KONSPEKT LEKCJI CHEMII W GIMNAZJUM W KLASACH DRUGICH
Temat: Odczyn roztworu a barwa wskaźnika.
Cele dydaktyczno-wychowawcze:
•
zapoznanie uczniów z pojęciami: odczyn roztworu, pH roztworu;
•
kształtowanie postawy badawczej u uczniów;
•
zapoznanie uczniów z metodami identyfikacji substancji chemicznych za
pomocą tzw. wskaźników.
Cele operacyjne:
Uczeń powinien:
•
wiedzieć, co to jest i od czego zaleŜy odczyn roztworu;
•
znać podstawowe substancje wskaźnikowe ( papierek wskaźnikowy, oranŜ
metylowy, fenoloftaleina);
•
wiedzieć jakie wskaźniki słuŜą do stwierdzania obecności kwasów, a jakie
zasad;
•
formułować wnioski i obserwacje;
•
określać odczyn roztworu za pomocą wskaźników;
•
określać odczyn roztworu na podstawie wartości pH.
Metody: wiodąca – oglądowa (pokaz zachowania się wskaźników w zaleŜności od
odczynu roztworu), słowna (pogadanka); wspomagająca (doświadczenia uczniowskie).
Ś
rodki dydaktyczne: oranŜ metylowy, papierek uniwersalny, fenoloftaleina, ocet, sok
z kiszonej kapusty, woda destylowana, woda wapienna, proszek do prania, foliogramy.
Przebieg lekcji:
Część nawiązująca:
•
sformułowanie tematu lekcji;
•
zapoznanie uczniów z celami i przebiegiem lekcji;
Część właściwa:
•
wyświetlenie foliogramu nr 1 – uczniowie odpowiadają na pytania zawarte na
foliogramie.
Foliogram nr 1
Czy istnieje jakaś róŜnica między napojami znajdującymi się w obu kubkach?
•
wyświetlenie foliogramu nr 2 – uczniowie odpowiadają na pytania umieszczone na
foliogramie.
Foliogram nr 2.
Czy moŜesz wskazać, w którym kubku jest czysta woda, a w którym sok z cytryny?
Podaj sposób identyfikacji obu napojów?
WODA
SOK
Z
CYTRYNY
•
nauczyciel podkreśla, Ŝe nie zawsze moŜna identyfikować substancje za pomocą
smaku (szczególnie w pracowni chemicznej, gdzie większość z nich to substancje
trujące);
•
zdefiniowanie pojęcia wskaźnik (indykator):
1. Wskaźnik (indykator) – substancja chemiczna, która zmienia barwę w zaleŜności od
odczynu roztworu. Najczęściej stosowanymi wskaźnikami w pracowni chemicznej są:
papierek uniwersalny, oranŜ metylowy, fenoloftaleina.
•
zdefiniowanie pojęcia odczyn roztworu:
2. Odczyn roztworu – cecha roztworu zaleŜna od stęŜenia jonów wodorowych
w roztworze.
JeŜeli w roztworze liczba jonów H
+
jest większa niŜ liczba jonów OH
-
, wówczas
odczyn roztworu jest kwaśny, jeŜeli jest mniejsza - odczyn zasadowy, jeŜeli równa -
odczyn obojętny.
3. Liczbę jonów wodorowych w roztworze określa się za pomocą tzw. skali pH, która
przyjmuje wartości w granicach od 0 – 14.
pH < 7 – odczyn kwaśny,
pH > 7 – odczyn zasadowy,
pH = 7 – odczyn obojętny.
•
Pokaz doświadczenia 1. (uczniowie formułują obserwacje).
Doświadczenie 1. Badanie zachowania się wskaźników w roztworach róŜnych
substancji.
a. papierek uniwersalny.
ocet
woda
sok z
woda z
woda
kiszonej proszkiem
wapienna
kapusty
do prania
I
II
III
IV
V
Obserwacje: Po nawilŜeniu papierka uniwersalnego w probówkach I i III zabarwił się on
na czerwono, w probówce IV i V na zielono, natomiast w II probówce pozostaje Ŝółty.
Uczniowie porównują barwy roztworów ze skalą barw podaną na opakowaniu papierków
uniwersalnych.
b. oranŜ metylowy
oranŜ metylowy
oranŜ metylowy oranŜ metylowy
ocet
woda destylowana
woda wapienna
Obserwacje: Po dodaniu oranŜu metylowego ocet zmienił barwę z pomarańczowej na
czerwoną, natomiast po dodaniu go do wody destylowanej i wody wapiennej zabarwienie nie
ulega zmianie.
c. fenoloftaleina
fenoloftaleina
fenoloftaleina
fenoloftaleina
ocet
woda destylowana
woda wapienna
Obserwacje: Po dodaniu fenoloftaleiny do octu i wody destylowanej roztwór pozostaje
bezbarwny, natomiast po dodaniu jej do wody wapiennej roztwór barwi się na malinowo.
•
Nauczyciel wyświetla foliogram nr 3, a uczniowie na jego podstawie i na podstawie
wcześniej przeprowadzonego doświadczenia formułują wnioski.
Foliogram nr 3. Barwy substancji wskaźnikowych w zaleŜności od odczynu roztworu.
Nazwa
wskaźnika
Barwa
podstawowa
Barwa w
roztworze o
odczynie
kwaśnym
Barwa w
roztworze o
odczynie
obojętnym
Barwa w
roztworze o
odczynie
zasadowym
Papierek
uniwersalny
OranŜ metylowy
Fenoloftaleina
Wnioski: Papierek uniwersalny wobec kwasów barwi się na czerwono, a wobec zasad na
zielono. Pozwala zatem wykryć obecność kwasów i zasad. OranŜ metylowy pod wpływem
kwasów zmienia barwę z pomarańczowej na czerwoną, pozwala zatem wykryć obecność
kwasów. Fenoloftaleina pod wpływem zasad barwi się na malinowo, pozwala zatem wykryć
obecność zasad.
•
Uczniowie wykonują samodzielnie doświadczenie, które polega na identyfikacji odczynu
3 bezbarwnych roztworów (wody destylowanej, wody wapiennej, octu) za pomocą
papierków uniwersalnych i określenia ich przybliŜonej wartości pH.
Doświadczenie 2. Zidentyfikuj odczyny roztworów znajdujących się w kolejnych
probówkach. Spróbuj określić przybliŜoną wartość pH tych roztworów. UŜyj do tego papierka
uniwersalnego. Zanotuj obserwacje i wnioski w zeszycie.
?
?
?
I
II
III
Obserwacje: Papierek uniwersalny w probówce I nie zmienił barwy. W probówce II zabarwił
się na zielono, a w probówce III na czerwono. Wartość pH w przypadku: pierwszego
roztworu wynosi ok. 7, drugiego ok.10, a trzeciego ok.4.
Wnioski: W probówce:
I - znajduje się roztwór o odczynie obojętnym,
II – znajduje się roztwór o odczynie zasadowym,
III – znajduje się roztwór o odczynie kwaśnym.
Część podsumowująca – rekapitulacja (pogadanka):
•
nauczyciel ponownie wyświetla foliogram nr 2 i pyta uczniów:
W jaki sposób teraz zidentyfikowalibyście napoje w kubkach?
•
Nauczyciel wyświetla foliogram nr 1 i pyta uczniów:
Jak zmieniłoby się zabarwienie substancji wskaźnikowych, które poznaliście na dzisiejszej
lekcji, gdybyście badali odczyn napojów w kubkach?
•
Utrwaleni e n azw ws kaźni ków i i ch ch arakter ys t ycz n ych barw.