Fragment Repetytorium z geografii

Fragment Repetytorium z geografii.

Pełna wersja zawiera 629 opracowanych tematów i 310 testów z odpowiedziami.

Zamów pełn

wersj

na stronie:

http://educentrum.pl/4.htm

Spis tre

ci:

Atmosfera
Bezrobocie
Chmury
Energetyka w Polsce i na

wiecie

Jeziora
Klimat
Lodowce i l

dolody

Migracje
Okr

gi przemysłowe

Obliczanie k

ta padania promieni słonecznych

Urbanizacja
Pasowy układ powierzchni Polski
Rozmieszczenie ludno

Rolnictwo Intensywne i ekstensywne
Rzeki i systemy rzeczne
W

zeł transportu GOP

ATMOSFERA

1. Definicja

Atmosfera - to gazowa i zewn

trzn

powłoka Ziemi.

Zło

ona jest z mieszaniny gazów.

2. Skład atmosfery

a) stałe składniki powietrza: azot, tlen, argon, neon, hel, metan, krypton, wodór

b) zmienne składniki powietrza: para wodna, dwutlenek w

gla, dwutlenek siarki, dwutlenek azotu,

ozon

Tab.1 Najwa

niejsze gazy wchodz

ce w skład powietrza.

rodzaj

obj

ść

powietrza w %

azot

tlen

20,6

argon

0,93

dwutlenek w

gla

0,38

pozostałe

0,1

Do pozostałych składników powietrza w

ladowych ilo

ciach

Do pozostałych składników powietrza w

ladowych ilo

ciach gazów zaliczamy :

c) Gazy szlachetne - hel, neon, krypton i ksenon

d) Inne gazy - metan, wodór, tlenek i podtlenek azotu, ozon i zwi

zki siarki radon jod, amoniak,

pyły gleb, mikroorganizmy oraz substancje powstaj

ce w wyniku działalno

ci gospodarczej

człowieka

3. Rola pary wodnej i aerozoli w atmosferze:

a) para wodna: tworzy warstwy chmur, zapewnia obieg wody w przyrodzie, spada na ziemi

postaci deszczu lub

niegu a nawet gradu, maksymalna zawarto

ść

pary wodnej to 4%

b) aerozole: kropelki wody, kryształki lodu- to chyba jedyne nieszkodliwe aerozole. Pozostałe, to
głównie składniki zanieczyszcze

: cz

steczki dymu, sadzy, popiołu, pyły wulkaniczne, ro

linne

oraz pyły pochodzenia przemysłowego.

4. Wykres przez poprzeczn

budow

atmosfery

.80 «0 40 .20 0 20 « 60 Hł IDO

5. Warstwy atmosfery i ich charakterystyka:

a) Troposfera - sfera przyziemna, spadki temperatur do -60°C,

rednia wysoko

ść

10 km, w

troposferze zachodz

główne procesy kształtuj

ce pogod

i klimat

b) Tropopauza - jest to warstwa przej

ciowa pomi

dzy stratosfer

a troposfer

. Znajduje si

wysoko

ci mi

dzy 10 -17 km. Temperatura wynosi od- 40

C do - 700

c) Stratosfera - wahania temperatur od -60°C do 0°C, po d koniec s tratosfery- warstwa ozonowa,
powietrze bardzo rozrzedzone, ruchy mas powietrza w dolnej cz

ęś

ci stratosfery- tropopauzie.

d) Ozonosfera - wyst

puje na wysoko

ci 10–50 km, o podwy

szonej koncentracji ozon

maksymalna koncentracja ozonu wyst

puje

rednio na wysoko

ci. 23 km.

Ozonosfera pochłania całkowicie promieniowanie nadfioletowe - bardzo szkodliwe dla organizmów

ywych.

e) Stratopauza - znajduje si

pomi

dzy 50 a 55 kilometrem.

Temperatura wynosi w granicach od -10 do 10

f) Mezosfera - od 10 do 80 km, spadek temperatury wraz z wysoko

g) Mezopauza - znajduje si

pomi

dzy 80 a 90 kilometrem.

Temperatura wynosi około - 900C

h) Jonosfera - wyst

puje powy

ej 50-60 km nad powierzchni

Ziemi do 1000 km. Zawiera du

ilo

ci jonów i swobodnych elektronów, powstaj

cych na skutek jonizacji cz

steczek gazu

atmosferycznego pod wpływem promieniowania kosmicznego oraz nadfioletowego promieniowania
słonecznego.

i ) Termosfera- od 80 do 700 km, strefy jonowe (ni

ej dodatnie, wy

ej ujemne), zjawisko zorzy

polarnej, wzrost temperatury nawet do 400°C( wy

ej do 1500°C), granica atmosfery

meteorologicznej- 2000km

j) Egzosfera - 500 - 2000 km - brak tlenu; słabe oddziaływanie grawitacyjne

6. Zmiany ci

nienia i składu atmosfery wraz z wysoko

nienie w atmosferze spada wraz ze wzrostem wysoko

ci. Temperatury w poszczególnych

warstwach wahaj

w nast

puj

cy sposób:

a) troposfera od 5 do -50°C

b) stratosfera od -50 do 0 °C

c) mezosfera od 0 do -50,-100°C

d) termosfera od -50 do 1500°C

BEZROBOCIE

1. Wst

Poj

cie bezrobocia jest bardzo nieprecyzyjne i istnieje wiele ró

nych metod mierzenia poziomu

bezrobocia. Pierwszy i podstawowy miernik poziomu bezrobocia to podawana w procentach “stopa

bezrobocia”.

ne!

Stopa bezrobocia nie jest szczególnie precyzyjn

miar

. Mo

na temu zaradzi

na kilka sposobów,

np. ustalaj

c mi

dzynarodowe standardy mierzenia bezrobocia, b

ywaj

c innych mierników

takich jak stosunek ilo

ci zatrudnionych do ludno

ci w wieku ekonomicznie czynnym.

Stopa bezrobocia = Stosunek liczby bezrobotnych do liczby wszystkich ludzi zdolnych do pracy
(aktywni zawodowo). Wynik mno

ymy razy 100%

Liczba bezrobotnych jest okre

lana na podstawie rejestracji bezrobotnych w urz

dach pracy lub na

podstawie BAEL (Badania Aktywno

ci Ekonomicznej Ludno

ci).

Jej wielko

ść

, jak ka

dego wska

niku procentowego, jest uzale

niona od definicji warto

przyjmowanych do oblicze

Obliczaj

c stop

bezrobocia rejestrowanego przyjmujemy, jako podstaw

oceny liczby

bezrobotnych, warto

ci uzyskane w trakcie rejestracji osób pozbawionych pracy w warunkach, które

wspomniana na pocz

tku ustawa okre

la jako wymagane i wystarczaj

ce do uzyskania uprawnie

osoby bezrobotnej.

Stopa bezrobocia to ukazywana w procentach relacja pomi

dzy liczb

zarejestrowanych osób

bezrobotnych a liczb

osób czynnych zawodowo (to jest zdolnych w prawnie okre

lonych warunkach

do podj

cia pracy).

Ta ostatnia grupa obejmuje wszystkich zdolnych do pracy w wieku od 15 do 65 (kobiety do 60) roku

ycia – to znaczy tak

e bezrobotnych. Osoby nieosi

gaj

ce lub przekraczaj

ce wymienione granice

wieku stanowi

odr

bne kategorie, niezwi

zane z poj

ciami bezrobocia.

2. Wyja

nienie terminu – bezrobocie

Bezrobocie - jest poj

ciem

le zwi

zanym z zagadnieniem pracy a

lej mówi

c z rynkiem

pracy. Zjawisko bezrobocia to nic innego jak nadwy

ka poda

y pracy reprezentowanej przez

pracowników poszukuj

cych pracy nad popytem na prac

reprezentowanym przez pracodawców

poszukuj

cych pracowników.

Bezrobocie jest zjawiskiem polegaj

cym na tym,

e cz

ęść

ludzi zdolnych do pracy i

chc

cych pracowa

nie znajduje

adnego zatrudnienia.

3.Fazy bezrobocia

Wyró

niamy 5 faz bezrobocia. Ka

da z faz jest ze sob

le powi

zana. Oto najwa

niejsze fazy

bezrobocia.

Faza 1
Antycypacja bezrobocia – pobudzenie, zmiany nastroju.

Faza 2

Szok po utracie pracy – poczucie kl

ski, krzywdy, upokorzenie, l

k przed przyszło

Przygn

bienie

Faza 3

Wchodzenie w sytuacj

bezrobocia i optymizm – efekt urlopu, traktowanie sytuacji jako

przej

ciowej, aktywno

ść

, wiara w sukces

Faza 4

Pesymizm i rezygnacja – negatywne reakcje emocjonalne, problemy zdrowotne i finansowe

Faza 5
Fatalizm i apatia, dopasowanie do sytuacji – poczucie beznadziejno

ci, d

ąŜ

enie do izolacji

społecznej, redukcja oczekiwa

yciowych, zainteresowa

4. Przyczyny bezrobocia

Istnieje wiele powodów, dla których osoby chc

ce pracowa

i zdolne do pracy nie pracuj

dzy zako

czeniem pracy w poprzednim miejscu pracy, a jej podj

ciem w nowym mija pewien

czas. Ten typ bezrobocia okre

la si

mianem bezrobocia frykcyjnego, jest ono zazwyczaj niskie a

tak

e nie ma wi

kszego wpływu na gospodark

Osoby poprzednio pracuj

ce mogły straci

prac

ze wzgl

du na przekształcenia gospodarcze,

zmiany technologiczne czy upadek całych gał

zi przemysłu (bezrobocie strukturalne) - o tym tez

napisz

W Polsce jest to bardzo du

a grupa, co jest spowodowane mi

dzy innymi nadmiernym

zatrudnieniem w okresie gospodarki planowanej a tak

e restrukturyzacj

przemysłu. Do tej grupy

bezrobotnych nale

Ŝą

m.in. górnicy, hutnicy, stoczniowcy, pracownicy PGR-ów. Du

a liczba

bezrobotnych, bez odpowiednich kwalifikacji, na niewielkim obszarze powoduje,

e gospodarka

regionu (cz

sto osłabiona upadkiem firm, w których bezrobotni poprzednio pracowali) nie mo

stworzy

wystarczaj

co szybko miejsc pracy i wchłon

ąć

bezrobotnych. Bezrobocie takie utrzymuje

przez wiele lat na wysokim poziomie.

Osoby które zako

czyły edukacj

, ale nie maj

jeszcze do

wiadczenia zawodowego nie s

poszukiwan

grup

zawodow

(z wyj

tkiem niektórych specjalno

ci). Wymagaj

one długiego

szkolenia i nabywania do

wiadczenia, b

c przez ten czas mało produktywnymi. Z tego powodu

absolwenci cz

sto nie mog

znale

źć

pracy nawet, je

li istnieje popyt na pracowników w danej

bran

Miejsca pracy mog

znajdowa

gdzie indziej, ni

poszukuj

cy pracy pracownicy. Ze wzgl

na niewielk

mobilno

ść

ludno

ci (niech

ęć

do przeprowadzki do miasta i trudno

ci takiej

przeprowadzki) oraz wysokie koszty dojazdu osobom takim trudno znale

źć

zatrudnienie.

Osoby potrafi

ce wytworzy

warto

ść

dodan

na poziomie X, a których koszt zatrudnienia (płaca

minimalna, podatki, składki na ubezpieczenie społeczne, koszty przeszkole

i inne) s

ksze od

X nie znajd

zatrudnienia. Obni

enie podatków lub płacy minimalnej mo

e spowodowa

zwi

kszenie zatrudnienia w tej grupie, jest jednak politycznie kontrowersyjne.

Pracodawcy mog

obawia

zatrudniania osób, pomimo,

e aktualnie potrzebuj

siły roboczej, ze

wzgl

du na trudno

ść

ich zwolnienia, kiedy popyt b

dzie mniejszy. Sytuacj

rozwi

mog

pewnym stopniu inne formy zatrudniania, takie jak umowy na czas okre

lony, umowy o dzieło, czy

zlecenia.
Dzisiaj bardzo krótko wymieni

tylko najwa

niejsze rodzaje, jutro dowiesz si

dokładnie, na czym

polega dany rodzaj.

5. Rodzaje bezrobocia

1. bezrobocie frykcyjne

2. bezrobocie strukturalne

3. bezrobocie cykliczne

4. bezrobocie sezonowe

Bezrobocie frykcyjne

Bezrobocie zwi

zane z przerwami w zatrudnieniu z powodu poszukiwania lepszej/innej pracy lub

zmiany miejsca zamieszkania.

Powody powstania bezrobocia frykcyjnego:

1. Niedoskonała informacja - informacja o potencjalnych pracodawcach i/lub pracownikach jest
kosztowna oraz cz

sto trudna do uzyskania.

2. Poszukiwanie pracy - przeprowadzane zarówno przez pracodawców jak i pracowników. Obydwie
strony poszukuj

dla siebie najlepszej dost

pnej oferty i b

kontynuowa

te poszukiwania a

koszty poszukiwa

i korzy

ci płyn

ce z poszukiwania nie wyrównaj

Bezrobocie strukturalne

Powstaje na tle strukturalnych rozbie

ci mi

dzy poda

Ŝą

pracy i popytem na prac

. Bezrobocie

cykliczne

To bezrobocie zwi

zane z cyklicznymi zmianami produktywno

ci gospodarki.

I tak:

1. W okresie recesji - spada popyt na towary i usługi oferowane przez przedsi

biorstwa, co

wywołuje spadek produkcji. Spadek produkcji wywołuje za

spadek zapotrzebowania na prac

prowadzi do pojawienia si

bezrobocia cyklicznego.

2. W okresie koniunktury - popyt na towary i usługi oferowane przez przedsi

biorstwa wzrasta, co

wywołuje wzrost produkcji. Wzrost produkcji powoduje wzrost zapotrzebowania na prac

prowadzi do stopniowego zanikni

cia bezrobocia cyklicznego.

Bezrobocie sezonowe

To rodzaj bezrobocia, który jest uwarunkowane por

roku i uwarunkowanymi ni

zmianami

pogodowymi, wegetacji ro

lin itp. Wyst

puje w zakładach pracy sezonowej np. w budownictwie,

rolnictwie i innych.

6. Rysunek -

Stopa bezrobocia rejestrowanego w 2003r wg powiatów w %

Polska= 20%

ródło: Rocznik statystyczny województw 2004, GUS, Warszawa 2004, kolorowa wkładka.

CHMURY

1. Chmura

Chmura jest widzialnym zbiorem zawieszonych w atmosferze kropelek wody lub kryształków lodu,
albo jednych i drugich, b

cych produktem kondensacji pary wodnej zawartej w powietrzu.

rednica cz

steczek chmury jest bardzo mała i nie przekracza na ogół kilkunastu mikrometrów.

steczki te opadaj

bardzo wolno, tote

chmura nie mo

e utrzymywa

przez dłu

szy czas w

powietrzu. Zawarto

ść

wody w chmurze waha si

rednio, zale

nie od temperatury, od 0,2 do 5 g 1

1 m3. Chmury tworz

głównie na skutek adiabatycznego ochładzania si

powietrza podczas

wznoszenia si

go ku górze. Gdy temperatura wznosz

cego si

powietrza przekroczy punkt rosy,

a zawiera ono j

dra kondensacji, para wodna skrapla si

i powstaj

chmury. Wznosz

ce pr

powietrza, powoduj

ce jego ozi

bienie si

adiabatyczne i prowadz

ce do tworzenia chmur,

powstaj

przewa

nie z takich przyczyn, jak:

2. Powstawanie chmur

1. Ogrzewanie si

powietrza skutkiem wypromieniowania energii cieplnej z powierzchni Ziemi

nagrzanej przez promienie słoneczne. Zjawisko to wyst

puje podczas silnego nasłonecznienia,

przy istnieniu w atmosferze równowagi chwiejnej, wówczas strugi ogrzanego powietrza wznosz

do góry, ozi

biaj

na drodze adiabatycznego rozpr

ęŜ

ania i w wyniku kondensacji powstaj

grube, pojedyncze chmury kł

biaste o du

ej rozci

gło

ci pionowej;

2. Wtargni

cie masy chłodnego powietrza, która w sposób mechaniczny wypycha ciepłe powietrze

w gór

, w wyniku, czego powstaj

silnie rozbudowane pionowe chmury kł

biaste; chmury kł

biaste,

skupione w wi

ksze zespoły, powstaj

równie

podczas napływu chłodnego wilgotnego powietrza

nad ciepłe podło

3. Łagodne w

lizgiwanie si

ciepłego powietrza po pochyłej powierzchni powietrza chłodnego,

wskutek czego tworz

rozległe ławice chmur warstwowych pokrywaj

cych całe niebo;

4. Wznoszenie si

powietrza nad przeszkodami terenowymi - górami, wysokimi wzniesieniami.

Ze wzgl

du na charakter budowy rozró

nia si

chmury wodne (kropelkowe), lodowe i mieszane.

Chmury wodne składaj

wył

cznie z kropel wody, wyst

puj

przy temperaturach dodatnich i

ujemnych - w drugim przypadku krople wody s

w stanie przechłodzonym. Chmury lodowe

zbudowane s

wył

cznie z kryształków lodu zawieszonych w powietrzu o temperaturze znacznie

szej od 0oC (-30oC, -40oC i ni

szej). Chmury mieszane zawieraj

krople wody i kryształki lodu,

wyst

puj

ce obok siebie w warstwie atmosfery o temperaturze ujemnej. Chmury powstaj

ró

nych warunkach meteorologicznych i dlatego ich kształt oraz wymiary s

rozmaite. Ze wzgl

na ustawiczne przekształcanie si

wyst

puj

one w niesko

czonej ilo

ci postaci. Wyodr

bniono

jednak w

ród nich pewne typowe formy, wyst

puj

ce na całej kuli ziemskiej i podzielono na

rodzaje, gatunki i odmiany.

Pod wzgl

dem budowy, wygl

du i wysoko

ci wyst

powania rozró

nia si

10 podstawowych

rodzajów chmur zgrupowanych w 3 umowne pi

tra (wysokie,

rednie i niskie) - obejmuj

ce t

ęść

troposfery, w której zwykle obserwuje si

chmury. Granice pi

ter zmieniaj

w zale

od szeroko

ci geograficznej. W strefie umiarkowanej, a wi

c i w Polsce, wysokie pi

tro chmur si

przeci

tnie 5-13 km,

rednie 2-7 km, niskie poni

ej 2 km. Chmury Cirrus, Cirrostratus i

Cirrocumulus zbudowane s

prawie wył

cznie z kryształków lodu. Wyst

puj

w najwy

szej,

najchłodniejszej cz

ęś

ci troposfery. Charakteryzuj

białawym zabarwieniem i du

Ŝą

przezroczysto

, mog

jednak lekko, a niekiedy nawet wyra

niej przesłania

Sło

ce lub Ksi

ęŜ

yc.

Chmury te nie daj

opadów. Te trzy rodzaje chmur wykazuj

dzy sob

pewne ró

nice.

3. Rodzaje chmur

Cirrus. Maj

kształt oddzielnych, białych delikatnych włókien, ławic b

pasm; charakteryzuj

włóknistym wygl

dem albo jedwabistym połyskiem, lub jednym i drugim.

Altocumulus. Biała lub szara, albo cz

ęś

ciowo biała, cz

ęś

ciowo szara ławica lub warstwa chmur.

Najcz

ęś

ciej wyst

puj

w postaci płatów, zaokr

glonych brył, walców oddzielonych od siebie i

uporz

dkowanych regularnie, szeregami. Zaznacza si

wyra

any zarys brzegowy płatów, na

cienkich cz

ęś

ciach Ac mo

na obserwowa

wie

ce i zjawiska iryzacji. Wyst

puje zjawisko halo. Na

ogół chmury te zbudowane s

prawie wył

cznie z kropelek wody. Przy bardzo niskich

temperaturach mog

powstawa

w nich kryształki lodu. Ni daj

opadów.

Altostratus. Szara lub niebieskawa warstwa chmur w formie zasłony lub płata, pr

ąŜ

kowana,

włóknista lub jednolita. Pokrywa niebo całkowicie lub cz

ęś

ciowo. Miejscami Sło

ce lub Ksi

ęŜ

niewyra

nie przez nie prze

wiecaj

, jak przez matowe szkło. Brak zjawiska halo. Zbudowane s

kropelek wody i z kryształków lodu. Typowe chmury mieszane. Opady z tych chmur s

bardzo

słabe, a w ciepłej porze roku cz

sto wyparowuj

przed osi

gni

ciem powierzchni Ziemi.

Nimbostratus. Jednostajna, szara warstwa chmur, cz

sto ciemna, o rozmytej podstawie. S

chmury o znacznej grubo

ci, g

ste, całkowicie zasłaniaj

ce Sło

ce lub Ksi

ęŜ

yc. Składaj

kropel wody i z kryształków lodu lub mieszaniny ciekłych i stałych cz

steczek. Z chmur tych pada

zwykle ci

gły

nieg lub deszcz. W ciepłej porze roku omawiane chmury dostarczaj

prawie trzeci

ęść

całej wody opadowej.

Stratocumulus. Szare albo białawe płaty lub warstwy chmur z wyra

nie widocznymi ciemnymi

ęś

ciami. Zło

one s

z zaokr

glonych brył, walców, podobnie jak Ac, tylko wi

kszych. Człony

chmury uło

one s

w wi

kszo

ci regularnie. Zbudowane s

zwykle z drobnych kropelek wody.

Opad daj

bardzo rzadko. Czasami pada z nich słaba m

awka, przy niskich temperaturach bardzo

drobny

nieg.

Stratus. Chmury te wyst

puj

najbli

ej powieszchni Ziemi, na równinach podstawa ich mo

znajdowa

w odległo

ci zaledwie kilkudziesi

ciu metrów. Wygl

daj

jak jednorodna szara

warstwa, podobna do mgły. Zwykle zasłaniaj

Sło

ce i Ksi

ęŜ

yc, a gdy s

cie

sze, wida

przez nie

dosy

wyra

nie tarcze tych ciał niebieskich. Składaj

z kropel wody, a przy odpowiednio niskich

temperaturach - z cz

stek lodu i

niegu. Mog

dawa

opady m

awki, a przy dostatecznie niskich

temperaturach opady

niegu, zawsze o małym nat

ęŜ

eniu.

Cumulus. Oddzielne, zwykle g

ste chmury o wyra

nie znaczonych konturach, rozwijaj

ce si

kierunku pionowym w kształcie pagórków, kopuł lub wie

, których wierzchołek podobny jest

zazwyczaj do kalafiora. O

wietlona promieniami Sło

ca górna cz

ęść

Chmury Cu składaj

głównie z kropelek wody, a w najwy

szych partiach przy temperaturze znacznie ni

szej od 0oC

wyst

puj

stki lodu. Przy silnym rozwoju pionowym mog

opad.

Cumulonimbus. Pot

ęŜ

ne, g

ste, kł

biaste chmury rozwini

te pionowo w kształcie gór lub wielkich

wie

. Cz

ęść

wierzchołka chmury przybiera cz

sto charakterystyczny kształt kowadła lub

pióropusza. Cb ró

ni si

od Cu bardzo siln

rozbudow

pionow

i zwartym kształtem bryły. Robi

przykre wra

enie ze wzgl

dy ma ciemny kolor, ponury a nawet gro

ny wygl

d, grzmoty i

błyskawice. W dolnej cz

ęś

ci Cb wyst

puj

kropelki wody, w górnej kryształki lodu. Chmury te daj

silne opady przelotne deszczu,

niegu lub gradu i zjawiska burzowe. Dlatego s

nazywane

chmurami burzowymi. Najwi

kszy udział w opadzie ciepłej pory roku, tak pod wzgl

dem ilo

wody (ponad 50% sumy całkowitej), jak te

liczby przypadków, maj

w Polsce opady wła

nie z

chmur

Cumulonimbus.

4. Zachmurzenie.

Zachmurzeniem (ogólnym) nazywamy stopie

pokrycia nieba przez wszystkie chmury widziane w

danej chwili, wyra

one w dziesi

tych (od 1966r. w ósmych) cz

ęś

ciach lub procentach powierzchni

całkowitego pokrycia nieba. Ocenia si

je zwykle wizualnie, bez u

ycia przyrz

dów i zapisuj

postaci liczb 0 - 8; cz

sto te

okre

la si

stopie

zachmurzenia odpowiednim mianem, na przykład:

bezchmurne (niebo czyste), pogodnie (małe zachmurzenie), pochmurno (du

e zachmurzenie).

Zachmurzenie, szczególnie nad l

dem, wykazuje przebieg dobowy. Zaznacza si

on wyra

niej w

miesi

cach letnich ni

zimowych. Zachmurzenie wzrasta przed południem, a w par

godzin po

południu jest najwi

ksze, w godzinach wieczornych ponownie maleje.

Chmury, zwłaszcza niskie warstwowe, których wyst

powanie zwi

zane jest z ochłodzeniem si

powietrza, pojawiaj

najcz

ęś

ciej w nocy i rano, a kł

biaste po południu, w okresie najsilniejszej

konwekcji. Minimum dobowe temperatury powietrza pokrywa si

, wi

c ogólnie z maksimum

zachmurzenia typu warstwowego, a maksimum dobowe temperatury powietrza wywołuje
maksimum zachmurzenia kł

biastego. Przebieg roczny zachmurzenia jest u nas nast

puj

cy: w

ęś

ci nizinnej kraju maksimum wyst

puje zim

, a maksimum latem; w wysokich górach jest

odwrotnie.

ENERGETYKA

1. Wst

Produkcja energii elektrycznej w Polsce nale

y do rozwijaj

cych si

gał

zi przemysłu.

Struktura polskiej elektroenergetyki jest oparta na paliwach kopalnych (w

glu kamiennym i

brunatnym).

Elektrownie bazuj

ce na w

glu produkuj

kszo

ść

polskiej energii, z czego ponad 35% to

spalaj

ce w

giel brunatny, podczas, gdy hydroelektrownie jedynie 3%.

Niewielki jest udział elektrowni bazuj

cych na oleju opałowym.

Nie posiadamy

adnej elektrowni j

drowej, chocia

istniały plany budowy takowej w

arnowcu.

2. Rozmieszczenie elektroenergetyki.

- Nadmiary i niedobory energii
- Elektrownie w Polsce
- Hydroelektrownie w Polsce

Rozmieszczenie produkcji energii elektrycznej jest w Polsce nierównomierne i nie pokrywa si

z zapotrzebowaniem na ni

Polska centralna odznacza si

nadmiarem (od czasów uruchomienia elektrowni „Bełchatów”)

produkcji, podczas gdy cz

ęść

północno-

rodkowa i północno-wschodnia niedoborem. W

zale

ci od zu

ywanego surowca ró

ne s

przesłanki lokalizacyjne dla elektrowni. I tak

elektrownie spalaj

ce w

giel brunatny zlokalizowane s

w s

siedztwie kopal

wydobywaj

cych surowiec, jako

e z powodu jego niskiej kaloryczno

Bardzo wa

ne!

1800-2200 kcal - kaloryczno

ść

gla brunatnego

Nieopłacalny jest jego transport na du

e odległo

ci.

Jego niska kaloryczno

ść

powoduje równie

e opłacalna jest budowa jedynie du

ych obiektów

elektrownie spalaj

ce w

giel brunatny nale

Ŝą

do najwi

kszych w Polsce:

- elektrownia „Bełchatów” moc 4320 MW,
- kompleks elektrowni w rejonie Konin-Turka o ł

cznej mocy 2700 MW

- elektrownia „Turów” 2000 MW

W przypadku elektrowni bazuj

cych na w

glu kamiennym powi

zanie z miejscem pozyskiwania

surowca nie jest ju

tak silne – opłacalna jest budowa elektrowni z dala od kopal

pod warunkiem,

e spalaj

one w

giel wy

ej kaloryczny. Umo

liwiło to powstanie takich obiektów jak elektrownia:

„Kozienice” (moc 2600 MW) i

„Połaniec” nad Wisł

„Dolna Odra” na Odrze i

„Ostroł

ka” nad Narwi

Zwró

uwag

na lokalizacj

w pobli

u du

ych rzek - to bardzo wa

ne.

Dlaczego?

W przypadku tak du

ych obiektów istotne znaczenie miała równie

lokalizacja nad rzek

o du

przepływie, jako

e zu

ywaj

one du

e ilo

ci wody do celów chłodniczych.

Nie bez znaczenia były zapotrzebowanie lokalnych rynków i fakt,

e przesył energii na du

odległo

ci ł

czy si

z du

ymi jej stratami.

Najwi

cej elektrowni bazuj

cych na w

glu kamiennym zlokalizowanych jest w woj.

skim o

cznej mocy stanowi

cej 20% mocy wszystkich krajowych elektrowni.

Wpłyn

ły na to dogodne warunki zaopatrzenia w surowiec oraz du

y popyt na energi

elektryczn

ze strony licznych zakładów przemysłowych GOP-u i nie tylko.

Takie były przesłanki budowy elektrowni „Opole” w woj. opolskim o mocy 1400 MW.
Moja uwaga - przeczytaj dwa tematy:
Lokalizacja okr

gów przemysłowych oraz

zeł transportu GOP. Oba s

dost

pne na tej stronie.

3. Hydroenergetyka

Hydroenergetyka ma niewielki udział w produkcji energii, poniewa

brak jest dogodnych warunków

do budowy hydroelektrowni.

Z po

ród wyst

puj

cych w Polsce („

arnowiec” w woj. pomorskim i „Por

bka -

ary” na Sole) maj

moc 500 MW, a trzy: „Solina” na Sanie, „Włocławek” na Wi

le i „

ydowo” w woj.

zachodniopomorskim moc powy

ej 100 MW.

Elektrownie „

arnowiec”, „Por

bka -

ary” i „

ydowo” to elektrownie szczytowo-pompowe o dwóch

zbiornikach, dolnym i górnym, które produkuj

energi

jedynie w okresie zwi

kszonego poboru

(np. szczyt poranny i popołudniowo-wieczorny). W pozostałym czasie przepompowuj

wod

zbiornika dolnego do górnego. Elektrownie te maja charakter pomocniczy i awaryjny (na wypadek
zatrzymania dostaw energii z innych elektrowni)

Informacje dla ambitnych ( je

eli zdajesz matur

na poziomie rozszerzonym to polecam Ci ten

dodatek szczególnie )

Hydroenergetyka, czyli przetwarzanie naturalnej mechanicznej energii wody w energi

ytkow

– zazwyczaj w pr

d elektryczny głównie przez hydroelektrownie, to podstawa produkcji energii

elektrycznej w Norwegii (100% produkcji), Brazylii (96%), Kanadzie (prawie 2/3 produkcji) oraz w
Szwajcarii i Austrii.

Warunkiem koniecznym do budowy hydroelektrowni jest istnienie – na okre

lonym odcinku

cieku wodnego – wystarczaj

cego spadu i wystarczaj

cej ilo

ci wody (przepływu), wykorzystuj

przy tym naturalne ukształtowanie terenu lub buduj

c odpowiednie zapory i tamy. Koszty budowy

hydroelektrowni s

ść

wysokie, dlatego ta dziedzina energetyki rozwija si

przewa

nie w krajach

wysoko rozwini

tych gospodarczo.

Stany Zjednoczone s

najwi

kszym na

wiecie producentem energii elektrycznej, ale udział

hydroenergii w ogólnym bilansie energetycznym wynosi zaledwie 10%, przy ponad 70% energii
pochodz

cej z elektrowni cieplnych. Dla celów hydroenergetycznych s

wyzyskiwane głównie rzeki

Kordylierów i Appalachów, które spełniaj

wymagania techniczne (odpowiednia szeroko

ść

przepływ cieku) i strategiczne – s

to tereny słabo zaludnione. Wielkie zespoły elektrowni wodnych

powstały na rzece Kolumbia (11 elektrowni, w tym Grand Coulee o mocy 6700 MW, John Day z
2200 MW) i Kolorado (Hoover Dam – 1300 MW).

Rosja jest najwi

kszym po USA producentem energii elektrycznej w

wiecie, ale udział

hydroelektrowni w bilansie energetycznym jest tu jeszcze ni

szy ni

w USA i stanowi raptem 5%.

Zespoły (kaskady) elektrowni wodnych zbudowano na Wołdze (Wołgogradzka i Kujbyszewska),

Jeniseju (Krasnojarska 6000 MW, Saja

sko-Szusze

ska 6400 MW) i Angarze (Ust-Ilimska i

Bracka 4500 MW), wykorzystuj

c istnienie naturalnego ci

gu zbiorników wodnych i górskich,

maj

cych swoje

ródła w górach Ural.

JEZIORA

Jezioro to naturalne zagł

bienie l

du wypełnione wod

, które nie ma poł

czenia z morzem.

Najwi

cej jezior znajduje si

na terenach byłych zlodowace

w północnych cz

ęś

ciach kontynentu

europejskiego i ameryka

skiego oraz w wysokich górach.

Na powstanie jezior maj

wpływ :

· ukształtowanie powierzchni - istnienie zagł

bie

, w których mo

e gromadzi

· si

woda

· budowa geologiczna - skały nieprzepuszczalne, które zatrzymuj

gromadz

ca si

wod

· warunki klimatyczne - wystarczaj

co wysokie opady i temperatura nie powoduj

ca intensywnego

parowania

Bior

c pod uwag

pochodzenie misy jeziornej, wygl

du kształtu i

pochodzenie wody jeziora dzielimy na:

· polodowcowe - powstałe na skutek akumulacyjnej i erozyjnej działalno

ci l

dolodów i lodowców

górskich.

· morenowe - powstałe na skutek wypełnienia woda zagł

bie

na obszarach zarówno moreny

dennej jak i moren czołowych w wyniku nierównej akumulacji osadów morenowych; maja one
rozwini

linie brzegowa oraz du

Ŝą

powierzchnie, np.

niadrwy, Mamry, niektóre jeziora Finlandii .

· rynnowe - wypełniaj

ce podłu

ne, niekiedy na dziesi

tki kilometrów, zagł

bienia powstałe w

wyniku erozyjnej działalno

ci rzek płyn

cych cz

sto pod ci

nieniem pod l

dolodem lub lodowce

Warto wiedzie

Jezioro Gopło to najwi

ksze jezioro Pojezierza Wielkopolsko-Kujawskiego. Gopło to płytkie,

polodowcowe, jezioro które poło

one jest w tzw. rynnie gopla

skiej.

· oczka - wytopione z brył martwego lodu, zagrzebanych pod utworami morenowymi i
sandrowymi,
lub powstałe w wyniku eworsyjnej działalno

ci wód roztopowych w l

dolodzie, np. Ha

cza.

· cyrkowe - powstałe na skutek wyoranie przez lodowiec misy jeziornej w skalnym podło

u w

obr

bie dawnego pola firnowego w górach, np. Czarny Staw, Morskie Oko.

· tektoniczno-lodowcowe - powstałe w wyniku ruchów skorupy ziemskiej tworz

cych wielkie

zagł

bienia i obni

enia, przemodelowane przez l

dolód, wypełnione nast

pnie woda z

topniej

cego l

dolodu, np. Wielkie Jeziora w Ameryce Północnej.

· tektoniczne - powstałe w wyniku ruchów skorupy ziemskiej, w zapadliskach i rowach
tektonicznych, np. Tanganika, Bajkał reliktowe - powstałe w wyniku ruchów tektonicznych
powoduj

cych odci

cie dawnych mórz od oceanów, np. morze Kaspijskie.

· wulkaniczne - powstałe w kraterach wygasłych wulkanów, wyplenione woda pochodzenia
atmosferycznego, np. Albano we Włoszech, jeziora na Jawie.
· kosmiczne - powstałe w wyniku wypełnienia wod

kraterów powstałych po uderzeniach

meteorytów, np. Crater Lake w USA.

· krasowe - powstałe w zagł

bieniach utworzonych wskutek rozpuszczenia w

glanu wapnia w

skałach.

· nadbrze

ne - powstałe przy brzegach mórz na skutek odci

cia zatok mierzejami, np. Łebsko,

Gardno, Jamno.

· przyrzeczne - (starorzecza) - powstałe w opuszczonych meandrach, b

cych cz

ęś

dawnego
koryta rzeki.

2. Jeszcze inny podział jezior

· słone i słodkie

· eutroficzne( zielonkawa woda), oligotroficzne( ubogie, o wodzie bł

kitnej), dystroficzne( brunatna

woda, bez tlenu)

· stałe i okresowe (J. Czad)

· jeziora cieple - przez cały rok > 4°C

jeziora przej

ciowe - latem >4°C, zim

<4°C

jeziora zimne - przez cały rok <4°C

WARTO WIEDZIE

Najgł

bszym jeziorem

wiata jest Bajkał - 1620 m, które jest równie

najwi

kszym zbiornikiem

wody słodkiej.

Najwi

kszym jeziorem jest Morze Kaspijskie o powierzchni 371 000 km2.

WARTO WIEDZIE

Najgł

bszym jeziorem w Polsce jest - Ha

cza ( 108 metrów )

Najwi

kszym jeziorem w Polsce jest -

niadrwy (113 km

)

KLIMAT

1. Definicja

Klimat jest charakterystycznym przebiegiem zjawisk pogodowych w okresie wieloletnim (

cyklicznym ). Klimat okre

lany jest na podstawie wieloletnich obserwacji zjawisk, którym on

towarzyszy. Ustala si

go na podstawie przebiegu pogody – jej stanu oraz jej składników.

Klimat Ziemi kształtuj

ró

ne procesy do których zaliczamy:

- Obieg wody

- Obieg ciepła
- kr

ąŜ

enie powietrza

- układ l

dów i oceanów

- wysoko

ść

n.p.m.

- działalno

ść

człowieka

- obszar wyst

powania

Strefy klimatyczne:

Strefa klimatów równikowych

- równikowy wybitnie wilgotny
- podrównikowy wilgotny
- podrównikowy suchy

Strefa klimatów zwrotnikowych

-wilgotny
-po

redni

-kontynentalny
-suchy
-wybitnie i skrajnie suchy

Strefa klimatów podzwrotnikowych
-morski
-po

redni

-kontynentalny
-kontynentalny, suchy
-kontynentalny, wybitnie i skrajnie suchy

Strefa klimatów umiarkowanych
-umiarkowane ciepłe
-wybitnie morski
-morski
-przej

ciowy

-ciepły
-kontynentalny
-wybitnie kontynentalny
-kontynentalny, suchy
-kontynentalny, wybitnie suchy
-kontynentalny, skrajnie suchy
-umiarkowane chłodne
-morski
-przej

ciowy

-chłodny
-kontynentalny
-wybitnie kontynentalny
-skrajnie kontynentalny
Strefa klimatów okołobiegunowych
-subpolarny
-polarny

Czynniki kształtuj

ce klimat w Polsce:

– Poło

enie w strefie umiarkowanej półkuli północnej- przewa

wiatry zwi

zane z cyrkulacj

(cyklonow

)

– Morza oblewaj

ce kontynent od północy, zachodu, południa i wkraczaj

ce mi

dzy jego półwyspy

– Ciepłe pr

dy morskie Północnoatlantycki, Norweski

– S

siedztwo Azji na wschodzie

– Przewaga pasm górskich uło

onych równole

nikowo

– Rozmieszczenie o

rodków wy

owych i ni

owych i ich zmiany wraz z porami roku

– Rozkład i ruchy frontów atmosferycznych

Polska le

y w klimacie umiarkowanym przej

ciowym, gdy

docieraj

do nas masy powietrza ze

wszystkich kierunków:

– Z północy powietrze arktyczne – napływa do nas najrzadziej powoduje silne mrozy, obfite opady

nie

ne a na wiosn

fal

przymrozków

– Z wschodu powietrze polarne kontynentalne – w styczniu napływa mro

ne a latem suche i gor

– Z południowego wschodu powietrze zwrotnikowe kontynentalne – latem i wczesn

jesieni

napływa przynosz

c pogod

ciepł

i such

– Z południowego zachodu powietrze zwrotnikowe – pogoda gor

ca i burzowa zim

odwil

e i mgły

– Z zachodu powietrze polarne morskie – najcz

ęś

ciej napływa przynosi zachmurzenie, latem

pogod

chłodn

i d

yst

, zim

odwil

e i mgły

Polska le

y w klimacie umiarkowanym przej

ciowym pomi

dzy klimatami: umiarkowanym

oceanicznym na zachodzie i umiarkowanym kontynentalnym na wschodzie.

Dlatego te

wyró

niamy 6 klimatycznych pór roku:

- Przedwio

nie (

rednia dobowa temperatura od 0 do 5ºC)

- Wiosna (

rednia dobowa temperatura od 5 do 15ºC)

- Lato (

rednia dobowa temperatura od 15ºC)

- Jesie

(

rednia dobowa temperatura od 5 do 15ºC)

- Przedzimie (

rednia dobowa temperatura od 0 do 5ºC)

- Zima (

rednia dobowa temperatura poni

ej 0ºC)

Wiatry s

słabe i umiarkowane (od 2 do10 m./sekund

). Silniejsze wyst

puj

tylko nad morzem

(sztorm) i w górach (halny). Opady zale

Ŝą

od tego z którego kierunku napływaj

masy powietrza.

Wahaj

one od 600mm na rok w

rodkowej cz

ęś

ci kraju nawet do 1800mm w Tatrach.

Porównanie klimatu Indii i Chin.

Indie

- Le

Ŝą

całkowicie w strefie klimatów zwrotnikowych.

- Temperatura lipca: +20 do +30

C z opadami 25-50 mm w centrum do powy

ej 400 mm na

wybrze

- Temperatura stycznia: +20

C z opadami poni

ej 25 mm.

- Południowa cz

ęść

wybrze

a kraju znajduje si

w odmianie monsunowej klimatu wilgotnego

- Północna i

rodkowa cz

ęść

kraju znajduje si

pod wpływem klimatu po

redniego i

kontynentalnego o odmianach monsunowych
- Północno-zachodnia cz

ęść

to klimat skrajnie suchy

Chiny

- Wy

yna Tybet. Klimat podzwrotnikowy kontynentalny, wybitnie suchy (odmiana górska).

Temperatura: +10 do +15

C w styczniu i +30

C w lipcu. Opady od poni

ej 25 mm (stycze

), 100-

200 mm (lipiec).
- Nizina Chi

ska. Klimat po

redni podzwrotnikowy o odmianie monsunowej. Opady: 50-100 mm

(stycze

), 100-200 mm (lipiec). Temperatura: +5

C (stycze

), +30

C (lipiec).

- Nizina Mand

urska. Odmiana monsunowa klimatu kontynentalnego umiarkowanego chłodnego.

Opady: poni

ej 25 mm (stycze

), 100-200 mm (lipiec). Temperatura: -5

C (stycze

), +30

(lipiec).

Klimat i ro

linno

ść

Rosji oraz Kanady

Rosja

y w strefie klimatów okołobiegunowych i umiarkowanych.

Dla strefy okołobiegunowej:
– Wyró

niamy klimat zarówno subpolarny, jak i polarny

– Temperatura:

rednia najcieplejszego miesi

ca około +10ºC i poni

ej w klimatach subpolarnych,

około 0ºC i poni

ej w polarnych

– Opady: z przewag

nie

nych szczególnie w klimatach polarnych

– Pory roku: okre

lane przebiegiem temperatury i długo

dnia i nocy

Dla strefy umiarkowanej:
– Wyró

niamy klimat: kontynentalny ciepły i chłodny, wybitnie kontynentalny, kontynentalny suchy

oraz skrajnie suchy, kontynentalny monsunowy, skrajnie kontynentalny.
– Roczne amplitudy temperatur: poni

ej 25ºC w klimatach morskich i przej

ciowych, powy

ej 25ºC,

35ºC i 45ºC w kontynentalnych, oraz wybitnie i skrajnie kontynentalnych
– Opady: nie s

ograniczone do jednej pory roku, czy półrocza, jesienno-zimowe przewa

klimatach wybitnie morskich i na niektórych wybrze

ach, a letnie w przej

ciowych, kontynentalnych

i monsunowych
– Pory roku: okre

lane przebiegiem temperatury

Potencjaln

linno

ść

stanowi

– Lodowce, l

dolody

– Tundra
– Ro

linno

ść

wysokogórska

– Lasy iglaste

wierkowe oraz sosnowe tajgi

– Lasy modrzewiowe tajgi
– Lasy iglaste strefy umiarkowanej
– Lasy mieszane
– Lasy li

ciaste strefy umiarkowanej trac

ce li

cie w ziemie

– Lasostepy
– Stepy niskotrawiaste
– Półpustynnie
– Pustynie
– Stepy górskie

9. Kanada

y w strefie klimatów okołobiegunowych i umiarkowanych.

Dla strefy okołobiegunowej:
– Wyró

niamy klimat zarówno subpolarny, jak i polarny

Dla strefy umiarkowanej:
– Wyró

niamy klimat: morski, przej

ciowy, kontynentalny ciepły i chłodny, wybitnie kontynentalny,

kontynentalny suchy oraz skrajnie suchy.

Potencjaln

linno

ść

stanowi

– Lodowce, l

dolody

– Tundra
– Ro

linno

ść

wysokogórska

– Lasy iglaste

wierkowe oraz sosnowe tajgi

– Lasy iglaste strefy umiarkowanej
– Lasostepy
– Stepy wysokotrawiaste
– Stepy nieskotrawiaste

LODOWCE

10.

Wst

Około 10% powierzchni naszej planety pokryte jest lodem. W czasie trwania zlodowace

lód i

Niesiony przez niego materiał wy

łobiły formy, które nawet dzi

na z łatwo

rozpozna

krajobrazie Ameryki Północnej i Eurazji.

11.

Rodzaje lodowców i l

dolodów

Lód lodowcowy powstaje powy

ej linii wiecznego

niegu. Na obszarach tych

nieg prawie si

nie

roztapia, a kolejne opady powoduj

jego nawarstwianie. Pod ci

ęŜ

arem górnych warstw dolne

warstwy

niegu zamieniaj

w ziarno lodowe, czyli firn, stad tez obszary te nosz

nazw

pól

firnowych. Firn obserwowany z daleka ma białe zabarwienie dzi

ki obecnym w nim p

cherzykom

powietrza. Dolne warstwy lodowca staja si

coraz ciemniejsze, lód zawiera mniej p

cherzyków, a

w niektórych partiach znajduje si

zamarzni

ta woda.

Naukowcy dziel

lodowce na l

dolody i lodowce górskie oraz swego rodzaju form

przej

ciow

–

tzw. Lodowce typu norweskiego. L

dolody pokrywaj

wielkie obszary, zarówno góry, jak i tereny

nizinne. Obecnie l

dolód obejmuje niemal cala Grenlandie i cala Antarktyd

, gdzie pokrywa obszar

14 mln km2 i osi

ga grubo

ść

4,78 km. Lodowce typu norweskiego tworz

rozlegle czasze lodowe

pokrywaj

ce szczytowe partie pasm górskich i wieloma j

zorami schodz

w doliny. Wyst

puj

one

w Norwegii, na Islandii, Nowej Ziemi i w Patagonii.

Lodowiec górski jest znacznie mniejsz

form

. Zajmuje on gł

bok

nieck

poło

powy

ej linii

wiecznego

niegu, zwana cyrkiem lodowcowym lub karem. W miejscu tym nast

puje akumulacja

opadów

niegu i ich stopniowe przeobra

anie w firn i lód lodowcowy. Nadmiar wytworzonego lodu

jest niejako wyciskany z pola firnowego i odprowadzany poni

ej linii wiecznego

niegu w postaci

zora lodowcowego, który spływa do miejsca, gdzie temperatura pozwala na ustalenie si

równowagi miedzy ilo

spływaj

cego i topniej

cego lodu.

Lodowiec przemieszczaj

c si

w dół, powoduje erozje podło

a skalnego. Jest równie

odpowiedzialny za transport okruchów skalnych, które odrywaj

cian doliny w wyniku

wietrzenia mrozowego. Materiał skalny naniesiony przez lodowiec nazywany jest moren

Okruchy skalne spadaj

ce na brzeg lodowca, a tak

e wyrywane przez lód ze

cian dolin, tworz

wały zwane moren

boczn

. Gdy czoło lodowca pozostaje w miejscu przez dłu

szy czas, usypuje

przed nim wał moreny czołowej. Cofaj

cy si

lodowiec pozostawia wytopiony z siebie materiał

moreny dennej.

12.

Formy glacjalne:

cyrk lodowcowy – niecka ze stromymi zboczami i płaskim dnem, cz

sto wypełnione jeziorami

doliny U- kształtne – zbocza dolin lodowcowych s

strome i wygładzone do pewnej wysoko

ci, w

przekroju przypominaj

liter

U; stromo

ść

zboczy spowodowana jest intensywnym wietrzeniem

mechanicznym.

Fiordy – zatoki morskie powstałe przez zatopienie przez morze pot

ęŜ

nych dolin lodowcowych o

gł

boko

ci do 2 tys. metrów, które zostały wyorane przez lodowiec spływaj

cy niegdy

z głównego

pasma górskiego Skandynawii.

Mutony – wygładzone i kopułowato zaokr

glone przez lodowiec partie skal o łagodnym stoku od

strony nasuwania si

lodowca i stromym, postrz

pionym od strony przeciwnej.

Ruchy masowe

4 . Ruchy lodowca:

transgresja – je

eli zasilanie przewy

sza topnienie, czoło posuwa si

ku przodowi postój

– topnienie i zasilanie równowa

Ŝą

i lodowiec nie zmienia swojego poło

enia recesja –

topnienie jest wi

ksze ni

zasilanie i nast

puje cofanie si

lodowca.

MIGRACJE

1. Definicja migracji i ich podział:

O wielko

ci zasobów ludzkich, ich strukturze decyduj

obok przyrostu naturalnego migracje.

Migracja – przemieszczanie si

ludno

ci maj

ce na celu zmian

miejsca pobytu.

a) – wg kryterium czasu – stałe, okresowe, wahadłowe.

b) – wg zasi

gu – zewn

trzne (mi

dzykontynentalne, mi

dzynarodowe), wewn

trzne (mi

dzy-

wojewódzkie, wewn

trz-wojewódzkie),

c) – wg rodzaju jednostek osadniczych – M.-M., M.-W, W-W,

d) – wg przyczyny: - ekonomiczne (otrzymanie ziemi,

pracy, mieszkania),

- polityczne – represje polityczne, repatriacje, deportacje (wysiedlenia) Tybeta

czycy, Kongo

- społeczne – ł

czenie si

rodzin, zawieranie mał

stw

- religijne – pielgrzymki do miejsc kultu religijnego (Cz

stochowa, Mekka), ucieczka przed

prze

ladowaniami religijnymi,

- kulturowe – np. Kazachowie uciekli do Chin po kolektywizacji stad zwierz

t),

- przyrodnicze – kataklizmy naturalne (cz

ste posuchy w Brazylii), ekologiczne (Afryka)

- turystyczne

- słu

bowe

- inne – nadmierny wypas zwierz

t, deforestacja, w przyszło

ci Nauru).

13.

Czynniki sprzyjaj

ce migracjom:

- zró

nicowanie atrakcyjno

ci przestrzeni

- zró

nicowanie dochodów, warunków

ycia – w tym szczególna rola nowych inwestycji w

przemy

le – przykład: Warszawa, Pozna

i Kraków a

ciana Wschodnia w Polsce,

- zasoby mieszkaniowe,

- polityka pa

stwa – prawo meldunkowe – azyl lub wiza w celu: zagospodarowania terenów

cennych  strategicznie  (tereny  sporne  w  Izraelu),  zagospodarowania  pustkowi  demograficznych
(południowa  Amazonia),  zagospodarowania  terenów  o  cennych  zasobach  naturalnych  –  np.
przymusowe  przesiedlenia  z  Rosji  do  Kazachstanu  w  celu  zagospodarowania  zasobów  w

gla i

miedzi,

- zró

nicowanie przestrzenne zasobów pracy (ludzkich),

- korzystna faza cyklu koniunkturalnego – dynamiczny wzrost gospodarczy (tworzenie miejsc pracy,
poprawa infrastruktury, wzrost płac).

14.

Migracja jako zjawisko czasowe.

- przebiega stosownie do cyklu gospodarczego (recesja, dobra koniunktura),

- przebieg zale

ny od przebiegu zjawisk przyrodniczych – migracje sezonowe – prace w

rolnictwie, turystyce, odpoczynek zimowy i letni,

- przebieg zale

ny od ustale

prawnych – terminy szkolnych ferii,

ta wraz z s

siaduj

cymi

dniami,

- powstawanie lub likwidacja barier – wizy, meldunki – np. . w Polsce bardzo du

y wzrost migracji z

Polski w momencie likwidacji obowi

zku posiadania wizy do krajów europejskich, napływ Azjatów

do Polski np.

15.

Migracja jako zjawisko przestrzenne:

- przewaga migracji na małe odległo

ci, w migracjach na małe odległo

ci dominuj

kobiety,

- w migracjach na du

e odległo

ci dominuj

ęŜ

czy

ni.

- przewaga migracji ze wsi do miast

- sukcesja: migracja pocz

tkowo ze strefy podmiejskiej do centrum, potem z dalej poło

onych

terenów do strefy podmiejskiej,

- rozchodzenie si

migracji wzdłu

szlaków transportowych,

- zatrzymywanie si

ęś

ci migracji w punktach sposobno

ci po

rednich,

- przepływ powrotny,

- du

e miasta maj

kszy zasi

g oddziaływania ni

małe miasta, wielko

ść

zasi

gu zale

y od

kosztów pokonywania odległo

ci – obecnie maleje zakres dojazdów do pracy.

- nat

ęŜ

enie migracji ro

nie proporcjonalnie do liczby mieszka

ców, a odwrotnie proporcjonalnie do

kwadratu iloczynu odległo

ci jednostek osadniczych, pomi

dzy którymi zachodzi migracja.

16.

Selektywno

ść

migracji:

- wiek – ruchliwo

ść

jest wi

ksza w przypadku grup wiekowych 18-35 lat oraz 0-4 lata.

- stan cywilny – osoby wolne.

- miejsce zamieszkania – cz

ęś

ciej migruj

osoby ze wsi.

- płe

–bardziej ruchliwe s

kobiety.

- cechy osobowe – przedsi

biorczo

ść

, ryzykanckie skłonno

ci, energiczno

ść

, przynale

ść

narodu w

druj

cego – Cyganie, nomadowie w krajach pustynnych, dobre zdrowie.

- selekcja negatywna i selekcja pozytywna.

17.

Skutki migracji na przykładzie Polski:

- wpływ na przyrost naturalny i struktur

demograficzn

(niedobór kobiet w Polsce północno-

wschodniej, odmłodzone i dojrzałe społecze

stwa w regionach Polski),

- po

redni wpływ na warunki prowadzenia działalno

ci gospodarczej

–odpływ ludno

ci wywołuje spadek realnego popytu – przykład

ciany Wschodniej – wymieranie

ludno

ci, ubo

enie, narastanie ryzyka inwestycyjnego

- wpływ na rynek pracy i bezrobocie w Polsce – utajone (przeludnienie agrarne) i jawne (tereny
północne Polski)

- oddziaływanie na struktur

społeczn

(przykład Zambrowa, Nowej Huty – podziały społeczne,

elity, partykularyzm)

OKRĘGI PRZEMYSŁOWE

18.

Górno

ski Okr

g Przemysłowy – najwi

kszy okr

g w Polsce.

Jest to typowy okr

g przemysłowy o charakterze surowcowym. Powstały tu wi

zki przemysłów

na bazie wydobycia i przetwórstwa w

gla kamiennego na energi

elektryczn

, koks i gaz

koksowniczy.

Ze wzgl

du na nieopłacalno

ść

przewozów w

gla w okresie pocz

tkowym rozwoju

wielkopiecowej technologii wytopu stali, od ko

ca XVIII w. datuje si

tu rozwój hutnictwa

elaza,

podobnie jak w innych zagł

biach w

gla kamiennego Europy (podobn

genez

ma okr

nadre

sko- westfalski, Zagł

bie Północne we Francji, okr

gi przemysłowe powstałe w zagł

biach

glowych Wielkiej Brytanii).

W oparciu o dost

w Zagł

biu Górno

skim energi

elektryczn

, stal i rodz

cy si

rynek

zbytu ponadlokalny powstawały sukcesywnie zakłady przemysłu elektromaszynowego (np.

rodków transportu, maszynowy, metalowy). Towarzyszyło temu powstawanie zakładów

chemicznych (chemii organicznej, rafinerie – np. w Czechowicach- Dziedzicach, tworzyw
sztucznych np.). Rozwin

ł si

przemysł na potrzeby lokalne ludno

ci (spo

ywczy, materiałów

budowlanych, odzie

owy). Miejscowe zło

a rud cynku i ołowiu dały tak

e pocz

tek hutnictwu

metali nie

elaznych.

Pomimo schyłkowego charakteru przemysłu hutniczego, Górno

ski Okr

g Przemysłowy

nadal zajmuje pierwsze miejsce pod wzgl

dem liczby pracuj

cych w przemy

le w

ród okr

gów

przemysłowych kraju. Odznacza si

siln

specjalizacj

w przemy

le paliwowo-energetycznym i

metalurgicznym. W skład okr

gu wchodzi 47 miast, które zamieszkuje np. 3,5 mln mieszka

ców.

Okr

g boryka si

z problemami ekologicznymi, deficytem wody (du

a wodochłonno

ść

wyst

puj

cego przemysłu), które podwa

odwieczne podstawy jego rozwoju, gdy

zacz

ły

zagra

bytowi ludzi.

3. Warszawski Okr

g Przemysłowy

Oparty jest o funkcje stołeczne stolicy, jest to typowy okr

g dla obszarów wielkomiejskich.

Główne atuty lokalizacyjne tego rodzaju regionów to bardzo atrakcyjny chłonny rynek zbytu, kapitał
ludzki (znaczne zasoby pracowników, ró

norodne kwalifikacje), zaplecze naukowo-badawcze oraz

dobrze rozwini

ta infrastruktura techniczna, znakomicie powi

zana z podsystemami systemami

infrastrukturalnymi krajowymi i mi

dzynarodowymi (drogi kołowe, kolejowe, sie

energetyczna,

teleinformacyjna).

W strukturze dominuje przemysł elektromaszynowy, w tym przemysł wielkomiejski, jak

produkcja

samochodów

osobowych,

aparatury

urz

dze

pomiarowych,

elektronika

konsumpcyjna. Towarzysz

im przemysły: poligraficzny, farmaceutyczny, kosmetyczny, filmowy,

fonograficzny i inne. W strukturze przemysłu wyró

nia si

równie

produkcja obrabiarek, maszyn

budowlanych, papieru i produktów codziennego u

ytku (

rodków pior

cych, odzie

y, obuwia).

Silnie rozwini

ty jest równie

przemysł spo

ywczy. Wadliw

lokalizacj

ma istniej

ca tutaj huta

stali, poprzez któr

starano si

na sił

uprzemysłowi

stolic

na wzór zachodnioeuropejski.. WOP

pod wzgl

dem liczby osób pracuj

cych w przemy

le zajmuje drugie miejsce w

ród krajowych

okr

gów przemysłowych.

19.

Okr

g Sudecki.

Jest to jeden ze schyłkowych okr

gów w Polsce. W jego genezie wa

rol

odegrało

rzemiosło tkackie, a pó

niej przemysł włókienniczy. Obecnie do głównych gał

zi przemysłowych

nale

y przemysł energetyczny oparty o w

gle (Turów, Wałbrzych), włókienniczy, mineralny

(surowce

skalne),

drzewno-papierniczy,

farmaceutyczny

(Jelenia

Góra).

Okr

g jest rozproszony, a najwi

ksze o

rodki tworz

Wałbrzych i Jelenia Góra.

20.

Lokalizacja du

ych zakładów przemysłowych

Elektrownia Dolna Odra w Nowym Czarnowie k. Szczecina

Jest to elektrownia cieplna bazuj

ca na w

glu kamiennym. Jej lokalizacja jest zwi

zana z:

1) z niezaspokojonym popytem regionalnym Polski północno-zachodniej (lokalizacja ogólna)

2) korzy

ciami du

ej skali – spowodowały,

e zdecydowano si

na wybudowanie jednej du

elektrowni o mocy około 1700 MW, co zmniejszyło swobod

lokalizacyjn

3) czynnikiem wody – lokalizacja nad du

Ŝą

rzek

, w miejscu odpowiednio szerokim, z uwagi na

znaczny pobór dobowy wody, wynikaj

cy ze skali produkcji oraz jej wodochłonno

ci (na 10 tys.

kWh zu

ywa si

około 200 m sze

ść

. Wody). Równie wa

ne jest tak

e odprowadzanie du

ych ilo

podgrzanych wód pochłodniczych, stosownie

4) uci

ąŜ

liwo

obiektu dla

rodowiska wybudowano j

w małej miejscowo

ci – Nowym Czarnowie

koło Szczecina, z uwagi na du

Ŝą

emisj

zanieczyszcze

powietrza

5) wa

ne jest tak

e poło

enie w pobli

u Szczecina – najwi

kszego regionalnego odbiorcy energii

elektrycznej

Elektrownia Solina

Jest to elektrownia szczytowa z członem pompowym, poło

ona na Sanie, o mocy pow. 200

MW.

Na wybór lokalizacji elektrowni w Solinie wpłyn

ły:

1) Niezaspokojony popyt regionalny na energi

elektryczn

oraz ch

ęć

aktywizacji gospodarczej

Polski Południowo-wschodniej

2) Warunki naturalne – Solina jest poło

ona w górnym odcinku biegu Sanu, w miejscu gdzie

uchodzi do niego Solinka. Wobec tego jest tu wystarczaj

co du

y przepływ wody, a dodatkow

korzy

jest wykorzystanie do celów energetycznych naturalnego dopływu Sanu

3) Korzy

ci poza energetyczne zwi

zane z budow

zapory wodnej w Solinie – ze wzgl

du na

kapitałochłonno

ść

i długi cykl zamro

enia kapitału budowa elektrowni wodnych, jak i sztucznych

zbiorników jest kosztowna. Dlatego d

ąŜ

y si

do wykorzystania sztucznego jeziora do innych celów.

Jezioro Soli

skie jest najwi

kszym w Polsce sztucznym jeziorem, ma tak

e funkcje

przeciwpowodziowe (wa

ne np. dla Przemy

la le

Ŝą

cego na d Sanem, ma tak

e wa

ne funkcje

rekreacyjno – turystyczne (uprawia si

tu sporty wodne)

Huta aluminium w Koninie

1) Baza energetyczna – hutnictwo aluminium jest bardzo energochłonne – na 1 t aluminium zu

ywa

15-18 tys. kWh, dlatego o umiejscowieniu tego zakładu zadecydowała blisko

ść

elektrowni

tnów w Koninie, przerabiaj

cej wyst

puj

ce tu zło

a w

gla brunatnego. Warto zauwa

, i

oba

te obiekty były projektowane równocze

nie, gdy

wynikało to z decyzji o przeznaczeniu do

eksploatacji złó

gla brunatnego w zagł

biu Koni

sko-Tureckim. Budowa elektrowni z uwagi na

korzy

ci du

ej skali stworzyłaby nadmiar poda

y energii elektrycznej w Polsce centralnej, wobec

tego zagospodarowanie jej na potrzeby hutnictwa aluminium miało gł

bokie uzasadnienie

ekonomiczne

2) Korzystne poło

enie wzgl

dem rynku zbytu – krajowego, ze wzgl

du na poło

enie w centralnej

ęś

ci kraju

3) Mo

liwo

ść

wykorzystania Warty jako

ródła wody na cele chłodnicze oraz miejsca zrzutu

podgrzanych wód pochłodniczych

Huta cynku i ołowiu w Bukownie

1) Najwa

niejsze znaczenie ma w jej przypadku baza surowcowa, co wi

ąŜ

e si

z nieopłacalno

transportu na du

e odległo

ci rud, z uwagi na niewielki udział procentowy metali w rudach – 3-5%

cynku, 1-1,5 ołowiu,

2) korzy

ci wspólnej lokalizacji kopalni i huty, polegaj

ce na ograniczeniu kosztów transportu rud,

wspólnym tworzeniu i u

ytkowaniu infrastruktury, dostosowaniu skali wydobycia rud do skali

przerobu

3) Blisko

ść

elektrowni np. w Jaworznie, Sierszy, Trzebini – co wa

ne z uwagi na do

ść

ycie energii elektrycznej przy wytopie tych metali – około 3-4 tys. kWh na 1 t. tych metali.

4) Korzystne poło

enie wzgl

dem odbiorców tych metali- szczególnie wa

ne jest bliskie poło

enie

wzgl

dem GOP, odbiorcami cynku i ołowiu s

zakłady metalowe, gdy

metale te słu

Ŝą

np. do

pokrywania blach, rynkiem zbytu s

zakłady produkuj

ce stopy metali np. w Katowicach-

Szopienicach (produkcja mosi

dzu – stop miedzi z cynkiem,

Zadania na obliczanie kąta padania promieni
słonecznych

1. Rozwi

zanie zadania

Uwaga- zgodnie z panuj

cymi zasadami na nowej maturze, jest punktowane stosowanie wzorów.

a) obliczenie k

ta padania promieni słonecznych (wysoko

ść

Sło

ca) w dniach 21 marca i 23

wrze

nia, czyli pierwszych dniach odpowiednio wiosny i jesieni

– k

t padania promieni słonecznych

= 90° -

gdzie

to szeroko

ść

geograficzna miejsca obserwacji – w naszym przypadku jest to 40°N

= 90° -

40°

= 50° Odpowied

: w pierwszym dniu wiosny i w pierwszym dniu jesieni miejscowo

ść

poło

ona na 40°N jest o

wietlona pod k

tem 50°

b) 22 czerwca, czyli pierwszy dzie

lata na półkuli północnej. Sło

ce wówczas znajduje si

zenicie nad Zwrotnikiem Raka. Wobec tego od 90° trz eba odj

ąć

ró

nic

szeroko

ci geograficznej

miejsca obserwacji i szeroko

ci geograficznej Zwrotnika Raka,

a = 90° - (

– 23° 27

) a = 7327’ Odpowied

: w pierwszym lata miejscowo

ść

poło

ona na 40°N jest

wietlona pod k

tem 73°2 7’

Uwaga: ten wzór stosujemy, gdy miejscowo

ść

jest poło

ona na północ od ZR. Je

li miejsce

obserwacji jest poło

one pomi

dzy ZR a równikiem, wówczas a = 90° - (23° 27

). Konkluduj

c –

od 90° odejmujemy ró

nic

tow

szeroko

ci geograficznej miejsca obserwacji i szeroko

geograficznej Zwrotnika Raka. W ten sposób otrzymujemy maksymalny mo

liwy k

t nachylenia

promieni słonecznych dla danej miejscowo

ci – dlatego w punkcie b naszego zadania obliczony k

jest najwy

szy, tj. wynosi 73°27’.

21.22 grudnia, czyli pierwszy dzie

zimy. Sło

ce wówczas znajduje si

w zenicie nad Zwrotnikiem

Kozioro

ca. Nasza miejscowo

ść

(np. Nowy York) ma najni

szy w ci

gu roku k

t padania promieni

słonecznych. W takiej sytuacji zawsze stosujemy poni

szy wzór a = 90° - (

+ 23° 27

) a = 26°33’

Odpowied

: w pierwszym dniu zimy miejscowo

ść

poło

ona na 40°N jest o

wietlona pod k

tem

26°33’.

Konkluduj

c – od 90° odejmujemy sum

tow

szeroko

ci geograficznej miejsca obserwacji i

szeroko

ci geograficznej Zwrotnika Raka. W ten sposób otrzymujemy minimalny mo

liwy k

nachylenia promieni słonecznych dla danej miejscowo

ci – dlatego w punkcie c naszego zadania

obliczony k

t jest najni

szy, tj. wynosi 26°33’.

Dla miejscowo

ci le

Ŝą

cych na półkuli południowej stosujemy te same zasady, pami

taj

c jedynie,

e kiedy na półkuli północnej jest astronomiczne lato, wówczas na antypodach jest zima, a gdy na

półkuli północnej jest zima, wówczas na półkuli południowej jest lato.

Dla ambitnych

Zwi

zek szeroko

ci geograficznej (

) z wysoko

Sło

ca nad horyzontem w południe (h) mo

wyrazi

wzorem h= 90° -

gdzie:

– deklinacja Sło

ca, zmieniaj

ca si

w cyklu rocznym od -

23 27

(22.XII) do 23° 27

(22.06). Dla półkuli północnej przyjmuje si

>0, a dla półkuli

południowej

URBANIZACJA

1. Definicja

Urbanizacja to wielopłaszczyznowy proces polegaj

cy na przekształcaniu si

ludno

ci wiejskiej w

miejsk

, rolniczej w nierolnicz

, czemu towarzyszy wzrost liczby miast oraz obszaru przez nie

zajmowanego.

22.

Płaszczyzny urbanizacji:

- demograficzn

(statystyczn

) – obrazuj

ca udział ludno

ci zamieszkałej w miastach,

- zawodow

– opart

na głównym

ródle utrzymania,

- krajobrazow

– opisuj

wizerunek i zmiany wie

> miasto,

- kulturow

– dotycz

przejmowania wzorców zachowa

typowych dla

ludno

ci miejskiej, co mo

e przejawia

ujemnym przyrostem naturalnym

np. pas obszaru mi

dzy Warszaw

a Łodzi

, gdzie stopa przyrostu

naturalnego wynosi od –3 do –1,5 promili. Trzy ostatnie płaszczyzny
urbanizacji okre

lamy mianem urbanizacji wsi.

23.

Przyczyny urbanizacji

ró

ne w krajach słabo i wysoko gospodarczo rozwini

tych, co ma swoje potwierdzenie w

poziomie urbanizacji poszczególnych krajów. W tych pierwszych wska

nik urbanizacji wynosi np.

38%, a ludno

ść

opuszcza przeludnion

, borykaj

z wieloma problemami wie

, głównie w

poszukiwaniu pracy i lepszych warunków do

ycia. W krajach wysoko rozwini

tych o

rodki

miejskie wchłaniaj

stopniowo tereny wiejskie, powi

zane z nimi funkcjonalnie np. w zakresie

dojazdów do pracy lub zaopatrzenia w

ywno

ść

. Czasem wi

ksze wsi, w miar

rozwoju

pozarolniczych miejsc pracy przekształcaj

w miasta – w wielu krajach takim momentem

narodzenia si

miasta jest osi

gni

cie przez wie

progu zaludnienia, ustalonego przez przepisy

krajowe. W Niemczech jest to przykładowo próg 2000 osób, a w krajach skandynawskich – 200
osób.
Niekiedy mechanizm jest inny – tak jest w przypadku krajów, gdzie wyst

puje nadurbanizacja,

np. w Argentynie i innych krajach tzw. Ameryki Łaci

skiej. Argentyna jest krajem

rednio

rozwini

tym gospodarczo o stosunkowo wysokim wska

niku urbanizacji (89%). Przyczyn

tego

zjawiska jest niedorozwój sieci osadniczej, zwłaszcza wiejskiej, z powodów historycznych.
Powstały tam wielkie gospodarstwa rolne typu latyfundialnego (przeci

tne gospodarstwo rolne w

Argentynie liczy 469 ha u

ytków rolnych – dla porównania w Etiopii – 1,3 ha).

24.

Na znaczny rozwój miast istotny wpływ miały nast

puj

ce czynniki:

1) wzrost wydajno

ci pracy w rolnictwie, dzi

ki czemu nast

piła reprodukcja rozszerzona kapitału

na obszarach wiejskich, prowadz

c tym samym do pogł

bienia społecznego podziału pracy – tym

samym powstało rzemiosło i handel (podstawa rozwoju miast w staro

ytno

ci,

redniowieczu i

dalszych epokach a

do rewolucji przemysłowej drugiej połowy XVIII w.)

2) narodzenie si

przemysłu, wymagaj

cego koncentracji ludno

ci w pobli

u tworzonych zakładów

przemysłowych (pierwsze etapy koncentracji produkcji przemysłowej), pogł

bienie tej tendencji w

okresie narodzenia si

fordyzmu (zastosowanie po raz pierwszy przez Henry’ego Forda ta

produkcyjnej w przemy

le samochodowym)

3) rozwój nauki i kultury i wzrost znaczenia instytucji pa

stwowych, wpływaj

cy na atrakcyjno

ść

miasta jako siedziby lokalizacji przedsi

biorstw usługowych i obiektów u

yteczno

ci publicznej (np.

administracja pa

stwowa, słu

ba zdrowia

Poziom urbanizacji zale

y od rozwoju gospodarczego kraju. Im wy

ej rozwini

te pa

stwo tym

poziom zurbanizowania jest wi

kszy (np. Japonia 78%, Niemcy 84%). W krajach wysoko

rozwini

tych wzrasta zapotrzebowanie na ludzi zatrudnianych w trzecim sektorze czyli usługach,

który szczególnie dynamicznie rozwija si

w o

rodkach miejskich.

5. Ciekawostki

Definicje miast:
w Polsce – uzyskanie praw miejskich
w Rosji – liczba ludno

ci powy

ej 12 tys., z czego ponad 85% pracuje poza

rolnictwem
w Szwecji – 200 lub wi

cej mieszka

ców, osiedle o zwartej zabudowie

Eksplozja urbanizacyjna – szybki rozwój miast i zwi

zany z nim wzrost ludno

ci miejskiej, który

został spowodowany zazwyczaj rozwojem przemysłu.
Przyczyny:
- zwi

kszona aktywno

ść

w sektorach handlu i usług (kraje w. r.) lub przemysłu (kraje s.r.)

- intensywne migracje ekonomiczne
- „rewolucja przemysłowa” XIX wieku – przej

cie z produkcji rzemie

lniczej do wielkich manufaktur

- polityka pa

stwa, np. kolonizacja „interioru” w Brazylii, industrializacja „za wszelk

cen

” w krajach

b. ZSRR, przymusowe przesiedlenia w Azji
- warunki klimatyczne, np. dla Australii „przydatne” okazały si

tylko wybrze

Pasowy układ powierzchni Polski

1. Wst

Bezpo

redni

przyczyn

pasowo

ci jest przeszło

ść

geologiczna Polski a najwi

kszy na to wpływ

miało zlodowacenie plejstoce

skie

2. Wyró

niamy nast

puj

ce pasy:

a) Pas nizin nadmorskich

- nie przekraczaj

100m n.p.m.

- wyst

puj

obszary depresyjne ( najwi

ksza wynosi -1,8 m i znajduje si

koło Elbl

ga)

b) Pas pojezierza

- efekt zlodowace

plejstoce

skich

- najwy

sze wzniesienia od 50 do 329 m. – Szeska Góra, Dylewska Góra, Wie

yca

- jeziora rynnowe, polodowcowe, moreny dennej, oczka wytopiskowe

c) Pas nizin

rodkowo polskich

- wzniesienia nie przekraczaj

150 m.

- w pasie tym spotykamy szerokie doliny, pradoliny, które wykorzystuj

takie rzeki jak: Wisła, Note

Narew, Bug.
d) Pas wy

rednio 200-400 m ale nawet 612 m. – Łysica

- wyst

puje gołoborza, jaskinie krasowe

- wyst

powanie. zwartych kompleksów lasów jodłowych

e) Pas kotlin podkarpackich

- 150 do 300 m

- np. Kotlina Sandomierska, O

cimska

f) Pas gór

- do 2499 m – Rysy w Karpatach

- 1602 m –

nie

ka w Sudetach

- cech

charakterystyczn

jest wyst

powanie przeł

czy

3. Tabelka dla wymagaj

cych

Pas

Cechy rzeźby

Czynniki

Karpaty

młode góry fałdowe, z

elementami rzeźby

polodowcowej

alpejskie ruchy górotwórcze

Sudety

stare góry zrębowe

kaledońskie i hercyńskie ruchy

górotwórcze

Kotliny Karpackie

obniŜenia podkarpackie

równinne obniŜenie na powstałym

podczas orogenezy alpejskiej

Zapadlisku Przedkarpackim

WyŜyny Polskie

faliste powierzchnie

wyniesione powyŜej 300 m

n.p.m.

zróŜnicowana budowa geologiczna,

róŜna odporność skał na wietrzenie.

Pas nizin

niziny staroglacjalne,

moreny, wysoczyzny

ukształtowane podczas starszych

zlodowaceń i modyfikowane w

warunkach klimatu subarktycznego

Pojezierza Polskie

obszar młodoglacjalny:

morena czołowa, jeziora

polodowcowe

ukształtowana podczas ostatniego

zlodowacenia w wyniku erozyjnej

działalności lodowca

PobrzeŜe

holoceńskie niziny

nadmorskie, wydmy, i

wybrzeŜa erozyjne

działalność fal morskich i wiatru

ROZMIESZCZENIE LUDNOŚCI

1. Wst

Opisuj

c rozmieszczenie ludno

ci mo

na wyró

obszary stale zamieszkiwane – ekumeny,

zamieszkiwanie przej

ciowo – subekumeny i anekumeny – obszary pozbawione stałych siedzi

ludzkich. Obszary trwale zamieszkane zajmuj

ponad 90% powierzchni l

dów, które ró

miedzy sob

liczb

i sposobem rozmieszczenia ludno

ci czy g

sto

zaludnienia.

2. Czynniki sprzyjaj

ce koncentracji ludno

Czynnikami sprzyjaj

cymi koncentracji ludno

ci s

- dost

p do wody - doliny rzek i wybrze

a mórz skupiaj

kszo

ść

ludno

wiata,

- nizinne ukształtowanie powierzchni - 4/5 ludno

wiata zamieszkuje obszary wyniesione do 500

m n.p.m.,
- klimat - zag

szczeniom ludno

ci odpowiadaj

w wi

kszo

ci obszary o warunkach klimatycznych

korzystnych pod wzgl

dem zdrowotnym i sprzyjaj

cych rolnictwu.

3. Przykłady

Stany Zjednoczone Ameryki charakteryzuje bardzo nierównomiernie rozmieszczenie ponad 270
milionowej ludno

ci. Na wschód od Missisipi, na obszarze stanowi

cym ok. 26% powierzchni kraju,

mieszka ok. 60% społecze

stwa, najg

ęś

ciej zaludnione s

wybrze

a północno-wschodnie, a

zwłaszcza stany:
- New Jersey (391 mieszka

ców na km2),

- Rhode Island (319 os/km2),
- Massachusetts,
- Nowy Jork oraz Connecticut i Maryland,
- rejon Wielkich Jezior,
- dolina Missisipi,
- wybrze

e Kalifornii,

- Floryda,
- południowo-wschodni Teksas oraz Hawaje (głównie wyspa Oahu).

4. Najbardziej zaludnione obszary

a) Alaska (0,4 mieszka

ca na km2),

b) stany poło

one w Kordylierach:

- Montana,
- Wyoming (2 os/km2),
- Nevada,
c) północne stany prerii:
- Dakota Północna i Południowa.

Na g

sto

ść

zaludnienia poszczególnych stanów maj

wpływ migracje wewn

trzne:

- do lat 50-tych najszybciej wzrastała liczba ludno

ci w przemysłowych stanach północno-

wschodnich i nad Wielkimi Jeziorami, gdzie napływała ludno

ść

z południowych i

rodkowych

regionów,
- od lat 60. i 70. głównymi kierunkami migracji wewn

trznej stały si

stany południowe (zwłaszcza

Floryda, Teksas) i zachodnie – Kalifornia.

Kanada to jedno z najsłabiej zaludnionych pa

stw

wiata, której

rednia g

sto

ść

zaludnienia

wynosi ok. 3 osób na km 2, a ponad 90% ludno

ci skupia si

w pasie szeroko

ci 300 km, wzdłu

południowej granicy kraju (zwłaszcza w dolinie Rzeki

w. Wawrzy

ca, nad jeziorami Ontario i Erie,

na preriach i na wybrze

u O. Spokojnego). Obszary północne i północno-wschodnie s

prawie

bezludne. W miastach mieszka blisko 77% ogółu mieszka

ców.

Chiny, podobnie jak USA, charakteryzuje bardzo nierównomierne rozmieszczenie ludno

ci. Ok.

95% mieszka

ców koncentruje si

we wschodniej cz

ęś

ci kraju (ok. 1/3 powierzchni Chin).

Najg

ęś

ciej zaludnione (600–1000 osób na km2) s

: delty Jangcy i Rzeki Perłowej, równina

Chengdu oraz nadmorska cz

ęść

prowincji Fujian (2000 os/km2). G

sto

ść

zaludnienia wyra

nie

maleje ku zachodowi, w miar

nasilania si

kontynentalnych cech klimatu. Najsłabiej zaludniona

(ok. 1 mieszkaniec na km2) jest Wy

yna Tybeta

ska, a jej północna cz

ęść

jest prawie bezludna.

Indie nale

Ŝą

do najg

ęś

ciej zaludnionych krajów Azji.

rednia g

sto

ść

zaludnienia Indii wynosi 268

mieszka

ców na km2. Najwi

cej ludno

ci skupia si

na Nizinie Hindusta

skiej (500–600 os/km2) i

wybrze

ach Półwyspu Indyjskiego (w południowej cz

ęś

ci Wybrze

a Malabarskiego 500–1000

os/km2), za

najsłabiej s

zaludnione Himalaje i obszary pustynne (w stanie Rad

asthan poni

20 os/km2).

5. G

sto

ść

zaludnienia w Polsce

rednia g

sto

ść

zaludnienia w Polsce wynosi 122 osoby na km2 (2002r.) jest ona przestrzennie

zró

nicowana, zale

nie od:

1) warunków naturalnych,
2) czynników ekonomicznych

Ad 1) ukształtowanie powierzchni, baza surowców naturalnych, klimat, woda i gleby wpłyn

ły na

rozkład ludno

ci na terenach Polski, ludno

ść

koncentrowała si

przede wszystkim na obszarach,

na których wyst

powały

yzne gleby jak Przedgórze Sudeckie czy Karpackie.

Ad 2) rozwój przemysłu, handlu, usług tworzy zapotrzebowanie na wykwalifikowan

sił

robocz

co za tym idzie sprzyja koncentracji si

ludzi na danych terenach. Najwi

ksz

sto

zaludnienia

charakteryzuj

obszary silnie zurbanizowane b

uprzemysłowione np. tereny. Łodzi (750 osób

na km2, Warszawy ( 640) Katowic (600). Najmniejsz

sto

zaludnienia charakteryzuj

tereny rolnicze (cz

sto o bardzo słabych glebach) wraz z wysokim stopniem zalesienia, słabo

rozwini

tym przemysłem, infrastruktur

komunikacyjn

np. woj. Podlaskie (ok. 50 osób na km2),

okolice Łom

y (52) i Słupska (56).

Podstawowym czynnikiem tak du

ego zró

nicowania liczby ludno

ci w Polsce jest post

puj

proces urbanizacji i migracja ludno

ci wiejskiej do miast. Drugim wa

nym czynnikiem było

zasiedlanie obszarów północnej i zachodniej Polski po zako

czeniu II wojny

wiatowej. Obecnie

ludno

ść

przestała ju

migrowa

zarówno w kraju jak i za granic

stwa.

Rolnictwo intensywne i ekstensywne

1. Wprowadzenie

Intensyfikacja rolnictwa umo

liwia zwi

kszenie produkcji bez konieczno

ci poszerzania areału

ytków rolnych. Rolnictwo intensywne jest to bowiem rolnictwo, w którym ponosi si

e nakłady

pracy uprzedmiotowionej i pracy

ywej, w wyniku czego uzyskuje si

wysokie plony oraz znaczn

produkcyjno

ść

zwierz

t gospodarskich. Wzrost efektów produkcyjnych jest w wi

kszym stopniu

uzale

niony od nakładów pracy uprzedmiotowionej (nawozów,

rodków ochrony ro

lin, materiału

siewnego itp.) ni

zaanga

owania siły roboczej. Rolnictwo intensywne odznacza si

sto du

Ŝą

towarowo

, tzn.

e znaczna cz

ęść

wyprodukowanych płodów rolnych lub zwierz

t jest

przeznaczona na sprzeda

. W zale

ci od struktury ponoszonych nakładów wyst

puje:

2. Rodzaje rolnictwa intensywnego

- rolnictwo intensywne typu kapitałochłonnego, w którym wysokie wska

niki produktywno

ci ziemi

skutkiem du

ych nakładów pracy uprzemysłowionej (Europa Zach. pn.-wschodnie i przyjeziorne

stany w USA, Nowa Zelandia)

- rolnictwo intensywne typu pracochłonnego, które odznacza si

zaanga

owaniem du

ych

nakładów pracy

ywej (doliny Nilu, Eufratu, Tygrysu, Nizina Chi

ska).

Dla krajów wysoko gospodarczo rozwini

tych typowe jest szukanie coraz bardziej nowoczesnych

technik i metod organizacji produkcji, prowadzenie prac badawczych i wprowadzanie nowych odmian
ro

lin u

ytkowych oraz ras zwierz

t hodowlanych. W wyniku tego produkcja odznacza si

wysok

jako

i mo

liwie wysokim stopniem dostosowania cech u

ytkowych produktów rolnych do potrzeb

ich odbiorców. Daje to mo

liwo

ść

zmniejszenia masy przerobionych w przemy

le surowców rolnych

(np. dzi

ki wzrostowi zawarto

ci cukru w burakach cukrowych, skrobi w ziemniakach przerabianych na

krochmal). Dzi

ki tym zabiegom ro

nie opłacalno

ść

produkcji.

3. Przykład Holandii

Przykładem kraju o wysokim stopniu intensywno

ci rolnictwa jest Holandia. S

tu słabe gleby,

ytkowanie ziemi jest utrudnione przez ci

głe obni

anie si

terenów nadmorskich, co zmusza do

budowy kanałów, grobli i zabezpiecze

ochronnych. Walorem naturalnym

rodowiska jest łagodny i

wilgotny klimat, ł

ki i pastwiska stanowi

ponad 50% u

ytków rolnych. Warunki naturalne sprzyjaj

rozwojowi chowu zwierz

t gospodarskich. Hodowla za

stwarza mo

liwo

ść

intensywnego nawo

enia

organicznego. Poło

enie Holandii nad Morzem Północnym ułatwia jej (od XIX w) uczestnictwo w

dzynarodowym rynku rolnym. Istotne znaczenie ma te

poło

enie Holandii w s

siedztwie Niemiec

– pot

ęŜ

nego rynku zbytu.

Holandia rozwin

ła przede wszystkim hodowl

zwierz

t gospodarskich i ogrodnictwa. Rolnictwo

holenderskie charakteryzuj

e nakłady pracy uprzedmiotowionej (m.in. du

e zu

ycie nawozów

sztucznych na 1 ha u

ytków ok. 273 kg NPK) oraz niewielka ilo

ść

gruntów przypadaj

ca na 1 ci

gnik

5 ha/ci

gnik), dzi

ki czemu uzyskuje wysokie plony, np. pszenicy 80 q/ha (

wiat 25 q/ha), ziemniaków

461 q/ha (151), buraków cukrowych 639 q/ha (349). Pogłowie trzody chlewnej na 100 ha u

ytków

rolnych wynosi 680 sztuk (

wiat 18). Od jednej krowy uzyskuje si

rekordow

ilo

ść

mleka –6289 litrów

(

wiat 2033 l).

4. Wyja

nienia

O wysokim stopniu intensywno

ci rolnictwa holenderskiego

wiadcz

tak

- stosowanie sztucznej inseminacji w hodowli bydła (uzyskiwanie wi

kszej liczby ciel

t o korzystnych i

Ŝą

danych cechach)

- dobry stan zdrowia zwierz

t gospodarskich dzi

ki wła

ciwej opiece weterynaryjnej i stosowaniu

rodków farmakologicznych

- system

ywienia bydła oparty latem na wysoko dajnych pastwiskach, zim

na paszach tre

ciwych i

kiszonce

- wyeliminowanie sezonowo

ci produkcji jaj

- uniezale

nienie si

yzno

ci gleby wskutek dobrego nawo

enia, pełnej melioracji gruntów oraz

bardzo starannej uprawy pól

- nowoczesna agrotechnika

- doskonale zorganizowany system o

wiaty i nauki wiejskiej

- uprawa produktów rolnych o du

ej opłacalno

ci, gwarantuj

cych zbyt

- specjalizacja gospodarstw rolnych (regionów) w produkcji okre

lonych artykułów rolnych.

W Holandii znakomicie działa spółdzielczo

ść

. Organizuje ona zaopatrzenie rolników w nawozy i

pasze, skupuje mleko, ziemniaki i inne płody, a tak

e przetwarza surowce rolne. Uczestniczy w 25% w

eksporcie towarów rolno-spo

ywczych.

5. Obszary wysokiego stopnia intensywno

ci rolnictwa

Do obszarów intensywnego rolnictwa zaliczamy:
- Europ

Zachodni

- Dolin

Kalifornijsk

- Nizin

Zatokow

i Atlantyck

w USA,

- Japoni

i Kore

oraz Nizin

Chi

- Jaw

- delt

Nilu i Nizin

Gangesu.

Do wzrostu intensywno

ci rolnictwa nale

y tak

e poszukiwanie i wprowadzanie coraz doskonalszych

odmian ro

lin u

ytkowych i ras zwierz

t gospodarskich. Przykładowo, w pracach nad

uszlachetnianiem ro

lin zwraca si

uwag

na zwi

kszanie plenno

ci, odporno

ci na szkodniki,

choroby i niekorzystne warunki wegetacyjne, zawarto

ci cennych składników od

ywczych oraz

skrócenie cyklu wegetacyjnego.
Rasy zwierz

t udoskonala si

przez skracanie cyklu produkcyjnego, zwi

kszanie odporno

ci na

choroby oraz uzysku produktów pochodzenia zwierz

cego (mi

so, skóry, mleko), przy jednoczesnym

wzro

cie ich walorów u

ytkowych.

6. Rolnictwo ekstensywne

Rolnictwo ekstensywne (obszary o małej g

sto

ci zaludnienia, słabo sprzyjaj

cych warunkach

naturalnych) odznacza si

tym,

e wzrost produkcji odbywa si

głównie przez powi

kszenie areału

ytków rolnych, a nie przez lepsz

upraw

gruntów rolnych. Rolnictwo ekstensywne cechuje wi

małe zaanga

owanie nakładów pracy

ywej i uprzedmiotowionej, czemu towarzyszy mała

produkcyjno

ść

ziemi i zwierz

t. Wszystkie te cechy charakteryzuj

rolnictwo tradycyjne ekstensywne,

wyst

puj

ce m.in. w krajach afryka

skich poło

onych na terenie Sahary, na suchych terenach

Australii, w Mongolii. Rolnictwo ekstensywne mo

e w wyj

tkowych okoliczno

ciach scharakteryzowa

stosunkowo du

ymi nakładami kapitałowymi. Jest to rolnictwo ekstensywne typu

kapitałochłonnego, jakie wykształciło si

na terenie Wielkiej Równiny Prerii. Rolnictwo to cechuje mała

produktywno

ść

ziemi, małe nakłady pracy

ywej oraz du

a wydajno

ść

pracy.

rodki pieni

ęŜ

ne s

tam

przeznaczone na mechanizacj

pracy farmerów i nie przyczyniaj

do wzrostu wydajno

ci ziemi

(np. wzrostu plonów). Powoduj

one natomiast podwy

szenie wydajno

ci pracy farmerów. Zwa

ywszy

na wysoki stopie

towarowo

ci produkcji, mo

na zauwa

e prowadzi to do wzrostu dochodów

farmerów.

7. Główne obszary rolnictwa ekstensywnego

Główne obszary rolnictwa ekstensywnego:
- Queensland i Nowa Południowa Walia w Australii,
- Wielkie Równiny w USA i Kanadzie,
- obszar Pampy w Argentynie oraz cała strefa mi

dzyzwrotnikowa w Afryce,

- Bliski Wschód,
- Pakistan,
- Afganistan i niemal cały obszar b. ZSRR.

Rolnictwo ekstensywne rozwin

ło si

m.in. na obszarze Pampy (

rodkowa cz

ęść

wielkiej niziny

Gran Chaco) w Argentynie. Jej wschodnia, przyatlantycka wilgotna cz

ęść

posiada bardzo

yzne gleby

humusowe i stanowi najwa

niejszy region gospodarczy kraju. Skupia si

na niej ogromna wi

kszo

ść

rolnictwa i przemysłu przetwórczego, najg

stsza sie

komunikacyjna, najwi

cej ludno

ci i wielkich

miast. Natomiast zachodnia cz

ęść

Pampy jest sucha, ma gleby jałowe

wirowate i zasolone, tote

jest

rzadko zaludniona i uboga. Wschodnia cz

ęść

Pampy le

Ŝą

ca w strefie klimatu umiarkowanego

ciepłego, do

ść

wilgotnego posiada doskonałe warunki do uprawy rolnictwa, zwłaszcza uprawy

pszenicy, kukurydzy, ro

lin oleistych i pastewnych.

Zachodnia cz

ęść

Pampy ma klimat suchy, a poniewa

gleby s

tam jałowe, jej wykorzystanie

ogranicza si

przewa

nie do ekstensywnej hodowli owiec na wełn

i skóry.

8. Porównanie rolnictwa w kraju wysokorozwini

tym i słabo rozwini

tym.

Wysokorozwini

Holandia
- Rolnictwo intensywne
- Zu

ycie nawozów sztucznych na hektar u

ytków rolnych – 500 kg

- plony pszenicy- 80q/ ha
- rolnictwo wysoko towarowe
- wysoki post

p biotechnologii

- mała pracochłonno

ść

( tylko 5 % pracuje w rolnictwie, mechanizacja i

wysoka wydajno

ść

pracy)

- na 6 hektarów przypada jeden ci

gnik

- du

a stabilno

ść

w produktywno

ci rolnictwa

Słabo rozwini

Etiopia
- Rolnictwo ekstensywne
- Zu

ycie nawozów sztucznych na hektar u

ytków rolnych – 16 kg

- Plony pszenicy- 12q /ha
- rolnictwo samo zaopatrzeniowe
- bardzo ograniczony post

p biotechnologiczny

- wysoka pracochłonno

ść

( 96% pracuje w rolnictwie)

- 3600ha na jeden ci

gnik

- silne uzale

nienie od warunków przyrodniczych

RZEKI I SYSTEMY RZECZNE

Rzeka

jest

naturalnym

powierzchniowym

ciekiem

wodnym.

Rzeka

płynie

przez

koryto

które

powstaje przez erozj

rzeczn

W Polsce przyjmuje si

e rzek

stanowi ciek wodny o powierzchni dorzecza powy

ej 100 km².

Bieg rzeki dzieli si

zazwyczaj na trzy odcinki:

- górny
-

rodkowy i

dolny.

cie rzeki mo

e mie

charakter lejkowaty, lub delty.

Ustrój rzeki okre

laj

zmiany stanów wody - jako przykład mo

na poda

wezbrania.

Koniecznie zapami

taj:

Najdłu

sza rzeka Nil

6671 km

Najwi

ksze dorzecze i system rzeczny

Amazonka 7 180 tys. km2

Najwi

ksza delta Amazonka

100 000 km2

Najwi

ksze zlewisko Ocean

Atlantycki 51,1%

Najwa

niejsze terminy

Ciek wodny - inne okre

lenie wszystkich rodzi wód

Erozja rzeczna - polega na przenoszeniu cz

steczek przez pr

d rzeki.

Koryto - w nim okresowo lub stale przepływa rzeka.

Rzeka główna - jest to ten ciek wodny który uchodzi bezpo

rednio do morza lub oceanu.

System rzeczny - tworz

rzeki wraz z dopływami

Dopływy - s

to cieki wodne które nie uchodz

do morza.

Zlewnia - jest to cały obszar z wody spływaj

do rzeki

Rzeka stała - płynie przez cały czas

Rzeka okresowa - prowadzi wod

okresowo np. co kilka miesi

cy wysycha.

Dorzecze - jest obszarem, z którego wody spływaj

do jednego systemu rzecznego

Nurt rzeki - jest to miejsce ( zwykle mówimy o linii ) w wzdłu

której rzeka płynie najszybciej.

Jaka jest przyczyna wyst

powania nurtu ? Najcz

ęś

ciej jest nierówno

ść

dna.

Obszary bezodpływowe - to tereny, z których rzeki nie spływaj

do mórz lub oceanów, lecz

znikaj

po drodze

WARTO ZAPAMI

Ustrój rzeki to sposób jej zasilania, okre

la si

go na podstawie wieloletnich obserwacji

rodzaju i przebiegu zasilania.
Na ustrój rzeczny ma równie

wpływ budowa geologiczna, ukształtowanie powierzchni i

szata ro

linna okolicznych terenów.

Sie

rzeczna Polski

1. Sie

rzeczna Polski jest asymetryczna, co jest przyczyn

rozwoju tej sieci.

2. Sie

rzeczna najwcze

niej zacz

ła si

rozwija

na południu kraju (3 rz

d) a na północy w (4

dzie)

3. W okresie zlodowacenia

rodkowopolskiego został zablokowany odpływ na północ, wody

spływaj

ce z lodowców spotkały si

z wodami płyn

cymi wzdłu

czoła lodowca na zachód

wykształcaj

c w ten sposób ogromne doliny.

4. Pradolinami obecnie płyn

ęś

ciowo niektóre rzek ich przebieg nie, jest południkowy, ale

zbli

ony do równole

nikowego pradoliny to: np.

- Warszawsko- Berli

ska

- Wrocławsko- Magdeburska
- Wełny – Wary
- Noteci - Warty

5. Najwi

kszymi rzekami Polski s

- Wisła ( 54 %)

- Odra (34%)

Inne wa

ne:

- Warta
- Bug
- Note

- Narew

a) wraz z dopływami tworz

najwi

ksze dorzecza Polski

b) dorzecza pobrze

a południowo oraz wschodnio bałtyckiego to 12% powierzchni polski.

c) Pozostałe 0,3 % zajmuj

rzeki wchodz

ce w systemy zlewisk Morza Czarnego tj. dorzecze

Dniestru i Dunaju + 0,1 % dorzecze Łaby

6. Charakterystyczna cech

obu najwi

kszych dorzeczy

(Wisła i Odra) jest ich asymetria

- stosunek lewej cz

ęś

ci do prawej wynosi :

a) Wisła 27: 73

b) Odra 30:70

Ma to zwi

zek z nachyleniem ni

rodkowoeuropejskiego kierunku północno – zachodnim a

tak

e z kształtowaniem si

rze

by terenu w okresie zatamowania spływu wód przez lodowiec

7.G

sta sie

rzeczna charakteryzuje obszar Karpat i Sudetów

8. Rzadka jest na terenach wy

ynnych gdzie woda infiltruje w uszczelnione i skrasowiałe podło

9. Sposób zasilania polskich rzek okre

la si

jako zło

ony deszczowo-

nie

- roztopy wiosenne na nizinach (marzec), górach (kwiecie

) s

przyczyn

wysokiego stanu wód na

wiosn

- w okresie letnim wysoki stan wód zwi

zany jest z maksimum opadów w górach (

czerwiec, lipiec)

10. W okresie zimy rzeki polskie ulegaj

zlodzeniu

redni czas zlodzenia 70 dni w dorzeczy Bugu i Narwi do około 10-20 dni w dorzeczu

rodkowej

Odry i rzekach Pomorza.

zeł transportu GOP

1. Charakterystyka.

1. Najwi

kszym w

złem transportowym jest konurbacja GOP-u, na jej terenie wyró

niamy 5 w

złów

miast głównych

Katowice, Bytom, Chorzów, Zabrze, Gliwice oraz 7 mniejszych.

2.Ten zespół w

złów transportowych odgrywa bardzo wa

rol

w obsłudze kolejowych przewozów

ładunków masowych ( np. w

giel kamienny, rud

elaza, koks, wyroby metalurgiczne, materiały

budowlane) oraz samochodowego i kolejowego ruchu pasa

erskiego

3. Du

e znaczenie ma tak

e rozbudowana w GOP sie

gazoci

gowa.

4. Marginaln

rol

odgrywa transport lotniczy( lotnisko katowickie) transport wodny

ródl

dowy ( Kanał

Gliwicki z portami Gliwice i K

dzierzyn Ko

le)

5 Prawie połowa przewozów kolejowych realizuje si

na Górnym

sku

Przez teren GOP-u przechodz

3 magistrale kolejowe( w Polsce wyró

nia si

2. Magistrale.

- magistrala w

glowa Tarnowskie Góry (GOP)- Herby-Inowrocław- Ko

cierzyna-Gda

sk/Gdynia.

Słu

Ŝą

głównie przewozowi w

gla kamiennego (na eksport) oraz rud

elaza, zbo

a, produkty

ropopochodne, surowce chemiczne (import)

-magistrala nadodrza

ska GOP -Opole- Wrocław-Kostrzyn- Szczecin/

winouj

cie ( podobnie jak

poprzednia plus dodatkowo obci

ąŜ

ona przewozami pasa

erskimi)

- magistrala południowa GOP- Kraków- Rzeszów-

urawica /Medyka na granicy ukrai

skiej

umo

liwiaj

ca dostawy rud

elaza do polskich hut, import metali

elazostopowych, wywóz w

gla

kamiennego, artykułów spo

ywczych i przetworzonych artykułów przemysłowych.

Repetytorium z geografii.

Pełna wersja zawiera 629 opracowanych tematów i 310 testów z odpowiedziami.

Zamów pełn

wersj

na stronie:

http://educentrum.pl/4.htm