

 

Osoby powyżej określonego wieku (kryterium demograficzne) 

2.

 

Nieaktywne zawodowo (kryterium ekonomiczne i socjalne) 

3.

 

O obniżonej kondycji fizycznej i psychicznej (kryterium biologiczne i psychologiczne) 

4.

 

W ciągu tysiącleci wskaźnik ludzi po 65 roku życia nie przekraczał 2-3% całej populacji 

5.

 

Od 150 lat rośnie i w krajach wysokorozwiniętych wynosi obecnie 15% 

6.

 

Do 2030 roku ma osiągnąć 25% i stale rosnąć 

7.

 

W Polsce ma to być 17-26% 

Emerytura 

Tym terminem określa się długookresowe, dożywotnie świadczenie pieniężne służące zaspokojeniu 

potrzeb osób z powodu zaawansowanego wieku nie wykonują pracy zawodowej. 

Systemy emerytalne dzielone są na: 

•

 

Ubezpieczeniowe – takie, w którym istotnym warunkiem wysokości świadczenia jest 

wcześniejsze opłacanie składki ubezpieczeniowej – umowa, karencja. 

 

13 

•

 

Zaopatrzeniowe – w którym nie jest wymagana składka i prawo do świadczeń emerytalnych 

uzyskuje się osiągając określony wiek (mogą temu towarzyszyć jeszcze inne warunki nabycia). 

Renty 

•

 

Długookresowe świadczenia przeważnie przyznawane z tytułu 2 różnych ryzyk socjalnych: 

1.

 

Inwalidztwa pracownika – renta inwalidzka 

2.

 

Śmierci żywiciela – renta rodzinna 

•

 

Wśród Ren inwalidzkich wyróżnia się: 

1.

 

Renty spowodowane wypadkiem przy pracy lub chorobą zawodową 

2.

 

Renty z tytułu inwalidztwa z przyczyn ogólnych 

•

 

Renta rodzinna ma zapewnić środki utrzymania rodzinie zmarłego: 

1.

 

Najczęściej są to dzieci oraz niepracujący i nie zdolni do pracy małżonkowie 

2.

 

Renta przysługuje po zmarłym pracowniku (mającym przynajmniej minimalny staż pracy 

wymagany do renty inwalidzkiej) 

Zasiłki 

Są to świadczenia występujące w różnych dziedzinach zabezpieczenia społecznego: 

•

 

W ubezpieczeniach społecznych 

•

 

W pomocy społecznej 

•

 

W uzupełniających świadczeniach socjalnych (np. zasiłki statutowe związków zawodowych) 



 

Mają charakter świadczeń z urzędu 



 

W pomocy społecznej określone kryteria 



 

Związki zawodowe mają fundusze – stawki przyjęte przez związek 



 

Są to z reguły świadczenia krótko okresowe lub jednorazowe, mogą być również zasiłki stałe z 

pomocy społecznej 



 

W ubezpieczeniu społecznym, zasiłki obejmują również różne ryzyka socjalne 



 

W przypadku choroby pracownika wypłacane są: zasiłki chorobowe, zasiłki wyrównawcze. 

•

 

Zasiłek chorobowy – zapewnia ciągłość uzyskiwanych dochodów mimo przerwy w pracy w 

wyniku choroby. 

•

 

Zasiłek wyrównawczy – rekompensuje pracownikowi obniżenie dochodów wynikajacce z 

pogorszenia warunków płacowych, które jest efektem zmiany miejsca czy warunków pracy 

pod wpływem złego stanu zdrowia. 

•

 

W przypadku choroby dzieci lub innych członków, pracownikowi wypłacany jest zasiłek 

opiekuńczy, który dostarcza dochodów w czasie przerwy w pracy. 

•

 

W przypadku zgonu osoby ubezpieczonej członkom jej rodziny wypłacany jest zasiłek 

pogrzebowy. 

Zasiłki ubezpieczeniowe związane z urodzeniem i posiadaniem dzieci: 

•

 

Zasiłek porodowy – świadczenie jednorazowe dla ubezpieczonych kobiet 

•

 

Zasiłek macierzyński (urlop) otrzymuje kobieta na krótko przed porodem lub od dnia porodu, 

by mogła w pierwszym miesiącu życia osobiście opiekować się niemowlęciem i powrócić do 

sił po porodzie. 

•

 

Zasiłek rodzinny – wypłacany wszystkim ubezpieczonym osobom, mającym na utrzymaniu 

dzieci – oraz pod pewnymi warunkami niepracujących małżonków. 

 

14 

•

 

Zasiłek wychowawczy – przeznaczony jest na opiekę nad dzieckiem do 4 lat, przysługuje nie 

tylko matce ale i ojcu dziecka. 

•

 

Urlop tacierzyński – chodziło o uświadomienie mężczyznom będących parlamentarzystami 

aby inaczej patrzyli na problem. 

 

Pomoc społeczna 

•

 

Jest to instytucja polityki społecznej państwa, mająca na celu umożliwienie osobom i 

rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać 

wykorzystując własne środki, możliwości, uprawnienia. 

•

 

Pomoc społeczna jest działem zabezpieczenia społecznego w którym prawo do świadczeń nie 

jest roszczeniowe a decyzje instytucji mają charakter administracyjny i są każdorazowo 

uzależnione od potrzeb osób ubiegających się o wsparcie. 

•

 

Organizacja narodów Zjednoczonych – zdefiniowała pomoc społeczną jako zespół czynników 

ułatwiających jednostkom, ruchom, grupom i społecznościom przezwyciężenie trudnych 

sytuacji socjalnych, których źródło tkwi w zachodzących zmianach 

•

 

Instytucje zajmujące się pomocą społeczną to: 

1.

 

Rodzaj służb przeznaczonych do zaspakajania podstawowych potrzeb społeczeństwa w 

zakresie ochrony zdrowia, wyżywienia, schronienia, wody pitnej, warunków sanitarnych i 

bezpieczeństwa osobistego, informacji i ochrony prawnej 

2.

 

Rodzaj służb zorganizowanych dla zaspokojenia potrzeb w różnych fazach życia 

3.

 

Służby przystosowane do zaspakajania potrzeb określonych kategorii klientów 

(niepełnosprawnych, emigrantów, uchodźców, ofiar dyskryminacji, zbrodni i przemocy) 

Cechy pomocy społecznej – pomoc finansowa  

W systemach pomocy społecznej typowymi formami świadczeń są: 

•

 

Zasiłki stałe 

•

 

Zasiłki okresowe 

•

 

Zasiłki celowe 

•

 

Pożyczki na ekonomiczne usamodzielnienie 

•

 

Dodatki do zasiłku stałego 

Pomoc rzeczowa 

•

 

Przyjmuje formę darowizny lub użyczenia 

•

 

Działania ze strony samorządu lokalnego, np. gmina udziela mieszkańcom schronienia 

(nocleg) zapewnia gorące posiłki i ubranie, paczki dla podopiecznych, umeblowanie. 

•

 

Pomoc ekonomiczna na usamodzielnienie się (użyczenie maszyn i narzędzi dających 

możliwość zorganizowania własnego warsztatu) 

Pomoc w usługach 

•

 

W pomocy społecznej świadczone są usługi opiekuńcze 

•

 

Dotyczą one osób, które ze względu na stan zdrowia wymagają opieki innych osób 

•

 

Mogą być one płatne lub bezpłatne 

 

15 

•

 

Usługi opiekuńcze powinny osobie niesamodzielnej zapewnić 

1.

 

Pomoc w zaspakajaniu codziennych potrzeb życiowych 

2.

 

Podstawową opiekę higieniczna 

3.

 

Pielęgnację w miarę możliwości  - podtrzymywanie kontaktu z otoczeniem 

•

 

Usługi opiekuńcze mają świadczyć placówki pomocy społecznej lub wyspecjalizowane 

instytucje 

Pomoc instytucjonalna 

•

 

Realizowana poza mieszkaniem podopiecznego, w różnego rodzaju placówkach (domach) 

opieki społecznej 

•

 

Biorąc pod uwagę zakres usług maja to być placówki stacjonarne (miejsce stałego pobytu i 

całodobowa opieka) 

•

 

Pobyt w tych placówkach może być całkowicie lub częściowo odpłatny. 

•

 

Mogą to być w zależności dla jakich osób są przeznaczone: 

1.

 

Domy dla ludzi starych 

2.

 

Domy opieki dla osób umysłowo upośledzonych 

3.

 

Domy dla osób bezdomnych 

4.

 

Samotnych kobiet w ciąży 

5.

 

Samotnych matek z małymi dziećmi 

6.

 

Osób przewlekle chorych 

Ludzie starzy 

Jest to kategoria społeczna, do której w zależności od przyjętych kryteriów zaliczamy: 

•

 

Osoby powyżej określonego wieku (kryterium demograficzne) 

•

 

Nieaktywne zawodowo (kryterium ekonomiczne i socjalne) 

•

 

O obniżonej kondycji fizycznej i psychicznej (kryterium biologiczne i psychologiczne) 

•

 

W ciągu tysiącleci wskaźnik demograficzny ludzi po 65 roku życia nie przekraczał 2 – 3% całej 

populacji 

•

 

Od 150 lat rośnie w krajach wysokorozwiniętych i wynosi 15% 

•

 

Do 2030 roku ma osiągnąć 25% i stale rosnąć 

•

 

W Polsce ma to być 17 – 26 % 

 

 

Paweł Kordek 

Europejska Polityka Społeczna 

 

Starożytna Grecja: 

1.

 

Idea socjalna datuje swoje początki w momencie powstania miast-państw, w nich to 

hierarchizowały się stosunki społeczne, następował podział pracy 

 

16 

2.

 

Wraz z pojawieniem się społeczeństw i podziałem pracy wyłoniły się pierwsze kwestie 

społeczne 

•

 

Migracje ludności 

•

 

Ubóstwo dużej części miast (plebsu) 

•

 

Kwestie rolne 

•

 

Kwestie edukacji 

•

 

Problemy rodziny 

•

 

Prostytucja, klęski wojenne, krótkie życie 

•

 

Okrucieństwo, agresja, krótkie życie i wyzysk niewolników to codzienność świata antycznego 

Nie działając wprost, nie łamiąc porządku społecznego 

Grecy w swoich działaniach kierowali się ideą zaczerpniętą z Mitu o Prometeuszu 

Przy tej okazji po raz pierwszy wyraz philanthropou, sam zaś Prometeusz ukazał się jako pierwszy 

FILANTROP. 

Mit prometejski miał doniosłe znaczenie: 

Po pierwsze wybiegał on swoim myśleniem w przyszłość, obejmując filantropią wszystkich ludzi, całą 

ludzkość, nie tylko łamał rozdziały stanowe. Po wtóre wskazywał on drogę niesienia pomocy innym 

ludziom przez przekazywanie im wiedzy. Dzięki niej, bowiem człowiek staje się człowiekiem, wznosi 

się ponad świat zwierzęcy. Był w micie prometejskim jeszcze trzeci wątek związany z poświęceniem, 

on złożył symboliczna ofiarę, chciał zrobić coś dla ludzi. To rzutowało na złoty wiek jeśli chodzi o ludzi 

czasów antyku. Cały czas w społeczeństwach klasowych nierówność była stanem nie do Ruszenia w 

stanie prawnym ale była do zmiany w sensie mentalnym. 

 

Platon stwierdził w jednym ze swoich dzieł nawiązując do idei filantropii użył stwierdzenia że są 3 

filary filantropi: 

•

 

Jedna objawia się w powitaniu 

•

 

Druga, gdy ktoś się spieszy z pomocą każdemu nieszczęśliwemu 

•

 

Trzecia gdy się lubi urządzać przyjęcia 

Jesteś filantropem kiedy pozdrawiasz drugiego człowieka co to znaczy, jesteś blisko tego człowieka. 

Obecnie jeśli chcemy nie zauważyć problemu to po prostu odchodzimy. W mentalności Greków było 

gdy urządzał przyjęcia korzystała z tego większa grupa ludzi. To miało sens, miało skłonność bogatych 

to faktycznej pomocy. 

 

Rzym 

Rzym był w pewnym sensie pierwowzorem państwa opiekuńczego – instytucjonalność. Losy ludzi w 

Rzymie były podobne do życia jak w Grecji ale rzymianie inaczej to rozwiązywali np. z jednej strony 

zwyczajowe formy pomocy np. obyczajność prospołeczna rzymian. Ofiarowano coś ubogim. Samo 

miasto Rzym w tamtych czasach – 90% to byli biedacy. Pozostali to byli ludzie majętni.  W okresie 

cesarstwa urządzano w tym czasie igrzyska, rozrzucano pomiędzy publiczność pieniądze i podarki. 

Klientela to była z jednej strony mecenat a drugiej strony kwakierstwo, wazeliniarstwo. Obowiązkiem 

klientów, należało codzienne powitanie patrycjusza, towarzyszenie mu w orszakach i udzielenie 

poparcia w czasie wyborów. W zamian za to otrzymywali zaproszenia na uczty, wsparcie pieniężne. 

Cesarz Nerwa wprowadził świadczenia alimentacyjne – państwowe zapomogi dla biednych rodziców 

na dzieci.  

 

17 

Frumentacja  – rozdawnictwo zboża było formą wspomagania plebsu. Przeznaczano na to 20% 

dochodów państwa, korzystało z niej kilka tysięcy osób. Zboże było dotowane a obywatele mogli 

wykupić pewien jego limit po niższej cenie. 

Na czym polegał geniusz Rzymu. Rzym określał wyraźnie bogatym iż źródła ich bogactwa znajdowały 

się w Rzymie. Skoro dzięki państwu byli bogaci to musieli wspierać biednych. 

Instytucjonalny Rzym to również imprezy masowe – gdzie rozdawano przysłowiowe fanty. Prawo 

rzymskie wydawało zarządzenia ograniczające wydawania wystawnych uczt, po to by uniknąć 

marnotrawstwa. Cesarz Hadrian zniósł powszechne zadłużenie. Termy i akwedukty służyły higienie 

obywateli. Socjalną rolę miały również biblioteki publiczne. 

 

Judeo-chrześcijaństwo 

Fenomenem Żydów judaizmu to łączenie duchowości religii z przetrwaniem, z więzią materialną. 

Judaizm oparty na biblijnych i talmudycznych zasadach chroniących prawa ludzkie tworzy przepisy 

regulujące zasady sprawiedliwości. Do tej pory polityka społeczna państwa żydowskiego jest 

związana z jego religią Wymagają one okazywania pomocy drugiemu człowiekowi, nawet własnym 

kosztem oraz dostarczania mu środków z których mógłby żyć. W starożytności przed upadkiem 

państwa i świątyni rozwiązywano to zostawianiem części żniw z narożnika pola dla ubogich. 

Następnie gdy respektowanie tych przepisów nie było możliwe, zaczęło to przybierać formę 

dobroczynności. 

Judaizm 

 Jałmużna przez całe wieki była instytucjonalną formą pomocy „ w narodzie bez państwa” W praktyce 

jałmużna w formie pieniężnej, żywności czy odzieży stała się jednym z podstawowych obowiązków 

codziennego życia. Obowiązuje ona w stosunku do wszystkich będących w potrzebie. Dziesięcina dla 

kapłanów, lewitów (prowadzili prace socjalne).  

Dla Żydów pomocą jest pożyczka, jeśli udzielają komuś pożyczki to znaczy, że mu pomagają. To 

instytucja pomocy. Pomoc nie może być marnotrawna. 

Jagodzianka na kościach ☺ denaturat 

 

W doktrynie etycznej Judaizmu ubogi ma prawo żądać pomocy od bliźnich znajdujących się w lepszej 

sytuacji. Ofiarodawca jednak musi uważać aby jego dar nie został użyty do niewłaściwych celów. 

Głównym celem jałmużny jest dobro otrzymującego i ulżenie jego niedoli ale bez zachęcania go do 

bezczynności czy nieróbstwa. 

Chrystus urodził się faktycznie 7 lat wcześniej niż się podaje. 

Wczesne chrześcijaństwo 

Jest to istota przetrwania nośności i wszystkiego co się kojarzy z przetrwaniem chrześcijaństwa. Była 

to sekta która przyciągała ludzi ubogich, nieszczęśliwych – było przejawem kryzysu antycznej 

ideologii. Rosnąc w siłę stworzyło ono wielki system wraz z własną filozofią społeczną. Była to sekta 

żydowska czerpiącą z rozwiązań socjalnych Judaizmu, na którą humanistyczny wpływ wywarły idee 

świata helleńskiego. Chrześcijaństwo zrodzone nad jeziorem Galilejskim zapanowało w późniejszym 

okresie nad potęgą Rzymu. Chrystus – prorok z Galilei wprowadzał trochę inne patrzenie na to co 

doczesne a na to co ziemskie. Musiały być nowe akcenty. Chrześcijaństwo było nowym 

 

18 

prometeizmem. Jezus głosiciel ewangelii  – przyciągał ludzi nie orężem a przykładem. Ewangeliści 

starali się zebrać zwolenników. Pomagali ubogim zgodnie z nakazem dobroczynności, gotowi byli 

nieść pomoc wszystkim potrzebującym. W tamtych czasach bardzo blisko Nazaretu większość ludzi to 

byli murarze. Pierwotną formą organizacji chrześcijan była gmina zwana również kościołem. Jej 

podstawowym elementem była rodzina, pielęgnowana jako wartość. Kobiety były nośnikiem 

wspieranym przez instytucje – kult kobiety, matki, wdowy. Doszło do tego, iż bogaci rzymianie 

przechodzili na chrześcijaństwo. 

Gminy: 

Gmina kierował biskup a jego pomocnicy diakoni odciążali go w spełnieniu obowiązków związanych z 

opieką społeczną w ramach wspólnoty. Obejmowała ona różne kategorie: 

•

 

Wdowy 

•

 

Dzieci 

•

 

Starców 

•

 

Chorych 

•

 

Przebywających w więzieniach 

•

 

Rodziny wielodzietne 

•

 

Bezdomnych pozbawionych pracy 

•

 

Wziętych w niewolę 

•

 

Na świadczenia dobroczynne łożyli wszyscy, mający cokolwiek w nadmiarze, członkowie 

wspólnoty. 

Miliony nowych wyznawców są wśród ubogich. 

•

 

Opieka społeczna miała planowy i przemyślany charakter, posiadała wykazy osób 

korzystających z zapomóg kościelnych 

•

 

W II wieku przestały funkcjonować gminy Kościoła Jerozolimskiego, rozpoczęła się era 

Powszechnego Kościoła Chrystusowego – nie było już komun chrześcijańskich 

•

 

Chrześcijaństwo zdobywając władzę i sprzymierzając się z państwem traciło swoją 

postępowość społeczną. 

•

 

Musiało legitymizować władzę, dobrym przykładem jest św. Augustyn – jego poglądy 

zdecydowały o 1000-leciu chrześcijaństwa nie przyjaznemu ubogim. Poddaństwo i 

nierówność były dla niego wynikiem grzechu pierworodnego, dlatego należy poddać się i 

zaakceptować sytuację lub też wykorzystywać swoje przywileje. Nie ganił on bogactwa 

uważał iż powinno być ono wykorzystywane 

 

 

 

Średniowiecze 

 

Św. Franciszek

 – Powoływał się on na ideę braterstwa międzyludzkiego, traktował on je jako 

tajemnicę Boga WCIELONEGO. By poświecić się Bogu, należało wyrzec się posiadania i przywilejów 

wynikających z urodzenia by zejść na poziom najniższy i zrównać się z najniższymi, doświadczyć ich 

cierpień i żyć ich cierpieniami, utożsamiać się z nimi, by móc poświęcić się braterskiej służbie. 

 

19 

Spór „szaty Chrystusa nie należały do Chrystusa więc Kościół nie powinien się bogacić”. W pierwszych 

wiekach były już zakony które próbowały iść tą drogą – znikały bo były słabsze od papiestwa 

zainteresowanego władzą i bogactwem. 

 

Św. Tomasz

 – zerwał z ideą grzechu pierworodnego, my ludzie możemy wpływać na ludzkie losy, z 

tego powodu jesteśmy zróżnicowani. Wydaje się to dziś doktrynalne ale dla tamtych ludzi to było być 

albo nie być. Św. Tomasz przekazuje powszechna potrzebę chęć urzeczywistnienia się tutaj na ziemi – 

nie tylko dla wybranych. Ta pomoc ma być powinnością. W jakimś stopniu św. Tomasz wraca do 

starego testamentu. Mam obowiązek dzielenia się tym co posiadam. Pomoc (Caritas) nie może być 

aktem dowolnym lecz powinna stanowić realizacje swych powinności społecznych. 

Zakony 

Zakony były iskierką. Zakony z perspektywy społecznej były swoistym buntem przeciwko papiestwu. 

Boczna drogą wprowadzały to co było najważniejsze, zwracały uwagę na to co było potrzebne. 

Powstawały zakony żebracze, zakony szpitalne. Zakony były częścią misji społecznej nawet te zbrojne. 

W tych zakonach żebraczych (XIII/XIV) Kościół przestał być tak bardzo obcy. Kościół jako instytucja 

ograniczał się jednakże do inicjowania dobroczynności, niż jej świadczenia. Szpitale korzystały z 

jałmużny i hojności rycerstwa 

Pojawia się trzeci zakon – Bracia świeccy – tym samym pojawił się typ człowieka świeckiego. 

 

Pojawienie się miast 

Miasta. Konkurencja dla kościoła, Rycerstwa. Powstając w XII i XII wieku miasta były konkurentem 

gdyż oznaczały one powstanie wspólnoty (komuny) wyzwolonej z więzów zależności. Zróżnicowana 

społeczność miejska stawała się jednością ludzi wolnych. Zobowiązanych do wzajemnej pomocy. 

Zarządy miast, Rady miejskie przyjmowały funkcje opiekuńcze kościoła. Zakładały własne instytucje, 

przytułki, sierocińce. 

Oprócz gmin Miejskich – były to bractwa świeckie które utrzymywały szpitale i przytułki. Gminy 

miejskie rozpadały się na cechy, gildie, stanowiące niższy poziom wspólnoty. Były to stowarzyszenia 

zawodowe. Miasta burzące ład feudalny przyciągały nędzarzy, kaleki, weteranów wojen, zbójów, 

rzezimieszków, którzy tworzyli w miastach drugi świat. 

Bunt reformacyjny – powstanie reformacji. 

Protestantyzm – był ruchem ludowym, związany z klasą średnią, jedyna świętość to własność, 

bogactwo było traktowane jako znak woli Bożej, podstawowym celem życia winno być gromadzenie i 

pomnażanie dóbr. 

Asceza – w życiu chrześcijańskim miała wspierać cnotę, rygoryzm moralny, świat człowieka stawał się 

światem modlitwy i pracy. Martin Luter wydaje mały katechizm, później duży katechizm. Nie ganił 

bogactwa, uważał, że powinno być wykorzystywane. 

Święty Franciszek 

Niewolnik miłości Bożej (1182 – 1226) 

•

 

Powoływał się na ideę braterstwa międzyludzkiego 

•

 

Zszedł do najniższych i Zrównał się z nimi 

 

20 

•

 

Swoimi czynami wskazywał metodę miłosierdzia przez tych, którzy chcą się poświęcić 

urzeczywistnianiu dzieła Chrystusowego 

•

 

Wyrzeczenie się posiadania przywilejów wynikających z urodzenia, by zejść na poziom niższy i 

zrównać się z nimi, doświadczyć cierpień i żyć ich cierpieniem, poświęcić się braterskiej 

służbie 

Święty Tomasz (1225 – 1274) 

•

 

Zerwał z ideą grzechu pierworodnego 

•

 

Ludzie wpływają na ludzkie losy 

•

 

Krytykował feudalizm 

•

 

Zróżnicowanie społeczne wynika z natury a nie jest skutkiem grzechu pierworodnego 

•

 

Własność podstawą godnego życia 

•

 

Pomoc innym powinna stanowić realizację powinności 

•

 

Człowiek ma prawo do urzeczywistniania społeczeństwa 

•

 

Człowieczeństwo nie ogranicza się tylko do sfery duchowej ale i cielesnej 

Zakazy, bunty maluczkich kościoła 

Bunt przeciwko Papiestwu. Św. Bazylii, powstawały zakony szpitalne, żebracze (franciszkanie), zakony 

rycerskie – zbrojne (w zakonach żebraczych pojawiły się zakony świeckie – bracia świeccy – typ 

człowieka świeckiego i duchowego) 

Pod wpływem reformacji rodzi się protestancka Europa 

•

 

Protestantyzm walczy z występkiem 

•

 

Świat katolicki nie analizował szczegółowo problemów „drugiego świata”, pojawiły się 

ordynacje królewskie czy tez zarządzenia władz miejskich ograniczających to zjawisko 

•

 

Protestantyzm prowadził racjonalne działania 

•

 

Pod koniec XV wieku w Amsterdamie powstał „dom poprawy” – instytucja mająca charakter 

wychowawczy (żebracy, młodzi złoczyńcy, prostytutki). Proces resocjalizacji polegał na 

przyuczaniu do zawodu i systematycznej pracy, wychowaniu moralnemu pod wpływem 

pastora 

•

 

Podobne domy zakładały miasta niemieckie. 1601 na mocy elżbietańskiego prawa tworzą się 

domy pracy przymusowej – pierwsza sformalizowana przez państwo „forma pomocy 

zewnętrznej” dla „uczciwych biednych” dotyczy ludzi prawdziwie niezdolnych do pracy, 

kulawych, ślepych, dzieci idących do przyuczenia. Pomoc wewnętrzna – budynki dla ludzi 

zdolnych do pracy – miejsca zatrudnienia. 

•

 

Manufaktury scentralizowane formą polityki społecznej i polityki kapitalizmu 

•

 

Rewolucja francuska i wielki eksperyment – ubogi najmniej zyskuje, uwłaszczyła się klasa 

średnia, Bubeuf – nawoływanie do komunizmu 

 

 

 

21 

Miasta konkurencja dla Kościoła i rycerstwa. 

Powstające  w  XII  i  XIII  w  miasta  były  konkurentem  ,  gdyż  oznaczały  one  powstanie 
wspólnej  (komuny).  Wyzwolonej  z  krepujących  więzów  zależności  ,  wypowiadającej 
posłuszeństwo  opartej    na  przysiędze  braterstwa  i  równości.  Zróżnicowana  społeczność 
miejska stawała się jednością ludzi wolnych , zobowiązanych do wzajemnej pomocy, Zarządy 
miast , rady miejskie przejmowały funkcje opiekuńcze Kościoła , zakładały własne instytucje 
opiekuńcze np. szpitale , przytułki.  

Obok  nich  działalność  dobroczynną  przejmowały  istniejące  bractwa  świeckie  ,  które  dla 
podniesienia  swojej  rangi  utrzymywały  szpitale  i  przytułki.  One  same  utrzymywały  te 
instytucje zbierały środki na pomoc ubogim.  

Funkcjonowanie drugiego świata  

Miasta urząd ład feudalny przyciągały do siebie element wolny.  

Nędzarze  szukają  pracy  ,  chorzy  i  kaleki uciekający przed wojną lub zarazą. Powstaje drugi 

ś

wiat. Oni podlegali takim samym prawom jak wszyscy mieszkańcy tworzą własne instytucje 

pomocowe.    W  pewnym  momencie  dochodzi  do  powstania  reformacji.  Reformacja  i 
Protestantyzm narastały. Protestantyzm mający na celu zmianę systemu społecznego zgodnie 
z zasadami testamentowymi był ruchem ludowym.  

Kościół  się  bogaci  ,  kradną  pająki  prześladują  swoich  braci.  Tych  którzy  się  nie  chcieli 
pozbyć rodzin byli mordowani nawróceni musieli porzucić swoje rodziny , żony. Europa jest 
w  sytuacji  ,że  dochodzi  do  chrystianizacji.  Ludzie  z  powrotem  zaczynają  wierzyć  w  innych 
bogów.  Asceza  w  życiu  doczesnym  miała  wspierać  cnotę,  rygoryzm  moralny  prowadzi  do 
stworzenia  reguł  ,  które  wprowadzały  świat  mnichów  na  wszystkich  wiernych  świat 
człowieka stawał się światem modlitwy i pracy.  

Nowe Instytucje  

Protestantyzm walczy z występkiem  

Ś

wiat  katolicki  nie  analizował  zbyt  szczegółowo  problemów  ,,drugiego  świata  ‘’  pojawiały 

się  okazjonalnie  ordynacje  królewskie    czy  też  zarządzenia  władz  miejskich.  Mających 
ograniczyć  to  zjawisko  Pod  koniec  XV  w.  w  Amsterdamie  powstał  ,,dom  poprawy’’ 
instytucja mająca charakter wychowawczy miała ona w swoich szeregach żebraków, młodych 
złoczyńców  ,prostytutki  ,czy  młodzież  oddaną  przez  samych  rodziców.  Proces  resocjalizacji 
polegał na przyuczeniu  do zawodu i systemie pracy , wychowaniu moralnym pod wpływem 
pastora  i  podstawowym  nauczaniu  czytania,  pisania  i  rachowania.  Podobne  domy  zakładały 
miasta niemieckie.  

1601r.  Powstaje  domy  pracy  przymusowej.  Żebracy  mają  stawać  się  uczciwymi  biednymi. 
Miało  to  stanowić  przejście  do  charytatywnej  pomocy  chybionej  mającej  dać  samemu 
człowiekowi  możliwość  wyjścia  ze  strony  nędzy.  Pomoc  ma  dotyczyć  ludzi  bezsilnych  , 

 

22 

kulawych,  ślepych,  ludzi  niezdolnych  do  pracy.  Pomoc  wewnętrzna  niesiona  była  w 
określonych  budynkach  będących  miejscem  zatrudnienia  dla  ludzi  zdolnych  do  pracy 
Utrzymywanie  domów  pracy  składów  lnu,  bawełny  i  konopi.  Miała  zapewnić  z  podatków 
społeczność parafialną podokręgów lub hrabstw.  

Epoka Racjonalizm Oświecenie  

Po oświeceniu  następuje rewolucja. Rewolucja francuska i własny eksperyment. 

 Marzenia  filozofów  splotły  się  z  bestialskim  ludem  ,  który  dzięki  temu  wyszlachetniał  i 
wzniósł się na poziom. Nadszedł czas na wolność , równość , braterstwa jak u starożytnych. 
Warstwa średnia  była  przeciw  radykalizacji biedoty. W XIX w. wzrasta  liczba ludność , ale 
potrzeba  coraz  więcej  instytucji.  W  XIX  zaczęto  budować  liczne  przytułki  dla  weteranów. 
Szpitale dla umysłowo chorych , domy poprawcze, więzienia , domy pracy, kolonie i szkółki. 
Sprzyja  temu  rozwój  gospodarczy  początków  wieku.  Postęp  techniczny  zmienia  oblicze 
przemysłu , przemian chłopów w opłacanych robotników, klientów i płatników podatkowych. 
Powstają  nowe  zawody  i  technologie.  Równocześnie  powstają  partie  polityczne  i  związki 
zawodowe.  

W  XIX  w.  powstaje  nowe  problemy  ,  powstanie  nowych  klas  społecznych  ,  usług 
publicznych  ,  Poprawia  się  higiena  ,  ma  miejsce  postęp  medyczny  ,  dochodzi  do  rozwoju 
opieki społecznej.  

Zmieniła się sytuacja rodziny oraz sytuacja kobiet. Duże , złożone i patriarchalne europejskie 
gospodarstwa  domowe  zaczęły  się  przekształcać  w  europejskie  gospodarstwo  z  nuklearną 
rodziną. Mężczyzna zajął pozycję podstawowego żywiciela rodziny , kobieta zaś gospodynią i 
ochmistrzynią we własnym domu lub robotnicą , gospodynią domową i rodzicielką (zależnie 
od warstwy). 

Powstają  liczne  kwestie  społeczne  związane  z  warunkami  pracy  i  życia  robotników.  Koszty 
społeczne  industrializacji  i  urbanizacji  są  bardzo  wysokie.  Pojawiają  się  takie  problemy  jak 
złe warunki pracy , długi czas pracy (16godzin) wyzysk kobiet oraz wyzysk dzieci. Kwestie 
zdrowia  epidemie  tyfusu  i  cholery.  Opieka  nad  ludźmi  starymi  ,  kwestie  mieszkaniowe 
(bezdomność) wynagrodzenia pracowników (niskie płace) wypadki przy pracy.  

W  1891  r.  kościół  hierarchiczny  wydaje  encyklikę  Rereum  Rovaru,  poświeconej  kwestii 
robotniczej  wychodzi  w  ten  sposób  przeciw  postulatom  reform  społeczno  gospodarczych 
wysuwanych przez radykalne ugrupowania socjalistyczne.  

Ruch Socjalistyczny

  powstaje  ,  więc jako ogólna wizja społeczeństwa , realizująca swój 

rozwój w warunkach powszechnej równości. Równość jako…. 

Socjalizm  utopijny

  –  zmiany  społeczne  poprzez  perswazje  na  skutek  własnych 

przemyślen starają się zmienić dany porządek , ale nie byli za rewolucją. Socjalizm Utopijny 
udało się zrealizować w Izraelu. Poparcia dla swoich idei szukali oni, wśród ludzi możnych i 

 

23 

wpływowych  ,  odwoływali  się  do  ich  poczucia  sprawiedliwości  i  zamożności.  Socjalizm 
utopijny jest możliwy , ale należy znalezśc ludzi , którzy to zrealizują. 

Anarchizm

 – wychodzili z założenia ,że złem jest państwo i należy to państwo zniszczyć. 

Postulowali oni łączenie się jednostek w grupy. Najliczniej występują w Grecji.  

Marksizm

 - ,,byt kształtuje świadomość’’  

Klasy  nierówne  sobie  poprzez  narzucony  system  ,  klasy  walczą  i  w  momencie  zwycięstwa 
rewolucji  klasy  zwyciężą.  Proletariat  bez własności ,walczy o lepszy  byt, o władzę. Metodą 
walki  jest  rewolucja.  Marks  zakładał  ,że  walka  klas  rewolucja  zwycięży  w  krajach  wysoko 
rozwiniętych.  

Reformizm i rewizjonizm (socjalizm gminny)  

Reformizm 

rewizjonizm byli to zwolennicy umiaru w walce o sluszne prawa proletariatu. 

Ich  zadaniem  ewolucyjnie  można  wyzwolić  klasę  robotniczą  ,  reformy  społeczne  są  normą 
współżycia klas społecznych.  

Socjalizm  Gminny

    zwolennicy  tej  koncepcji  uważali  ,  iż  gmina  jest  podstawowym  , 

oddolnym podmiotem działań społecznych m najlepiej sprzyjający integracji społecznej). 

Modele Polityki Społecznej   

Modele  są  odzwierciedleniem  stanów  sytuacji  idealnych.  Ich  powtarzalność  jest  zależna  od 
kryteriów decydujących o kwalifikacji do poszczególnych typów idealnych. 

Wiek XIX 

Wzrasta liczba ludności i potrzeba tworzenia instytucji. Zaczęto budować liczne przytułki dla 
weteranów.  Szpitale  dla  umysłowo  chorych,  domy  poprawcze,  kolonie,  szkółki.  Sprzyjał 
temu rozwój gospodarczy. Postęp techniczny zmienia oblicze przemysłu, przemienia chłopów 
w opłacanych robotników, płatników podatków. Powstają nowe zawody, związki zawodowe, 
rozwija się demokracja. 

Rozwój urbanizacji ujawnia nowe problemy. 

Nowe  klasy  społeczne,  wodociągi,  ulice, szpitale, parki, policja. Pojawia się higiena, postęp 
medycyny,  dochodzi  do  opieki  społecznej.  Zmieniała  się  struktura  rodziny  oraz  sytuacja 
kobiet. Mężczyzna zajął rolę jedynego żywiciela rodziny, kobieta zaś gospodynią domu, lub 
robotnicą, gospodynią domową (zależnie od warstwy) 

Model Bismarck’a 

Są  to  reformy  wielkiego  niemieckiego  kanclerza.  Doszedł  do  wniosku  ,  że  ludzie  nie  są 
idealni  mimo  ,że  dajemy  im  szanse  i  tej  szansy  nie  wykorzystują.  Bezpieczeństwo  bazujące 
na  obowiązku  ubezpieczeniowym.  Zapoczątkowano  w  Niemczech  serie  ustaw  społecznych- 

 

24 

ustawy na wypadek wypadku robotnika. Przyznające świadczenia lecznice, które polegały na 
pomocy w pokryciu kosztów leczenia pracownika (bez rodziny) i zasiłki pieniężne częściowo 
rekompensujące  utracone  zarobki  Nawiązywała  ona  do  uprzednio  1894  ustawa  dotycząca 
ubezpieczenia w przypadku wypadku przy pracy. Zapewniająca prawo do leczenia i renty w 
razie niezdolności do pracy wywołanej wypadkiem. Ubezpieczenie to było formą organizacji 
pracodawców.  Których  obarczono  opłaceniem  składki  i  powierzono  im  profilaktykę  w 
zakresie  stanu  bezpieczeństwa  i  higieny  pracy.  ,  w  zamian  za  całkowite  zwolnienie  ich  z 
odpowiedzialności    odszkodowawczej  na  zasadach  prawa  cywilnego.  Świadczenia 
obejmowały renty w zryczałtowanych wysokościach i koszty leczenia.  

Ubezpieczenia  emerytalno  –  rentowe

  wiek  emerytalny  przysługiwał  osobom  po 

ukończeniu 70 roku życia i po 30 latach opłacania składek oraz rentę w razie inwalidztwa z 
innych przyczyn niż wypadek przy pracy.  

W  1911  r wprowadzono nowelę  do ustaw  Bismark’a i objęli tymi ubezpieczeniami również 
członków rodziny pracownika. Wprowadzono również renty wdowie i sieroce w razie śmierci 
ubezpieczeniowego  żywiciela.  System  ten  pomijał  funkcjonariuszy  państwowych  ,  którzy 
korzystali  z  odrębnego  prawa  do  uposażenia  w  razie  choroby  oraz  odrębnych  uprawnień 
emerytalnych.  

Kolejny  Model  Europejski  to  jest 

model  Beveridge’a. 

Opublikował  on  swój  raport  w 

1942  na  temat  przyszłości  powojennej  ubezpieczeń  społecznych.  Był  kompleksową  analizą 
sytuacji 

socjalnej 

ubezpieczonej 

zawarł 

obszerne 

wnioski 

dotyczące 

systemu 

ubezpieczeniowego w okresie powojennym zjawiska bezrobocia.  

Raport  wymieniał  pięć  głównych  problemów  stojących  na  drodze  rozwoju  były  nim  w 
ówczesnych  czasach  :  ubóstwa  ,  choroby,  niewiedza  bezdomność  ,  nędza  oraz  bezczynność 
wszystkie one powinny być adresowane do zinstycjonalizowanej polityki społecznej. 

Likwidowanie  największych  mankamentów.  Ubóstwo  miało  być  likwidowane  poprzez 
rozszerzenie  zakresu  ubezpieczeń  społecznych  ,  zarówno  pod  względem  osobowym 
(powszechność,  rodzajów  ryzyka    )wielość  świadczeń  oraz  przedłużania  okresu  ich  wypłat. 
Problem  chorób  powinien  zostać  rozwiązany  poprzez  wprowadzenie  powszechnej  
ogólnodostępnej  narodowej  służby  zdrowia  reagującej  na  podstawowe  problemy  zdrowotne 
mieszkańców. 

Problem niewiedzy 

Powszechny  dostęp  do  edukacji  miał  uporać  się  z  problemem  niewiedzy.  Kwestie 
bezczynności  rozumiane  jak  bezrobocie  miały  zostać  rozwiązane  za  pomocą  polityki  rynku 
pracy zmierzającej do pełnego zatrudnienia.  

 

 

 

 

25 

Kwestie  bezdomności  i  nędzy  bytowej  miały  być  rozwiązane  za  pomocą  odpowiedniej 
polityki mieszkaniowej.  

                          Model Bismarka                                   Model Beveridga  

Europa Francja                                                                Europa Dania  

Składka Członkowstwo                                                  Prawo/Obywatelstwo  

Konserwatyzm                                                                Socjaldemokracja  

Składki                                                                             Podatki  

Funkcjonowanie rynku pracy                                           Legalne zamieszkiwanie  

 

Model Europejski : Państwo dobrobytu „Welfare State” 

Państwo  dobrobytu  to  takie  państwo  gdzie  zorganizowana  władza  posługuje  się  środkami 
politycznymi  i  administracyjnymi,  stara  się  długofalowo  korygować  działaniami  sił 
rynkowych przynajmniej na trzy sposoby.  

1.

 

Po  pierwsze  gwarantując  jednostkom  i  rodzinom  dochody  minimalne  niezależne  od 

wartości rynkowej posiadanych przez nie zasobów.  

2.

 

Po drugie zapewniając jednostkom ochronę socjalną w trudnych sytuacjach (choroba, 

starość , bezrobocie) i w ten sposób redukując niepewność i zapobiegając załamaniom 

3.

 

Po trzecie o to, aby każdy obywatel niezależnie od statusu przynależności społecznej , 

mógł korzystać z usług socjalnych najwyższej jakości.  

W państwie dobrobytu oddziały wuja wektory pośrednie, nie tylko rynek, ekonomia i państwo 
ale tworzenie miejsc pracy, zabezpieczenia socjalne. 

Model socjaldemokratyczny – skandynawski/nordycki 

Ginsburg – „Divisions of Welfare” podkreśla 3 elementy 

•

 

Wspólny dom – oznacza równość, troskę, współpracę i pomoc 

•

 

Solidaryzm – oznacza wyznaczanie poziomu nierówności oraz zakresu walki o dobra 

•

 

Zaangażowanie – realizacje Keynowskiej polityki społeczno – ekonomicznej 

Modele – maja charakter (teoretyczny), idealny, nie spotykane są w czystej formie, ponieważ 
materia  społeczna,  której  modele  dotyczą  jest  wypadkową  wielu  czynników  o  charakterze 
wewnętrznym i zewnętrznym. 
W modelu odwołujemy się do podstawowych wartości. 
Punkt odniesienia 

•

 

Redystrybucja dochodu narodowego 

•

 

Interwencjonizm państwowy w wolną grę sił rynkowych 

•

 

Państwowe gwarancje zabezpieczenia społecznego 

 

26 

•

 

Dostępność i zasięg systemu 

Modele  prezentują  możliwość  wyboru  polityki  społecznej.  Są  alternatywne  poprzez 
preferowanie  jednych  wartości  i  przynajmniej  częściową  rezygnację  z  innych.  Prezentują 
dylematy  wyboru  w  polityce  społecznej,  ułatwiając  w  ten  sposób  podejmowanie  decyzji 
praktycznych o przygotowanie rozwiązań optymalnych. 
Richard Timus – wprowadził podział państw na trzy modele polityki społecznej: 

•

 

Model rezydualny (liberalny) 

•

 

Motywacyjny (związany z Bismarckiem) 

•

 

Instytucjonalno  –  redystrybucyjny  (socjaldemokratyczny),  każdy  z  modeli  ma 

odniesienie do innych systemów wartości. 

•

 

Wolność jednostki 

•

 

Sprawiedliwość dystrybutywna oparta na kryterium zasiłku 

•

 

Równość społeczna 

Gosta  Esping Andersen – Trzy światy kapitalizmu 1990” 

•

 

Dekomodyfikacja

  –  (odrynkowienie)  –  system  powoduje,  że  cała  sfera  naszego 

ż

ycia pozbawiona wpływów, nie jesteśmy od rynku zależni, nie jest zdeterminowana 

przez rynek. 

•

 

Według  „państwa  dobrobytu”  zawsze  kierowały  się  socjalizmem  w  zakresie 

kreowania równości i solidarności międzyludzkiej. 

•

 

Model  liberalny

  (rezydualny)  –  charakter  dla  państw  takich  jak  USA,  Kanada, 

Australia,  Nowa  Zelandia.  Świadczenia  gwarantowane  w  wymiarze  minimalnym  dla 
najbardziej  potrzebujących,  którzy  nie  mogą  uczestniczyć  w  grze  rynkowej: 
limitowana pomoc, klasyczna liberalna gospodarka kreująca nowe miejsca pracy. 

•

 

Model  socjaldemokratyczny

  (egalitarny)  –  Norwegia,  Szwecja,  Finlandia, 

Dania.  Gwarantuje  pełne  świadczenia  dla  wszystkich  obywateli  jako  część  ich  praw. 
Szczególny  rozwój  służby  zdrowia  sektora  usług  socjalnych  (lata  70-te  i  80-te). 
Zaowocowało  zwiększeniem  udziału  kobiet  w  Rynku  Pracy.  Dopiero  ograniczenia 
finansów publicznych lat 90-tych rozpoczęły etap zmian org. Finansowych w obrębie 
tego modelu. 

•

 

Model chrześcijańsko – demokratyczny

 (odpowiednik modelu Bismarcka) –

Niemcy, Holandia, Austria, Belgia, Francja, Włochy oraz południowa Europa. Świadczenia są 

adekwatne do zarobków, bazujące na funduszach ubezpieczeniowych, tradycyjny 

chrześcijański model zmusza kobiety do pozostawania w domu co powoduje konieczność 

wysokich zarobków mężczyzn oraz świadczeń wspierających rodzinę. Dunaj, państwa Europy 

Południowej – model śródziemnomorski (Włochy, Grecja, Hiszpania, Portugalia) 

•

 

Model Svena Bislev`a i Henniga Hansena – katolicka polityka socjalna

 

– oparta na zasadzie publicznego poparcia dla indywidualnej odpowiedzialności w strukturze 

rodzinnej oraz pomocy dla ubogich. Szczególnie podkreśla paternalistyczne wzory rodzinne, 

oszczędność i odpowiedzialność i stopień zorganizowania. 

 

27 

•

 

Korporacyjna Polityka Społeczna

 – (odpowiednik modelu Bismarcka) 

ubezpieczenia społeczne jako część relacji między pracownikiem a pracodawcą dostosowane 

do potrzeb i tradycji każdego sektora, zadana i popierana przez państwo w interesie 

przestrzegania porządku, pracowniczych relacji, finansowana ze składek pracowników i 

pracodawców 

•

 

Liberalna Polityka społeczna

 – uniwersalne, obowiązkowe ubezpieczenia społeczne 

chroniące pracodawców i publiczny portfel przed żądaniami „sfrustrowanych ludzi”. Niska, 

płaska stopa korzyści motywuje do poszukiwania pracy. 

•

 

Socjaldemokratyczna polityka społeczna

 – uniwersalna, prewencyjna, 

chroniąca standardy bytowe oraz pracownicze prawa. Bardziej zwraca uwagę na usługi, 

pomoc aniżeli na korzyści. 

Castles 

•

 

Zachodnioeuropejskie państwa bezpieczeństwa socjalnego – relatywnie wysoka – pow. 50% 

poziom wydatków przeznaczonych na rekompensatę dochodów oraz niespełna 40% na 

problemy zwalczania ubóstwa i ochronę zdrowia (Niemcy, Austria) 

•

 

Anglojęzyczne państwa łagodzące ubóstwo – wydatki oscylują wokół 50%, niskie nakłady w 

obrębie sektora państwowego. (UK) 

•

 

Skandynawskie państwa wysokich usług socjalnych – w tej grupie państw wydatki bazowe 

oraz rekompensujące dochód są wysokie, równoległe wydatki państwowe na poziomie 10 – 

20% 

Główne cele polityki społecznej XXI w 

•

 

Cel społecznej ochrony – jego zadaniem jest zabezpieczenie przed biedą oraz 

zagwarantowanie stabilności socjalnej. Podobnie jak w XX wieku jest to skupianie się na 

standardzie życia oraz minimalnej protekcji dla najuboższych. 

•

 

Cel rozwoju – skupia się na promowaniu ekonomicznego i społecznego rozwoju rodzin i 

gospodarstw domowych, wzmacnianiu aktywności obywateli w pracy, w życiu społecznym i 

sprawach obywatelskich 

•

 

Cel makroekonomiczny – jego zadaniem jest stabilność fiskalna, oszczędności, inwestycje, 

funkcjonowanie rynków ubezpieczeniowych oraz wzrost gospodarczy. 

Ubóstwo 

Definicja – ubóstwo odnosi się do sytuacji potrzeb – niemożności ich zaspokojenia ze względu na 

niedostateczne dochody i niewystarczające środki finansowe, którymi dysponują: jednostka, rodzina, 

gospodarstwo domowe. 

W 1984 Rada Ministrów Wspólnoty Europejskiej przyjęła: ubóstwo odnosi się do osób, których środki 

(materialne, socjalne) są ograniczone w takim stopniu, że poziom ich życia obniż się poza 

akceptowalne minimum w kraju zamieszkania. 

ONZ – definicję ubóstwa bierze pod uwagę wielkość czynników nakładających się na opisywane 

zjawisko 

 

28 

Czynniki ubóstwa: 

Niskie dochody, stan zdrowia, poziom edukacji, upośledzenie w zakresie dostępu do wiedzy i 

komunikacji, niemożność realizacji uprawnień politycznych i praw człowieka, potrzeb godności, 

szacunku i zaufania 

Leksykon Polityki Społecznej 

Ubóstwo to sytuacja niezaspokojenia bądź zaspokojenia na niskim poziomie kilku lub wszystkich 

ogólnych i podstawowych potrzeb człowieka jeśli spełniony jest jeden z następujących warunków: 

•

 

Brak lub niedostateczna ilość i jakość środków 

•

 

Brak lub istotne ograniczenie zdolności, umiejętności, możliwości legalnego i szybkiego 

zdobywania odpowiednich środków 

•

 

Brak lub istotne ograniczenie zdolności, umiejętności zaspokojenia potrzeb posiadanymi 

środkami 

•

 

Brak woli, niezaspokojenie potrzeb, bądź zaspokojenie ich na niskim poziomie 

Trzy wymiary ubóstwa 

•

 

Ubóstwo ekonomiczne – jest skutkiem nierównej dystrybucji kapitału i ziemi oraz 

niewłaściwej ich eksploatacji. 

•

 

Ubóstwo społeczne – związane z niedostatecznym dostępem do podstawowych udogodnień, 

które SA niezbędne do godziwej egzystencji 

•

 

Ubóstwo polityczne – brak udziału w procesach decyzyjnych 

•

 

Miary (granice, linie) ubóstwa to – linie odchylające populacje biednych od niebiednych, 

wyznaczające zasięg zjawiska, który określany jest  jako stopa ubóstwa. Określane są one 

przez odniesienie do dochodów lub do konsumpcji 

•

 

Aby określić linię ubóstwa oraz jego miary należy określić ten podstawowy zestaw dóbr i 

usług, który jest uznawany za niezbędny dla zaspokojenia potrzeb jednostki lub rodziny. 

Zestaw ten określa się jako koszyk dóbr 

•

 

Minimum egzystencji nazywane (miara ubóstwa absolutnego) – są to dobra i usługi – które 

pozwalają na fizyczna egzystencje – to żywność, ubranie, mieszkanie i leki. 

•

 

W literaturze – ustawowe granice ubóstwa – co oznacza próg interwencji socjalnej. Granice 

te wyznaczają kwoty od których przysługuje pomoc państwa, w postaci różnego typu 

zasiłków. 

•

 

Relatywne linie ubóstwa, wskazują, że ubogim jest to osoba, które wydaja mniej niż osoby 

zarabiające na średnim poziomie. Miarą jest 50% mediany średnich wydatków na osobę w 

gospodarstwie domowym. 

•

 

Subiektywne linie ubóstwa – wyznacza się je na podstawie opinii członków gospodarstwa 

domowego 

•

 

Zasięg ubóstwa – jest odzwierciedleniem wielkości populacji, której dochód plasuje się 

poniżej linii ubóstwa. Oznacza wielkość populacji, która nie ma możliwości korzystania z 

koszyka podstawowych dóbr. 

Czynniki sprzyjające ubóstwu 

•

 

Wielodzietność 

•

 

Uzależnienia 

•

 

Niepełnosprawność 

 

29 

•

 

Bezrobocie 

•

 

Samotność 

•

 

Niski status społeczny 

•

 

Przewlekłe choroby 

•

 

Przeżycia traumatyczne 

Przyczyny ubóstwa 

Teorie zgodnie, z którymi ludzie sami ponoszą odpowiedzialność za swoje ubóstwo jako przyczynę 

biedy kiedyś uważało się nieprzystosowanie i patologię jednostki. Ci, którzy sobie nie radzili, z braku 

umiejętności czy też motywacji i zdolności. W wieku XX ten typ powiązano ze stylem życia ubogich, 

ich przekonaniami i światopoglądem. 

Przyczyny wywodzące się ze strukturalnych mechanizmów społecznych 

•

 

Teorie skażonych charakterów – biednym brakuje aspiracji, zdolności 

•

 

Teoria ograniczonych możliwości –nierówny dostęp do szkół 

•

 

Teoria wielkiego brata – winę ponoszą rządy i ich polityka socjalna 

 

Podklasa 

•

 

A. Giddens – z uwagi na ubóstwo tworzy się we współczesnych społeczeństwach „podklasa”, 

należą do nich jednostki pozostające długo bezrobotne i żeby związać koniec z końcem żyją 

głównie z zasiłków socjalnych. 

•

 

Wykluczenie społeczne – odnosi się do sytuacji, w której jednostki zostają pozbawione 

pełnego uczestnictwa w społeczeństwie 

•

 

E. Tarkowska – do pod klasy zaliczani są ludzie – znajdujący się w skrajnej biedzie, bieda ma 

charakter trwały, wykazuje tendencje do utrwalania się w ciągu całego życia biednego, może 

także jego dzieci. Czyli istnieje zagrożenie jej międzypokoleniowego  przekazania. 

•

 

Najbardziej zagrożone w Polsce są w Polsce osoby uzależnione od świadczeń społecznych 

•

 

Kolejna grupą są renciści, ludność o niskim wykształceniu 

•

 

Czynnik decydujący o statucie społecznym – miejsce zajmowane na rynku pracy 

•

 

Ubóstwem są zagrożone przede wszystkim osoby i rodziny bezrobotnych 

•

 

Bieda w Polsce ma wiejski charakter. Częściej dotyka ludność wiejską i z małych miasteczek 

niż obywateli dużych miast. 

 

Bezdomność 

Encyklopedycznie

 – zjawisko społeczne, polegające na braku domu lub miejsca stałego pobytu 

gwarantującego jednostce lub rodzinie poczucie bezpieczeństwa, zapewniającego schronienie przed 

niekorzystnymi warunkami atmosferycznymi oraz zaspokojenie  podstawowych potrzeb na poziomie 

uznawanym w danym społeczeństwie za wystarczające. 

 

 

30 

W ujęciu socjologicznym

, bezdomność jako sytuacje osób, które w danym czasie nie 

posiadają i własnym staranie mnie mogą sobie zapewnić takiego schronienia, które mogłoby uważać 

je za pomieszczenie mieszkalne. 

W ujęciu psychologicznym – bezdomność to kryzysowy stan egzystencji osoby nie posiadającej 

faktycznego miejsca zamieszkania, pozbawionej Śródków niezbędnych do zaspokojenia 

elementarnych potrzeb. 

Osoby bezdomne można podzielić na 2 kategorie 

1.

 

Bezdomnych aktualnych – osoby które nie posiadają dachu nad Glowa i na co dzień borykają 

się z problemem znalezienia schronienia na noc. 

2.

 

Bezdomnych potencjalnych – to ludzie nie posiadający swojego mieszkania chwilowo, gdzieś 

wegetujący ale w każdej chwili mogą utracić dach nad głową. 

Przyczyny bezdomności związane z sytuacja społeczno – ekonomiczna kraju: z wzrostem bezrobocia 

postępująca likwidacja hoteli robotniczych, brakiem miejsc w szpitalach, zakładach opiekuńczych, 

domach pomocy społecznej, brakiem ośrodków  dla nosicieli wirusa HIV. 

Przyczyny bezdomności związane z patologiami społecznymi, alkoholizmem, przestępczością, 

odrzuceniem i brakiem opieki ze strony najbliższych, rozwód lub trwały rozpad więzi formalnych lub 

nieformalnych, prostytucja kobiet czy przemoc w rodzinie. 

Przyczyny bezdomności leżące po stronie osób bezdomnych związane z zakłóconym procesem 

socjalizacji a grupach pierwotnych, w tym źle przygotowanie do samodzielnego mieszkania. 

Przyczyny bezdomności, związane są z nieumiejętnością przystosowania się do sytuacji społeczno 

ekonomicznej, w tym poddawania się przedmiotowemu traktowaniu przez pracodawców, brak 

możliwości zatrudnienia za godziwa pensje. 

Struktura bezdomności 

3% posiada wykształcenie wyższe, 22% posiada wykształcenie średnie lub niepełne wyższe, 30% 

zasadnicze zawodowe, 45% badanych w ankietach podaje wykształcenie podstawowe lub nie 

ukończone podstawowe. 

 

Wykluczenie społeczne jako proces społeczny

 – jest to problem z uczestnictwem w 

życiu społecznym, może być to problem osób, które nie maja dostępu do dóbr i zasobów publicznych 

bądź problem skorzystania z praw społecznych. Wykluczenie społeczne może być zatem nie 

zdolnością do uczestnictwa w życiu społecznym w stopniu jakim uczestniczy w nim większość. 

Wykluczenie: 

•

 

Gospodarcze –sytuacja ekonomiczna 

•

 

Kulturowe – nie mamy środków na formy kultury 

•

 

Polityczne – nie utożsamiamy się z grupa bo czujemy się odrzuceni 

 

 

Zgodnie z dyrektywami unijnymi: Narodowa strategia społeczna dla Polski: Wykluczenie społeczne 

„polega na niepodejmowaniu zwyczajowej i społecznie akceptowanej drogi życiowej lub wypadaniu z 

niej. 

Grupy zagrożone wykluczeniem

 to: 

•

 

Osoby długotrwale bezrobotne 

•

 

Osoby niezatrudnione, korzystające ze świadczeń pomocy społecznej 

•

 

Osoby niepełnosprawne 

 

31 

•

 

Osoby nieaktywne zawodowo z uwagi na opiekę nad dziećmi 

•

 

Osoby powracające na rynek pracy po urlopach wychowawczych, macierzyńskich 

•

 

Osoby po 50 – tym roku życia 

Wykluczenie: 

•

 

Młodzież w wieku 15 – 25 lat zagrożona wykluczeniem społecznym 

•

 

Osoby bezdomne 

•

 

Uchodźcy, cudzoziemcy 

•

 

Członkowie mniejszości etnicznych i narodowych 

•

 

Osoby opuszczające rodziny zastępcze, placówki opiekuńczo – wychowawcze 

•

 

Osoby po zwolnieniu z zakładu karnego 

Wykluczenie; Priorytety polityki UE wałczącej z ubóstwem i wykluczeniem społecznym rok 2010: 

1.

 

Zapobieganie ubóstwu w szczególności temu skrajnemu za pomocą wspólnej strategii 

2.

 

Walka z pojawiającym się ubóstwem wśród dzieci i młodzieży, w rodzinach 

wielodzietnych oraz rodzinach wielodzietnych oraz rodzinach, w których ubóstwo to 

problem wielopokoleniowy 

3.

 

Rozwój rynków pracy 

4.

 

Podwyższenie poziomu kształcenia 

5.

 

Spojrzenie na ubóstwo pod katem wieku i płci 

6.

 

Jednolity dostęp do zasobów socjalnych usług 

7.

 

Opieka nad ludźmi szczególnie zagrożonymi – bezdomni 

 

Problemy rodziny 

Artykuł 16 Powszechnej deklaracji Praw Człowieka stwierdza, iż rodzina to naturalna i podstawowa 

komórka społeczeństwa. Rodzinę można określić również jako podmiot gospodarujący a wiec 

zapewniający swym członkom utrzymanie i opiekę zaspakajający ich potrzeby materialne i 

przygotowujący dzieci do wspólnego życia. Rodzinę wyróżnia wspólnota mieszkaniowa, tworząca 

gospodarstwo domowe, mogące obejmować nawet 3 pokolenia. Zapewnia ona ciągłość biologiczna 

społeczeństwa i dziedzictwo kulturalne następnym pokoleniom. 

Rodzinę charakteryzuje: 

•

 

Wspólne zamieszkanie członków 

•

 

Wspólne nazwisko 

•

 

Wspólna własność 

•

 

Ciągłość biologiczna 

•

 

Wspólna kultura duchowa 

Można wyróżnić następujące 

funkcje rodziny

: 

•

 

Prokreacyjna lub biologiczna- zachowuje ciągłość biologiczna 

•

 

Materialno ekonomiczna – dostarczanie dóbr materialnych 

•

 

Emocjonalno – ekspresyjna – zapewnia miłość oraz zaspakaja potrzeby uczuciowe dzieci i 

rodziców. 

•

 

Rekreacyjno – towarzysko – organizowanie wypoczynku i spędzaniu wolnego czasu 

•

 

Religijna – przekazywanie w ramach życia  rodzinnego, wartości i wzory zachowań religijnych 

 

32 

•

 

Socjalizacyjno kulturowa 

Polityka społeczna wobec rodziny: 

•

 

Cele polityki społecznej odnoszą się bezpośrednio do rodzin. Dotyczą wyrównania pomiędzy 

nimi nieuzasadnionych niezawinionych różnic socjalnych, tworzenia im równych szans oraz 

asekurowania ryzyk życiowych. Polityka rodzinna to działalność mająca na celu rozwój 

rodziny bez względu na status materialny, oparta na powszechności oddziaływań. 

Fazy rozwoju rodziny 

•

 

I okres. Od zawarcia związku małżeńskiego do przyjścia na świat pierwszego dziecka – w fazie 

pierwszej trudność sprawia samo zawarcie związku małżeńskiego. Należy dobrze poznać 

swoje charaktery i upodobania, przyjąć określoną role rodzinne i poradzić się z 

ekonomicznymi problemami, jakie stoją przed młodym małżeństwem. Tutaj głównym 

problemem jest kwestia mieszkaniowa.. Większość rodzin przechodź i z fazy pierwszej do 

drugiej nie posiadając własnego mieszkania. 

•

 

II okres powiększenia rodziny – od urodzenia dziecka najstarszego do przyjścia na świat 

najmłodszego – faza druga określona jest jako próba trwałości emocjonalnej rodziny. W 

związku z pojawieniem się dziecka przybywa obowiązków i często zmienia sie sytuacja 

finansowa rodziny, co jest związane z rezygnacja kobiet z pracy. 

•

 

III okres stabilizacji liczebnej rodziny – od urodzenia dziecka najmłodszego do 

usamodzielnienia się pierwszego z dzieci – bardzo trudna faza rozwoju rodziny jest faza 

trzecia. Związane jest to z powrotem kobiety na rynek pracy po długotrwałej nieobecności, co 

zawsze wiąże się z stresem. Pojawiają się pierwsze problemy wychowawcze – rodzice chcąc 

osiągnąć sukces wychowawczy, musza dzieciom poświęcić dużo czasu, tym bardziej ze dzieci 

coraz szerzej i świadomie zaczynają uczestniczyć w życiu rodzinnym.  

•

 

IV odchodzenie dzieci z domu – do usamodzielnienia się ostatniego dziecka – w fazie tej 

dzieci się usamodzielniają, opuszczają dom celu założenia własnej rodziny. Ale może się 

zdarzyć, usamodzielnione dziecko mieszka nadal z rodzicami – wtedy mówimy o powrocie do 

fazy drugiej. Ale rodzina narażona jest także na inne niebezpieczeństwo – małżonkowie 

zostają sami, a rodzina i dom w dotychczasowym stylu przestają istnieć. 

•

 

V okres od wyjścia ostatniego dziecka z domu do śmierci jednego z współmałżonków – w 

fazie ostatniej natomiast rozpoczyna się proces starzenia małżonków, ściśle związany z 

rezygnacja z kariery zawodowej. Na plan pierwszy wysuwa się opiekuńcza rola rodziny – 

należy pomagać w rozwiązywaniu problemów ludzi starych, co nie jest łatwym zadaniem. 

Kryteria podziału/ typy rodziny 

•

 

Wielkość/struktura – rodziny Male (nuklearne), w skład których wchodzą małżonkowie 

(czasem jeden i przynajmniej jedno dziecko). Rodziny duże (wielopokoleniowe), które oprócz 

rodziców i dzieci obejmują tez krewnych w linii prostej: dziadków, pradziadków, wnuki i 

krewnych w linii bocznej: wujów, ciotki, szwagrów, kuzynów, bratanków. 

•

 

Organizacja wewnętrzna – to kryterium odnosi się do : układ kompetencji władzy, rodziny 

patriarchalne w którym zarządza ojciec i rodziny matriarchalne z matka na czele. Miejsce 

zamieszkania rodziny patrylokalne gdy współmałżonkowie zamieszkują u rodziców męża  lub 

pobliżu ich miejsca zamieszkania, system pokrewieństwa party linearny, w którym dzieci 

 

33 

automatycznie po urodzeniu włączone są do grupy ojca i pozostają jej członkami do końca 

życia i matrylinearny gdy dzieci włączone są do grupy matki. 

•

 

Rodziny pełne i niepełne – o rodzinie pełnej mówi się gdy tworzą ja rodzice z przynajmniej 

jednym dzieckiem, niepełne – gdy dziecko urodziło się poza małżeństwem, jeden z 

małżonków odszedł (śmierć, rozwód, opuszczenie domu), samotny rodzic pozostaje w 

gospodarstwie domowym z usamodzielnionym dzieckiem. 

•

 

Zasada monogamii – (związek jednej kobiety i mężczyzny pod groźba kary), zasada trwałości 

urodziny – trwałość rodziny jako trwałość małżeństwa jako gwarant realizacji rodziny), zasada 

ograniczonej dopuszczalności rozwodów (trudno uzyskać orzeczenie o rozwodzie), zasada 

równouprawnienia małżonków (sfera stosunków osobistych i materialnych, stosunków 

wobec dzieci) 

•

 

Zasada ochrony praw dziecka (konkretne działania mające, urzeczywistnić zasadę o dobru 

dziecka jako najwyższej wartości), zasada ochrony interesów matki i macierzyństwa, zasada 

wzajemnej pomocy członków rodziny (zaspakajanie potrzeb ekonomicznych – każdy członek 

rodziny powinien przyczyniać się do jej pomyślnego bytu w ramach swych możliwości) 

Zagrożenia współczesnej rodziny 

1.

 

Zagrożenie biologiczne – spadek liczby urodzeń, spadek dzietności kobiet, spadek liczby nowo 

zawartych małżeństw, nadumieralność mężczyzn i pogłębianie się procesu starzenia. 

2.

 

Zagrożenia materialne wzrost bezrobocia, sytuacja w miejscu pracy, inflacja, wzrost cen, 

zabezpieczenie społeczne 

3.

 

Zagrożenia moralne – obniżenie lub brak wartości osłabianie autorytetu dorosłych, 

dezorganizacja rodziny w wyniku rozwodów czy dłuższych wyjazdów jednego z małżonków. 

Funkcje wspierające rodzinę przez państwo 

1.

 

Wzmacnianie i naprawianie rodziny jako całości oraz funkcjonowania w poszczególnych 

rolach rodzinnych jej członków 

2.

 

Dostarczanie nowych, instytucjonalnych form dla uspołecznienia rozwoju, pomocy i opieki 

3.

 

Rozwój instytucjonalnych form dla nowych aktywności, istotnych dla jednostek, rodzin i grup 

żyjących w złożonych zurbanizowanych społeczeństwach 

Zdrowie 

Zdrowie jest jedna z najbardziej cenionych wartości indywidualnych i społecznych. Zgodnie ze 

Światowa Deklaracja Zdrowia, przyjęta także przez Polskę. Zdrowie jest jednym z podstawowych 

praw jednostki ludzkiej. 

Zdrowie można zdefiniować – jako stan psychofizyczny pozwalający na efektywne 

funkcjonowanie osoby w istniejących warunkach środowiskowych i kulturowych, na które 

wpływ maja zarówno czynniki biologiczne w tym genetyczne jak i warunki socjalne 

ekonomiczne. 

Socjologiczna definicja zdrowia – mówi o zdolności podejmowania ról społecznych i wykonywaniu 

zadań oczekiwanych przez zbiorowości od jednostki, wyznaczanych przez proces socjalizacji. Jak 

wynika z powyższych zdań, zdrowie jest wieloaspektowym zjawiskiem, dlatego nie tylko dotyczącym 

medycyny. 

 

 

34 

Zaliczenie 9 maja 2011 r. godz. 17.00 

 

Zdrowie publiczne 

•

 

Począwszy od XIX wieku jest ono określane, jako nauka i sztuka zapobiegania chorobom, 

przedłużania życia i promocji zdrowia fizycznego przez wysiłek społeczności, nadzór nad 

higiena środowiska, zapobieganie zakażeniom, nauczanie zasad higieny osobistej, organizacje 

służb medycznych i pielęgniarskich ukierunkowana na zapobieganie chorobom i wczesna 

diagnozę. 

•

 

Działania z zakresu zdrowia publicznego koncentrują się wokół badan nad czynnikami 

warunkującymi zdrowie i ustalaniem głównych zagrożeń dla zdrowia, wokół profilaktyki 

zdrowotnej i promocji zdrowia. 

Koncepcja nowego zdrowia publicznego 

Deklaracja Ottowska WHO w 1986 r., gdzie jako jej priorytety określano promocje prozdrowotnego 

trybu życia, zapobieganie chorobom, którym można zapobiec oraz rehabilitacje. Takie ujęcia zdrowia 

publicznego należy oprócz dotychczas wskazanych elementów rozszerzyć walkę z uzależnieniami, 

lekomania, tzw. Chorobami cywilizacyjnymi jak również bezrobociem, ubóstwem oraz wszelkiego 

rodzaju dyskryminacja. 

 

Opieka zdrowotna 

•

 

We wszystkich państwach stanowi integralna cześć polityki społecznej 

•

 

Zagrożenie utrata zdrowia dotyczy każdego obywatela 

•

 

Stopień ryzyka jest odmienny zarówno ze względu na cechy osobowe jak i wykonywana prace 

•

 

Kwestia przejmowania tego ryzyka przez państwo może być różnie rozwiązana 

•

 

Najczęściej wyraża się relacja pomiędzy ubezpieczeniem prywatnym a publicznym 

•

 

Sprawiedliwy dostęp do usług medycznych, szacunek dla pacjenta, odpowiednia jakość 

świadczeń oraz efektywność systemu to nadrzędne wartości ochrony zdrowia 

Cele systemu ochrony zdrowia 

Punkt widzenia państwa zakłada – przeznaczenie na usługi medyczne takiej wielkości środków 

państwowych, by nie naruszać równowagi ekonomicznej oraz uzyskanie najlepszych zdrowotnych 

efektów i zadowolenia konsumentów z usług przy możliwie najniższych kosztach. 

 

Cele systemu ochrony zdrowia (punkt widzenia obywatela) 

Dla obywatela najważniejszy jest dostęp do usług medycznych, tych ogólnych i specjalistycznych. W 

zakresie finansowym możliwości pacjentów powinna mieścić się odpłatność za usługi wykraczające 

poza poziom podstawowy. Każdy obywatel powinien być traktowany jednakowo, mieć prawo do 

wyboru świadczenia medycznego, mieć wpływ na organizacje systemu i wprowadzanie zmiany. 

 

Charakterystyczne cechy osób w wieku produkcyjnym określanych mianem bezrobotnych 

1.

 

Pozostawanie bez pracy – bezrobocie dotyczy osób pozostających bez pracy tzn. Nie 

wykonujących pracy najmniej i niepracujących na własny rachunek 

2.

 

Poszukiwanie pracy – bezrobocie dotyczy osób poszukujących pracy 

 

35 

3.

 

Gotowość do pracy – bezrobocie dotyczy osób zdolnych i gotowych do podjęcia pracy na 

typowych warunkach występujących w gospodarce 

Bezrobocie to: zjawisko polegające na tym, ze cześć ludności w wieku produkcyjnym, zdolnej do 

pracy i gotowej do podjęcia pracy odpowiadającej typowym warunkom występującym w gospodarce, 

pozostaje bez pracy pomimo podjęcia poszukiwań. 

 

 

Spis treści 

Świat Anno Domini 2010 ......................................................................................................................... 1 

Uniwersalny charakter ............................................................................................................................ 1 

Polityka Społeczna jako dyscyplina szczegółowa .................................................................................... 2 

Definiowanie polityki społecznej: ............................................................................................................ 3 

Przedmiot oddziaływań polityki społecznej to: ....................................................................................... 3 

Podmioty polityki społecznej................................................................................................................... 3 

Cele polityki społecznej: .......................................................................................................................... 4 

Instrumenty Polityki Społecznej: ............................................................................................................. 4 

Instrumenty kształtowania przestrzeni – obiekty służące zaspokojeniu ludzkich potrzeb SA nimi: ....... 5 

Polityki: .................................................................................................................................................... 5 

Fundamentalna Kategoria Bezpieczeństwo Socjalne .............................................................................. 6 

Świadczenia społeczne ............................................................................................................................ 6 

Służby społeczne ..................................................................................................................................... 7 

Praca socjalna .......................................................................................................................................... 7 

Zabezpieczenie społeczne ....................................................................................................................... 7 

Na minimalną normę zabezpieczenia społecznego w UE składają się świadczenia: ............................... 7 

Wyróżnić można następujące działy zabezpieczenia społecznego: ........................................................ 8 

W teorii zabezpieczenia społecznego wyróżnia się 3 techniki ................................................................ 8 

Ubezpieczenia społeczne......................................................................................................................... 8 

Ubezpieczenia społeczne......................................................................................................................... 9 

Systemy emerytalne dzielone są na: ................................................................................................... 9 

 

36 

Renty ................................................................................................................................................... 9 

Zasiłki: ................................................................................................................................................ 10 

Pomoc społeczna ................................................................................................................................... 10 

Cechy pomocy społecznej, które odróżniają ją od innych instytucji: .................................................... 11 

Świadczenia pomocy społecznej – pomoc finansowa ....................................................................... 11 

Świadczenia pomocy społecznej – pomoc rzeczowa ........................................................................ 11 

Świadczenia pomocy społecznej – pomoc w usługach ..................................................................... 12 

Świadczenia pomocy społecznej – pomoc instytucjonalna ................................................................... 12 

Ludzie starzy ...................................................................................................................................... 12 

Emerytura .......................................................................................................................................... 12 

Systemy emerytalne dzielone są na: ..................................................................................................... 12 

Renty ................................................................................................................................................. 13 

Zasiłki ................................................................................................................................................. 13 

Zasiłki ubezpieczeniowe związane z urodzeniem i posiadaniem dzieci: ........................................... 13 

Pomoc społeczna ................................................................................................................................... 14 

Cechy pomocy społecznej – pomoc finansowa ................................................................................. 14 

Pomoc rzeczowa ................................................................................................................................ 14 

Pomoc w usługach ............................................................................................................................. 14 

Pomoc instytucjonalna ...................................................................................................................... 15 

Ludzie starzy ...................................................................................................................................... 15 

Starożytna Grecja: ............................................................................................................................. 15 

Rzym .................................................................................................................................................. 16 

Judeo-chrześcijaństwo ...................................................................................................................... 17 

Judaizm .............................................................................................................................................. 17 

Wczesne chrześcijaństwo .................................................................................................................. 17 

Gminy: ............................................................................................................................................... 18 

Średniowiecze ................................................................................................................................... 18 

 

37 

Św. Franciszek................................................................................................................................ 18 

Św. Tomasz .................................................................................................................................... 19 

Zakony ............................................................................................................................................... 19 

Pojawienie się miast ...................................................................................................................... 19 

Święty Franciszek .......................................................................................................................... 19 

Święty Tomasz (1225 – 1274) ........................................................................................................ 20 

Zakazy, bunty maluczkich kościoła ................................................................................................ 20 

Pod wpływem reformacji rodzi się protestancka Europa ..................................................................... 20 

Miasta konkurencja dla Kościoła i rycerstwa. ....................................................................................... 21 

Funkcjonowanie drugiego świata .......................................................................................................... 21 

Nowe Instytucje ..................................................................................................................................... 21 

Protestantyzm walczy z występkiem ................................................................................................. 21 

Epoka Racjonalizm Oświecenie ............................................................................................................. 22 

Ruch Socjalistyczny ............................................................................................................................ 22 

Socjalizm utopijny ............................................................................................................................. 22 

Anarchizm .......................................................................................................................................... 23 

Marksizm ........................................................................................................................................... 23 

Reformizm i rewizjonizm (socjalizm gminny) ........................................................................................ 23 

Reformizm ......................................................................................................................................... 23 

Socjalizm Gminny .............................................................................................................................. 23 

Modele Polityki Społecznej ............................................................................................................... 23 

Wiek XIX................................................................................................................................................. 23 

Rozwój urbanizacji ujawnia nowe problemy. .................................................................................... 23 

Model Bismarck’a .................................................................................................................................. 23 

Ubezpieczenia emerytalno – rentowe .............................................................................................. 24 

Problem niewiedzy ............................................................................................................................ 24 

Model Europejski : Państwo dobrobytu „Welfare State” ..................................................................... 25 

 

38 

Model socjaldemokratyczny – skandynawski/nordycki .................................................................... 25 

Gosta  Esping Andersen – Trzy światy kapitalizmu 1990” ..................................................................... 26 

•

 

Dekomodyfikacja ....................................................................................................................... 26 

•

 

Model liberalny ......................................................................................................................... 26 

•

 

Model socjaldemokratyczny ...................................................................................................... 26 

•

 

Model chrześcijańsko – demokratyczny .................................................................................... 26 

•

 

Model Svena Bislev`a i Henniga Hansena – katolicka polityka socjalna.................................... 26 

•

 

Korporacyjna Polityka Społeczna .............................................................................................. 27 

•

 

Liberalna Polityka społeczna ..................................................................................................... 27 

•

 

Socjaldemokratyczna polityka społeczna .................................................................................. 27 

Castles ................................................................................................................................................... 27 

Główne cele polityki społecznej XXI w .................................................................................................. 27 

Ubóstwo ................................................................................................................................................ 27 

Czynniki ubóstwa: .............................................................................................................................. 28 

Czynniki sprzyjające ubóstwu ............................................................................................................ 28 

Przyczyny ubóstwa ................................................................................................................................ 29 

Przyczyny wywodzące się ze strukturalnych mechanizmów społecznych ........................................ 29 

Podklasa ............................................................................................................................................ 29 

Bezdomność .......................................................................................................................................... 29 

Encyklopedycznie .............................................................................................................................. 29 

W ujęciu socjologicznym ................................................................................................................... 30 

Wykluczenie społeczne jako proces społeczny ................................................................................. 30 

Problemy rodziny .................................................................................................................................. 31 

Fazy rozwoju rodziny ......................................................................................................................... 32 

Kryteria podziału/ typy rodziny ......................................................................................................... 32 

Zagrożenia współczesnej rodziny ...................................................................................................... 33 

Zdrowie .................................................................................................................................................. 33 

 

39 

Zdrowie publiczne ............................................................................................................................. 34 

Opieka zdrowotna ............................................................................................................................. 34