plik

Instrukcja dla ucznia

1. Sprawd

, czy otrzymałe

czytelny egzemplarz testu.

2. Przed Tob

pierwsza cz

ęść

konkursu składaj

ca si

z zada

teoretycznych (70minut)

3. Rozwi

zania zada

otwartych wpisz w wyznaczonych miejscach testu.

4. Rozwi

zania zada

zamkni

tych (wybran

odpowied

, np. C) zaznacz kółkiem przy zadaniu.

śyczymy powodzenia

Zadanie 1. (1 pkt)
Rozporz

dzenie o utworzeniu parku krajobrazowego wydaje

A. Rada Ministrów.

B. Wojewoda.

C. Wojewódzki Konserwator Przyrody.

D. Premier.

Zadanie 2. (1 pkt)
Wska

informacj

bł

dnie przypisan

parkom krajobrazowym.

A. Parki krajobrazowe uwzgl

dniane s

w sieci korytarzy ekologicznych.

B. Parki krajobrazowe s

ęś

sieci EKONET.

C. S

wpisane na list

wiatowych Rezerwatów Biosfery.

D. W oparciu o parki krajobrazowe tworzona jest sie

NATURA 2000.

Zadanie 3. (1 pkt)
W kilku parkach krajobrazowych Dolnego

ska mo

na spotka

gniewosza plamistego - rzadki i chroniony gatunek,

wska

te parki.

A. Park Przemkowski, Ksi

ąŜ

ski i Park Krajobrazowy Chełmy.

B. Park Krajobrazowy Doliny Bystrzycy, Doliny Bobru i Rudawski Park Krajobrazowy.
C.

ęŜ

ski Park krajobrazowy, Przemkowski i Park Doliny Jezierzycy.

D. Park Krajobrazowy Gór Sowich,

nie

niki i Ksi

ąŜ

ski.

Zadanie 4. (1 pkt)
Gniewosz plamisty to
A. papro

B. storczyk.

aba.

D. w

ąŜ

Zadanie 5. (1 pkt)
Jest korytarzem ekologicznym ł

cym tereny le

ne Sudetów z dolin

Odry. Lasy zajmuj

40% powierzchni Parku i s

to cenne zbiorowiska ł

gów jesionowo-wi

zowych oraz gr

dy. W Parku mo

na spotka

rzadkie gatunki grzybów:

sromotnika bezwstydnego, flaglowca olbrzymiego i

agwic

listkowat

. Opis dotyczy

A. PK Doliny Bobru.

B. PK Doliny Bystrzycy.

C. PK Doliny Baryczy.

D. PK Doliny Jezierzycy.

Zadanie 6. (2 pkt)
Dobierz w pary park krajobrazowy i charakterystyczne dla niego obiekty przyrodnicze.

I. P K Chełmy

A. Ro

linno

ść

reglowa.

II. P K Sudetów Wałbrzyskich

B. Najwi

ksza w Polsce populacja muflonów.

III. Przemkowski P K

C. Stanowisko lilii złotogłowa (kilka tysi

cy egzemplarzy).

IV.

nie

nicki P K

D. Najbogatsze gatunkowo stanowisko nietoperzy na Dolnym

sku.

E. Czaple gniazduj

ce w szuwarach.

I. - …..

II. - ….

III. - …..

IV. - …..

zDolny Ślązak Gimnazjalista

FINAŁ BIOLOGICZNY

VIII DOLNO

SKI KONKURS DLA UCZNIÓW SZKÓŁ GIMNAZJALNYCH

III ETAP – WOJEWÓDZKI

10.01.2009 r.

, godz. 10

Czas trwania 120 minut

WPISZ SWÓJ KOD

Parki krajobrazowe s

obszarami chronionymi ze wzgl

du na warto

ci przyrodnicze, historyczne i kulturowe, a

celem ich tworzenia jest zachowanie, popularyzacja i upowszechnianie tych warto

ci w warunkach

zrównowa

onego rozwoju. Na terenie Dolnego

ska mamy 12 parków krajobrazowych.

Konkurs zDolny

zak Gimnazjalista 2008/2009, finał VIII Dolno

skiego Konkursu Biologicznego

Strona

WPISZ SWÓJ KOD

Zadanie 7. (4.pkt)
Przeczytaj tekst i odpowiedz na pytania.
Ło

ysko jest wspólnym wytworem zarodka i matki. Zaopatruje płód w potrzebne substancje i usuwa zb

dne produkty

przemiany materii. Wyró

nia si

ło

yska

ółtkowe np. u niektórych gadów i torbaczy. W kontakt z drogami rodnymi

wchodzi kosmówka (ale nie wytwarza kosmków) a do niej przylega woreczek

ółtkowy. Ło

ysko omoczniowe od strony

matki buduje błona

luzowa macicy a od stony płodu kosmówka. Naczynia krwiono

ne od strony płodu tworzy omocznia,

co umo

liwia wymian

substancji mi

dzy płodem i matk

. Ło

yska omoczniowe dzieli si

na bezdoczesnowe, tutaj

kosmówka słabo ł

czy si

z błon

luzow

macicy, poniewa

kosmki s

krótkie i nierozgał

zione oraz brak zrastania si

błony. W trakcie porodu kosmki łatwo wysuwaj

i jest on bezkrwawy. Ten typ ło

yska wyst

puje u waleni,

nieparzystokopytnych,

i prze

uwaczy. W ło

ysku doczesnowym kosmki rozrastaj

i gł

boko rozgał

ziaj

błonie

luzowej macicy. Nabłonek kosmówki rozpuszcza nabłonek macicy i zrasta si

z jej błon

luzow

. Poród jest

krwawy. Ten typ ło

ysk wyst

puje u drapie

nych i naczelnych.

A. Skonstruuj schemat ilustruj

cy podział ło

ysk. (1 pkt)

B. Wska

dwie cechy ró

ce ło

yska doczesnowe i

bezdoczesnowe.(1 pkt)……………………………………………

…………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………..

C. Wyja

nij, jak

warto

ść

przystosowawcz

ma fakt,

e u antylopy,

zebry itp. wyst

puje ło

ysko bezdoczesnowe. (2 pkt)

……………………………………………………………………………………

……………………………………………………………………………………………………………………………………………

……………………………………………………………………………………………………………………………………..

Zadanie 8. (4 pkt)
Ptaki, ze wzgl

du na dwie strategie wychowu piskl

t, dzielone s

na:

zagniazdowniki i gniazdowniki.
A. Podaj przykład gniazdownika i wyja

nij, na czym polega ta

strategia wychowu piskl

t (uwzgl

dnij dwie cechy). (2 pkt)

Przykład: ..………………………………………………

Wyja

nienie:…………………………………………………………………………………………………………….

……………………………………………………………………………………………………………………………..

B. Wymie

dwie ró

nice wyst

puj

ce mi

dzy piskl

tami zagniazdowników i gniazdowników. (2 pkt)

I ró

nica………………………………………………………………………………………………………………………

II ró

nica ……………………………………………………………………………………………………………………..

Zadanie 9. (2 pkt)
Organizmy ró

liczb

wytwarzanych gamet i potomstwa. Wyja

nij, dlaczego u łososia liczba jednorazowo

produkowanych gamet i liczebno

ść

potomstwa jest bardzo du

a a kondor składa jedno jajo, co dwa lata.

W odpowiedzi u

yj dwóch argumentów.

Argument I ……………………………………………………………………………………………………………………………

………………………………………………………………………………………………………………………………………..

Argument II ………………………………………………………………………………………………………………………….

…………………………………………………………………………………………………………………………………………

Schemat

Konkurs zDolny

zak Gimnazjalista 2008/2009, finał VIII Dolno

skiego Konkursu Biologicznego

Strona

WPISZ SWÓJ KOD

Zadanie 10. (2 pkt)
Przedstawione na rysunku organizmy przyporz

dkuj do

podanych kategorii.
I. Do rozmna

ania płciowego niezb

dna jest obecno

ść

wody

rodowisku zewn

trznym:……………...............................

……………………………………………………………………..

II. Rozmna

anie płciowe odbywa si

bez udziału wody w

rodowisku zewn

trznym: …………………………………….

……………………………………………………………………..

Zadanie 11. (2 pkt)
Wska

, które z podanych informacji dotycz

cych mejozy s

prawdziwe, a które fałszywe umieszczaj

c w

odpowiednim miejscu liter

P lub F.

INFORMACJE

P/F

U paprotników i mszaków powstawanie zarodników zwi

zane jest z mejoz

Przed pierwszym i drugim podziałem mejotycznym zachodzi replikacja.

Crossing-over odbywa si

dzy chromatydami chromosomów niehomologicznych.

U kobiet, w oocytach podział mejotyczny rozpoczyna si

na etapie

ycia płodowego.

Zadanie 12. (3 pkt)
Mukowiscydoza jest chorob

genetyczn

determinowan

przez recesywny allel niesprz

ęŜ

ony z płci

. Oblicz

prawdopodobie

stwo urodzenia si

chorego dziecka je

eli oboje rodzice s

nosicielami allelu mukowiscydozy. Wykonaj

odpowiedni

krzy

ówk

genetyczn

Zadanie 13. (2 pkt)
W pracowni szkolnej przeprowadzono do

wiadczenie. Przygotowano dwie szalki wyło

one bibuł

, na których

umieszczono jednakow

liczb

nasion ró

nych gatunków ro

lin. Zestawy zwil

ono wod

i umieszczono w identycznych

warunkach, jedn

z szalek przykryto czarnym

cylindrem. W czasie trwania do

wiadczenia

stale uzupełniano wod

w obu szalkach. Wyniki

wiadczenia ilustruje rysunek. Zaproponuj

problem

badawczy

hipotez

przeprowadzonego do

wiadczenia.

Problem:…………………………………………………………………………………………………………………………….

Hipoteza: ……………………………………………………………………………………………………………………………

Zadanie 14. (2 pkt)
Diagram przedstawia liczb

rodzin ptaków i ssaków(w tym

endemicznych) wyst

puj

cych w faunie poszczególnych krain

zoogeograficznych. Analizuj

c dane ustal, któr

krain

zoogeograficzn

na uzna

za najbardziej osobliw

(odmienn

odpowied

uzasadnij jednym argumentem.

Kraina: …………………………………………………………….

Uzasadnienie: ……………………………………………………………...

……………………………………………………………………………….

Konkurs zDolny

zak Gimnazjalista 2008/2009, finał VIII Dolno

skiego Konkursu Biologicznego

Strona

WPISZ SWÓJ KOD

Zadanie 15. (3 pkt)
Przyporz

dkuj podane organizmy do odpowiedniej krainy zoogeograficznej.

Kapibara, hipopotam, lotokot, kondor, leniwiec, trzewikodziób, orangutan, mrównik gibon.

Kraina etiopska: ……………………………………………………………………………………………………

Kraina orientalna: ………………………………………………………………………………………………….

Kraina neotropikalna: ……………………………………………………………………………………………..

Zadanie 16. (2 pkt)
Sukcesja ekologiczna to proces powstawania i rozwoju ekosystemów, jest to proces kierunkowy i towarzysz

mu pewne

charakterystyczne etapy. Uporz

dkuj podane etapy sukcesji tak, aby odzwierciedlały prawidłowy jej przebieg.

Wykorzystaj oznaczenia cyfrowe.

I. Stadium współzawodnictwa

II. Klimaks

III. Stadium imigracji

Prawidłowa kolejno

ść

: …………………………………………..

IV. Stadium przedsukcesyjne

V. Stadium kolonizacji

Zadanie 17. (2 pkt)
Z informacji dotycz

cych enzymów restrykcyjnych wybierz t

, która jest nieprawidłowa i uzasadnij swój wybór.

A. Odkrycie enzymów restrykcyjnych umo

liwiło tworzenie organizmów transgenicznych.

B. Restryktazy nacinaj

DNA w charakterystycznych miejscach.

C. W wyniku ich pracy mog

powsta

lepkie lub t

pe ko

ce DNA.

D. Restryktazy wyst

puj

we wszystkich komórkach atakowanych przez wirusy.

Wybór: ……………

Uzasadnienie ……………………………………………………………………………………………………………………...

Zadanie 18. (2 pkt)
Spo

ród podanych informacji wybierz te, które prawidłowo opisuj

ewolucj

rodzaju Homo (człowiek).

A. Spo

ród

cych dzisiaj małp najbli

ej spokrewniony z rodzajem Homo jest orangutan.

B. Orangutan oraz inne małpy człekokształtne (goryl i dwa gatunki szympansów) maj

wiele cech wspólnych

z człowiekiem, nie tylko fizjologicznych, ale tak

e przejawiaj

cych si

w zachowaniu.

C. Ojczyzn

rodzaju Homo jest Afryka.

D. Za bezpo

redniego przodka człowieka rozumnego uwa

a si

neandertalczyka.

E. Człowiek neandertalski zamieszkiwał tereny Europy i Azji w czasie, kiedy panował tam chłodny klimat. Przez pewien

czas współistniał na tym obszarze z człowiekiem rozumnym.

Wybieram informacje:……………………………

Zadanie 19. (2 pkt)
W dwudziestym wieku sformułowano dwie hipotezy wyja

niaj

ce pochodzenie człowieka rozumnego (Homo sapiens):

hipoteza multiregionalna (rys. A) i „po

egnania z Afryk

” [arki Noego] (rys. B). Wykorzystuj

c schemat, przedstaw

ró

nic

dzy tymi hipotezami uwzgl

dniaj

c miejsce powstania H. sapiens i migracje.

A…………………………………………………………………………………

……………………………………………………………………………………

………………………………………………………..

B…………………………………………………………………………………

……………………………………………………………………………………

……………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………..

Instrukcja dla ucznia

1. Sprawd

, czy otrzymałe

czytelny egzemplarz testu.

2. Przed Tob

druga cz

ęść

konkursu składaj

ca si

z zada

praktycznych (50minut)

3. Rozwi

zania zada

wpisz w wyznaczonych miejscach testu.

śyczymy powodzenia

ĘŚĆ

PRAKTYCZNA – MATERIAŁY INFORMACYJNE

CHROMATOGRAFIA CIENKOWARSTWOWA
Chromatografia cienkowarstwowa jest metod

rozdziału (i identyfikacji) zwi

zków organicznych. Rozdział nast

puje na

podstawie istniej

cych mi

dzy zwi

zkami ró

nic w tzw. polarno

ci. Polarno

ść

jest to pewna cecha zwi

zku wynikaj

ca z

budowy jego cz

steczek oraz rozkładu ładunków, okre

laj

ca jego zachowanie wzgl

dem innych substancji oraz

rozpuszczalno

ść

. Najpro

ciej substancje podzieli

na na polarne (hydrofilowe) i niepolarne (hydrofobowe).

Substancje polarne rozpuszczaj

w rozpuszczalnikach polarnych (np. wodzie), a niepolarne - w rozpuszczalnikach

niepolarnych (np. w benzynie, izopropanolu, benzenie)

Podstaw

funkcjonowania chromatografii cienkowarstwowej jest istnienie dwóch faz no

nikowych o ró

nej polarno

ci.

1.płytka wraz ze zwi

zan

z ni

na stałe wod

stanowi faz

polarn

(podło

e), 2. mieszanina rozpuszczalników

organicznych, w której zanurza si

jeden koniec płytki stanowi faz

niepolarn

(rozwijaj

Rozpuszczalniki organiczne w

druj

w gór

płytki z okre

lon

szybko

. Je

li na płytce znajduje si

mieszanina

substancji poddawanych rozdziałowi, zaczynaj

one przemieszcza

wraz z rozpuszczalnikami. Im bardziej s

hydrofobowe, tym łatwiej rozpuszczaj

z fazie rozwijaj

cej i przemieszczaj

szybciej. Przewaga wła

ciwo

hydrofilowych sprzyja oddziaływaniom z podło

em i spowalnia w

drówk

W danych warunkach, dla ka

dego zwi

zku obliczy

na charakteryzuj

cy go tzw. współczynnik ruchliwo

ci Rf – jest

to iloraz odległo

ci, jak

od linii startu pokonał dany zwi

zek, do odległo

ci, w jakiej od linii startu zatrzymało si

czoło fazy rozwijaj

cej.

OPIS DO

WIADCZENIA (do zada

1, 2, 3 i 4)

Na płytce chromatograficznej rysujemy lini

startu w odległo

ci ok. 1cm od dolnego brzegu płytki. Na linie startu

nanosimy, w odległo

ci około 1cm od siebie, nast

puj

ce aminokwasy:

1.  Arginina
2.  Glicyna
3.  Walina
4.  Izoleucyna
5.  Mieszanina aminokwasów do identyfikacji.

Płytk

suszymy, a nast

pnie zanurzamy jej dolny brzeg w hydrofobowym układzie rozwijaj

cym - izopropanol: kwas

octowy : woda (7:2:1). Gdy czoło fazy ruchomej b

dzie ok. 1 cm od górnej kraw

dzi płytki, płytk

wyjmujemy,

zaznaczamy poło

enie czoła fazy ruchomej i suszymy.

Poniewa

zwi

zki naniesione na płytk

bezbarwne, nale

y wywoła

je za pomoc

odpowiedniej substancji

pomocniczej. W przypadku aminokwasów b

dzie to ninhydryna, tworz

ółte kompleksy z prolin

i niebieskie z

pozostałymi aminokwasami.

INFORMACJE DO ZADANIA 5
Polarno

ść

zwi

zków wynika z obecno

ci w ich cz

steczkach grup atomów preferuj

cych oddziaływania z wod

(hydrofilowych) oraz grup unikaj

cych takich oddziaływa

(hydrofobowych). Przewaga grup z danego typu czyni zwi

zek

hydrofilowym lub hydrofobowym. Je

eli cz

steczka zawiera grupy obu typów ma mieszane wła

ciwo

ci i nazywana jest

amfifilow

Przykłady grup hydrofilowych i hydrofobowych prezentuje tabela.

Grupy oddziałuj

ce z wod

Grupy nieoddziałuj

ce z wod

Hydroksylowa –OH

Metylowa –CH

Karboksylowa –COOH

Metylenowa –CH

–

Aminowa –NH

Pier

cie

aromatyczny –C

Sulfhydrylowa –SH

Amidowa –CONH

zDolny Ślązak Gimnazjalista

FINAŁ BIOLOGICZNY

VIII DOLNO

SKI KONKURS DLA UCZNIÓW SZKÓŁ GIMNAZJALNYCH

III ETAP – WOJEWÓDZKI

10.01.2009 r.

, godz. 10

Czas trwania 120 minut

WPISZ SWÓJ KOD

Konkurs zDolny

zak Gimnazjalista 2008/2009, finał VIII Dolno

skiego Konkursu Biologicznego

Strona

WPISZ SWÓJ KOD

INFORMACJE DO ZADA

6 i 7

W praktyce laboratoryjnej bardzo cz

sto konieczne jest oznaczenie st

ęŜ

enia białka w badanym preparacie.

Najcz

ęś

ciej dokonuje si

tego za pomoc

barwnych reakcji prowadz

cych do uzyskania barwnego produktu i pomiaru

intensywno

ci jego koloru. W tym celu u

ywa si

tzw. odczynnika Bradforda, który w wyniku oddziaływania z białkiem

przyjmuje barw

niebiesk

, tym intensywniejsz

, im wi

ksze było st

ęŜ

enie białka w roztworze. „Intensywno

ść

” barwy

mierzy si

za pomoc

urz

dzenia zwanego spektrofotometrem. Wynik podaje si

w ustalonych jednostkach zwanych

jednostkami absorpcji (im wy

szy wynik – tym intensywniejsza barwa i wi

cej białka).

W celu wykonania pomiaru wyznacza si

tzw. krzyw

standardow

– wykres prezentuj

cy liniow

zale

ść

absorpcji od

ęŜ

enia białka.

Przygotowuje si

seri

roztworów o znanym st

ęŜ

eniu białka - standardu, miesza si

je z odczynnikiem Bradforda i

odczytuje warto

ść

absorpcji.

Na podstawie uzyskanych wyników nale

y narysowa

wykres. Punkty ł

czy si

lini

prost

, przechodz

przez punkt

zero oraz jak najwi

cej punktów pomiarowych. Prost

na przedłu

Po wykonaniu pomiaru badanej próby o nieznanej zawarto

ci białka, jego st

ęŜ

enie mo

na odczyta

z krzywej.

ęŜ

enie białka w

próbie (mg/ml)

Warto

ść

absorpcji

0,05

0,1

0,2

0,3

0,4

0,5

Zadanie 1. (1 pkt)
Narysuj schemat wywołanego, rozwini

tego chromatogramu. Zaznacz na nim: lini

startu, czoło fazy ruchomej, pr

ąŜ

odpowiadaj

ce argininie, izoleucynie, glicynie i walinie.

Zadanie 2. (2 pkt)
Oblicz współczynnik Rf dla waliny i argininy w warunkach, w których czoło fazy rozdzielaj

cej znajduje si

10 cm od linii

startu, walina pokonała odległo

ść

6 cm a arginina 3 cm.

Rf – waliny

Rf – argininy

Zadanie 3. (1 pkt)
Wyja

nij, dlaczego walina po rozdziale chromatograficznym znajduje si

dalej od linii startu od argininy.

……………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………..

Konkurs zDolny

zak Gimnazjalista 2008/2009, finał VIII Dolno

skiego Konkursu Biologicznego

Strona

WPISZ SWÓJ KOD

Zadanie 4. (3 pkt)
Poza klasycznym wariantem chromatografii cienkowarstwowej, istnieje tzw. chromatografia w fazach odwróconych. W
metodzie tej układ rozwijaj

cy jest faz

polarn

a podło

e ma wła

ciwo

ci bardziej hydrofobowe. Narysuj jak mógłby

wygl

chromatograf rozdziału aminokwasów glicyny, argininy i izoleucyny, gdyby wykonano rozdział

w układzie faz odwróconych. Wyja

nij przyczyny zaproponowanego rozmieszczenia aminokwasów.

Wyja

nienie

RYSUNEK

……………………………………………………….

………………………………………………………..

……………………………………………………….

Zadanie 5. (2 pkt)
Poni

ej przedstawiono wzory trzech aminokwasów: seryny, izoleucyny i treoniny.

Uporz

dkuj je według wzrastaj

cej hydrofobowo

ci, odpowied

uzasadnij.

Kolejno

ść

aminokwasów:…………………………………………………………………………………

Uzasadnienie:………………………………………………………………………………………………..

………………………………………………………………………………………………………………….

Zadanie 6. (2 pkt)
W materiałach informacyjnych znajduje si

tabela

zawieraj

ca wyniki pomiarów absorpcji w roztworach białka

o znanym st

ęŜ

eniu [w miligramach na mililitr : (mg/ml) ].

Na podstawie informacji zawartych w tabeli narysuj
wykres obrazuj

cy krzyw

standardow

Zadanie 7. (2 pkt)
Wykorzystuj

c dane z zadania 6 ustal, jakie było st

ęŜ

enie białka w badanym roztworze X, je

li absorpcja próbki po

ciokrotnym rozcie

czeniu wynosiła 0,2 oraz oblicz ile białka znajdowało si

w 10 ml roztworu X.

St

ęŜ

enie białka w roztworze X…………………………………..

Zawarto

ść

białka w 10 ml roztworu X……………………………

seryna

treonina

izoleucyna