plik

rano, a odbywały się one w nieogrzewanej sali. Nie mogąc znieść ostrego klimatu, filozof
zmarł w roku następnym. Przyczyną śmierci były komplikacje przy leczeniu

przeziębienia

które przybrało śmiertelną postać

zapalenia płuc

. Ze względu na nietypowe w ostatnim

stadium choroby zachowanie pacjenta nadworny lekarz szwedzkiej królowej

Johann van

Wullen

miał wątpliwości, czy śmierć Kartezjusza była wynikiem naturalnych okoliczności

[1]

; hipoteza ta nie jest jednak obecna w klasycznych opracowaniach dot. życia filozofa.

Kartezjusz nigdy się nie ożenił, jednak z krótkotrwałego związku ze służącą Helene Jans
miał córkę Francine (

1635

1640

Miejscowość urodzenia Kartezjusza, La Haye-en-Touraine, w

XIX w.

została

przemianowana na La Haye-Descartes a od r.

1969

nazywa się Descartes.

Filozofia Kartezjusza

[

edytuj

]

Filozofia Kartezjusza jest przejściem od

scholastyki

oświecenia

. Tak jak scholastycy,

stawia on sobie za zadanie ustalenie systemu i związku dla zasadniczych prawd nauki i
religii. Nowością jest jednak to, że jedynie

matematykę

uznaje za naukę, matematyzuje

naturę   i   uznaje   jedynie   rozumowe   myślenie   za   źródło   poznania.   Na   tym   też   polega
jednostronność jego rozumowania, z którym łączy się jeszcze typowa wówczas pogarda
dla   historii,   tym   samym   dla   ustalonych   przez   nią   także   w   dziedzinie   filozofii   pojęć.
Połączenie   przez   Kartezjusza   matematyczno-fizycznego   światopoglądu   z   teologią,   w
przeciwstawieniu do chrześcijaństwa, w którym teologia wiąże się z historią, odnajdujemy
u

, a nawet u

, dla którego zawsze jeszcze matematyka

jest istotną nauką, a Bóg najwyższym przedmiotem filozofii. Wychodząc, tak jak

św.

Augustyn

z zasadniczego zwątpienia o wszystkim co nazywamy poznaniem, dochodzi

Kartezjusz do odkrycia, iż jedynie tylko uświadomienie sobie zwątpienia jest bezwzględnie
pewne.   Wątpienie   jest   aktem   myśli,   więc   stwierdza   równocześnie   istnienie   myślących
ludzi. Tak dochodzi do swego pierwszego twierdzenia: „cogito ergo sum” („myślę więc
jestem”).   Ponieważ   wszystkie   twierdzenia   o   mojej   osobie   mogę   odrzucić,   a   nie   mogę
odrzucić  tylko  myślenia,  bo  choćbym  je odrzucił, to  jednak  negując je -  myślę,  przeto
wynika   z   tego,   że   istota   człowieka   polega   na   myśleniu.   W   przeciwieństwie   do

św.

Augustyna

wyklucza zatem Kartezjusz poza myśleniem każdą inną treść świadomości:

Rozsądkowe myślenie jest jedynym źródłem prawdy, które posiadamy. Pewnym jest zatem
wszystko, co rozsądek jasno i wyraźnie widzi, jak np. cogito, ergo sum. Jeżeli wedle tej
zasady zbadamy treść naszego myślenia, to znajdziemy w nim idee różnego gatunku,
częściowo wrodzone, częściowo nabyte, częściowo wynalezione. Między nimi idea

Boga

zajmuje pierwsze miejsce. Ponieważ człowiek jest niedoskonały i otacza go jedynie
niedoskonałość i doczesność, a Boga z konieczności musimy sobie wyobrażać
nieskończonym i doskonałym, przeto idea Boga nie może powstać z człowieka. Ona jest
przez Boga w niego wlana czyli wrodzona, tak jak jest mi wrodzona idea mnie samego.
Bóg jest przyczyną idei Boga w nas, a zarazem wszystkich prawd wiecznych. Istnienie
Boga jest zatem takim samym pewnikiem jak cogito, ergo sum i jak prawdziwość jasnych i
dokładnych twierdzeń odnajdywanych w naszym myśleniu. W przeciwnym bowiem razie
Bóg byłby oszustem. Jeśliby nam dał rozum, który by nas stale wprowadzał w błąd, co jest
niemożliwe.

Poglądy

[

edytuj

]

Jako filozof Kartezjusz był skrajnym

racjonalistą

. Próbował on różnych doświadczeń by

zastosować do

filozofii

swoją, wziętą z matematyki zasadę znalezienia podstawowego

aksjomatu

, który by był absolutnie pewny i od którego można by wywieść drogą

dedukcji

resztę

systemu

. Analizując podstawy wszystkich sobie znanych systemów filozoficznych,

zauważył, że niemal dla każdego stwierdzenia filozoficznego można sformułować jego

antytezę

i że nie ma sposobu aby ustalić, które z tych twierdzeń jest prawdziwe. Jedyną

rzeczą, której nie da się zaprzeczyć jest to, że w danym momencie myślimy.
Niezaprzeczalny fakt istnienia myśli stał się więc jego punktem wyjścia. Idąc drogą

dedukcji z faktu że istnieje myślenie można wysnuć wniosek, że istnieje też coś co myśli,
czyli ja sam. Ta prosta idea została przedstawiona po raz pierwszy w

): myślę, więc jestem; znana jest dziś przede wszystkim jej

łacińska

wersja,

Cogito ergo sum

Kartezjusz rozwija te idee w

Medytacjach o pierwszej filozofii

, (

1641

). W trzeciej Medytacji,

proponuje on dowód na istnienie

Boga

, którego doskonałość, wynikająca z posiadania

wszelkich cech (perfectiones), sprawia, że nie może on chcieć mylić nas systematycznie, i
pewność ta pozwala na uzasadnienie cogito ergo sum.
Poglądy Kartezjusza były następnie wielokrotnie krytykowane, przez, m.in.

i później

. Z drugiej strony

, a później też

poddali krytyce samo pojęcie bytu w rozumieniu Kartezjusza, pokazując jego

wewnętrzną sprzeczność.
Dzieło Kartezjusza

Rozprawa o metodzie

(fr. Discours de la méthode,

1637

), wywołało

sensację i zapewniło mu sławę w całej

Europie

, gdyż było to pierwsze od czasów

Arystotelesa

całościowe i przekonujące podejście do filozofii, oczyszczające ją z wielu

niejasnych i przyjmowanych zbyt pochopnie założeń.

Zasada filozofii natury wg Kartezjusza

Z idei Boga wyłaniają się zasada filozofii natury. Filozofia natury opiera się na nauce o
substancjach.   Ściśle   biorąc   substancja   jest   rzeczą,   która   niczego   innego   do   swego
istnienia nie potrzebuje. W tym ciasnym znaczeniu jedynie Bóg jest substancją, ponieważ
on   sam   jest   przyczyną   swego   istnienia.   W   szerszym   pojęciu   i   duch   i   materia   są
substancjami, z których powstał świat, i które do swego istnienia nie potrzebują nic więcej
prócz Boga, który je stworzył. Istotą ducha jest myśl, istotą materii rozciągłość, a z tych
atrybutów wywodzą  się  wszystkie przymioty.   Duch  i  materia  są  zupełnie  odmienne  od
siebie   i   nic   nie   mają   ze   sobą   wspólnego.   Wszystko   co   cielesne   mierzy   się   czysto
matematycznymi   określeniami:   długość,   szerokość,   głębokość   itd.   Ostatnie   składniki
materii są tzw. ciałka (corpuscula), niedostrzegalne zmysłami, tak jak atomy

Demokryta

są   czysto   geometrycznymi   pojęciami.   Ruch   jest   rezultatem   różnego   rozmieszczenia   w
przestrzeni ciałek, których ilość jest stała i która w swej całości tworzy wszechświat. Ruch
ten   jest   mechaniczny,   a   temu   mechanizmowi   podlegają   nawet   rośliny  i   zwierzęta,   jak
również   i   ciało   ludzkie,   które   jest   pewnego   rodzaju   maszyną   „quasi   machinamentum
quoddam est”. W ciele mieszka dusza, zupełnie od niego różna, a komunikująca się z nim
tylko na jednym punkcie, którego Kartezjusz szukał w

szyszynce

, jako jedynej nieparzystej

części ciała. Dusza i ciało nie mogłyby wejść w wzajemny kontakt, gdyby Bóg sam nie
stworzył między nimi harmonii. Ten problem stosunku i kontaktu duszy z ciałem rozwiązał
Guelinex w sensie okazjonalistycznym. Również etykę sprowadza Kartezjusz do fizyki i
medycyny. Kartezjusz ma, mimo licznych błędów, duże zasługi w dziedzinie fizjologicznej i
psychologicznej

antropologii

Document Outline