Podział glebowych części mineralnych na frakcje  
i podfrakcje granulometryczne wg PTG 2008 

Nazwa frakcji i 
podfrakcji 
granulometrycznych 

Średnica 
ziaren (d) w 
milimetrach 

Nazwa frakcji i 
podfrakcji 
granulometrycznych 

Średnica 
ziaren (d) w 
milimetrach 

A. CZĘŚCI 
SZKIELETOWE 

d > 2 

B. CZĘŚCI 
 ZIEMISTE 

d ≤ 2 

I. Frakcja blokowa 

d > 600 

II. Frakcja głazowa 

200<d≤600 

III. Frakcja 
kamienista 

75<d≤200 

V. Frakcja piaskowa 

    1. piasek b. gruby 

  2. piasek gruby 
  3. piasek średni 
  4. piasek drobny 
  5. piasek b. drobny 

0,05<d≤2,0 

1,0<d≤2,0 
0,5<d≤1,0 

0,25<d≤0,5 

0,10<d≤0,25 
0,05<d≤0,10 

VI. Frakcja pyłowa 

1.

 

pył gruby 

2

 

pył drobny 

0,002<d≤0,05 

0,02<d≤0,05 

0,002<d≤0,02 

IV. Frakcja żwirowa 

1.

 

żwir gruby 

2.

 

żwir średni 

3.

 

żwir drobny 

2<d≤75 

20<d≤75 

5<d≤20 

2<d≤5 

VII. Frakcja iłowa  

d≤0,002 

Grupy granulometryczne wg PTG 2008 

 

Ważne: zawartość poszczególnych frakcji ziemistych (piaskowej, pyłowej, iłowej) 
określa się według udziału wagowego, natomiast zawartość części szkieletowych 
(żwiru, kamieni etc.) określa się w według udziału objętościowego. 
Podział gleb i utworów mineralnych ze względu na udział frakcji szkieletowych 
wg PTG 2008 
W zależności od procentowej zawartości części szkieletowych utwory dzieli się na: 
a)  bezszkieletowe  i  bardzo  słabo  szkieletowe  -  zawierające  do  5%  części 
szkieletowych; 
b) słabo szkieletowe – zawierające od 5 do 15% części szkieletowych; 
c) średnio szkieletowe – zawierające od 15 do 35% części szkieletowych; 
d) silnie szkieletowe – zawierające od 35 do 60% części szkieletowych; 
e) bardzo silnie szkieletowe – zawierające od 60 do 90% części szkieletowych; 
f) szkieletowe właściwe – zawierające ponad 90% części szkieletowych. 

Diagram podziału utworów mineralnych na grupy granulometryczne wg PTG 
2008 

 

 

 

 
Zestawienie granic frakcji granulometrycznych wg głównych klasyfikacji 
polskich 

tradycyjny (m.in. PTG 1989) 

PTG 2008 

frakcja 

podfrakcja 

średnica 

cząstek w mm 

podfrakcja 

frakcja 

do części 

szkieletowych 

żwir 

(drobny) 

2,0-1,0 

piasek 

bardzo gruby 

piasek gruby 

1,0 – 0,5 

piasek gruby 

piasek 

średni 

0,5- 0,25 

piasek średni 

piasek 

piasek 

drobny 

0,25 – 0,1 

piasek 

drobny 

pył gruby 

0,1 – 0,05 

(100 – 50 µm) 

piasek 

bardzo 
drobny 

piasek 

pył 

pył drobny 

0,05 – 0,02 

(50 – 20 µm) 

pył gruby 

ił pyłowy 

gruby 

0,02 – 0,006 

(20 – 6 µm) 

ił pyłowy 

drobny 

  0,006 – 0,002 
    (20 – 6 µm) 

pył drobny 

pył 

ił (części 

spławialne) 

ił koloidalny 

< 0,002 

(< 2 µm) 

ił 

ił 

 
Ważne: PTG 2008: części ziemiste <2 mm; tradycyjny: części ziemiste <1 mm 
 

 

 

Tradycyjny podział utworów na grupy mechaniczne 
(granulometryczne) 

Utwory piaskowe 

0 - 20 % części spławialnych i znaczne ilości frakcji 
piasku 

a)  piaski luźne 

0-5 % cz. spławialnych 

b)  piaski słabo gliniaste 

5-10 % cz. spławialnych 

c)  piaski gliniaste 

lekkie 

10-15 % cz. spławialnych 

d)  piaski gliniaste 

mocne 

15-20 % cz. spławialnych 

Utwory pyłowe 

>40 % frakcji pyłowych i < 50% cz. spławialnych 

a)  pyły zwykłe 

0-35 % cz. spławialnych 

b)  pyły ilaste 

35-50 % cz. spławialnych 

Utwory gliniaste 

utwory różnoziarniste;  > 10 % piasku i  > 20 % cz. 
spławialnych 

a)  gliny lekkie 

20-35 % cz. spławialnych 

b)  gliny średnie 

35-50 % cz. spławialnych 

c)  gliny ciężkie 

> 50 % cz. spławialnych 

Utwory iłowe (iły) 

<10 % frakcji piasku i > 50 % cz. spławialnych 

Wszystkie utwory zawierające od 25 do 40 % frakcji 0.1 - 0.02 mm dodatkowo 
określa się jako pylaste