1
• Celem działalno
ś
ci przedsi
ę
biorstwa jest
maksymalizacja korzy
ś
ci ekonomicznych,
które sprowadzi
ć
mo
ż
na do
maksymalizacji zysku.
• Istotne jest posiadanie mierników, które
informowałyby, w jakiej mierze cel ten jest
w przedsi
ę
biorstwie realizowany. Temu
słu
ż
y zestaw ró
ż
nych wska
ź
ników
rentowno
ś
ci przedsi
ę
biorstwa.
2
• Rentowno
ść
oznacza osi
ą
gni
ę
cie z
aktywno
ś
ci gospodarczej dodatniego
wyniku finansowego. Jest ona miar
ą
ekonomiczn
ą
oceny efektywno
ś
ci
działalno
ś
ci przedsi
ę
biorstwa, rozumian
ą
jako wzajemna relacja wyniku
finansowego do okre
ś
lonych wielko
ś
ci
ekonomicznych.
3
4
•
Relacja mi
ę
dzy sprzeda
żą
, kosztami i zyskiem jest jednym z
wa
ż
niejszych powi
ą
za
ń
zachodz
ą
cych mi
ę
dzy wielko
ś
ciami
zwi
ą
zanymi z działalno
ś
ci
ą
firmy.
•
Jedn
ą
z metod badania tych powi
ą
za
ń
jest analiza progu
rentowno
ś
ci, BEP (ang. Break Even Point).
•
Jest to metoda prymitywna, ze wzgl
ę
du na silne zało
ż
enia i warunki,
których spełnienia wymaga jej stosowanie, ale wła
ś
nie ze wzgl
ę
du
na jej prostot
ę
jest szeroko stosowana.
•
Analiza BEP mo
ż
e słu
ż
y
ć
jako pierwszy wst
ę
pny krok procesów
szacowania w wielu problemach decyzyjnych:
• wybór technologii,
• ustalanie ceny zbytu,
• szacowanie opłacalno
ś
ci produkcji ze wzgl
ę
du na mo
ż
liwo
ś
ci
sprzeda
ż
y,
• badanie efektywno
ś
ci wykorzystania kosztów stałych,
• badania kosztów zmiennych,
• itp.
5
Próg rentowno
ś
ci
Rentowno
ść
przedsi
ę
biorstwa okre
ś
laj
ą
nast
ę
puj
ą
ce czynniki:
- wielko
ść
produkcji i sprzeda
ż
y
- wielko
ść
kosztów i ich struktura (koszty stałe i
koszty zmienne)
- cena sprzeda
ż
y
Uwaga: analiza progu rentowno
ś
ci nie uwzgl
ę
dnia
kosztów finansowania np. odsetek. Zysk jest
liczony na poziomie operacyjnym.
6
ANALIZA PROGU RENTOWNO
Ś
CI
Koszty stałe
Koszty zmienne
Zysk operacyjny
Zysk
Przychody
całkowite
Koszty
całkowite
BEP
Strata
Przychody
Koszty
Produkcja/Sprzeda
ż
7
Cena
zale
ż
y od polityki producenta (sprzedawcy) i rynku.
W stanie równowagi decyduje o niej prawo poda
ż
y i popytu.
Zysk
jest ró
ż
nic
ą
mi
ę
dzy cen
ą
a poniesionymi kosztami.
Wa
ż
nym elementem w kalkulacji ceny jest
techniczny
koszt wytwarzania
(TKW) czyli
suma kosztów
niezb
ę
dnych do wytworzenia jednostki produktu.
Cz
ę
sto stosowan
ą
metod
ą
obliczania TKW
jest po prostu
sumowanie
kosztu surowców, kosztu robocizny i tzw.
narzutów obejmuj
ą
cych pozostałe koszty produkcji (energia,
koszty utrzymania ruchu itd.) okre
ś
lonych współczynnikiem, np.
jako % kosztu robocizny.
8
1.
2.
3.
Koszt surowców
Koszt robocizny
Narzuty
(Koszty wydziałowe, zakładowe)
4.
Techniczny koszt wytwarzania (TKW) = 1+2+3
5.
Zysk (brutto) = 6 – 4
6.
Cena
7.
Podatek (np. 40% zysku brutto)
8.
Zysk (netto) = 5 – 7
Uproszczona struktura kalkulacji ceny [zł/kg]
9
Szybkie orientacyjne okre
ś
lanie TKW
Przykład:
Koszt surowców
15 zł/kg
Koszt robocizny
3 zł/kg
Narzuty –
(np. 400% kosztu robocizny)
400%
×
3 = 12 zł/kg
____________________
TKW
30 zł/kg
Jak wida
ć
narzuty mog
ą
mie
ć
bardzo du
ż
y wpływ na wielko
ść
TKW.
Im dokładniej potrafimy zaadresowa
ć
ponoszone koszty, tym
lepiej
mo
ż
na
okre
ś
li
ć
opłacalno
ść
procesu
i
szuka
ć
oszcz
ę
dno
ś
ci.
10
NARZUTY
TKW to suma kosztów ponoszonych na wytworzenie jednostki
produktu.
Mo
ż
liwo
ść
dokładnego okre
ś
lenia TKW zale
ż
y od
organizacji i sposobu zarz
ą
dzania firm
ą
.
W praktyce
cz
ę
sto stosuje si
ę
metod
ę
wliczania w TKW
tzw.
narzutów
(np. kosztów wydziałowych, czy kosztów zakładowych)
bez dzielenia ich na koszty stałe i zmienne
np. jako okre
ś
lony %
robocizny (lub sumy kosztów bez aparatury - system PW).
Wada
bezkrytyczne przenoszenie trudno
ś
ci zakładu (np. zawy
ż
anie
wska
ź
nika KW
nadmierne zu
ż
ycie energii, czy przerost zatrudnienia w
sferze nadzoru) na za mał
ą
liczb
ę
procesów produkcyjnych.
W takim zakładzie mówi si
ę
o nieopłacalno
ś
ci procesu mimo,
ż
e udział
kosztów surowcowych wynosi np. 50%, a robocizna 10% ceny, bo narzuty
wynosz
ą
np. > 400% robocizny.
11
W praktyce obliczanie TKW budzi wiele kontrowersji, poniewa
ż
nie wszystkie ponoszone koszty s
ą
prawidłowo adresowane.
Przykładowe składniki narzutów:
• amortyzacja aparatury i budynków,
• nadzór,
• administracja,
• telekomunikacja,
• marketing,
• materiały,
• transport,
• usługi,
• lokal,
• energia.
Mówi si
ę
,
ż
e s
ą
to koszty zapewnienia sprawno
ś
ci warsztatu.
Wska
ź
nik
do kalkulacji np. 150%, okre
ś
la si
ę
na podstawie
kosztów
poniesionych
w ubiegłym okresie rozliczeniowym (np. roku, kwartale).
W przypadku projektowania nowych instalacji przemysłowych, wska
ź
niki
zu
ż
ycia czynników energetycznych powinny by
ć
zawarte w odpowiednich
cz
ęś
ciach dokumentacji projektowej.
12
Ilo
ś
ciowy próg rentowno
ś
ci
j
j
s
il
kz
c
K
BEP
−
=
• Ks – całkowite koszty stałe
• cj – cena jednostkowa
• Kzj – koszt zmienny jednostkowy
• cj-kzj – mar
ż
a jednostkowa na pokrycie
13
Warto
ś
ciowy próg rentowno
ś
ci
j
il
wart
c
BEP
BEP
*
=
14
15
Zadanie 1
• Przedsi
ę
biorstwo produkuj
ą
ce pralki
ponosi w ci
ą
gu rozpatrywanego okresu
koszty stałe w kwocie 50.000 zł. Cena
lodówki wynosi 800 zl, a jednostkowy
koszt zmienny 300 zł. Nale
ż
y obliczy
ć
próg rentowno
ś
ci ilo
ś
ciowy i warto
ś
ciowy
(pieni
ęż
ny) i sporz
ą
dzi
ć
wykres.
16
Wielko
ść
sprzeda
ż
y przy
zało
ż
onym zysku
j
j
s
il
kz
c
Z
K
BEP
−
+
=
17
Zadanie 2
• Przedsi
ę
biorstwo wytwarzaj
ą
ce wiertarki
zamierza osi
ą
gn
ąć
w okresie sprawozdawczym
30000 zł zysku netto. Koszty stałe
przedsi
ę
biorstwa wynosz
ą
25000 zł, cena
wiertarki 700 zł, a jednostkowy koszt zmienny
400 zł. Ile wiertarek przedsi
ę
biorstwo powinno
sprzeda
ć
, aby uzyska
ć
planowan
ą
kwot
ę
zysku
netto? Obliczony próg rentowno
ś
ci dla zysku
netto nale
ż
y przedstawi
ć
graficznie.
18
Margines bezpiecze
ń
stwa
• MB wart = cj*X – cj*BEPil
• MB% = MB wart/cj*X
• X- aktualna wielko
ść
produkcji (sprzeda
ż
y)
w szt.
19
Zadanie 3
• Przedsi
ę
biorstwo planuje rozpocz
ę
cie produkcji i
sprzeda
ż
y nowego produktu. Wydatki na
uruchomienie produkcji wynios
ą
10.000 PLN (warto
ść
ś
rodków trwałych). Wysoko
ść
wpływów z tytułu
sprzeda
ż
y w 1-szym roku szacowana jest na 2.500
PLN. Jednostkowy koszt zmienny wynosi 0,50 PLN,
natomiast uzyskiwana cena za jednostk
ę
produktu
3,00 PLN. Zakładamy amortyzacj
ę
liniow
ą ś
rodków
trwałych w przeci
ą
gu 5 lat. Oblicz warto
ś
ciowy i
ilo
ś
ciowy próg rentowno
ś
ci wraz z warto
ś
ciowym
marginesem bezpiecze
ń
stwa dla pierwszego roku
sprzeda
ż
y. Próg rentowno
ś
ci przedstaw na wykresie.
Zinterpretuj uzyskane wyniki.
20
Analiza porównawcza 2 projektów inwestycyjnych
Firma rozwa
ż
a 2 projekty inwestycyjne, z których tylko 1 mo
ż
e by
ć
przyj
ę
ty do realizacji. Projekty ró
ż
ni
ą
si
ę
wielko
ś
ci
ą
kosztów
stałych i zmiennych. Planowana cena sprzeda
ż
y ma wynie
ść
22
PLN/szt. Sprzeda
ż
ma osi
ą
gn
ąć
poziom 850.000 szt. rocznie.
Nale
ż
y dokona
ć
:
1) kalkulacji progu rentowno
ś
ci dla projektu A i B
2) kalkulacji wielko
ś
ci sprzeda
ż
y, dla której obydwa projekty
przynosz
ą
ten sam zysk (sporz
ą
dzi
ć
wykres progów
rentowno
ś
ci dla A i B)
3) dokona
ć
analizy ryzyka projektu obliczaj
ą
c margines
bezpiecze
ń
stwa
Projekt A Projekt B
Koszty stałe (rocznie) 10.000.000 PLN 6.000.000 PLN
Koszty zmienne 2 PLN/szt.
7 PLN/szt.
21
Próg rentowno
ś
ci w produkcji
wieloasortymentowej
•
Σ
xi *cji -
Σ
xi
⋅
kzji –Ks = 0
•
Σ
xi *cji =
Σ
xi
⋅
kzji + Ks
Próg rentowno
ś
ci przy produkcji
wieloasortymentowej przedsi
ę
biorstwo
osi
ą
gnie wtedy, gdy suma kosztów stałych i
kosztów zmiennych poszczególnych
produktów b
ę
dzie równa sumie przychodów
ze sprzeda
ż
y wszystkich asortymentów.
22
23
Próg rentowno
ś
ci przy zale
ż
no
ś
ciach
nieliniowych
24