OS053_Ochrona gleby przed zanieczyszczeniami

Powstawanie i funkcja gleby

• gleba – podstawowy substrat

umo

liwiaj

cy rozwój

ycia organicznego

• wytworzona z ró

nych skał w wyniku

wietrzenia

• do procesów wietrzenia przyczyniaj

mikroorganizmy wydzielaj

ce dwutlenek

gla i kwasy organiczne

• powoduj

c rozkład substancji organicznej,

przyspieszaj

obieg pierwiastków

Powstawanie i funkcja gleby

• od sprawnego działania mikroorganizmów

mineralizuj

cych obumarł

substancj

organiczn

zale

y wzrost ro

lin

• gleba gromadzi wiele organizmów:

mikroorganizmy, pier

cienice, owady,

gryzonie

ródła i rodzaje zanieczyszcze

gleby

Substancje zanieczyszczaj

gleb

• posta

: cz

stki stałe, kropelki cieczy,

zanieczyszczenia opadaj

ce wraz z

deszczem (efekt

wiadomego stosowania,

zanieczyszczenia przypadkowe, wszelkie
odpadki powstaj

ce w wyniku działania

człowieka)

•

ródła zanieczyszcze

: rolnictwo,

przemysł, transport, zanieczyszczenia
komunalne

Zanieczyszczenia mechaniczne

• wprowadzanie do gleby lub na jej powierzchni

ró

norakich słabo rozkładalnych ciał stałych o

wymiarach cz

stek elementarnych wi

kszych od

1 mm

• główne zanieczyszczenia mechaniczne: gruz,

odpady z budownictwa naziemnego i
podziemnego, odpady rozproszone
(poszukiwania i eksploracja surowców),
opakowania metalowe, szklane, ceramiczne, z
tworzyw sztucznych, odpady nieorganiczne z
gospodarstw, cz

ęś

ci maszyn, cz

ęś

rodków

lokomocji, materiały wzdłu

szlaków

komunikacyjnych

Zanieczyszczenia chemiczne

• zanieczyszczenie chemiczne – taki

poziom kumulacji składnika (składników),
który pogarsza co najmniej jedn

wła

ciwo

ci gleby

Zanieczyszczenia chemiczne

• Wła

ciwo

ci gleby:

• aktywno

ść

biologiczna

• higiena

rodowiska

• skład gatunkowy szaty ro

linnej

• wegetacja i plonowanie ro

lin uprawnych

• u

ytkowanie (od

ywcze, technologiczne)

• ekologiczne i estetyczne walory ro

lin

Zanieczyszczenia chemiczne

Pochodzenie:

• substancje emitowane ze

ródeł

technicznych

• chemizacja produkcji biologicznej

• biochemiczne przemiany

rodowiska

glebowego

Zanieczyszczenia chemiczne

• Wprowadzane składniki – nie zawsze s

zanieczyszczeniami

• Ten sam poziom kumulacji tego samego

składnika – oddziaływanie negatywne lub
pozytywne, zale

nie od charakteru szaty

linnej

3. Erozja gleb

Erozja gleb

• Procesy niszczenia wierzchniej warstwy

gleby przez wod

i wiatr (erozja wietrzna i

wodna)

Erozja wodna

• erozja powierzchniowa – zniszczeniu

ulega cała powierzchnia terenu

• erozja liniowa – zniszczenia maj

charakter liniowy i mog

przejawia

formie erozji:

łobinowej, w

wozowej i

rzecznej

• ruchy masowe – zniszczeniu ulegaj

całe

obszary, głównie na skutek sił ci

ęŜ

ci,

ale przy współudziale wody; zjawiska:
spełzywanie, soliflukcja, osuwiska

Erozja wodna

• suffozycja – erozja podziemna,

zniszczeniu mog

ulec niekiedy du

obszary terenu

• abrazja – zniszczeniu ulega brzeg morski

na skutek uderzaj

cych fal

Erozja

• Procesom erozji ulegaj

przede wszystkim

obszary le

Ŝą

ce w pobli

u wielkich i

rednich miast, w których okolicy

prowadzona jest najbardziej intensywna
gospodarka rolna, a szczególnie
intensywna lub bardzo intensywna uprawa
pszenicy

• Wielko

ść

zagro

enia erozj

opisuj

stopnie zagro

enia

Czynniki powstawania i nasilania

erozji

• rze

ba terenu – nachylenie, długo

ść

kształt i ekspozycja stoków

• gleby – uszeregowanie gleb pod

wzgl

dem ich podatno

ci na rozmywanie

jest bardzo trudne (inna podatno

ść

wpływy rozproszone i skoncentrowane)

• klimat – okres krytyczny: ulewne deszcze

• szata ro

linna i u

ytkowanie gruntów

4. Ochrona gleby przed erozj

Zabiegi ochrony gleb przed erozj

• utrzymywanie pokrywy ro

linnej (lasy!)

• stosowanie upraw wieloletnich

• tarasowanie stromych stoków, umacnianie

darni

, krzewami, murami oporowymi

• otaczanie pól na stokach rowkami

opasowymi

• chronienie jarów i w

wozów przegrodami

z bali lub kamienia (zahamowanie wody)

Zabiegi ochrony gleb przed erozj

• prowadzenie dróg małymi spadkami

• odkładanie próchnicy przy robotach ziemnych w

celu rozło

enia jej na powierzchni

• niedochodzenie do zboczy z uprawami na

wierzchowinie, zabezpieczanie granic upraw

• ochrona przed wiatrem –

ywopłoty,

zadrzewienia

• unikanie monokultur, stosowanie płodozmianu

5. Dewastacja gleby

ródła dewastacji gleb

• przekształcenia typu hydrologicznego:

zawodnienia – wody gruntowe, rozlewiska,
wody napływowe

• drena

• intensywny pobór wody

• niewła

ciwa uprawa mechaniczna

• zmiany charakteru u

ytkowania ziemi

ródła dewastacji gleb

• w pobli

u miast głównie wyrobiska,

składowiska i rumowiska

• w ci

gu roku na ka

dego człowieka

przypada 1 t odpadów, z czego 8%
stanowi

produkty uboczne procesów

yciowych, reszta jest zwi

zana z

produkcj

przemysłow

• w Polsce problem – lokalizacja wysypisk

6. Rekultywacja gleb

Rekultywacja jest prowadzona

w celu:

• przywrócenia terenu do produkcji

pierwotnej: rolnej lub le

nej

• przeznaczenia terenu na produkcj

wtórn

przez zlokalizowanie na nim zakładów
przemysłowych, przetwórczych

• przeznaczenie terenu na cele rekreacyjno-

wypoczynkowe

• przeznaczenie terenu pod budownictwo

mieszkaniowe, drogowe

Kierunki rekultywacji nieu

ytków

• produkcja rolna lub le

na – je

eli odpowiada

temu lokalizacja, a teren wymaga niewielkiego
przygotowania

• adaptacja na cele rekreacyjno-wypoczynkowe –

eli zniekształcenie przyjmuje osobliwe formy,

np. gł

bokie wykopy

• budownictwo przemysłowe, mieszkaniowe,

komunalne, komunikacyjne, sportowe

• zalesianie terenu
• kosztowne próby przywrócenia nieu

ytku do

produkcji rolnej lub le

nej

Podstawowa literatura

1. Andrzejewski R., Baranowski M., Stan

rodowiska w Polsce. PIO

iCIo

GRID,

Warszawa 1993.

2. Fali

ska K., Ekologia ro

lin. PWN,

Warszawa 1997.

3. Pyłka-Gutowska E., Ekologia z ochron

rodowiska. Przewodnik. Wydawnictwo

wiata, Warszawa 2001.