NEUROPSYCHOLOGIA
W II
Neuroanatomia
zarys ogólny
LITERATURA (podawana na I
wykł)
1
.
Neuropsychologia
kliniczna- J.
Walsk,
PWN 2000
2. Diagnoza
neuropsychologiczna
,przegląd zagadnień pod red
Klimkowskiego
3.
Dysocjacja
wiedzy świadomej. A
Herzyk,
Kądzielowa
rozdz.
Związek
mózg-zachowanie, str.61-87
4. Neuropsychologia kliniczna- J. Wolski
str.
90-112
5. Neurologia myślenie kliniczne red. J. Mazur
6.
Neuropatologia
kliniczna.
Klimkowski.
7. Struktura i funkcje mózgu. A. Herzyk, D.
Kązdielowa,
str. 9-35
8. Przegląd technik badawczych
.Steden
str. 37-60
9
Dzisiaj będzie omawiana
neuroanatomia
w ogólnym zarysie.
Rozwój
ontogenetycznyjest
odzwierciedleniem rozwoju
filogenetyczny
.
Najpierw tworzą się struktury starego mózgu, układ nerwowy rozwija się z
trzech listków zarodkowych:
ektodermy,
mezodermy
i
endodermy.
Centralny układ nerwowy to przede wszystkim mózg.
Układ obwodowy jest zbudowany z układu sympatycznego i
parasympatycznego.
W tym momencie zajmujemy się ośrodkowym układem nerwowym. Mózg to
przede wszystkim półkule mózgowe.
Najpierw omówimy mózg czyli
kresomózgowie
.
Mózg (kresomózgowie) tworzą
ł. kresomózgowie parzyste czyli półkule mózgu, do których zalicza się
:
• płaszcz,
• jądra
kresomózgowia, A
•
istotę białą półkul
• komory boczne
2.
kresomózgowienie
nieparzyste:
• ciało
modzelowate
• sklepienie
• przegroda przezroczysta
• spoidło przednie
Opony mózgu
Mózg jest otoczony przez
opony-sąto
błony pochodzenia
mezodermalnego
l. Opona twarda- ma chronić mózg. Wyścieła wewnętrzną powierzchnię kości tworzących
mózgoczaszkę,
będąc dla nich jednocześnie
okostną
wewnętrzną. Wytwarza ona
przegrody
łącznotkankowe
sięgające w głąb jamy czaszki.
Ma za zadanie chronić mózg przed uszkodzeniami, uderzeniem. Składa się z
części dużej,
sierpu
mózgu, namiotu móżdżku.
Sierp
mózgu-dzieli
mózg na prawą i lewą półkulę, zagłębia się w pomiędzy półkule.
Sierp mózgu przechodzi w namiot móżdżku, który jest rozpięty nad móżdżkiem leżącym w tyle dolnym czaszki
Namiot móżdżku- oddziela płaty potyliczne od móżdżku
2. Opona
pajęcza-pod
oponą twardą
,
jest to cienka błona przylega ściśle do wewnętrznej powierzchni opony
twardej, od której jest oddzielona jedynie szczelinowatą przestrzenią
zw.
przestrzenią
podtwardówkową.
Opona
ta ogranicza przestwór zawierający płyn
mózgowo-rdzeniowy.
ziarnistości
pajęczynówki
zatapiają się do zatok
żylnych
opony twardej
3. Opona
miękka-bezpośrednio
przylega do tkanki mózgu, zawiera naczynia zaopatrujące mózgowie, dlatego też
zwana jest naczyniówką
,
od opony miękkiej do mózgowia głęboko wnikają naczynia krwionośne
Komory boczne znajdują w poszczególnych półkulach mózgu.
PŁYN
mózgowo-rdzeniowy
Krystaliczny, używany do diagnostyki różnych chorób. Przy różnych schorzeniach ten płyn zmienia swój skład
.,
otacza układ
nerwowy ośrodkowy, wypełnia przestrzenie wewnątrz mózgowia, oraz rdzenia kręgowego. Komory mózgu to przestwory
wewnętrzne zawierające
te
płyn mózgowo-rdzeniowy
Każda komora składa się z
-rogu przedniego
-trzonu
-rogu tylnego
-rogu dolnego
-trójkąta
Wytwarzanie i
odfiltrowywanie
p
ł
ynu mózgowo rdzeniowego:
Płyn mózgowo-rdzeniowy jest wytwarzany przez splot naczyniówkowy. Z
komór bocznych przepływa do komory III, z niej przez wodociąg
śródmózgowia
przechodzi do komory IVZ komory IV płyn jest transportowany do ziarnistości
pajęczynówki, stąd do układu
żylnego.
Ziarnistości pajęczynówki filtrują płyn, znajdują się one w oponie twardej
,
te
Płyn mózgowo rdzeniowy jest wykorzystywany w diagnostyce neurologicznej,
jakiekolwiek zmętnienia świadczą
c
procesach zapalnych. Może dochodzić do
gromadzenia się płynu
mózgowo-rdzeniowego
w komorze III.
Ziarnistości pajęczynówki filtrują płyn mózgowo-rdzeniowy
BUDOWA PÓŁKUL
Półkule mózgu są największą częścią mózgowia. Oddziela je sięgająca w głąb
aż do ciała
modzelowatego
szczelina podłużna mózgu.
Budowa półkul
mózgowo-rdzeniowych:
każda półkula może być analizowana w
płaszczy
ź
nie:
-bocznej (przylegającej do sklepienia czaszki)
-przyśrodkowej
(zwróconej do półkuli przeciwległej- gdybyśmy przecięli mózg przez ciało
modzelowate-
otrzymalibyśmy
powierzchnię
przyśrodkową)
-podstawnej
(spoczywa na podstawie czaszki i na namiocie móżdżku)
PŁASZCZYZNY
1
. Płaszczyzna boczna:
Najbardziej widoczne są 3 bruzdy:
Bruzda
środkowa-bruzda
Rolanda,
dzieli każdą półkulę na płat czołowy i ciemieniowy
.,
mówimy wtedy o
obszarach
przedśrodkowym
i
zaśrodkowym.
Lokalizujemy wtedy okolice:
ruchową czyli
przedśrodkową,
czuciową
,
ciemieniową. Bruzda
boczna-bruzda
Sylwiusza-oddziela
płat
skroniowy od czołowego i skroniowy od ciemieniowego.
Tutaj znajduje się struktura wyspy. Ta część kory nad wyspą to są wieczka. Wieczka osłaniają wyspę.
Gałązki bruzdy bocznej oddzielają różne pola ruchowe Zakręty w płacie czołowym: zakręt czołowy górny, zakręt
czołowy środkowy oraz zakręt czołowy dolny. Wymienione zakręty są oddzielone bruzda czołową górną i bruzdą
czołową dolną. Bruzda ciemieniowe- potyliczna, oddziela płat ciemieniowy od płata potylicznego. Bruzda
ostrogowajest
to niewielka bruzda.
Pod płaszczem kory schowane są struktury i jądra
podkorowe
ale również włókna
przewodzące-włókna
aferentne
i inne struktury tak jak jądro migdałowe. Na zewnątrz znajduje się istota szara. Głęboko schowane są
struktury podkorowe.
Część powierzchni bocznej:
Zakręty:
•Przedśrodkowy
•Zaśrodkowy
•
Skroniowe
Nie u każdego człowieka bruzdy są jednakowo widoczne, są różnice anatomiczne ,ale
funkcjonalnie elementy są takie same.
2. Na powierzchni
przyśrodkowej
pojawia się szereg struktur:
• Pień ciała
modzelowatego
• Zakręt obręczy (powyżej ciała modzelowatego)
•
płacik
okowośrodkowy
• bruzda
okowośrodkowa
• zakręt j
ęzykowaty
• bruzda ciemieniow
e
-potyliczna
• bruzda
brzeżna
Bruzdy dzielą każdy płat na poszczególne zakręty.
Zaśrodkowy i
przedśrodkowy
W każdym przekroju należy się orientować jakie są najważniejsze struktury,
bruzdy, w każdym z płatów.
3.Płaszczyzna
poprzeczna-części:
• część
nadoczodołowa
• część
podstawna
• zakręt obręczy
4.Powierzchnia postawna;
Najważniejsze części:
• cześć
nadoczodołowa,
wieczkowa
i trójkątna płata czołowego
• część
podstawna
płata skroniowego i potylicznego. Tutaj znajduje się też zakręt
oczodołowy Najważniejsze struktury części
nadoczodotowej:
• Zakręt obręczy
• Ciało
modzelowate
Komórki nerwowe generalnie nie regenerują się ale możliwe jest zastąpienie funkcji pewnych obszarów
przez inne.
Kresomózgowie
-elementy:
1.
jądra
kresomózgowia
2.
płaszcz-istota
szara-pokrywa
całe półkule, głównym elementem jest kora mózgu.
K-ora
mózgowa jest
pofałdowana, tworzy płaty podzielona bruzdami
3. istota biała kresomózgowia- włókna
4.
kresomózgowie
nieparzyste
Powierzchnie półkul są pokryte bruzdami, ograniczającymi zakręty mózgu.
^
Grupy zakrętów tworzą p
ią
ty.
Grupy zakrętów tworzą płaty. Rozróżniamy zasadniczo 4 płaty: czołowy,
ciemieniowy, skroniowy i potyliczny. Poza tym rozróżnia się ukrytą w głębi
bruzdy bocznej wyspę i twory należące do
tzw.
węchomózgowia-
płat
limbiczny.
Płaty są odgraniczone bruzdami: płat czołowy oddziela od ciemieniowego
bruzda środkowa, a od skroniowego bruzda boczna. Na powierzchni
przyśrodkowej
płat ciemieniowy jest odgraniczony od potylicznego przez
bruzdę ciemieniow
e
potyliczną.
P
ł
at czoło
wy
_ zajmuje przednią część półkul mózgu na wszystkich jej
powierzchniach. Rozciąga się do bieguna czołowego do bruzdy środkowej
przednia część półkul struktury najnowsze, najbardziej rozwinięte u człowieka,
pojawiają się najpóźniej. Najnowocześniejszy wynalazek ewolucji Płat czołowy
to struktura nadzorująca ,do niego dochodzą różne włókna.
«
Zakręty:
•
przedśrodkowy
• czołowy górny, środkowy i domy
• czołowy
przyśrodkowy
• zakręty oczodołowe
• zakręt prosty
tylną część płata czołowego
.
głównie zakręt przedśrodkowy zajmuje kora
ruchowa.
Płat ciemieniowy
Ważne elementy:
• zakręt
zasrodkowy
•
płaciki
ciemieniowe
:
górny i domy (przedzielone bruzdą
śródciemieniową.
Płacik
ciemieniowy domy dzieli się na część
przednią-zakręt
nadbrzeżny i
tylną-zakręt
Kątowy
•
przedklinek
•
płacik
okołośrodkowy
przednią część płata ciemieniowego zajmuje pierwotna kora czuciowa odbierająca impulsy z
ekstero
i
proprioreceptorów
Drogi czuciowe dochodzą do drogi ciemieniowej, tam zachodzi percepcja czucia
•okolica
I-rzędowa
•okolica
II-rzędowa
•okolica II-rzędowa dokonuje analizy wszystkich informacji z każdego płata
Płat skroniowy
Zakręty:
• skroniowe: górny, środkowy i domy
• skroniowe poprzeczne (pokryte korą słuchową)
• potyliczne - skroniowy boczny
• potyliczne skroniowy
przyśrodkowy
Ważne elementy:
Bruzda poboczna
Hipokamp-
położony w części
przyśrodkowej
płata skroniowego, w głębi półkul. Funkcje
hipokampa:
bierze
udział w spostrzeganiu i zapamiętywaniu bieżących wydarzeń, odpowiada za pamięć przestrzenną. W przypadku
uszkodzenia hipokampa występują zaburzenia pamięci, utrata pamięci zdarzeń bieżących, luki pamięciowe,
utrata świadomości. Do hipokampa docierają informacje z narządu słuchu, wzroku, czucia narządowego.
P
ł
at potyliczny:
Ważne elementy:
• bruzda
ostrogowa
•
klinek
• zakręt j
ęzykowaty
znajduje się tutaj kora wzrokowa odbierająca impulsy biegnące z siatkówek obu
oczu.
Jakość uszkodzenia zależy od miejsca uszkodzenia. Może dojść
np.
do
uszkodzenia synapsy.
Teoria bramkowania w Schizofrenii zaburzenia
przekaźnictwa
neurotransmisji.
Wewnątrz półkul mózgu wyróżnia się
• korę mózgu,
• jądra
podstawne,
czyli
podkorowe
• istotę białą. Kora magu
Większą część kory mózgu zajmuje kora nowa. Pozostałe jej obszary należące do układu
limbicznego
maja budowę trój warstwową
,
tworzą one korę dawną i korę starą.
Jądra podkorowe:
• Ciało prążkowane (w nim jądro ogoniaste i jądro
soczewkowate
złożone z gałki bladej i skorupy. Skorupa i
jądro ogoniaste mają taką samą budowę wewnętrzną
,
noszą wspólną nazwę
prążkowia
)
ciało prążkowane należy
do głównych ośrodków układu
pozapiramidowego,
kontrolującego ruchy mimowolne.
• Przedmurze jest cienką blaszką istoty szarej Jeżąca między jądrem
soczewkowatym
a wyspą
,
od których
oddzielają ją warstwy istoty białej-torebka zewnętrzna i torebka ostatnia
• Ciało
migdałowate-leży
w płacie skroniowym jest to zespół jąder należących
do układu
limbicznego.
Istota biała: w istocie białej półkul rozróżnia się 3 rodzaje włókien nerwowych:
• kojarzeniowe
•
spoidłowe
• rzutowe
W
ł
ókna
kojarzeniowe-ich
początek i zakończenie znajduje się w jednej półkuli
mózgu. Wśród nich przeważaj ą włókna krótkie.
W
ł
ókna spoidłowe: łączą homologiczne struktury każdej z półkul, tworząc
spoidło
Włókna spoidłowe:
1
. Spoidło
hipokampa-
spoidło sklepienia- łączy przede wszystkim obustronną korę
hipokampa.
2. Ciało
modzelowate-
największe włókno łączy korę nową półkul
3. Spoidło
modzelowate-spóidło
przednie-widoczne
w ścianie przedniej komory trzeciej.
W6na projekcyjne
Łączą struktury korowe z
podkorowymi
Włókna
aferentne
i
eferentne
Skupiskiem tych włókien jest torebka wewnętrzna, większość ich przechodzi
przez tę strukturę. Torebka wewnętrzna składa się z
• Odnogi przedniej
• Odnogi tylnej
• Kolana torebki wewnętrznej (łączącego odnogi)
Promienistość
wzrokowa i słuchowa
Uszkodzenia tych włókien powodują specyf
i
czne objawy w zakresie danej
modalności.
Różne objawy w
zależności od piętra poziomu uszkodzenia. Zawsze uszkodzenie danego włókna wiąże się z konkretną
modamością
,ale zależy ono od poziomu tego uszkodzenia.
System
ukrwienia
mózgu:
1
. Tętnica szyjna wewnętrzna
• Tętnica przednia
unaczynia
płat okolice
pł.
czołowego, ciemieniowego, ma gałązki do płata skroniowego.
• Tętnica środkowa mózgu (uchodzi w głąb poprzez Bruzdę Sylwiusza)-unaczynia struktury leżące dalej:
hipokamp,
wyspę. Uszkodzenie hipokampa może być spowodowane przez zator tej tętnicy.
2. Tętnica szyjna.
3. Odpływ
żylny
Duże naczynia tętnicze
unaczyniają
przede wszystkim płat czołowy
,
skroniowy, ciemieniowy.
Tętnice kręgowe mózgu wnikają do wnętrza czaszki przez otwór wielki, splatają się w
nieparzystą tętnicę
podstawną,
która przebiega po brzusznej części mostu, dzieli się ona na dwie tylne tętnice
mózgu. Koło tętnicz3e mózgu czyli pętla
Lilisa
:
poprzez tętnice łączące tylne dochodzi do zespolenia obydwu
tętnic tylnych mózgu z tętnicami szyjnymi wewnętrznymi, a w związku z tym powstaje możliwość wytworzenia
się krążenia
obocznego
pomiędzy tętnicami kręgowymi i szyjnymi. Dwie tętnice tylne mózgu łączą się w dużą
tętnicę
podstawną
mózgu, a ponadto są odgałęzione w koło Lilisa. Dzięki temu ,że tętnica tylna odgałęzia się to
zmniejsza to ryzyko masywnego udaru.
Anastamoza-
krążenie
oboczne.
Dzięki niemu jest szansa przetrwania w przypadku zatorów. Krążenie oboczne
lepiej wytworzone jest u osób starszych, dlatego istnieje większa u nich szansa przetrwania zatoru. Krew z całego
mózgu zbierana jest przez
System
neurohormonalny
Neurotransmitery
(blisko 60 substancji) Każdy ma swoje miejsce wychwytu -
receptor. Łącząc się z odpowiednimi receptorami
neurotransmitery
powodują
zamykanie się bądź otwieranie kanałów jonowych Inne są receptory dla
dopaminy
a inne
np.
dla
acetylocholiny.
Na błonach komórek znajdują się
specyficzne konfiguracje.
Receptory wrażliwe na dany
neuroprzekaźnik
(neurotransmiter)
wychwytują
cząsteczki tego
neurotransmitera
System
dopaminergiczny
Pochodzi z istoty czarnej
śródmózgowia.
Funkcje ruchowe (w zwojach
podstawnych
mózgu) reguluje automatyczne
ruchy mięśni szkieletowych. Uszkodzenie
aksonów
pochodzących z istoty
czarnej, docierających do zwojów podstawnych powoduje chorobę
Parkinsona.
Brak dopaminy powoduje zaburzenia ruchu
Dopamina
uczestniczy też w
odpowiedziach emocjonalnych (w korze mózgowej)
Układ
cholinergiczny
Acetylocholina
(Ach) bierze udział w kodowaniu informacji, ważna jest przy ich odczycie. Niedobór powoduje
zaburzenia pamięci, nie pomaga jednak podawanie acetylocholiny.
ACh
działa na
mięśniówkę-zarówno
gładką
jak i prążkowaną. W sytuacji zniszczenia receptorów
cholinergicznych
przez przeciwciała mamy do czynienia z
miastenią gravis
System
endorfin
Reguluje różnorodne zachowania. Okazuje się ,że również przy zachowaniach
altruistycznych
wydzielają się
endorfiny.
Jest to system wewnętrznych nagród. Spełniają funkcję
neuroprzekaźników
i
neuromodulatorów.W
ośrodkowym układzie nerwowym wiążą się z tymi
samymi receptorami co
opiaty
morf
i
nowe, dzięki czemu mogą uczestniczyć w kontroli percepcji
bólu.Wykazują 18-30 krotni
c
silniejsze działanie niż morfina. Endorfiny maja takie same miejsca
wychwytu jak morfina. System
noradrenergiczny