Kaletnik_744[01].Z2.04

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

MINISTERSTWO EDUKACJI

NARODOWEJ

Małgorzata Latek

Prowadzenie dokumentacji technologicznej
744[01].Z2.04

Poradnik dla ucznia

Wydawca

Instytut Technologii Eksploatacji – Państwowy Instytut Badawczy
Radom 2007

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SPIS TREŚCI

1. Wprowadzenie

2. Wymagania wstępne

3. Cele kształcenia

4. Materiał nauczania

4.1. Rodzaje i zakres dokumentacji technicznej

4.1.1. Materiał nauczania

4.1.2. Pytania sprawdzające

4.1.3. Ćwiczenia

4.1.4. Sprawdzian postępów

4.2. Etapy wykonywania dokumentacji projektowo- konstrukcyjnej

4.2.1. Materiał nauczania

4.2.2. Pytania sprawdzające

4.2.3. Ćwiczenia

4.2.4. Sprawdzian postępów

4.3. Formy organizacyjne procesu produkcyjnego

4.3.1. Materiał nauczania

4.3.2. Pytania sprawdzające

4.3.3. Ćwiczenia

4.3.4. Sprawdzian postępów

5. Sprawdzian osiągnięć

6. Literatura

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

1. WPROWADZENIE

Poradnik będzie Ci pomocny w przyswajaniu wiedzy o dokumentacji technicznej ze

szczególnym  uwzględnieniem    rodzajów  i  zakresu  dokumentacji  technicznej,  etapów
sporządzania  dokumentacji  konstrukcyjnej  oraz  charakterystyki  form  organizacyjnych
procesu produkcyjnego.

W poradniku zamieszczono:

−

wymagania wstępne, czyli wykaz niezbędnych umiejętności i wiedzy, które powinieneś

mieć już ukształtowane, aby przystąpić do realizacji tej jednostki modułowej,

−

cele kształcenia tej jednostki modułowej,

−

materiał nauczania (rozdział 4) umożliwia samodzielne przygotowanie się do wykonania

ćwiczeń i zaliczenia sprawdzianów. Wykorzystaj do poszerzenia wiedzy wskazaną
literaturę oraz inne źródła informacji,

−

zestaw pytań, które pomogą Ci sprawdzić, czy opanowałeś podane treści z materiału

nauczania,

−

ćwiczenia, które umożliwią nabycie umiejętności praktycznych,

−

sprawdzian osiągnięć . Zaliczenie testu potwierdzi opanowanie materiału całej jednostki

modułowej,

−

wykaz literatury, z jakiej możesz korzystać podczas nauki,

−

jeżeli masz trudności ze zrozumieniem tematu lub ćwiczenia, to poproś nauczyciela lub

instruktora o wyjaśnienie i ewentualne sprawdzenie, czy dobrze wykonujesz daną
czynność,

−

jednostka modułowa: „Prowadzenie dokumentacji technologicznej”, z której treścią teraz

się zapoznasz jest częścią materiału modułu 744[01].Z2 „Proces przygotowania produkcji
wyrobów kaletniczych”.

Bezpieczeństwo i higiena pracy

W czasie wykonywania zadań i ćwiczeń musisz przestrzegać regulaminów, przepisów

bhp oraz instrukcji przeciwpożarowych i ochrony środowiska, wynikających z rodzaju
wykonywanych prac. Przepisy te poznasz podczas trwania nauki.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

WYMAGANIA WSTĘPNE

Przystępując do realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

−

posługiwać się terminologią dotyczącą wyrobów, części składowych, półproduktów
i dodatków kaletniczych,

−

określać techniki montażu i wykończenia wyrobów kaletniczych,

−

dokonywać podziału wyrobów kaletniczych na grupy asortymentowe,

−

określać kryteria podziału wyrobów kaletniczych w aspekcie rozwiązań konstrukcyjnych

i materiałowych,

−

dokonywać analizy norm dotyczących wyrobów kaletniczych,

−

określać rodzaje rysunków technicznych i zasady ich wykonywania,

−

opisywać pismem technicznym rysunki elementów wyrobów kaletniczych,

−

wymiarować na rysunkach części składowe wyrobów oraz proste części maszyn
i urządzeń,

−

odczytywać rysunki techniczne złożeniowe wyrobów kaletniczych,

−

wykonywać odręczne rysunki brył i wyrobów kaletniczych,

−

określać wielkości i proporcje wyrobów odpowiednio do przeznaczenia,

−

stosować techniki projektowania wyrobów kaletniczych,

−

rozróżniać maszyny i urządzenia stosowane w procesach technologicznych,

−

określać podstawowe i specjalne wyposażenie maszyn,

−

rozróżniać parametry techniczne maszyn,

−

określać zastosowanie mechanizmów maszyn,

−

określać rodzaj garbowania i sposób wykończania skór,

−

określać wymagania technologiczne dla poszczególnych rodzajów i gatunków skór,

−

dobierać środki wykończalnicze w zależności od rodzaju skóry i sposobu wykończenia,

−

dokonywać podziału tworzyw skóropodobnych ze względu na rodzaj podłoża, sposób
wytworzenia, rodzaj powłoki, właściwości fizyczne i przydatność,

−

określać przydatność tworzyw skóropodobnych w produkcji wyrobów kaletniczych,

−

charakteryzować sposoby wykończania tworzyw skóropodobnych,

−

rozróżniać półprodukty włókiennicze,

−

rozróżniać surowce włókiennicze naturalne roślinne i zwierzęce,

−

charakteryzować właściwości tkanin,

−

rozróżniać wyroby włókiennicze: laminaty, włókniny, filce, dzianiny, plecionki, taśmy,

−

określać rodzaje nici, numerację nici, skręty nici, wskaźniki jakości nici,

−

rozróżniać materiały pomocnicze stosowane w kaletnictwie do: łączenia elementów,
wypełniania i usztywniania, zdobienia i wykończania wyrobów,

−

charakteryzować wyroby papiernicze stosowane w kaletnictwie,

−

charakteryzować wyroby metalowe stosowane w produkcji wyrobów kaletniczych,

−

charakteryzować wyroby drewniane stosowane w produkcji wyrobów kaletniczych,

−

wyjaśniać pojęcia: klej, połączenie klejowe, powierzchnie klejone,

−

określać jakość i zastosowanie klejów do łączenia elementów wyrobów,

−

charakteryzować rozpuszczalniki organiczne do klejów,

–

posługiwać się przyrządami pomiarowymi,

–

organizować stanowisko pracy zgodnie z wymogami ergonomii,

–

korzystać z różnych źródeł informacji,

–

przestrzegać przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, ochrony przeciwpożarowej oraz
ochrony środowiska.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

3. CELE KSZTAŁCENIA

W wyniku realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

−

określić rodzaje dokumentacji,

−

scharakteryzować elementy składowe dokumentacji technologicznej,

−

określić zasady opracowywania dokumentacji technicznej i technologicznej,

−

sporządzić wybrane elementy dokumentacji technicznej i technologicznej gotowego

wyrobu,

−

scharakteryzować elementy dokumentacji projektowo-konstrukcyjnej,

−

wykonać wzorniki dokumentacyjne,

−

zaplanować proces produkcji w zależności od rodzaju produkowanych wyrobów,

−

ustalić kolejność wykonywania operacji,

−

posłużyć się dokumentacją konstrukcyjną i technologiczną w procesach produkcji,

−

sporządzić plan układu szablonów na materiale przeznaczonym do rozkroju,

−

sporządzić dokumentację wykonawczą wyrobów kaletniczych,

−

skorzystać z literatury zawodowej, katalogów i prospektów firm specjalistycznych

dotyczących organizacji pracy, nowych technologii nowego wzornictwa.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4. MATERIAŁ NAUCZANIA

4.1. Rodzaje i zakres dokumentacji technicznej

4.1.1. Materiał nauczania

Produkcja kaletnicza oparta jest na określonych wzorach i dokumentach. Dokumenty

ustalają przedmiot produkcji, rodzaj i cechy materiału, kolejność wytwarzania itp.

Dokumentacja techniczna jest to zespół wszystkich dokumentów informujących

o  technicznym  sposobie  otrzymywania  wyrobu.  Zakres  i  rodzaj  dokumentacji  zależy  od
wielkości  zakładu  produkcyjnego.  Dokumentację  techniczna  przechowuje  się  w  teczce
technicznej. Rozróżniamy dwa rodzaje dokumentacji:
1)  dokumentację  skróconą  –  stosowana  przy  produkcji  jednostkowej  i  małoseryjnej.

W skład takiej dokumentacji wchodzą:

−

rysunek poglądowy (lub fotografia) wyrobu,

−

skrócony opis wyrobu,

−

wzorniki,

−

normy materiałowe,

2) dokumentację pełną – stosowaną przy produkcji seryjnej i wielkoseryjnej, na komplet

której składają się:

−

rysunek poglądowy (lub fotografia) wyrobu,

−

charakterystyka gotowego wyrobu (opis technologiczny),

−

komplet wzorników kontrolnych wszystkich części składowych wyrobu,

−

karta wymiarów części składowych wyrobu,

−

karta materiałowa wyrobu (na materiały podstawowe, dodatkowe i pomocnicze),

−

rozkładka do rozkroju materiału,

−

karta technologiczna wyrobu,

−

instrukcja wykonania i rysunki techniczne.

Rysunek poglądowy lub zdjęcie wyrobu – informuje o ogólnym wyglądzie wyrobu. Pod

rysunkiem należy podać nazwę wyrobu oraz wymagane oznaczenia cyfrowe artykułu.

Charakterystyka wyrobu – jest to słowny opis techniczny wyrobu, który powinien

zawierać: wymiary gotowego wyrobu, materiały, z których wyrób ma być wykonany,
charakterystykę zewnętrzną i wewnętrzną wyrobu, oraz istotne szczegóły montażu.

Przykład opisu:
Torba wykonana z tworzywa skóropodobnego, koloru brązowego, zamykana na zamek

błyskawiczny.  Jej  wymiary  wynoszą:  długość  325mm,  wysokość  240mm,  szerokość  spodu
170mm. Korpus torebki z bokami łączy się za pośrednictwem pasków szerokości 16mm. Jest
to torba typu wywracanego. Korpus torby (z dnem), boki z wyjątkiem części środkowej, która
ma  być  zagięta  do  wewnątrz,  są  usztywnione  odpowiednio  kartonem.  Górne  krawędzie
korpusu  przy  zamku  błyskawicznym  są  lamowane  skórą.  Wnętrze  torebki  jest  wykończone
podszewką, a na jednej ściance jest naszyta duża kieszeń wewnętrzna.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wzorniki montażowe

Wzorniki do rozkroju

Części składowe

wyrobu

Liczba

części

wg sch.

Materiał
(grubość

w mm)

części

wg sch.

dł. w

szer. w

nr części

wg sch.

dł. w

szer. w

Korpus teczki

krupon

świński

1,5 – 1,8

870

440

900

470

Listwa przedniej

ścianki

0.5 – 0,8

440

445

Kieszeń

1,5 – 1,8

230

170

304

260

Listewka kieszeni

0,5 – 0,8

170

Podkładka pod zamek

0,5

140

Przegroda z listwą

1,5 – 1,8

440

340

445

345

Podklasa teczki

1,5 – 1,8

440

270

445

275

Bok - mieszek

1,0 – 1,5

287

134

302

139

Wsuwka do paska na

przedniej ściance

1,5 – 1,8

Wsuwka do paska na

tylnej ściance i klapie

1,5 – 1,8

112

Pasek (wierzch)

1,5 – 1,8

800

860

Spód paska

1,2 – 1,5

850

Wsuwka

0,5

Rączka

krupon

świński

0,6 – 0,7

160

Wkładka rączki
(usztywniająca)

5,0 – 6,0

252

Wyrównanie wkładki

, ,

144

Wyłożenie rączki

, ,

150

Wierzch rączki

krupon

świński

0,6 – 0,7

252

Usztywnienie podklapy

445

92,5

445

92,5

Usztywnienie grzbietu

karton

sztywnik

krawiecki

435

100

435

100

Rys. 2.

Karta wymiarów części składowych wyrobu [2, s.191]

Karta materiałowa – informuje pracowników we wszystkich fazach produkcji

o doborze  i  jakościowych  wymaganiach  materiałowych  dla  określonych  części  wyrobów.
Zawiera  również  normy  zużycia  materiałów.  Jest  podstawą  działalności  komórek
zaopatrzenia  materiałowego.  Karty  materiałowe  są  wykonywane  oddzielnie  dla  materiałów
podstawowych i dodatkowych.
Informacje  na  temat  norm  zużycia  materiałów  znajdziesz  w  jednostce  modułowej
744[01].Z2.03 „Kalkulowanie kosztów produkcji wyrobów i usług”.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Części składowe wyrobu

Norma zużycia w cm

Lp.

nazwa części

liczba części

Wymagania

techniczne

(symbole)

Dopuszczalne

wady

netto

brutto

Materiały

podstawowe

Korpus (teczki)

Podkładka pod

zamek

1
2

Krupon
świński

1,5 – 1,8

gr. 0,5

lico szyte bez

skaz, mizdra

dobrze

wyszlifowana.

małe wady

dopuszczalne

420

196

…………………

(w dalszym ciągu wymienia się wszystkie części składające się na komplet

wyrobu

Zużycie razem

10900

12270

Rys. 3. Karta materiałowa wyrobu Materiały podstawowe [2, s. 244]

Norma zużycia

Lp.

Nazwa materiału

Określenie

cech i

wymagań

(i symbole)

Przeznaczenie Jedn. miary

na szt.

na 100 szt.

Okucia

zamek zatrzaskowy

drabinkowy

dwuczęściowy

stalowy

niklowany

do zamykania

teczki

szt.

200

. . . . . . . . . . . . .

cd.

Inne dodatki

Bawełniane

barwione

nabłyszczane

nr 24

do szycia

teczki z

wyjątkiem

rączki

4500

Nici

. . . . . . . . . . . .

(w dalszym ciągu wymienia się wszystkie niezbędne dodatki wg norm

Rys. 4. Karta materiałowa wyrobu. Materiały dodatkowe i pomocnicze [2, s. 245]

Rozkładka do rozkroju – jest to plansza (rys.5) obrazująca sposób rozkroju materiałów

przeznaczonych na elementy wyrobów. Rozkładka jest wzorem dla krojczego i informuje, jak
należy ustawić wzorniki na powierzchni materiału, aby wg zasad technologicznych osiągnąć
jak najlepsze wyniki ekonomiczne w trakcie rozkroju materiału.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Karta technologiczna wyrobu – opracowana jest dla wszystkich faz produkcji. Zawiera

wszystkie  czynności,  operacje  i  zabiegi  występujące  przy  określonym  elemencie  wyrobu.
Czynności  ułożone  są  wg  kolejności  przebiegu  procesu  technologicznego  z  podaniem
szczegółowych  wymagań  technologicznych.  Karta  zawiera  również  normy  określające  czas
wykonania danej operacji, który jest dla każdego zakładu inny, bowiem zależy od konstrukcji
wyrobu, stopnia mechanizacji i organizacji zakładu.
Informacje  na  temat  normowania  czasu  pracy  znajdziesz  w  jednostce  modułowej
744[01].Z2.03 „Kalkulowanie kosztów produkcji wyrobów i usług”.

Lp.

Rodzaje operacji, czynności lub

zabiegu

Wymagania

techniczne

Norma czasu na

jedn.

Grupa

zaszerego

wania

Faza rozkroju

Rozkrój skóry

wykroić wg

wzorników do

rozkroju bez zacięć

i naddatków

Rozkrój

innych materiałów

wg norm technicznych

. . . . . . . . . .

(ciąg dalszy zgodnie z procesem

technologicznym)

Faza obróbki

Ścienianie części do zawijania

ścieniać maszynowo

na szerokości np.

18 – 20 mm do

grubości 0,4 mm

jw.

Ścinanie

innych części

składowych

jw.

. . . . . . . . . .

(ciąg dalszy zgodnie z procesem

technologicznym)

Faza montażu

Smarowanie klejem np.

naddatków do zawinięcia

na szerokość

ścienionego brzegu,

klejem kauczukowym

jw.

Zawijanie i szycie listwy do

przedniej ścianki

Szycie nićmi nr 24 w

kolorze skóry (4 ściegi

na 1 cm)

jw.

. . . . . . . . . .

(ciąg dalszy zgodnie z procesem

technologicznym)

Faza wykończenia

. . . . . . . . . .

jw.

. . . . . . . . . .

(wg procesu

technologicznego)

jw.

Nabłyszczanie teczki

apretura kazeinowo-
żywicowa o rzadkiej

konsystencji

jw.

taryfikatora

płac

Rys. 6. Karta technologiczna wyrobu [2, s.246]

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Instrukcja wykonania – jest to syntetyczny opis grupowanych jednorodnych czynności

technologicznych, oparty na karcie technologicznej. Instrukcja wykonania może być
dodatkowo zaopatrzona w schematyczne rysunki wyjaśniające szczegóły montażu.

Ścianka tylna

Części składowe:

Ścianka tylna 1 – skaj

szt. 1

Listewka tylna ścianki – skaj

Podklapa 4 – skaj

Usztywnienie tyłu 2 – tektura

Usztywnienie klapy 3

Zamek 5 – górna część

Urządzenia i pomoce warsztatowe: maszyna płaska, wycinak, pędzel, młotek, wzornik

roboczy, nici, klej.

Lp.

Nazwa operacji

Sposób wykonania

Ścienianie krawędzi usztywnień

z trzech stron

Ścienianie listewki tylnej

z trzech stron po stronie lica

Naklejanie usztywnień

całą powierzchnię

Naklejanie listewki i podklapy

całą powierzchnię

Obrównanie podklejek

wg kształtów ścianki

Obszycie klapy

Długość ściegu 3,5 – 4 mm

Zakończenie nici

Odległość od krawędzi 2,5 – 3 mm zawiązanie

Wycięcie otworu i założenie zamka

Rys. 7. Instrukcja wykonania ścianki tylnej [2, s. 215]

Rysunki techniczne (konstrukcyjne) - wykonuje się zazwyczaj w skali 1:1 lub 1:5;

bardziej skomplikowane szczegóły wykonuje się  oddzielnie, zwykle w dużym powiększeniu
np.  w  skali  2:1  lub  5;1;  Najpierw  wykonuje  się  rysunki  poszczególnych  części  wyrobu
z  materiałów  zasadniczych  a  następnie  pomocniczych.  Każdy  rysunek  zaopatruje  się
w  wymiary  części  składowych  wzoru:  długość,  szerokość  i  promienie  krzywizn  tj.  części

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

9.  O czym informuje nas karta materiałowa?
10.  Co to jest karta technologiczna?
11.  Co to jest instrukcja wykonania?
12.  W jakiej skali mogą być wykonane rysunki techniczne?
13.  W jakie wymiary zaopatruje się każdy rysunek techniczny?
14.  Jakie znaczenie ma rozkładka do rozkroju?

4.1.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Wykonaj rysunki części składowych wyrobu kaletniczego wskazane przez nauczyciela

zgodnie z wymiarami i w skali 1:2.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) odszukać w materiałach dydaktycznych wiadomości na temat wykonywania rysunków

części składowych,

2)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
3)  przygotować  zestaw przyrządów do rysowania,
4)  narysować wzorniki zgodnie z wymiarami,
5)  narysować wzorniki w skali 1:2,
6)  wyjaśnić zasadę wykonywania rysunków w skali,
7)  zapisać obserwacje w zeszycie.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–  stół do rysowania,
–  zestaw rysunków technicznych dowolnych części składowych,
–  karton lub arkusz papieru o wymiarach co najmniej A-4,
–  przyrządy do rysowania ołówek, gumka, linia, cyrkiel, ekierka,
–  literatura z rozdziału 6.

Ćwiczenie 2

Sporządź kartę części składowych w oparciu o wskazany przez nauczyciela rysunek

poglądowy i rysunki techniczne części składowych paska do zegarka.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) odszukać w materiałach dydaktycznych wiadomości na temat sporządzania karty części

składowych,

2)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
3)  przygotować zestaw przyrządów do pisania i rysowania,
4)  narysować tabelę części składowych,
5)  wypełnić kolumny tabeli części składowych.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wyposażenie stanowiska pracy:

–  stół do rysowania,
–  zestaw rysunków poglądowych i rysunków technicznych różnych pasków do zegarka,
–  zeszyt,
–  przybory do rysowania i pisania,
–  literatura z rozdziału 6.

Ćwiczenie 3

Sporządź charakterystykę wskazanych przez nauczyciela wyrobów kaletniczych.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) odszukać w materiałach dydaktycznych wiadomości

na temat sporządzania

charakterystyki wyrobu,

2) zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
3) wykonać opis techniczny wyrobu.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–  stół roboczy,
–  zestaw dowolnych wzorów wyrobów kaletniczych,
–  przykładowe charakterystyki wyrobów kaletniczych,
–  zeszyt,
–  przybory  pisania,
–  literatura z rozdziału 6.

Ćwiczenie 4

Dokonaj pomiaru wskazanego przez nauczyciela wyrobu kaletniczego ciętego do kantu

i jego części składowych. Wyniki zapisz w zeszycie.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) odszukać w materiałach dydaktycznych wiadomości na temat wymiarowania wyrobu

i części składowych,

2)   zapoznać się z rozdziałem materiału nauczania,
3)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
4)  dokonać pomiaru wyrobu i jego części składowych,
5)  wymiary zapisać w zeszycie.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–  przybory do rysowania i pisania,
–  wyroby kaletnicze cięte do kantu,
–  narzędzia pomiarowe,
–  zeszyt,
–  literatura z rozdziału 6.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 5

Wykonaj rysunek modelowy przedstawionego przez nauczyciela wyrobu kaletniczego.

Dokonaj jego pomiaru. Nanieś na rysunek uzyskane wymiary.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) odszukać w materiałach dydaktycznych wiadomości na temat wykonywania rysunków

modelowych,

2)  zapoznać się z  rozdziałem materiału nauczania,
3)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
4)  wykonać rysunek wyrobu,
5)  dokonać pomiaru wyrobu (długość, szerokość),
6)  nanieść wymiary na rysunek.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–  przybory do rysowania i pisania,
–  wyroby kaletnicze,
–  narzędzia pomiarowe,
–  blok rysunkowy,
–  literatura z rozdziału 6.

4.1.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

podać rodzaje dokumentacji?

wymienić elementy dokumentacji skróconej?

wymienić elementy dokumentacji pełnej?

wyjaśnić kiedy stosujemy dokumentację skróconą a kiedy
pełną?

scharakteryzować kartę wymiarów części składowych?

scharakteryzować kartę materiałową wyrobu?

scharakteryzować kartę technologiczną?

wyjaśnić czym jest instrukcja wykonania?

podać jakie wymiary nanosi się rysunki techniczne?

10)

określić skalę wykonywania rysunków technicznyche wyrobu
kaletniczego?

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2. Etapy wykonywania dokumentacji projektowo- konstrukcyjnej

4.2.1. Materiał nauczania

Opracowanie dokumentacji projektowo – konstrukcyjnej rozpoczyna się już na etapie

projektowania nowych wzorów wyrobów kaletniczych.

Przystępując do projektowania, projektant określa podstawowe kierunki pracy.

Poszukiwanie pomysłu odbywa się poprzez szkicowanie – określenie zewnętrznych cech linii
modelu  wzoru.  Selekcjonując  szkice  wybiera  najlepsze  projekty  i  poddaje  je  wstępnemu
opracowaniu.
Kolejność  rysunków  w  projektowaniu  jest  zwykle  taka,  że  najpierw  wykonuje  się  rysunek
widokowy (np. w perspektywie),   następnie rysunki poszczególnych  części wzoru: wierzchu
(materiał zasadniczy), usztywnienia i podszewki (materiał pomocniczy), dalej zwymiarowane
wzorniki kontrolne (montażowe) z zaznaczeniem  miejsc załamań i połączeń poszczególnych
części  wzoru,  rysunki  okuć  (sprzączek,  zamków  itp.)  i  w  razie  potrzeby  rysunki  obrazujące
fragmenty  poszczególnych  części  wzoru,  sposoby  łączenia,  rysunki  ilustrujące  kolejność
wykonywanych  czynności  w  procesie  produkcji  wzoru  wyrobu  itp.  Przy  projektowaniu
wyrobu  należy  pamiętać,  że  wykroje  wierzchu  muszą  być  większe  od  wykrojów
usztywniających  wyrób  i  mieć  pewien  naddatek  na  zawinięcia  brzegów  i  zszycie  połączeń.
Wykroje  podszewki,  jeśli  jest  ona  oddzielnie  usztywniona  kartonem,  również  musi  być
większa  od  usztywnienia  kartonowego  i  też  mieć  naddatek  na  zawiniecie  brzegów
i  naklejenie  ich  na  usztywnienie.  Wykroje  podszewki  (usztywnionej  lub  nie  usztywnionej)
i wykroje usztywniające wyrób (z tektury lub kartonu) powinny być tak zaprojektowane, aby
miały    odpowiednie  wymiary  i  dobrze  pasowały  do  poszczególnych  części  składowych
wierzchu  i  sztywnych  części  składowych  wnętrza  wyrobu  (przegród,  kieszeni  itp.)  Po
wykonaniu powyższych czynności wykonuje się makietę.

Makieta jest to wzór wyrobu wykonany w wielkościach naturalnych z materiałów

zastępczych, takich jak papier, karton, sztywnik krawiecki, czy innych tanich materiałów.
Makietowanie wykonuje się w celu sprawdzenia naturalnego wyglądu wyrobu, określenia
wzajemnych

proporcji

między

elementami,

ustalenia

elementów

zdobniczych,

konstrukcyjnych (np. naddatków) i montażowych. Po uzyskaniu pozytywnej oceny makiety
przez komisję, przekazuje się makietę do wykonania wzorników.

Wzorniki stanowią główną część dokumentacji technicznej. Wykonanie ich musi być

dokładne i ściśle powinno odzwierciedlać wszystkie elementy oraz ich układ w wyrobie.
Wzorniki ze względu na ich przeznaczenie dzieli się na:

−

wzorniki dokumentacyjne – przechowywane są w teczce dokumentacyjnej danego wzoru

i służą do sprawdzania wzorników roboczych,

−

wzorniki robocze – które dzielimy na:

−

wzorniki do rozkroju – przeznaczone są do ręcznego wykrawania elementów
wyrobów z materiałów podstawowych i pomocniczych lub są podstawą do
sporządzania wycinaków przy mechanicznym rozkroju,

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Oceny wzoru dokonuje komisja kwalifikacyjna i ewentualnie zatwierdza wzór do

produkcji. Przy ocenie komisja przyjmuje następujące kryteria: atrakcyjność, estetykę
i walory użytkowe wzoru, prawidłowe zastosowanie materiałów, możliwość wdrożenia do
produkcji, prawidłowość rozwiązań konstrukcyjnych, ekonomikę produkcji itp..

4.2.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jakie znasz rodzaje wzorników?
2.  W jakim celu wykonujemy makietę?
3.  Jakie oznaczenia stosowane są na wzornikach?
4.  W jakim celu wykonujemy prototyp ?
5.  Jaką rolę pełnią wzorniki dokumentacyjne?
6.  Jak dzielimy wzorniki robocze?
7.  Jakie  kryteria są brane pod uwagę przy ocenie wzoru?

4.2.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Wykonaj makietę w oparciu o otrzymany od nauczyciela rysunek poglądowy oraz

wymiary wyrobu i jego części składowych. Oceń prawidłowość proporcji poszczególnych
elementów wyrobu.
Wnioski zanotuj w zeszycie.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  odszukać w materiałach dydaktycznych wiadomości na temat wykonywania makiety,
2)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
3)  wyciąć elementy poszczególnych części,
4)  wykonać makietę,
5)  dokonać analizy wzoru w oparciu o wykonaną  makietę.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

rysunek poglądowy wyrobu,

−

wymiary wyrobu i części składowych,

−

materiał do wykonania makiety,

−

przybory do rozkroju, szycia i pisania,

−

zeszyt,

−

literatura z rozdziału 6.

Ćwiczenie 2

Wykonaj wzornik do rozkroju i wzornik montażowy elementu wyrobu kaletniczego

wskazanego przez nauczyciela znając wymiary elementu i miejsca montażu ozdób oraz
szerokość zawinięcia brzegów elementu. Wskaż różnice między wzornikami.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  odszukać w materiałach dydaktycznych wiadomości na temat wykonywania wzorników,
2)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
3)  przygotować karton,

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4)  narysować  elementy wg podanych wymiarów,
5)  nanieść oznaczenia na wzorniki,
6)  wyciąć wzorniki,
7)  wskazać różnice pomiędzy wzornikami,
8)  zapisać obserwacje w zeszycie.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–  karton,
–  przybory do pisania, rysowania i rozkroju,
–  zeszyt,
–  literatura z rozdziału 6.

Ćwiczenie 3

Wykonaj wzornik do rozkroju i montażowy ścianki przedniej wyrobu o brzegach

zawijanych,  wiedząc  że:  wymiary  ścianki  przedniej  w  gotowym  wyrobie  wynoszą:
260x160mm,  naddatek  na  zawinięcie  wynosi  5mm,  na  ściance  tej  naszyta  będzie  kieszonka
zewnętrzna    cięta  do  kantu o  wymiarach 100x140mm.  Kieszonka  będzie  naszyta  w prawym
dolnym rogu w odległości 20mm od brzegów ścianki.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  odszukać w materiałach dydaktycznych wiadomości na temat wykonywania wzorników,
2)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
3)  wykonać rysunek techniczny ścianki przedniej według podanych wymiarów,
4)  wykonać wzornik do rozkroju,
5)  wykonać wzornik montażowy.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–  stół roboczy,
–  blok techniczny, karton,
–  nóż modelarski do wycinania wzorników,
–  przybory  do rysowania i pisania,
–  literatura z rozdziału 6.

Ćwiczenie 4

Wykonaj wzorniki do rozkroju korpusu i spodu torebki damskiej w kształcie woreczka

ściąganego, o spodzie okrągłym.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  odszukać w materiałach dydaktycznych wiadomości na temat wykonywania wzorników,
2)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
3)  wykonać rysunek techniczny spodu według dowolnie przyjętych wymiarów,
4)  wykonać wzornik spodu w oparciu o rysunek techniczny,
5)  obliczyć  wymiary  korpusu  torebki  dostosowane  do  obwodu  spodu  z  uwzględnieniem

naddatku na zszycie,

6) wykonać rysunek techniczny korpusu torebki,
7) wykonać wzornik korpusu torebki w oparciu o rysunek techniczny,

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

8) wykonać makietę,
9) dokonaj korekty wzorników jeżeli zauważyłeś błędy w makiecie.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–  stół roboczy,
–  blok techniczny, karton,
–  nóż modelarski  do wycinania wzorników,
–  przybory  do rysowania i pisania,
–  papier szary do wykonania makiety,
–  literatura z rozdziału 6.

Ćwiczenie 5

Wykonaj wzorniki do rozkroju i montażowe w oparciu o wskazaną przez nauczyciela

kartę wymiarów części składowych wyrobu kaletniczego.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  odszukać w materiałach dydaktycznych wiadomości na temat wykonywania wzorników,
2)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
3)  wykonać rysunek techniczny części składowych wyrobu kaletniczego,
4)  wykonać wzornik do rozkroju,
5)  wykonać wzornik montażowy,
6)  dokonać korekty wzorników jeżeli zauważyłeś błędy w makiecie.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–  stół roboczy,
–  karta części składowych dowolnego wyrobu,
–  blok techniczny, karton,
–  nóż modelarski  do wycinania wzorników,
–  przybory  do rysowania i pisania,
–  literatura z rozdziału 6.

4.2.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

rozróżnić wzorniki?

wymienić sposoby znakowania wzorników?

wymienić czynności przy projektowaniu nowego wzoru?

wykonać szkic projektu?

scharakteryzować makietę?

scharakteryzować prototyp?

wykonać rysunek modelowy projektowanego wzoru?

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3.

Formy organizacyjne procesu produkcyjnego

4.3.1. Materiał nauczania

W celu wytwarzania wyrobów i prowadzenia usług w przedsiębiorstwie konieczne jest

wykonywanie wielu różnorodnych czynności, powiązanych w określoną całość celowych
procesów działania.

Proces produkcyjny – jest to zespół różnorodnych czynności przy wykonywaniu

wyrobu. Realizacji procesów produkcyjnych dokonuje się w wydziałach, oddziałach
produkcyjnych i na określonych stanowiskach roboczych.
Procesy produkcyjne dzielimy na:

−

podstawowe procesy technologiczne,

−

pomocnicze procesy produkcyjne.
Proces podstawowy inaczej technologiczny jest częścią procesu produkcji obejmującą

wszystkie  operacje,  które  powodują  bezpośrednie  zmiany  w  kształcie  i  właściwościach
obrabianego materiału.
Na  procesy  technologiczne  składają  się  fazy,  operacje,  zabiegi,  czynności  i  ruchy  robocze.
Procesy  pomocnicze  związane  są  z  obsługą  procesu  technologicznego  i  warunkują  jego
niezakłócony przebieg.

Faza jest to wydzielona część procesu technologicznego dotycząca jednego

zakończonego etapu wytwarzania.

Operacje – są częścią procesu technologicznego obejmującego wszystkie czynności

wykonywane bez przerwy na jednym stanowisku pracy.

Zabiegi

–

są częścią operacji, obejmują kilka czynności, które wystarczają do określonej

zmiany obrabianego przedmiotu pracy (materiału).

Czynności - są to oddzielne, złożone z najprostszych ruchów działania.

Ruchy robocze – są to najprostsze i najmniejsze ale wymierne elementy procesu

technologicznego.

Procesy pomocnicze – nie są związane bezpośrednio z obrabianymi elementami, ale

pomagają w ich wytwarzaniu. Procesy te zabezpieczają realizacje procesu technologicznego.

W zakładzie kaletniczym to min.:

−

dostawa materiału,

−

czynności przygotowawcze do montażu,

−

pakowanie, magazynowanie, transport,

−

kontrola jakości.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys.12

Schemat podziału procesu produkcji.[11,s.301]

W zależności od liczby pracowników zatrudnionych w zakładzie, wielkości i rodzaju

produkcji, w branży kaletniczej stosowane są trzy formy organizacyjne procesu
technologicznego:

−

system indywidualny,

−

system brygadowy,

−

system potokowy.

System indywidualny – polega na tym, iż jeden pracownik wykonuje dany wyrób

całkowicie  przy  użyciu  narzędzi  i  maszyn.  System  ten  znajduje  zastosowanie  w  punktach
usługowych oraz komórkach wzorcujących przy  wykonywaniu pierwowzoru. Ze względu  na
nowoczesną organizację pracy system ten posiada zasadnicze wady, a mianowicie: pracownik
wysoko  kwalifikowany  musi  wykonywać  czynności  podrzędne,  system  jest  czasochłonny

o małej wydajności co wpływa na wysoka cenę wyrobu.

System brygadowy – w tej formie organizacyjnej tworzy się zespoły- brygady z 5–20

pracowników. Brygady wykonują zadania asortymentowo lub kompleksowo.
W asortymentowym podziale zadań każdy pracownik wykonuje określona ilość wyrobów od
początku do końca. Taki podział pokrywa się z system ten indywidualnym. Istnieje tu jednak
współzawodnictwo  indywidualne  lub  między  brygadami  co  zwiększa  wydajność  pracy.
Kompleksowy  podział  zadań  uwzględnia  zróżnicowane  kwalifikacje  pracowników
w brygadzie  i podziale operacji na zasadnicze i pomocnicze. Operacje zasadnicze przydziela
się  pracownikom  kwalifikowanym,  a  operacje  pomocnicze  pracownikom  o  niższych
kwalifikacjach.  System  brygadowy kompleksowy pozwala  na  lepsze rozstawienie  stanowisk

Proces produkcyjny

Procesy

pomocnicze

Przygotowawczy

Magazynowy

Transportu

Kontroli jakości

Procesy

podstawowe

Fazy procesu

technologicznego

Operacje

Zabiegi

Czynności

Ruchy robocze

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

pracy, zgrupowanie operacji technologicznych, dzięki czemu wzrasta wydajność a maleje
cena wyrobu.

System potokowy (taśmowy) – stosowany jest przy produkcji dużych serii jednorodnych

wyrobów. Nazwa taśmowy pochodzi stąd, że stanowiska pracy w oddziale montażu są
ustawione po obu stronach przenośnika mechanicznego, zwanego taśmą montażową. Cech
systemu taśmowego:

−

proces składa się z operacji o jednakowej lub wielokrotnej pracochłonności,

−

poszczególne operacje są wykonywane zgodnie z przebiegiem procesu technologicznego,

−

przemieszczanie obrabianych materiałów od stanowiska do stanowiska odbywa

się

w sposób ciągły,

−

wytwarzanie na linii potokowej odbywa się jednocześnie na wszystkich stanowiskach

roboczych,

−

transport międzyoperacyjny (przenośnik taśmowy) zabezpiecza ciągłość produkcji

i utrzymuje określony rytm.

Zaletami tego systemu jest niski koszt produkcji, oszczędność czasu, oraz umożliwienie
okresowej kontroli, wadą zaś to, iż rytm taśmy nie uwzględnia indywidualnych możliwości
pracowników.

Rys.13. Schemat przenośnika taśmowego o obwodzie zamkniętym.[2, s. 283]

Podział procesu technologicznego przedstawia dokument, w którym są wyznaczone

zadania  produkcyjne  dla  każdego  stanowiska  pracy.  Wielkość  zakładu,  liczba  pracowników
oraz  stopień  mechanizacji  zakładu  wpływają  na  organizację  i  plan  ustawienia  stanowisk
pracy.  Rysunek  14  przedstawia  schematyczny  plan  ustawienia  stanowisk  ręcznych,
maszynowych  i  urządzeń,  na  przykładzie  średniej  wielkości  krojowni  przeznaczonej  do
rozkroju i wycinania skór oraz tkanin.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) odszukać w materiałach dydaktycznych wiadomości na temat wykonywania procesów

produkcyjnych,

2)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
3)  pogrupować procesy podstawowe i pomocnicze,
4)  podać przykłady procesów podstawowych,
5)  podać przykłady procesów pomocniczych,
6)  zapisać przykłady w zeszycie ćwiczeń.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–  przykładowe procesy produkcyjne w postaci wydruku,
–  zeszyt ćwiczeń,
–  przybory do pisania,
–  literatura z rozdziału 6.

Ćwiczenie 2

Na postawie informacji uzyskanych w materiale nauczania i zajęć w warsztatach

szkolnych wyjaśnij, jaki jest cel prowadzenia dokumentacji technicznej w zakładzie
przetwórczym.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  odszukać w materiałach dydaktycznych wiadomości na temat dokumentacji technicznej,
2)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
3)  zaproponować cel prowadzenia dokumentacji technicznej,
4)  wziąć  udział  w  dyskusji  na  temat  celowości  prowadzenia  dokumentacji  technicznej

w zakładzie,

5) zapisać swoje spostrzeżenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–  przybory do pisania,
–  zeszyt ćwiczeń,
–  literatura z rozdziału 6.

Ćwiczenie 3

Porównaj zastosowanie potokowej formy organizacji produkcji z indywidualnym

systemem organizacji produkcji wyrobów kaletniczych. Sformułuj wnioski.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) odszukać w materiałach dydaktycznych wiadomości na temat form organizacji procesu

produkcyjnego,

2)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
3)  scharakteryzować system indywidualny,
4)  scharakteryzować system potokowy,
5)  dokonać porównania wskazanych metodorganizacji produkcji,
6)  zapisać  spostrzeżenia.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wyposażenie stanowiska pracy:

–  przybory do pisania,
–  zeszyt ćwiczeń,
–  literatura z rozdziału 6.

4.3.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

dokonać podziału procesu produkcyjnego?

dokonać podziału procesu technologiczne?

rozpoznać fazy, czynności, operacje, zabiegi, ruchy robocze?

scharakteryzować system indywidualny?

scharakteryzować system brygadowy?

scharakteryzować system potokowy?

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH

1. Proces technologiczny jest częścią

a)  procesu produkcyjnego.
b)  procesu pomocniczego.
c)  procesu wykończenia.
d)  procesu przygotowania produkcji.

2. Najmniejszą częścią procesu technologicznego jest

a)  operacja.
b)  ruch roboczy.
c)  czynność.
d)  zabieg.

3. Asortymentowy podział zadań występuje w

a)  systemie indywidualnym.
b)  systemie brygadowym.
c)  systemie pomocniczym.
d)  systemie potokowym.

4. Makieta jest to

a)  wyrób poddany badaniom laboratoryjnym.
b)  wyrób wykonany w wielkościach naturalnych z materiałów zastępczych.
c)  wyrób wykonany z materiałów właściwych.
d)  wyrób przeznaczony do sprzedaży.

5. Rysunki skomplikowanych szczegółów projektu wykonuje się zwykle w dużym

powiększeniu, to znaczy w skali

a)  1:1.
b)  1:2.
c)  1:5.
d)  5:1.

6. Karta wymiarów części składowych informuje o

a) doborze i jakościowych wymaganiach materiałowych dla określonych części

składowych.

b)  nazwie i liczbie części wchodzących w skład wyrobu.
c)  nazwie  i liczbie ozdób w wyrobie.
d)  nazwie i liczbie okuć wchodzących w skład.

7. Wzorniki montażowe są

a)  przeznaczone do rozkroju.
b)  podstawą do sporządzania wycinaków przy mechanicznym rozkroju.
c)  sprawdzianami przy opracowaniu elementów i łączeniu w gotowy wyrób.
d)  podstawa do sporządzania  rysunków technicznych.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

12. Na podstawie rysunku montażowego kieszeni zewnętrznej, określ wymiary kieszeni po

naszyciu na ścianę przednią wyrobu

a) 290x146 mm.
b) 240x127 mm.

c) 176x127 mm.
d) 180x127 mm.

13. Rozkładka do rozkroju jest to

a) podstawowy dokument opracowany dla fazy rozkroju.
b) odpowiednia plansza obrazująca sposób rozkroju materiałów przeznaczonych na

wierzchy wyrobów i na podszewki.

c) rysunek techniczny wszystkich części składowych wchodzących w skład wyrobu.
d) dokument informujący krojczego o ilości pobranego materiału z magazynu.

14. Instrukcja wykonania jest to

a)  norma czasu ustalona dla wszystkich operacji czynności.
b)  norma czasu wynikająca z norm średnich.
c)  syntetyczny  opis  zgrupowanych  jednorodnych  czynności  technologicznych,  oparty

na karcie technologicznej.

d) karta informująca o zasadach bezpiecznej prac.

15. Prototyp wykonuje się w oparciu o

a)  makietę.
b)  wzorniki.
c)  wycinek z żurnalu.
d)  instrukcję wykonania.

16. Przy projektowaniu elementów wyrobu należy pamiętać aby wykroje wierzchu były

a)  większe od wykrojów usztywniających wyrób.
b)  mniejsze od wykrojów usztywniających wyrób.
c)  dwukrotnie mniejsze od wykrojów usztywniających wyrób.
d)  trzykrotnie mniejsze od wykrojów usztywniających wyrób.

17. Wzorniki części składowych wzoru wykonuje się w skali:

a)  1:2.
b)  1:1.
c)  2:1.
d)  1:5.

18. Miejsca załamań i połączeń poszczególnych części wzoru umieszcza się na

a)  wzornikach do rozkroju.
b)  wzornikach montażowych.
c)  rysunku modelowym.
d)  makiecie wyrobu.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

KARTA ODPOWIEDZI

Imię i nazwisko ……………………………………………………..

Prowadzenie dokumentacji technologicznej

Zakreśl poprawną odpowiedź.

zadania

Odpowiedź

Punktacja

Razem: