background image

PRZEPISY 

DOTYCZĄCE 

PRZECIWDZIAŁANIA 

POWAŻNYM 

AWARIOM 

PRZEMYSŁOWYM 
 
 

 

Dyrektywa  Rady  96/82/WE  dotycząca  zagrożeniami  poważnymi  awariami 

udziałem  substancji  niebezpiecznych,  zwana  Dyrektywą  Seveso  II 

opublikowana w 1997r.  

  Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001r. 

– Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 25 z 

2008r., poz. 150 

z późn. zm.) 

  Ustawa  z  dnia  27  lipca  2001r.  o  wprowadzeniu  ustawy 

–  Prawo  ochrony 

środowiska, ustawy o odpadach oraz zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 100, 
poz. 1085 

z późn. zm.) 

 

Rozporządzenie  Ministra  Gospodarki  z  dnia  9  kwietnia  2002  r.  w  sprawie 
rodzajów  i  ilości  substancji  niebezpiecznych,  których  znajdowanie  się  w 
zakładzie  decyduje  o  zaliczeniu  go  do  zakładu  o  zwiększonym  ryzyku  albo 
zakładu o dużym ryzyku wystąpienia poważnej awarii przemysłowej (Dz. U. Nr 
58, p

oz. 535 z późn. zm.) 

 

Rozporządzenie  Ministra  Gospodarki  Pracy  i  Polityki  Społecznej  z  dnia  29 
maja  2003r.  w  sprawie  wymagań,  jakim  powinien  odpowiadać  raport  o 
bezpieczeństwie  zakładu  o  dużym  ryzyku  (Dz.  U.  Nr  104,  poz.  970  z  późn. 
zm.) 

 

Rozporządzenie  Ministra  Gospodarki  Pracy  i  Polityki  Społecznej  z  dnia  17 
lipca 2003r. w sprawie wymagań jakim powinny odpowiadać plany operacyjno 
– ratownicze (Dz. U. Nr 131, poz. 1219 z późn. zm.) 

 

Rozporządzenie  Ministra  Środowiska  z  dnia  4  czerwca  2002r.  w  sprawie 
szczegółowego  zakresu  informacji  wymaganych  do  podania  do  publicznej 
wiadomości  przez  komendanta  wojewódzkiego  Państwowej  Straży  Pożarnej 
(Dz. U. Nr 78, poz. 712) 

 

Rozporządzenie  Ministra  Środowiska  z  dnia  30  grudnia  2002r.  w  sprawie 
poważnych awarii objętych obowiązkiem zgłoszenia do Głównego Inspektora 
Ochrony Środowiska (Dz. U. Nr 5, poz. 58) 

 
 

Pojęcia: 

 

Awaria 

–  niespodziewane  (nieplanowane),  nagłe  zdarzenie  (wydarzenie),  które 

powoduje  lub  może  spowodować  obrażenia  u  ludzi  lub  uszkodzenie  budynków, 
zakładów, materiałów lub uszkodzenie środowiska. 

 

Poważna awaria: 
1. 

wystąpienie  zdarzeń,  takich  jak  emisja,  pożar  lub  wybuch  wskutek 
niekontrolowanego  rozwoju  sytuacji  w  czasie  działalności  przemysłowej, 
prowadzących do powstania – na terenie lub poza terenem zakładu – natychmiast 
lub z opóźnieniem, poważnego niebezpieczeństwa dla człowiek i/lub środowiska, 
związanego  z  jedną  lub  większą  liczbą  substancji  niebezpiecznych  (zgodnie 
z d

efinicją zawartą w Dyrektywie Seveso) 

2. 

zdarzenie  takie  jak  poważna  emisja,  pożar  lub  eksplozja  w  wyniku 
niekontrolowanego  rozwoju  sytuacji  w  czasie  eksploatacji  dowolnego  zakładu 
objętego  zakresem  zastosowania  Dyrektywy,  prowadzące  do  powstania, 
natychmiast  lub  z  opóźnieniem,  poważnego  niebezpieczeństwa  dla  zdrowia 

background image

ludzkie

go i/lub środowiska, związanego z obecnością jednej lub wielu substancji 

niebezpiecznych (zgodnie z d

efinicją zawartą w Dyrektywie Seveso II) 

3. 

niespodziewane,  nagłe  wydarzenie  (zdarzenie),  włączając  w  to  takie  zdarzenie 
jak  poważna  (duża)  emisja  (uwolnienie),  pożar  lub  wybuch  (eksplozja), 
powstające  w  wyniku  nienormalnego  (nieprawidłowego)  przebiegu  działalności 
przemysłowej,  w  którym  uczestniczy  jedna  lub  większa  liczba  substancji 
niebezpiecznych i które prowadzi – natychmiast lub z opóźnieniem do poważnych 
(groźnych)  skutków  dla  pracowników,  ludności  i  środowiska  lub  na  zewnątrz 
instalacji. 
 

Awaria  przemysłowa  –  zdarzenie,  które  nastąpiło  w  wyniku  niekontrolowanych 
zmian/  niekontrolowanego  przebiegu  jakiejkolwiek  działalności  związanej 
z substancjami  niebezpiecznymi  na  terenie  instalacji,  np.  w  czasie  ich  produkcji, 
wykorzystania, przechowywania, usuwania składowania, obchodzenia się z nimi lub 
w transporcie 
 
Sytuacja awaryjna, sytuacja bliska awarii,  sytuacja bezpośredniego zagrożenia 
awarią  -  
  niespodziewane  (nieplanowane),  nagłe  zdarzenie,  które  bez  łagodzących 
działań  systemów  lub  procedur  bezpieczeństwa,  mogło  by  spowodować  poważne 
obrażenia  u ludzi lub uszkodzenia  budynków,  zakładów,  materiałów lub środowiska 
albo  stać  się  przyczyną  utraty  szczelności  obudowy  prowadzącej  do  poważnych 
negatywnych skutków 
 
Zagrożenie  –  to  właściwość  substancji  niebezpiecznej  lub  sytuacja  fizyczna,  która 
może prowadzić do naruszenia zdrowia ludzkiego i/lub zniszczenia środowiska, bądź 
też  sytuacja  fizyczna  stwarzająca  możliwość  obrażeń  (uszkodzeń)  ludności,  szkód 

majątku, szkód w środowisku lub ich kombinację / połączenie 

 
Instalacja 

–  to  jednostka  techniczna  w  obrębie  zakładu,  w  której  produkuje  się, 

wykorzystuje,  przetwarza  lub  magazynuje  niebezpieczne  substancje.  Obejmuje 
wszystkie  urządzenia,  struktury,  rurociągi,  maszyny,  narzędzi,  własne  bocznice 
kolejowe,  doki,  nabrzeża  do  załadunku  działające  dla  potrzeb  instalacji,  pirsy, 
magazyny  i  podobne  urządzenia  ruchome  i  stacjonarne  niezbędne  do  działania 
instalacji 
 
Instalacja niebezpieczna 

– stacjonarny zakład przemysłowy (miejsce), w którym są 

produkowane, 

przetwarzane, 

stosowane, 

magazynowane 

(przechowywane), 

wykorzystywane  lub  unieszkodliwiane  (składowane)  substancje  niebezpieczne 

takiej  postaci  i  ilości,  że  istnieje  ryzyko  powstanie  poważnej  awarii  z  udziałem 

substancji niebezpiecznej, która mogłaby spowodować poważne szkody dla zdrowia 
ludzkiego lub środowiska, łącznie ze szkodami w majątku 
 
Niebezpieczna  działalność  –  oznacza  działalność,  w  trakcie  której  występuje  lub 
może  wystąpić  (jest  obecna  lub  może  być  obecna)  jedna  lub  więcej  substancji 
niebezpiecznych  w  ilościach  równych  lub  większych  od  wartości  progowych 
(granicznych), która może spowodować skutki transgeniczne 
 
Skutki  awarii  przemysłowych  –  bezpośrednie  lub  pośrednie  natychmiastowe  lub 
powstałe  po  pewnym  czasie  następstwa  dotyczące  człowieka,  flory  i  fauny,  gleby, 
wody, powietrza i krajobrazu, wartości materialnych i dziedzictwa kultury 

background image

 
Ocena  zagrożenia  –  ocena/osąd  dotyczący  akceptowalności  zagrożenia,  kierując 
się przy tym odniesieniami wskaźników, norm, standardów, przepisów prawa i polityki 
 
Operator 

–  dowolna  osoba  fizyczna  lub  prawna,  która  zarządza  lub  sprawuje 

kontrolę  nad  zakładem  lub  instalacją,  lub  która  na  podstawie  krajowych  przepisów 
prawnych 

została  upoważniona  do  sprawowania  decydującej  kontroli  ekonomicznej 

nad działalnością techniczną tam prowadzoną 
 
Powiadomienie,  notyfikacja,  zgłoszenie  –  dostarczenie  władzom  określonych 
informacji dotyczących instalacji niebezpiecznej 
 
Raport bezpieczeństwa – sporządzony na piśmie dokument zawierający informacje 
dotyczący  zagadnień  technicznych,  organizacyjnych,  zarządzania  i  funkcjonowania, 
związanych  z  zagrożeniami  powodowanymi  przez  instalację  niebezpieczną  oraz 
działań mających na celu sprawowanie kontroli nad tą instalacją, zapewniających jej 
bezpieczeństwo 
 
Plan awaryjny 

– pisemny plan, który na podstawie zidentyfikowanych potencjalnych 

awarii  oraz  ich  skutków  ustala  i  opisuje  jak  należy  postępować  w  sytuacji  awarii 

odniesieniu do ich skutków zarówno wewnątrz jak i na zewnątrz zakładu 

 
 

 

Występujące  substancje    chemiczne  jako  surowce  stosowane 

procesach produkcyjnych, jak i półprodukty, gotowe wyroby oraz pozostałości czyli 

odpady  pod  względem  ich  właściwości  fizyko  –  chemicznych  oraz  biologicznych 
stanowią  nie  tylko  potencjalne,  ale  i  rzeczywista  źródło  zagrożeń  nie  tylko 

środowisku pracy, ale i w środowisku przyrodniczym. W wyniku niezamierzonego, 

czy  niekontrolowanego  przebiegu  procesu  (awarii  przemysłowej,  wypadku 
transportowego,  klęski  żywiołowej,  itp.)  może  dojść  do  uwolnienia  się  do  otoczenia 
znacznych ilości niebezpiecznych substancji chemicznych, wybuchu o znacznej sile 
niszczenia, pożaru bądź do kilku zdarzeń jednocześnie. 
 

 

Zaistniałe  zdarzenia  w  różnych  państwach  świata  oraz  odnotowane  

wyniku tych wydarzeń istotne, negatywne skutki dla ludzi i środowiska naturalnego 

spowodowały  opracowanie  przez  organizacje  międzynarodowe  kilku  regulacji 
ukierunkowanych na działania mające na celu zapobieganie poważnym awariom, jak 
i metodom ogranicz

ania skutków zaistniałych zdarzeń. 

Regulacje  w  przedmiotowym  zakresie  zostały  wydane  przez  Unię  Europejską, 
Organizację  Współpracy  Gospodarczej  i  Rozwoju  OECD,  Międzynarodową 
Organizację Pracy – MOP, Konwencję Helsińską z 1992r. 
 

 

Pierwszą  regulacją  Unii  Europejskiej  z  zakresu  zapobiegania 

poważnym  awariom  przemysłowym  jak  i  ograniczania  jej  skutków  była  Dyrektywa 
Rady  z  1982r.  w  sprawie  zagrożenia  poważnymi  awariami  przez  niektóre  rodzaje 
działalności  przemysłowej  zwana  Dyrektywą  Seveso.  Powyższa  dyrektywa  została 
zmieniona   

przez  Dyrektywę  Rady  96/82/WE  (Dyrektywę  Seveso  II)  w  sprawie 

zarządzania zagrożeniami awariami z udziałem substancji niebezpiecznych. 
 

Niniejsza  dyrektywa  ustaliła  kryteria  kwalifikacyjne  dla  zakładów  pod 

względem ilości stosowanych bądź powstałych w wyniku niekontrolowanego procesu 
substancji niebezpiecznych. Wyróżnia dwie kategorie obiektów: o niższym poziomie 
zagrożenia skutkami awarii (NPZSA) oraz o wyższym poziomie zagrożenia skutkami 
awarii (WPZSA). Kryterium klasyfikacyjnym do je

dnej z powyższych kategorii są więc 

background image

ilości stosowanych bądź powstałych w wyniku awarii substancji niebezpiecznych oraz 
rozmiar skutków awarii, a nie kryterium możliwości zaistnienia awarii. 
Dyrektywa wyłączyła poza zakres stosowania obiekty: 
-  

instalacje 

jądrowe i zakłady przetwarzania materiałów radioaktywnych 

-  

instalacje wojskowe 

-  

wytwórnie i magazyny materiałów wybuchowych, prochu strzelniczego i  
amunicji 

-  

obiekty przemysłu wydobywczego i innych operacji górniczych 

-  

instalacje do usuwania toksy

cznych i niebezpiecznych odpadów 

-  

przylądowe, na morzu poszukiwania i wydobycie minerałów, w tym i  
w

ęglowodorów 

-    

katastrofy budowlane, przemysłowe i pożary, przy nie spełnieniu kryteriów  
chemicznych 

-    

awarie transportowe 

 
Dyrektywa Seveso II jak 

i wszystkie inne regulacje międzynarodowe mają wiele cech 

wspólnych i podobieństw: 

nakładają  na  władze  państwowe  obowiązek    wprowadzenia  przepisów 
ustanawiających  system  sprawowania  kontroli  nad  zagrożeniami  awarią 
przemysłową (chemiczną) 

wprowadzają  system  zarządzania  zagrożeniami  awarią  obejmujący  zadania 
podmiotów oraz procedury w odniesieniu do następujących zagadnień: 

    

rozpoznanie  zagrożenia  i  zastosowanie  odpowiednich  rozwiązań 

technicznych, organizacyjnych oraz ocena ryzyka (lub bezpieczeństwa, jako 
przeciwieństwa  ryzyka)  obiektu  na  etapie  projektowania,  budowy, 
eksploatacji oraz likwidacji 

 

przygotowanie,  realizacja  i  sprawdzanie  skuteczności  przedsięwzięć 
prewencyjnych  w  obiekcie,  w  tym  w  sferze  zarządzania  obiektem, 
organizacji,  przedsięwzięć  technicznych,  szkoleń  mających  na  celu 
zapobieganie awariom 

 

przygotowanie się na wypadek awarii polegające opracowaniu przez zarząd 
obiektu  wewnętrznych  planów  awaryjnych  oraz  przez  władze  lokalne 
zewnętrznych  planów  awaryjnych,  a  także  ćwiczenia,  szkolenia  i  inne 
działania  służące  osiągnięciu  i  utrzymaniu  stałej  gotowości  do  działań 
ratowniczych i ograniczających skutki awarii 

 

podejmowanie  w  razie  awarii  lub  w  sytuacji  grożącej  awarią,  działań 
przewidzianych w planach postępowania na wypadek awarii 

  realiz

acja działań i przedsięwzięć naprawczych, mających na celu likwidację 

skutków awarii i przywrócenie środowiska do stanu przed awarią. 

w  odniesieniu  do  wymienionych  elementów  systemu  zarządzania  przepisy 
międzynarodowe ustalają następujące zasady: 

 

zarząd  obiektu  niebezpiecznego  ,  na  podstawie  ustalonych  kryteriów 
kwalifikacyjnych dokonuje „samoidentyfikacji” obiektu niebezpiecznego 

 

zarząd obiektu niebezpiecznego dokonuje rejestracji (notyfikacji) obiektu we 
władzach  spełniających  funkcje  nadzoru,  wraz  z  podaniem  rejestru 
substancji niebezpiecznych 

 

zarząd 

przedsiębiorstwa 

realizuje 

odpowiednie 

przedsięwzięcia 

zapobiegawcze,  opracowuje  i  wdraża  politykę  zapobiegania  awariom 
a w 

przypadku  przedsiębiorstwa  kategorii  dużego  ryzyka  dokonuje  analizy 

background image

ryzyka  i  przyg

otowuje  raport  bezpieczeństwa,  który  przekazuje  władzom 

nadzorowym 

 

zarząd  obiektu  niebezpiecznego  kategorii  dużego  ryzyka  opracowuje 
wewnętrzny plan awaryjny, uwzględniający możliwe scenariusze awarii oraz 
dostarcza  odpowiednim  władzom  lub  instytucjom  dane  niezbędne  do 
opracowania  zewnętrznych  planów  awaryjnych,  a  także  współpracuje  przy 
ich opracowaniu 

 

odpowiednie  władze  oceniają  raport  bezpieczeństwa,  oceniają  wielkość 
ryzyka,  podejmują  decyzję  w  sprawie  jego  akceptowalności  lub  decyzje 
ograniczające ryzyko 

 

władze  sprawują  nadzór  nad  przygotowaniem  i  prawidłowością 
wewnętrznych  i  zewnętrznych  planów  awaryjnych  oraz  wykonują  funkcję 
kontrolno  - 

inspekcyjne w odniesieniu do obiektów niebezpiecznych 

 

zarząd obiektu niebezpiecznego bada przebieg i skutki awarii oraz działania 
ratownicze a także sporządza raport poawaryjny 

 

zarówno  pracowników  obiektu niebezpiecznego  jak  i  społeczeństwo  należy 
bezwzględnie informować o zagrożeniach 

 

okoliczna  ludność,  która  może  być  dotknięta  skutkami  awarii,  musi  być 
odpowiednio informowana i instruowana 

 

polityka  przestrzenna  i  gospodarka  terenami  powinna  być  realizowana 
z uwzg

lędnieniem zagrożeń, które niosą obiekty niebezpieczne. 

 
Podsumowując,  system  przeciwdziałania  poważnym  awariom  przemysłowym 

odniesieniu  do  obiektów  stwarzających  zagrożenie  według  przepisów 

międzynarodowych obejmuje zadania, obowiązki i procedury takie jak: 

 

ustalenie kryteriów klasyfikacyjnych oraz wskazanie wyłączeń – przez władze 
państwowe, które stanowią podstawę zaliczenia danego zakładu lub instalacji 
do kategorii niebezpieczeństwa przedsiębiorstwa 

 

dokonanie „samoidentyfikacji” przez operatora (zarządcę obiektu) w zakresie 
klasyfikacji  obiektu  do  kategorii  niebezpieczeństwa  obiektu  (zakład  dużego 
lub zwiększonego ryzyka) 

 

realizacja  obowiązków  przez  zakłady  obu  kategorii  z  zakresu  zapobiegania 
awariom, analizy zagrożeń, ograniczania skutków awarii 

 

dokonanie  notyfikacji  (powiadomienia  władz,  rejestracji)  przez  podmiot  do 
kompetentnych władz 

 

opracowanie  i  wdrożenie  polityki  zapobiegania  poważnym  awariom  przez 
podmioty zakwalifikowane do obu kategorii ryzyka 

 

realizacja  przez  obiekty  obu  kategorii  decyzji  władz  w  zakresie  spełnienia 
odpowiednich  procedur  i  zadań,  dotyczących  występującego  efektu  domina 
(kumulacja  zagrożeń  ze  względu  bliskie  sąsiedztwo  innych  niebezpiecznych 
zakładów) 

 

poddanie się operatora zakładu inspekcjom i kontrolom, wykonywanym przez 
kompetentną władzę oraz realizacja zaleceń poinspekcyjnych 

 

opracowanie  i  przedłożenie  kompetentnej  władzy  przez  operatora  zakładu 
obu  kategorii  zagrożeń  raportu  bezpieczeństwa,  który  jest  podstawowym 
dokumentem  systemu  zapobiegania  awariom,  mającym  na  celu  wykazanie, 
jakie są zagrożenia i jakie środki i działania zostały w zakładzie podjęte, aby 
zapobiegać awariom i ograniczać ich skutki 

 

okresowy przegląd i aktualizacja raportu bezpieczeństwa 

 

ocena przez kompetentne władze raportu bezpieczeństwa 

background image

 

opracowanie  przez  operatora  zakładu  stwarzającego  duże  zagrożenie  we 
współpracy  z  pracownikami  różnych  szczebli  wewnętrznych  planów 
awaryjnych 

  dostarczenie  przez  operat

ora  zakładu  kompetentnym  władzom  informacji 

niezbędnych do opracowania zewnętrznych planów awaryjnych 

 

opracowanie przez kompetentne władze zewnętrznego planu awaryjnego 

 

aktualizacja, sprawdzanie (obejmujące również ćwiczenia) tak wewnętrznych 
jak i zewnętrznych planów awaryjnych 

 

informowanie  przez  operatora  zakładu  oraz  kompetentne  władze 
społeczeństwa  w  zakresie  bezpieczeństwa  obiektów  stwarzających 
zagrożenie awariami oraz postępowania w sytuacji awarii 

 

aktualizacja i powtarzalność informacji adresowanej do społeczeństwa 

 

możliwość wglądu przez społeczeństwo do raportu bezpieczeństwa 

 

uprawnienia  kompetentnych  władz  dotyczące  możliwości  decyzyjnych 
w zakresie zakazu lub ograniczenia eksploatacji obiektu niebezpiecznego 

 

wdrożenie  przez  operatora  zakładu  w  sytuacji  awarii  wewnętrznego  planu 
awaryjnego oraz powiadomienie o zaistniałej awarii kompetentnych władz 

 

wdrożenie  przez  kompetentne  władze  zewnętrznych  planów  awaryjnych 
w sytuacji zaistnienia awarii 

  analiza i opis akcji operacyjno 

– ratowniczej, przebiegu i rozmiarów awarii 

 

opracowanie  i  realizowanie  przez  kompetentne  władze  polityki  w  zakresie 
lokalizacji nowych przedsięwzięć, ze szczególnym uwzględnieniem obiektów 
niebezpiecznych  oraz  zagospodarowania  terenów  wokół  obiektów  już 
eksploatowanych. 

 

Odzwierci

edleniem  obowiązków  wyartykułowanych  w  Dyrektywie  Seveso  II  są 

w polskim prawodawstwie dwie regulacje, tj. 

1)  ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. 

– Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 62, 

poz. 

627 z późn.zm.) 

2)  ustawa  z  dnia  27  lipca  2001  r.  o  wprowadzeniu  ustawy 

–  Prawo  ochrony 

środowiska,  ustawy  o  odpadach  oraz  o  zmianie  niektórych  ustaw  (  Dz.  U.  Nr 
100, poz. 1085 z późn.zm.) 

Szczegółowe  wymagania  w  przedmiotowym  zakresie  wytyczają  rozporządzenie 
Ministra  Gospodarki,  Ministra  Gospodarki  Pracy  i  Polityki  Socjalnej  oraz  Ministra 
Środowiska, których wykaz został zawarty na wstępie. 
         

Ustawa Prawo ochrony środowiska, zgodnie z wymaganiami Dyrektywy Seveso 

II  wprowadziła  w  Polsce  2  kategorie  obiektów  niebezpiecznych:  stwarzających 
zagrożenie awarią o mniejszych, lokalnych skutkach oraz stwarzających zagrożenie 
awarią o rozległych skutkach oraz o  wysokim stopniu ich ciężkości. 

Kwalifikacja  obiektu  niebezpiecznego  do  jednej  z  dwóch  kategorii  związana 

jest z ilością substancji niebezpiecznej ( niebezpiecznych) w obiekcie. 
Prawo ochrony środowiska wprowadziło następujące kategorie: 

a) 

zakład o zwiększonym ryzyku wystąpienie awarii (ZZR) 

b) 

zakład o dużym ryzyku wystąpienia awarii (ZDR) 

Uregulowanie  zawarte  w  ustawie  Prawo  ochrony  środowiska,  jak  i  ustawie  o 
wprowadzeniu  u

stawy  Prawo  ochrony  środowiska,  ustawy  o  odpadach  oraz  o 

zmianie  niektórych  ustaw  nie  mają    zastosowania  do  obiektów  stwarzających 
zagrożenie  związane    z  promieniowaniem  jonizującym  oraz  transportu  substancji 
niebezpiecznych (drogowy, kolejowy, wodny i pow

ietrzny). Wynika to z postanowień 

ustawy -  

Prawo ochrony środowiska, w myśl których pojęcia zakład (ZZR lub ZDR) 

background image

oraz instalacja odnoszą się wyłącznie do obiektów stacjonarnych. W odróżnieniu od 
wymagań  Dyrektywy  Seveso  II,  polskie  przepisy  obejmują  także  obiekty  wojskowe, 
stacjonarne  obiekty  systemów  transportowych  łącznie    z  dokami,  nadbrzeżami 

stacjami  rozrządowymi,  systemu przesyłu  substancji  niebezpiecznych  rurociągami, 

o

biekty  przemysłu  wydobywczego  (naziemne)  oraz  składowiska  odpadów,  jeżeli 

zosta

ną zaliczone do ZZR lub ZDR ze względu na ilości substancji niebezpiecznych. 

W  rozumieniu ustawy Prawo ochrony środowiska przez następujące  pojęcia należy 
rozumieć: 

  instalacja 

–  to  stacjonarne  urządzenie  techniczne,  zespół  stacjonarnych 

urządzeń technicznych powiązanych technologicznie, położonych  na terenie 
jednego zakładu oraz budowle nie będące urządzeniami technicznymi ani ich 
zespołami, których eksploatacja może spowodować emisję 

 

urządzenie – to niestacjonarne urządzenie techniczne, w tym środki transportu 

  substancja  niebezpieczna 

–  jedna  lub  więcej  substancji  lub  mieszanin,  które 

ze 

względu 

na  swoje 

właściwości 

chemiczne, 

biologiczne 

lub 

promieniotwórcze  mogą  w  razie  nieprawidłowego  obchodzenia  się  z  nimi 
spowodować  zagrożenie  życia  lub  zdrowia  ludzi  lub  środowiska.  Zatem 
substancją niebezpieczną  być surowiec, produkt, półprodukt, odpad, a także 
substancja powstała w wyniku awarii. 

 

poważna awaria – to zdarzenie, takie jak emisja, pożar lub eksplozja, powstałe 
w trakcie procesu przemysłowego, magazynowania lub transportu, w których 
występuje  jedna  lub  więcej  niebezpiecznych  substancji,  prowadzące  do 
natychmiastowego  powstania  zagrożenia  życia  lub  zdrowia  ludzi  lub 
środowiska  lub powstania takiego zagrożenia z późnieniem 

 

poważna awaria przemysłowa – to poważna awaria w zakładzie 

 

Kryteria kwalifikacyjne 
Ustawa  Prawo  ochrony  środowiska  ustala  identyczne,  jak  Dyrektywa  Seveso  II 
zasady dotyczące kryteriów kwalifikacyjnych. 
Na niniejsze kryteria składają się 2 wykazy:  

a)  wykaz  substancji  niebezpiecznych,  z 

podaniem  ilości  decydujących  o 

zaliczeniu zakładu do kategorii ZZR  lub ZDR – tzw. Wartości progowe dla 34 
substancji 

 
 

Tabela 1. Określone substancje niebezpieczne 

  

  
  

Lp. 

  
  

Substancje lub grupy substancji 

  

Numer 

CAS 

(Chemical 

Abstract 

Ilość substancji 

niebezpiecznej 

decydująca o zaliczeniu 

do zakładu o: 

  

  

Service)  zwiększonym 

ryzyku [Mg] 

dużym 
ryzyku 

[Mg] 

Azotan amonu (objaśnienie 1) 

6484-52-2 

5.000 

10.000 

Azotan amonu (objaśnienie 2) 

6484-52-2 

1.250 

5.000 

Azotan amonu (objaśnienie 3) 

6484-52-2 

350 

2.500 

Azotan amonu (objaśnienie 4) 

6484-52-2 

10 

50 

Azotan potasu (objaśnienie 5) 

7757-79-1 

5.000 

10.000 

background image

Azotan potasu (objaśnienie 6) 

7757-79-1 

1.250 

5.000 

Pentatlenek arsenu, kwas arsenowy(V) 

i/lub jego sole 

  

Tritlenek arsenu, kwas arsenowy(III) i/lub 

jego sole 

  

  

0,1 

Brom 

7726-95-6 

20 

100 

10 

Chlor 

7782-50-5 

10 

25 

11 

Związki niklu w postaci pyłu (tlenek niklu, 

ditlenek niklu, tritlenek diniklu, siarczek 

niklu, disiarczek niklu) 

  

  

12 

Etylenoimina 

151-56-4 

10 

20 

13 

Fluor 

7782-41-4 

10 

20 

14 

Formaldehyd (> 90 %) 

50-00-0 

50 

15 

Wodór 

1333-74-0 

50 

16 

Chlorowodór (skroplony gaz) 

7647-01-0 

25 

250 

17 

Związki ołowioorganiczne 

  

50 

18 

Skrajnie łatwo palne gazy skroplone (w 

tym skroplone węglowodory lekkie z 

przerobu ropy naftowej) i gaz ziemny 

  

50 

200 

19 

Acetylen 

74-86-2 

50 

20 

Tlenek etylenu 

75-21-8 

50 

21 

Tlenek propylenu 

75-56-9 

50 

22 

Metanol 

67-56-1 

500 

5.000 

23 

4,4'-Metylenobis(2-chloroanilina) i/lub jej 

sole 

  

  

0,01 

24 

Izocyjanian metylu 

624-83-9 

  

0,15 

25 

Tlen 

7782-44-7 

200 

2.000 

26 

Diizocyjanian toluenu 

91-08-7 

10 

100 

27 

Dichlorek karbonylu (fosgen) 

75-44-5 

0,3 

0,75 

28 

Triwodorek arsenu (arsyna) 

7784-42-1 

0,2 

29 

Triwodorek fosforu (fosfina) 

7803-51-2 

0,2 

30 

Dichlorek siarki 

10545-99-

31 

Tritlenek siarki 

7446-11-9 

15 

75 

32 

Polichlorowane dibenzofurany i 

polichlorowane dibenzodioksyny (z 

włączeniem TCDD - 2,3,7,8-tetra-

chlorodibenzoparadioksyny), z 

uwzględnieniem współczynnika 

równoważności F (objaśnienie 9 i tabela 3) 

  

  

0,001 

33 

Następujące rakotwórcze substancje w 

stężeniach przekraczających 5 %: 4-

aminobifenyl i/lub jego sole, chlorek 

benzylidenu, benzydyna i/lub jej sole, eter 

bis(chlorometylowy), eter 

chlorometylometylowy, 1,2-dibromoetan, 

siarczan dietylu, siarczan dimetylu, chlorek 

dimetylokarbamoilowy, 1,2-dibromo-3-

chloropropan, 1,2-dimetylohydrazyna, 

dimetylonitrozoamina, heksametylo-

fosforotriamid, hydrazyna, 2-naftyloamina 

  

0,5 

background image

i/lub jej sole, 4-nitrobifenyl i 1,3-

propanosulton, 

34 

Produkty destylacji ropy naftowej:  

a) benzyny i benzyny ciężkie,  

b) nafty (w tym paliwa do silników 

odrzutowych),  

c) oleje gazowe (w tym oleje 

napędowe do silników wysokoprężnych, 

oleje opałowe lekkie i 

technologiczne strumienie mieszanin 

olejów gazowych) 

  

2.500 

25.000 

 
 

Tabela 2. Kategorie substancji niebezpiecznych nie wymienionych w tabeli 1 

 
 

  
  

Kategorie substancji niebezpiecznych 

Ilość substancji niebezpiecznej 

decydująca o zaliczeniu do zakładu o: 

  

zwiększonym ryzyku 

[Mg] 

dużym ryzyku 

[Mg] 

1. Substancje bardzo toksyczne, 
charakteryzowane określeniem rodzaju 
zagrożenia: 
   R26 - działa bardzo toksycznie w 

przypadku kontaktu 

         z drogami oddechowymi, 
   R27 - działa bardzo toksycznie w 

przypadku kontaktu ze skórą, 

   R28 - działa bardzo toksycznie w 

przypadku spożycia 

20 

2. Substancje toksyczne, charakteryzowane 
określeniem rodzaju zagrożenia: 
  R23 - działa toksycznie w przypadku 

kontaktu z drogami oddechowymi, 

  R24 - działa toksycznie w przypadku 

kontaktu ze skórą, 

  R25 - działa toksycznie w przypadku 

spożycia 

50 

200 

3. Substancje utleniające, charakteryzowane 
   określeniem rodzaju zagrożenia: 
  R7 - może spowodować pożar, 
  R8 - kontakt z materiałami palnymi może 

spowodować pożar, 

  R9 - wybucha po zmieszaniu z materiałem 

łatwo palnym 

50 

200 

4.  Substancje wybuchowe (objaśnienie 

7.1) podklasa 1.4 

50 

200 

5. Substancje wybuchowe (objaśnienie 7.1) 
podklasy 1.1, 1.2, 1.3, 1.5 i 1.6 lub 
charakteryzowane określeniem rodzaju 
zagrożenia: 
   R2 - zagrożenie wybuchem wskutek 

uderzenia, tarcia, oddziaływania 
ognia lub innych źródeł zapłonu, 

   lub 

   R3 - skrajne zagrożenie wybuchem 

10 

50 

background image

wskutek uderzenia, tarcia, 
oddziaływania ognia lub innych 
źródeł zapłonu 

6. Substancje łatwo palne (objaśnienie 8 

pkt 1) 

5.000 

50.000 

7a. Wysoce łatwo palne ciecze (objaśnienie 

8 pkt 2a) 

50 

200 

7b. Substancje wysoce łatwo palne 

(objaśnienie 8 pkt 2b) 

5.000 

50.000 

8. Substancje skrajnie łatwo palne 

(objaśnienie 8 pkt 3) 

10 

50 

9. Substancje niebezpieczne dla środowiska, 
   charakteryzowane określeniem rodzaju 

zagrożenia: 

 
   R50 - działa bardzo toksycznie na 

organizmy wodne(z włączeniem R50/53 
- działa bardzo toksycznie na 
organizmy wodne; może wywoływać 
długo utrzymujące się zmiany w 
środowisku wodnym), 

 
   R51/53 - działa toksycznie na organizmy 

wodne; może wywoływać długo 
utrzymujące się szkodliwe zmiany w 
środowisku wodnym 

 
 
 
 
 

100 

 

 

 
 
 
 

200 

 
 
 
 
 

200 

 
 

 

 
 
 

500 

10. Substancje niebezpieczne dla ludzi i 
środowiska z innych względów, 
charakteryzowane określeniem rodzaju 
zagrożenia: 
 
   R14 - reaguje gwałtownie z wodą 

włączając w to R14/15 - reaguje 
gwałtownie z wodą, wyzwalając wysoce 
łatwo palne gazy), 

 
   R29 - w kontakcie z wodą wyzwala 

toksyczne gazy 

  

 
 
 
 

100 

 
 
 
 

50 

  

 
 
 
 

500 

 
 
 
 

200 

 
 
Zakładem  o  zwiększonym  ryzyku  (ZRR)  lub  zakładem  o  dużym  ryzyku  (ZDR)  jest 
zakład,  w  którym  występuje  co  najmniej  jedna  substancja  niebezpieczna  w  ilości 
równej  lub  większej  niż  określone  w  załączniku  do  rozporządzenia  Ministra 
Gospodarki  z  dnia  9  kwietnia  2002 

r.  co  zostało  wskazane  również  w  tabelach 

powyżej 1 i 2. 
Procedura  identyfikacji  zakładu  zaliczonego  do  kategorii  ZZR  i  ZDR  powinna  być 
dokonana  we  wszystkich  obiektach  stacjonarnych,  w  których  znajdują  się 

znaczących  ilościach  (  ilości  większe  lub  zbliżone  do  wartości    progowych)  lub 

mogą  powstać  w  razie  utraty  kontroli  nad  procesem  (  instalacją),  niebezpieczne 
substancje chemiczne ujęte w kryteriach kwalifikacyjnych. W sytuacji gdy znajdujące 
się  w  zakładzie  poszczególne  substancje  niebezpieczne  nie  występują  w  ilościach 
wyższych  lub  równych    odpowiednim  ilościom  progowym  klasyfikacji  obiektu 
dokonuje się na podstawie zasady sumowania.  

background image

Zaliczenie zakładu do zakładu o dużym ryzyku następuje wtedy, jeżeli suma 
            q

1

/Q

D

 + q

2

/Q

+ q

3

/Q

+ q

4

/Q

D

 + q

5

/Q

D

 

+ …… jest większa lub równa 1, 

Gdzie poszczególne symbole oznaczają 

x

  - 

ilości  substancji  niebezpiecznych  (lub  kategorii  niebezpiecznych) 

odpowiadających wartościom progowym wskazanym w tabeli 1 lub 2. 

D

        -     

odpowiednie  ilości  określone  w  kolumnie  5  tabeli  1  lub  ilości  określone 

w kolumnie 3 tabeli 2. 

Natomiast  zaliczenie  zakładu  do  zakładu  o  zwiększonym  ryzyku  następuje  wtedy, 
jeżeli suma 
  

q

1

/Q

Z

 + q

2

/Q

+ q

3

/Q

+ q

4

/Q

Z

 + q

5

/Q

Z

 

+ …… jest większa lub równa 1, 

Gdzie poszczególne symbole oznaczają: 

x

        - 

ilości  substancji  niebezpiecznych  (lub  kategorii  substancji  niebezpiecznych) 

odpowiadających wartościom progowym wskazanym w tabeli 1 lub 2 

Z

      - 

odpowiednie  ilości  określone  w  kolumnie  4  tabeli  1  lub  ilości  określone 

w kolumnie 2 tabeli 2.     

 

 

  
Zasada  sumowania  powinna  mieć  zastosowanie  dla  oceny  ogólnych  zagrożeń 
związanych 

z: 

toksycznością, 

palnością 

ekotoksycznością 

substancji 

niebezpiecznych. Z tego względu stosuje się trzykrotnie: 
a)  

dla  sumowania  substancji  i  preparatów  wymienionych  w  tabeli  1 

i sklasyfikowanych  jako  toksyczne  lub  bardzo  toksyczne,  razem  z  substancjami 

preparatami spełniającymi warunki dla kategorii 1 lub 2, 

b)  

dla  sumowania  substancji  i  preparatów  wymienionych  w  tabeli  1 

sklasyfikowanych jako utleniające, wybuchowe, łatwo palne, wysoce łatwo palne 

lub  skrajnie  łatwo  palne,  razem  z  substancjami  i  preparatami  spełniającymi 
warunki dla kategorii 3, 4, 5, 6, 7a, 7b lub 8, 

c)  

dla  sumowania  substancji  i  preparatów  spełniających  warunki  dla  kategorii  9 

(R50) lub 9 (R51/53). 

 
Zaliczenie  zakładu  do  zakładu  o  zwiększonym  ryzyku  albo  o  dużym  ryzyku 
następuje, jeżeli którakolwiek z sum uzyskanych w sposób określony w lit. a), b) lub 
c) jest większa lub równa 1. 
 
W  odniesieniu  do  substancji  o  właściwościach  pozwalających  na  zaklasyfikowanie 
ich  do więcej niż jednej kategorii należy  zastosować najniższą ilość odpowiadającą 
jednej  z  kategorii  określoną  w  kolumnie  2  lub  3  tabeli  2.  Jednakże,  w  celu 
zastosowania  zasady  sumowania  określonej  w  pkt  2,  powinna  być  stosowana  ilość 
odpowiadająca danej klasyfikacji (grupie sumowania). 
 
 
Zgłoszenie 
W  ramach  przeciwdziałania  poważnym  awariom  przemysłowym  na  prowadzącym 
z

akład kategorii ZZR oraz ZDR ciąży obowiązek zgłoszenia niebezpiecznego obiektu 

właściwym organom Państwowej Straży Pożarnej. 
Przedmiotowe  zgłoszenie  winno  zawierać  dane  obejmujące:  oznaczenie 
prowadzącego  zakład,  jego  adres  zamieszkania  lub  siedziby,  adres  zakładu, 
informację  o  tytule  prawnym,  charakter  prowadzonej  lub  planowanej  działalności, 
rodzaj  instalacji  i  istniejące  systemy  bezpieczeństwa,  rodzaj,  kategorię  i  ilość  oraz 
charakterystykę  fizykochemiczną,  pożarową  i  toksyczną  substancji  niebezpiecznej, 
charakterystykę  terenu  w  bezpośrednim  sąsiedztwie  zakładu,  ze  szczególnym 

background image

uwzględnieniem  czynników  mogących  przyczynić  się  do  zwiększenia  zagrożenia 
awarią  przemysłową  lub  pogłębienia  jej  skutków.  Uwagę  należy  zwrócić  także  na 
substancje  nieobecne  w  obie

kcie,  lecz  które  mogą  powstać  w  warunkach 

awaryjnych. 
Procedura  zgłoszenia  powinna  być  dokonana  co  najmniej  na  30  dni  przed 
uruchomieniem  zakładu      (dot.  nowo  powstających  obiektów).  Natomiast  obiekty, 
które  funkcjonują  (były  eksploatowane)  z  chwilą  wejścia  w  życie  ustawy  o 
wprowadzeniu  ustawy 

–  Prawo  ochrony  środowiska,  ustawy  o  odpadach  oraz  o 

zmianie  niektórych  ustaw  –  miały  dokonać  czynności  zgłoszeniowych  do  dnia  31 
marca 2002r. 
Dla  zakładów  kategorii  ZZR  właściwym  jest  komendant  powiatowy  Państwowej 
S

traży  Pożarnej,  natomiast  dla  zakładów  kategorii  ZDR  –  komendant  wojewódzki 

Państwowej Straży Pożarnej. Ponadto analogiczne zgłoszenie winno być przekazane 
także wojewódzkiemu inspektorowi ochrony środowiska. 
 
Program zapobiegania awariom 
Prawo  ochrony  środowiska  nakłada  na  zakład  zarówno  kategorii  ZZR  i  ZDR 
obowiązek 

sporządzania 

programu 

zapobiegania 

poważnym 

awariom 

przemysłowym,  który  winien  zawierać:  określenie  prawdopodobieństwa  zagrożenia 
awarią  przemysłową,  zasady  zapobiegania  oraz  zwalczania  skutków  awarii 
przemysłowej  przewidywane  do  wprowadzenia,  określenie  sposobów  ograniczania 
skutków awarii przemysłowej dla ludzi i środowiska w przypadku jej zaistnienia oraz 
określenie częstotliwości przeprowadzania analiz (programu zapobiegania awariom) 
w celu 

oceny jego aktualności i skuteczności. 

Program zapobiegania awariom powinny przedłożyć zarówno zakłady kategorii ZZR 

ZDR,  przed  uruchomieniem  zakładu,  właściwemu  komendantowi  Państwowej 

Straży  Pożarnej  oraz  do  wiadomości  wojewódzkiemu  inspektorowi  ochrony 
środowiska. 
Istotne  jest  uprawnienie  właściwego  komendanta  Państwowej  Straży  Pożarnej 

zakresie  wstrzymania  działalności  zakładu,  który  nie  przedstawił  programu 

zapobiegania  awariom,  bądź  przedstawił  program  zapobiegania  awariom  nie 
spełniający wymagań. 
 
System bezpieczeństwa 
Prowadzący  zakład  ZDR  zobowiązany  jest  do  opracowania  i  wdrożenia  systemu 
bezpieczeństwa  stanowiącego  element  systemu  zarządzania  i  organizacji  zakładu. 
System bezpieczeństwa powinien obejmować: 

 

wskazanie  obowiązków  pracowników  odpowiedzialnych  za  działania 
inicjowane w sytuacji wypadku zaistnienia awarii przemysłowej 

 

szkolenie pracowników związanych z funkcjonowaniem instalacji z substancją 
niebezpieczną 

 

systematyczna 

analiza 

zagrożeń 

awarią 

przemysłową 

oraz 

prawdopodobieństwa jej wystąpienia 

 

opracowanie  i  wdrożenie  instrukcji  dot.  bezpiecznego  funkcjonowania 
instalacji  z  substancją  niebezpieczną  w  zakresie  normalnej  eksploatacji, 
konserwacji ora przerw w pracy 

 

opracowanie  i  wdrożenie  instrukcji  dot.  sposobu  postępowania  w  sytuacji 
dokonywanych zmian w procesie przemysłowym 

 

opracowanie planów operacyjno  – ratowniczych opartych na analizie sytuacji 
awaryjnych 

background image

 

monitoring eksploatowanej instalacji z substancję niebezpieczną 

  ocena  i  aktualizacja  programu  zapobiegania  awariom  oraz  systemu 

bezpieczeństwa 

 
 
Raport o bezpieczeństwie 
Obowiązek  sporządzenia  raportu  o  bezpieczeństwie  spoczywa  tylko  na 
prowadzącym zakład z kategorii ZDR.  
W raporcie o bezpieczeństwie zamieszcza się: 

1. 

informacje o zakładzie, jego działalności, systemie zarządzania oraz 
organizacji, istotne dla zapobiegania awariom; 

2. 

analizę możliwości wystąpienia awarii i informacje o środkach koniecznych do 
zapobieżenia im; 

3. 

informacje, że prowadzący zakład opracował program zapobiegania awariom 
i jest przygotowany do jego stosowania; 

4. 

informacje, że zakład spełnia warunki do wdrożenia systemu bezpieczeństwa; 

5. 

informacje, że zastosowane rozwiązania projektowe, konstrukcja oraz 
eksploatacja instalacji zakładu zapewniają wystarczający poziom 
bezpieczeństwa; 

6. 

informacje, że prowadzący zakład opracował wewnętrzny plan operacyjno-
ratowniczy oraz dostarczył informacje do opracowania zewnętrznego planu 
operacyjno-ratowniczego; 

7. 

nazwy właściwych podmiotów zaangażowanych w jego przygotowanie; 

8. 

opis substancji niebezpiecznych znajdujących się w zakładzie. 

 
W szczególności raport o bezpieczeństwie zawiera informacje: 

 

ogólny  opis  zakładu  z  uwzględnieniem  jego  położenia  geograficznego 

dominujących  warunków  atmosferycznych,  geologicznych  i  wodnych, 

zewnętrznych źródeł zagrożenia awarią, opis działalności zakładu i przyjętych 
w nim zasad zarządzania bezpieczeństwem 

 

opis  instalacji  zakładu  z  uwzględnieniem  ich  usytuowania  przestrzennego, 
odległości  od  sąsiednich  instalacji,  terenów  zamieszkałych,  szlaków 
komunikacyjnych,  stref  zagrożeń,  dróg  dojazdu,  dróg  pożarowych 
i ewakuacyjnych 

 

opis  procesów  technologicznych  z  uwzględnieniem  prowadzonych  operacji 

procesów fizykochemicznych, magazynowania, gospodarki odpadami 

a także  

 

identyfikację  instalacji  zakładu  oraz  rodzajów  działalności  w  zakładzie,  które 
mogą stwarzać zagrożenie poważną awarią; 

  opis 

możliwych scenariuszy awarii oraz prawdopodobieństwa ich wystąpienia 

warunków,  w  których  mogą  wystąpić,  z  uwzględnieniem  oceny  ich  zasięgu 

skutków,  włączając  w  to  mapy,  fotografie  lub  inne  podobne  opisy 

przedstaw

iające obszary, które mogą być objęte skutkami tych awarii 

  opis 

technicznych,  organizacyjnych  i  proceduralnych  środków  zapobiegania 

awariom  i  minimalizacji  ich  skutków,  z  uwzględnieniem  oceny  skuteczności 
tych środków; 

 

organizację systemu alarmowania i działań ratowniczych; 

 

powołanie  się  na  opracowany  przez  prowadzącego  zakład  program 
zapobiegania awariom; 

background image

 

podanie  sposobów  wdrażania  zasad  określonych  w  programie  zapobiegania 
awariom; 

 

określenie  częstotliwości  oceny  aktualności  i  skuteczności  programu 
zapobiegania awariom; 

  sposoby 

wdrażania zasad wymienionych w systemie bezpieczeństwa;  

 

wdrożenie  nadzoru  nad  bezpieczeństwem  instalacji,  z  uwzględnieniem 
normalnej  eksploatacji,  konserwacji  i  czasowych  przerw  w  pracy  oraz 
wprowadzania zmian w procesach technologicznych; 

  prowadzenie 

systematycznej  oceny  prawdopodobieństwa  wystąpienia 

skutków potencjalnych awarii przemysłowych; 

 

określenie  częstotliwości  oceny  aktualności  i  skuteczności  systemu 
bezpieczeństwa 

  potwierdzenie 

istnienia  i  określenia  zasad  wprowadzania  zmian  w  profilu 

produkcji, konstrukcji, obsłudze i organizacji; 

  potwierdzenie 

istnienia  i  określenia  środków  przedsięwziętych  dla  kontroli 

zgodności  z  wymaganiami  bezpieczeństwa  oraz  przepisami  bezpieczeństwa 
pracy,  takich  jak  regularne  przeglądy  instalacji  pod  kątem  zapewnienia 
bezpieczeństwa  

 

powołanie  się  na  opracowany  przez  prowadzącego  zakład  wewnętrzny  plan 
operacyjno-ratowniczy; 

 

określenie  częstotliwości  oceny  aktualności  i  skuteczności  wewnętrznego 
planu operacyjno-ratowniczego; 

 

powołanie się na dostarczone informacje do opracowania zewnętrznego planu 
operacyjno-ratowniczego; 

 

wykaz  substancji  niebezpiecznych  zawierający:  identyfikację  substancji 
zawierającą  zgodnie  z  terminologią  międzynarodową  nazwę  chemiczną, 
numer  CAS  (Chemical  Abstract  Service) 

oraz  nazwę  według  nomenklatury 

IUPAC, 

maksymalne  ilości  substancji  niebezpiecznych  znajdujących  się 

aktualnie  (w  dniu  sporządzenia  raportu)  lub  mogących  się  znaleźć 

zakładzie; 

 

charakterystykę  fizykochemiczną  i  toksykologiczną  tych  substancji  oraz 
wskazan

ie  zagrożeń  stwarzanych  przez  nie  dla  ludzi  i  środowiska,  zarówno 

natychmiastowo, jak i z opóźnieniem, w warunkach normalnego użytkowania 
i awarii; 

 

powołanie  się  na  posiadane  przez  zakład  karty  charakterystyki 
niebezpiecznych substancji chemicznych 

 
Dokume

ntami  wyjściowymi  na  bazie  których  ma  być  opracowany  raport  o 

bezpieczeństwie są informacje zawarte w: 

a) 

zgłoszeniu zakładu ZDR 

b) 

programie zapobiegania awariom zakładu ZDR 

c) 

instrukcjach:  technologicznych,  stanowiskowych,  bhp,  postępowania  na 
wypadek  sytuacji  a

waryjnych,  działania  zakładowej  straży  pożarnej  i  innych 

służb ratowniczych 

d) 

kart charakterystyk niebezpiecznych substancji i preparatów chemicznych 

e) 

dokumentacji  dotyczących  stanowisk  pracy,  zapobiegania  awariom,  systemu 
bezpieczeństwa,  zaistniałych  zdarzeń  wypadkowych  na  terenie  zakładu, 
przeprowadzonych ocen ryzyka 

f) 

mapach i planach zakładów 

 

background image

Plany operacyjno 

– ratownicze 

a) 

wewnętrzny POR (plan operacyjno  – ratowniczy), obejmuje zakłady o dużym 
ryzyku (ZDR) i jest uzgadniany z komendantem wojewódzkim PSP 

 

Ele

mentami POR są następujące informacje: 

 

podstawowe informacje dotyczące lokalizacji i działalności zakładu, w tym: 
opis  zakładu,  uwzględniający  jego  położenie  geograficzne  oraz  warunki 
atmosferyczne; 

opis działalności zakładu wraz ze strukturą organizacyjną, 

charakterystyka  instalacji  technologicznych  i  ich  otoczenia,  dot.  przede 
wszystkim     

sąsiednich  instalacji  i  dróg  komunikacyjnych,  terenów 

zamieszkałych, 

obiektów 

użyteczności 

publicznej 

budynków 

zamieszkania  zbiorowego  oraz  innych  elementów  środowiska,  jak:  rzeki, 
zbiorniki  wodne,  lasy,  linie  energetyczne,  rurociągi  z  niebezpiecznymi 
produktami,  stacje  pomp  i  ujęć  wody  pitnej,  obiektów  hydrotechnicznych; 
charakterystyka  stosowanych  procesów  technologicznych;  wykaz 
substancji  niebezpiecznych,  z  określeniem  maksymalnej  ich  ilości 

wskazaniem odpowiadających im kart charakterystyk 

  n

ieodzownym  składnikiem  wewnętrznych  POR  poza  w/w  informacjami  są 

również  procedury  prowadzenia  na  terenie  zakładu  akcji  ratowniczych, 
obejmujące  wskazanie  możliwych  czynników  inicjujących  awarię,  osób 
upoważnionych do kierowania działaniami ratowniczymi na terenie zakładu 
oraz współpracujących z właściwymi władzami (głównie jednostkami PSP), 
system  identyfikowania  zagrożenia  awarią,  sposobu  alarmowania 
i prowadzenia  akcji  ewakua

cyjnej  ludzi  i  mienia,  opis  zakładowych  służb 

ratowniczych,  sposób  alarmowania  i  informowania  pracowników  zakładu 

ich  postępowania  podczas awarii, a także  wskazanie  sposobu usuwania 

skutków awarii oraz zasad szkolenia pracowników 

 

wskazanie  sposobu  postępowania  poawaryjnego,  w  tym:  metod 
zabezpieczania miejsca awarii i 

dokumentowania powstałych awarii; metod 

i  środków  usuwania  skutków  awarii;  miejsc  i  metod  neutralizacji 
niebezpiecznych  substancji  chemicznych  oraz  odkażania  terenu; 
podmiotów  przewidzianych  do  podjęcia  działań  związanych  z  usuwaniem 
skutków awarii lub rekultywacji gruntu oraz procedur ich powiadamiania 

 

wykaz  osób  i  obiektów  użyteczności  publicznej,  które  mogą  zostać 
dotknięte  skutkami  awarii,  do  których  prowadzący  zakład  przekaże 
informację o występujących zagrożeniach, przewidywanych skutkach tych 
zagrożeń,  zastosowanych  środkach  zapobiegawczych  i  działaniach,  które 
będą podjęte w przypadku wystąpienia awarii 

 

dokumentacja graficzna obejmująca:  plan sytuacyjny terenu zakładu, wraz 
z  terenem 

przyległym,  jeżeli  obejmuje  go  przewidywany  zasięg  awarii; 

plany sytuacyjne poszczególnych obiektów 

 

b) 

zewnętrzny  POR,  obejmuje  teren  poza  zakładem  zaliczanym  do  kategorii 
(ZDR),  który  może  być  narażony  na  skutki  poważnej  awarii  przemysłowej  – 
opracowany prz

ez komendanta wojewódzkiego PSP 

 
W/

w korespondują z wymaganiami zawartymi w rozporządzeniu Ministra Gospodarki  

Pracy    i  Polityki  Społecznej  z  dnia  17  lipca  2003r.  w  sprawie  wymagań,  jakim 
powinny odpowiadać plany operacyjno – ratownicze. 
 
 

background image

Postępowanie w przypadku awarii 
W  razie  wystąpienia  awarii  przemysłowej  prowadzący  zakład  kategorii  ZDR,  jak 

ZZR zobowiązany jest do: 

a)  natychmiastowego  zawiadomienia  o  tym  fakcie  właściwej  jednostki  PSP  oraz 

WIOŚ 

b)  niezwłocznego  przekazania  PSP  i  WIOŚ  informacji  o  okolicznościach  awarii,  o 

niebezpiecznych substancjach związanych  z awarią,  umożliwiających dokonanie 
oceny  skutków  awarii  dla  ludzi  i  środowiska  oraz  o  podjętych  działaniach 
ratunkowych  i  działaniach  mających  na  celu  ograniczenie  skutków,  jak 

zapobieżenie  powtórzeniu  się  awarii,  oraz  stałej  aktualizacji  niniejszych 

informacji. 

 
Informowanie społeczeństwa 
W  rozporządzeniu  Ministra  Środowiska  z  dnia  4  czerwca  2002r.  w  sprawie 
szczegółowego  zakresu  informacji  wymaganych  do  podania  do  publicznej 
wiadomości  przez  komendanta  wojewódzkiego  Państwowej  Straży  Pożarnej  – 
określono  szczegółowy  zakres  oraz  sposób  i  formę  informacji,  które  komendant 
wojewódzki PSP stosuje, podaje do wiadomości publicznej. 
 
Zgłaszanie poważnych awarii do Głównego Inspektora Ochrony Środowiska 
Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 30 grudnia 2002r. w sprawie poważnych 
awarii  objętych  obowiązkiem  zgłaszania  do  Głównego  Inspektora  Ochrony 
Środowiska – dotyczy wszystkich poważnych awarii, a więc nie tylko przemysłowych, 
lecz także awarii we wszystkich rodzajach transportu substancji niebezpiecznych. 
Obowiązek  zgłoszenia  poważnej  awarii  do  GIOŚ  ciąży  na  organach  administracji, 
właściwych do zwalczania poważnych awarii. 
Niniejszy akt prawny precyzuje pojęcie poważnej awarii. 
 

 

 

 

Literatura: 
1. 

Michalik  Jerzy  Stanisław    Nowe  standardy  bezpieczeństwa  w  Unii  Europejskiej 
Dyrektywa 96/82/WE,  

Bezpieczeństwo Pracy 1998 Nr 5 i 6 

2. 

Michalik  Jerzy  Stanisław  Ocena  zagrożeń  poważnymi  awariami  chemicznymi  w 
Polsce w świetle kryteriów kwalifikacyjnych Dyrektywy Seveso II 
Bezpieczeństwo 
Pracy 2000 Nr 7-8 

3. 

Michalik Jerzy Stanisław Uzupełnienia  i zmiany przepisów Dyrektywy Seveso II,  
Bezpieczeństwo Pracy 2004 Nr 9 

4. 

Michalik  Jerzy  Stanisław  System  przeciwdziałania  poważnym  awariom 
przemysłowym w Polsce,  
Bezpieczeństwo Pracy 2001 Nr 11 i12 oraz 1/2002 

5. 

Michalik  Jerzy  Stanisław  Obiekty  zagrażające  poważną  awarią  przemysłową- 
nowe kryteria kwalifikacyjne,  

Bezpieczeństwo Pracy 2002 Nr 2 

6. 

Michalik  Jerzy  Stanisław  System  przeciwdziałania  poważnym  awariom 
przemysłowym – przepisy szczegółowe, 
Bezpieczeństwo Pracy 2002 Nr 9 

7. 

Michalik Jerzy Stanisław Poważne awarie przemysłowe, Warszawa CIOP 2002 

8. 

Michalik  Jerzy  Stanisław,  Gajek  Substancje  niebezpieczne  powstające  podczas 
poważnych awarii przemysłowych, 
Bezpieczeństwo Pracy 2002, Nr 10 

9. 

Michalik  Jerzy  Stanisław,  Gajek  Przewidywanie  tworzenia  się  niebezpiecznych 
substancji 

chemicznych 

podczas 

poważnych 

awarii 

przemysłowych, 

Bezpieczeństwo Pracy 2002, Nr 11