Jadwiga Piątek
Podstawy psychologii kryzysu i
interwencji kryzysowej
Jadwiga Piątek
Podstawy psychologii kryzysu i
interwencji kryzysowej
Kryzys
Odczuwanie lub doświadczanie
wydarzenia bądź sytuacji jako
trudności nie do zniesienia,
wyczerpującej zasoby wytrzymałości
i naruszającej mechanizmy radzenia
sobie z trudnościami (James i
Gilliland)
Kryzys
●
Pojawia się, gdy człowiek napotyka
przeszkody w realizowaniu swoich
potrzeb i nie jest w stanie pokonać
ich dotychczasowymi sposobami
radzenia sobie (Caplan)
Lindemann, Caplan
Kryzys jest skutkiem wyczerpania się,
zablokowania lub nieskuteczności
dotychczasowych strategii zamagania
się z zagrożeniem.
Kryzys jest reakcją na sytuację trudną,
krytyczną, zazwyczaj dotąd
niespotykaną, nagłą, nieprzewidywalną,
przekraczającą zwykłe ludzkie
doświadczenie.
KRYZYS
przejściowy brak równowagi
wewnętrznej wywołany przez
wydarzenie krytyczne, wymagający
istotnych zmian i rozstrzygnięć
Charakterystyki kryzysu
●
Bezradność, poznawczy chaos, poczucie zamętu
psychicznego, deficyty w przeżywaniu realności
sytuacji, w spostrzeganiu czasu i przestrzeni
●
Podwyższone napięcie i kompulsywne dążenie
do redukcji jego poziomu
●
Dezorganizacja działania, niemożność
efektywnego psychospołecznego
funkcjonowania
●
Nieefektywne, nieprzystosowawcze zmaganie się
z krytyczną sytuacją, stresem, problemami.
Przejawy kryzysu
(wg Slaikeu)
B(behavioral): zachowanie
A(affective): emocje
S(somatic): sfera fizyczna
I(interpersonal): relacje społeczne
C(cognitive): sfera poznawcza
S(spiritual): sfera duchowa
Stadia kryzysu (Caplan)
●
Stadium I: występuje wydarzenie krytyczne,
pojawia się napięcie, decyzja, czy wystarczą
zwykłe, normalne strategie radzenia sobie
●
Stadium II: narasta napięcie i dezorganizacja
związana z nieskutecznym radzeniem sobie
●
Stadium III: napięcie, niepokój i
dezorganizacja przekraczają zdolność do
radzenia sobie; kulminacja tego stanu
prowadzi do rozwiązania kryzysu lub
przejścia w kolejne stadium
●
Stadium IV: dekompensacja psychiczna
Rozwiązania kryzysu
Pozytywne:
●
Powrót do przedkryzysowego
poziomu funkcjonowania
●
Rozwój pokryzysowy
Negatywne: przejście kryzysu w
Stadium IV, a następnie w stan
chroniczny
Rozwój potraumatyczny (pokryzysowy)
●
- zmiany w percepcji siebie, relacji z innymi i w
filozofii życia
●
- rozwój, rozkwit, transformacja, uzyskanie
wyższego niż przed kryzysem poziomu
funkcjonowania
●
- zachodzi pod wpływem silnie stresujących
wydarzeń życiowych, kryzysów, traumy
●
- towarzyszą mu realne zmiany życiowe i
radykalne zmiany podstawowych założen
dotyczących życia
Rozwój potraumatyczny (pokryzysowy) –
c.d.
●
3 grupy zmian:
●
- zmiany w percepcji siebie: poczucie bycia
lepszym człowiekiem, wzrost osobistej siły,
wyższe poczucie własnej wartości,
skuteczności, zaufanie do siebie
●
- zmiany w relacjach interpersonalnych:
zwiększona wrażliwość i współczucie dla
innych, otwartość na innych
●
- zmiany w filozofii życiowej: zmiany przekonań
egzystencjalnych (np. religijnych), docenianie
życia, przeżywanie go bardziej świadomie
Objawy ostrego kryzysu
(Płużek)
●
poczucie zmęczenia i wyczerpania
fizycznego nieadekwatne do wykonywanej
pracy
●
Liczne symptomy fizyczne i skargi
somatyczne na rozne dolegliwości
●
Poczucie „zamętu”, bezradności,
beznadziejności
●
Lęk, niepokój, tenedencje samobójcze
●
Dezorganizacja funkcjonowania w pracy,
rodzinie, otoczeniu, nieumiejętność
funkcjonowania w grupie
Wydarzenia krytyczne
Emocjonalnie znaczące wydarzenia,
zagrażające cenionym wartościom,
powodujące stan braku równowagi,
który wymaga dokonywania zmian w
mechanizmach przystosowania
Następstwa kryzysu
●
W sferze fizycznej: zdrowie, bezpieczeństwo,
fizyczny komfort (zaspokojenie głodu, sen,
schronienie), bezpieczeństwo finansowe
●
W sferze psychologicznej: obraz siebie,
poczucie własnej wartości, samopoczucie
emocjonalne, poczucie samoskuteczności,
poczucie tożsamości, intergracji
●
W sferze społecznej: relacje z najbliższymi,
przyjaciółmi, współpracownikami
●
W sferze duchowej: system wartości,
przekonania, wiara
Trudności mobilizacji
wsparcia w kryzysie (Hobfoll)
●
Sytuacja kryzysowa wiąże się z utratą osoby
wspierającej
●
Potrzeby w zakresie wsparcia są niejasne
●
Sytuacja kryzysowa wywołała lub zaostrzyła
konflikty interpersonalne
●
Wyczerpanie zasobów wsparcia
Kryteria rozpoznawania
kryzysu (Roberts)
1. Spostrzeganie wydarzenia życiowego
jako znaczącego i zagrażającego
2. niemożność modyfikowania lub
zmniejszania skutków wydarzenia
krytycznego
3. doświadczanie napięcia, lęku i
pomieszania
4. widoczny, silny dyskomfort
5. Nagle pojawienie się stanu braku
równowagi
Proces rozpoznawania
kryzysu
●
Identyfikacja wydarzenia krytycznego
●
Rozpoznanie następstw wydarzenia krytycznego
w aspekcie: fizycznym, psychologicznym,
społecznym i duchowym
●
Ocena stanu osoby w kryzysie
●
Ocena zagrożeń i zasobów (zwłaszcza wsparcia
społecznego)
●
Ocena poprzednich prób radzenia sobie z
sytuacjami kryzysowymi
●
Rozpoznanie najbardziej aktualnych potrzeb
osoby
Interwencja kryzysowa
Oddziaływanie terapeutyczne, którego
minimalnym celem jest psychologiczne
rozwiązanie kryzysu i przywrócenie
przynajmniej poprzedniego poziomu
funkcjonowania , zaś celem maksymalnym
jest poprawa funkcjonowania ponad
poziom sprzed kryzysu (Aguilera, 1998)
Interwencja kryzysowa –
Pierwsza Pomoc Psychologiczna
●
Wsparcie emocjonalne
●
Zmniejszanie zagrożeń
●
Uruchomienie zasobów służących
rozwiązaniu najpilniejszych problemów
Terapia kryzysowa (Slaikeu)
●
Rozwiązanie kryzysu
●
Osiągnięcie zrozumienia wydarzenia
krytycznego
●
Realistyczne oszacowanie przyszłych
możliwości
●
Gotowość do stawienia czoła przyszłości
Zasady interwencji
kryzysowej
●
Intensywność i czas trwania
●
Dostępność
●
Koncentracja na problemach
kryzysowych
●
Znaczenie pierwszej rozmowy
●
Szybka diagnoza
●
Odreagowanie emocjonalne
●
Wsparcie społeczne
●
Relacja terapeutyczna
Model interwencji kryzysowej
Robertsa
●
Etap I: diagnozowanie kryzysu
●
EtapII: nawiązanie kontaktu i twoarzenie
relacji terapeutycznej
●
Etap III: identyfikowanie głównych problemów
●
Etap IV: zachęcanie do ekspresji emocji
●
Etap V: badanie przeszłych prób radzenia
sobie
●
Etap VI: odbudowywanie funkcjonowania
poznawczego poprzez sformułowanie planu
działania
●
Etap VII: katamneza