plik

Obci enie fizyczne statyczne

CENTRALNY INSTYTUT OCHRONY PRACY

1. Wprowadzenie

Nadmierne i niew

ciwe obci enie uk adu ruchu zwi zane z prac zawodow jest

przyczyn wielu urazów i dolegliwo ci uk adu mi niowo-szkieletowego. Ma na to wp yw
niew

ciwa pozycja podczas pracy, zbyt du a masa przedmiotów i narz dzi pracy, jak równie

niew

ciwa cz sto powtórze wykonywanych czynno ci.

  Stworzenie stanowiska pracy, które nie powodowa by nadmiernego obci enia i zm czenia
uk adu mi niowo-szkieletowego pracownika, wymaga przeanalizowania parametrów zwi za-
nych z pozycj  przy pracy, si  wywieran  podczas pracy oraz czasem oddzia ywania si y przy
okre lonej pozycji cia a, a tak e cz stotliwo ci  ich zmian lub powtórze . Te trzy podstawowe
parametry, wp ywaj ce na obci enie uk adu mi niowo-szkieletowego w procesie pracy,
powinny by  rozpatrywane  cznie. Do danej pozycji, optymalnej dla wykonywanej czynno ci
oraz warto ci si  zewn trznych, powinna by  dostosowana optymalna cz stotliwo  powtarzania
tej czynno ci.
  W celu oceny ryzyka zwi zanego z obci eniem uk adu mi niowo-szkieletowego
wyodr bniono dwa czynniki  cz ce parametry wp ywaj ce na to obci enie. Analiza tych
czynników pozwala na ocen  obci enia uk adu mi niowo-szkieletowego na stanowisku pracy
i wyra enie ryzyka w trójstopniowym systemie oceny stanowiska pracy.

1.1. Parametry wp ywaj ce na obci

enie uk adu mi niowo-szkieletowego

1.1.1. Pozycja przy pracy

Pozycja przyjmowana podczas pracy zdeterminowana jest poprzez zale no ci pomi dzy

konstrukcj stanowiska pracy, konieczno ci wykonywania okre lonych czynno ci a wymiarami
antropometrycznymi operatora. W zwi zku z tym, w projekcie stanowiska pracy powinny by
wzi te pod uwag ograniczenia zwi zane z wymiarami cia a z uwzgl dnieniem procesu pracy.

Przestrzenna konstrukcja stanowiska pracy powinna by dostosowana do operatora i za-

pewnia w

ciw pozycj cia a.

Stanowisko pracy i wykonywane przez operatora czynno ci nie powinny narzuca mu

konieczno ci utrzymywania niewygodnych pozycji, np. skr tu czy pochylenia cia a. Pozycje
takie powoduj wyst powanie du ych warto ci si

ciskaj cych i tn cych oraz momentów si w

kr gos upie i w stawach ko czyn górnych i dolnych, co jest bezpo redni przyczyn pows-
tawania dolegliwo ci uk adu mi niowo-szkieletowego.

1.2. Si a fizyczna

Niew

ciwa pozycja przy pracy mo e powodowa znaczne obci enie i zm czenie uk adu

mi niowego. Zjawisko to jest odpowiednio pog biane, gdy wyst puje konieczno wywierania

Obci enie fizyczne statyczne

CENTRALNY INSTYTUT OCHRONY PRACY

si y na sk adowe elementy stanowiska pracy jakimi s

rodki pracy, narz dzia pracy oraz

elementy sterownicze.
  Na stanowisku pracy czynno ci wymagaj ce wywierania si y powinny by  zaprojektowane
tak, aby by y wykonywane w sposób optymalny z uwzgl dnieniem pozycji przy pracy, kierunku
dzia ania i warto ci si y, cz stotliwo ci jej wyst powania oraz czasu oddzia ywania. Si a
fizyczna musi by  wywierana przez te grupy mi niowe, które s  w stanie pokona  warto  si y
zewn trznej, co wi e si  równie  z odpowiedni  pozycj  podczas wykonywania danej
czynno ci. Nale y tak e uwzgl dni  fakt, i  w czasie pracy ró ne mi nie i grupy mi niowe
powinny by  aktywizowane na zmian , tak aby nie powodowa  przeci

statycznych

i zm czenia uk adu mi niowego. W czasie pracy powinno si unika nierównomiernego
roz

enia obci

pomi dzy ró nymi cz ciami cia a przez uwzgl dnienie wymaga odno nie

do warto ci si y oraz wielko ci, kszta tu i usytuowania urz dze sterowniczych oraz narz dzi
pracy, na które pracownik oddzia uje.

Wynika z tego, e warto ci si wywieranych przez pracownika w czasie pracy powinny by

utrzymane na akceptowalnym poziomie, przy czym poziom ten w przypadku prac r cznych
zale y od:

czynników zwi zanych z rodkami pracy (masa, kszta t, wielko oraz umiejscowienie

przedmiotu)

czasu trwania i cz stotliwo ci wywierania si y
pozycji operatora
czynników subiektywnych zwi zanych z operatorem (technika pracy, p

, wiek, stan zdro-

wia i wyszkolenia).

Jako e istnieje cis a zale no pomi dzy tymi parametrami, w procesie projektowania lub

oceny stanowiska pracy nale y je wszystkie uwzgl dni .

1.2.3. Wysi ek statyczny i obci

enia powtarzalne

Najbardziej niebezpiecznymi z punktu widzenia obci enia uk adu mi niowo-szkieletowego

: wysi ek statyczny i obci enia powtarzalne.

Je eli napi cie mi niowe nie jest zwi zane ze zmian d ugo ci mi nia oznacza to, e

wyst puje napi cie statyczne mi nia. Z ergonomicznego punktu widzenia statyczne napi cie
mi niowe charakteryzowane jest poprzez czas trwania tego napi cia dla okre lonego poziomu
si y.

Przeprowadzone badania wykaza y, i nawet podczas wykonywania prac powszechnie

uwa anych za lekkie i powoduj cych ma e obci enie uk adu ruchu mo e wyst powa nad-
mierne obci enie uk adu mi niowego, spowodowane niew

ciw technik pracy. Wyniki

wielu bada wskazuj , i przyczyn dolegliwo ci uk adu mi niowego, oprócz niew

ciwej

pozycji podczas pracy, jest rytm pracy. Wykazano, e wyst puje zale no pomi dzy cz sto-

ci ruchów ramienia a dolegliwo ciami uk adu mi niowo-szkieletowego, a tak e, e zarów-

no warto obci enia mi niowego, jak i cz sto jego zmian maj wp yw na rozwój tego
typu dolegliwo ci.

Obci enie fizyczne statyczne

CENTRALNY INSTYTUT OCHRONY PRACY

1.3. Czynniki oceny ryzyka zawodowego zwi zanego z obci

eniem uk adu

mi niowo-szkieletowego na stanowisku pracy

W celu oceny obci enia podczas pracy, scharakteryzowanej przez parametry odnosz ce si

do pozycji przy pracy, si y zewn trznej i czasu trwania, wyodr bniono dwa czynniki ryzyka:
obci enie statyczne i monotypi . Czynniki te cz trzy omawiane wcze niej parametry
i pozwalaj na ocen obci enia uk adu mi niowo-szkieletowego w zale no ci od ich warto ci.
W karcie zagro

czynniki te s uwzgl dnione w grupie czynników uci liwych.

1.3.1. Czynnik OBCI

ENIE STATYCZNE

Do bezpo redniej obiektywnej oceny obci enia uk adu mi niowego podczas wykonywania

czynno ci na stanowisku pracy stosuje si  ró ne metody badawcze. Za najprostsz  mo na uzna
szacowanie obci enia uk adu ruchu przez obserwacj  wizualn  pozycji cia a przy pracy. Obec-
nie najpowszechniej u ywan  metod  tego typu jest OWAS (Ovako Working Posture Analysis
System).

Czynnik „obci enie statyczne” pozwala oceni obci enie jako du e, rednie lub ma e, w za-

le no ci od czasu utrzymywania pozycji cia a, okre lonej zgodnie z kategoriami metody
OWAS.

Analiz obci enia uk adu mi niowo-szkieletowego poprzez ocen czasu wykonywania

poszczególnych czynno ci pracy oraz przyjmowanych pozycji cia a mo na przeprowadzi
metod bezpo redniej obserwacji na stanowisku pracy, jednak e zaleca si filmowanie pra-
cownika na stanowisku pracy i nast pnie przeprowadzenie analizy na podstawie filmu.

Metoda OWAS

Za pomoc metody OWAS mo e by przeprowadzona ilo ciowa analiza standardowych

pozycji przyjmowanych podczas pracy, z uwzgl dnieniem warto ci si zewn trznych. Metoda
OWAS umo liwia klasyfikacj pozycji pleców, ramion i nóg oraz warto ci obci enia
zewn trznego. Po

enie pleców mo e przybiera kod pozycji od 1 do 4, po

enie ko czyn

górnych od 1 do 3, po

enie nóg od 1 do 7 (rys. 1).

Obci enie fizyczne statyczne

CENTRALNY INSTYTUT OCHRONY PRACY

Rys. 2. Klasyfikacja po

enia pleców, ramion i nóg oraz kody obci enia zewn trznego dla

czyzn, kobiet i m odocianych ch opców oraz m odocianych dziewcz t

Cyfry okre laj ce pozycje sk adowe po

enia pleców, ramion i nóg tworz kod pozycji przy

pracy. Na podstawie kodu pozycji oraz tabeli (rys. 3) mo na zakwalifikowa dan pozycj pracy
do jednej z czterech kategorii o ceny.

Kombinacje po

poszczególnych cz onów (plecy, ramiona, nogi), z uwzgl dnieniem

obci enia zewn trznego (rys. 3), s zgrupowane w czterech kategoriach oceny stanowiska

1 masa poni ej 5kg
2 masa od 5 do 10 kg
3 masa powy ej 10 kg

kobiety i m odociani
ch opcy

1 masa poni ej 2 kg
2 masa od 2 do 6 kg
3 masa powy ej 6 kg

odociane

dziewcz ta

Obci enie fizyczne statyczne

CENTRALNY INSTYTUT OCHRONY PRACY

pracy oraz wynikaj cych z tej oceny dzia

odno nie do poprawy warunków pracy na tym

stanowisku.

Rys. 3. Kombinacje po

pleców, ramion i nóg oraz odpowiadaj ce im kategorie oceny

stanowiska pracy

Kategoria 1: pozycja lub pozycje przyjmowane podczas pracy s naturalne. Obci enie jest
optymalne lub akceptowalne. Nie ma potrzeby dokonywania zmian na stanowisku.

Kategoria 2: pozycja lub pozycje przyjmowane podczas pracy mog mie negatywny wp yw

na uk ad mi niowo-szkieletowy. Obci enie jest prawie akceptowalne. Nie ma potrzeby
dokonywania zmian na stanowisku, ale nale y wzi pod uwag konieczno przeprowadzenia
takich zmian w najbli szej przysz

ci.

Obci enie fizyczne statyczne

CENTRALNY INSTYTUT OCHRONY PRACY

Kategoria 3: pozycja lub pozycje przyjmowane w czasie pracy maj negatywny wp yw na

uk ad mi niowo-szkieletowy. Obci enie jest du e. Zmiany na stanowisku pracy musz by
przeprowadzone tak szybko, jak to jest mo liwe.

Kategoria 4: pozycja lub pozycje przy pracy maj bardzo negatywny wp yw na uk ad

mi niowo-szkieletowy. Obci enie jest bardzo du e. Zmiany na stanowisku pracy musz by
przeprowadzone natychmiast.

Czas utrzymywania pozycji okre lonej kategoriami metody OWAS

Do celów analizy obci enia uk adu mi niowo-szkieletowego dla ka dej z utrzymywanych

pozycji istotny jest czynnik czasu, tzn. cz stotliwo  powtarzania i czas trwania okre lonej czyn-
no ci. Wad  metody OWAS jest to,  e nie uwzgl dnia ona cz sto ci zmian danych pozycji oraz
rytmu pracy. W zwi zku z tym wyst puj  trudno ci w zró nicowaniu pracy statycznej i dyna-
micznej. Istnieje jednak e mo liwo  oceny w procesie obserwacji czasu wyst powania danej
pozycji w odniesieniu do czasu pracy (wyra ana w % czasu pracy). W zwi zku z tym zapropo-
nowano ocen  obci enia zwi zanego z wykonywaniem czynno ci okre lonej kategorii
(OWAS) w trójstopniowym systemie oceny, na podstawie tabeli 1.

Zró nicowane zosta y pozycje wymuszona i niewymuszona.
Pozycja wymuszona to pozycja, która jest narzucona konstrukcj stanowiska pracy lub ro-

dzajem wykonywanych czynno ci. Nie jest mo liwa modyfikacja tej pozycji pod wp ywem
subiektywnego odczucia pracownika, zgodnie z jego preferencjami.

Pozycja niewymuszona to taka pozycja, która mo e by zmieniana lub modyfikowana

zgodnie z poczuciem wygody pracownika.

Tabela 1.1. Interpretacja wyników oceny obci enia statycznego.

Obci enie

Pozycja cia a przy pracy

(kategorie OWAS)

Czas utrzymywania jednej pozycji

(% zmiany roboczej)

MA E

pozycja niewymuszona kategorii 1

do 70%

pozycja wymuszona kategorii 1 lub
niewymuszona kategorii 2

do 50%

pozycja wymuszona kategorii 2

do 30%

pozycja niewymuszona kategorii 1

powy ej 70%

REDNIE

pozycja wymuszona kategorii 1 lub
niewymuszona kategorii 2

od 50% do 70%

pozycja wymuszona kategorii 2

od 30% do 50%

pozycja wymuszona kategorii 3
lub 4

do 30%

pozycja wymuszona kategorii 1 lub
niewymuszona kategorii 2

powy ej 70 %

DU E

pozycja wymuszona kategorii 2

powy ej 50%

pozycja wymuszona kategorii 3
lub 4

powy ej 30%

Obci enie fizyczne statyczne

CENTRALNY INSTYTUT OCHRONY PRACY

Analiza

W celu oceny obci enia uk adu mi niowo-szkieletowego przez czynnik „obci enie sta-

tyczne” nale y na podstawie chronometra u zró nicowa  czynno ci wykonywane na stanowi-
sku pracy ze wzgl du na kategori  przyjmowanej pozycji i obci enia zewn trznego. Dla
ka dej z wyodr bnionych czynno ci pracy nale y odszuka  kod: po

enia pleców, po

enia

ramion, po

enia nóg, obci enia zewn trznego, z uwzgl dnieniem ró nych warto ci dla

czyzn, kobiet i osób m odocianych.

Nale y wpisa tak e czas wykonywania ka dej z czynno ci pracy uwzgl dnionej w chro-

nometra u. Istotny jest czas wykonywania czynno ci w pojedynczym cyklu, a tak e ogólny
czas wykonywania czynno ci, czyli czas z uwzgl dnieniem cz sto ci pojawiania si  danego
cyklu, np.: je eli na pi  cykli „A” wykonywany jest jeden cykl czynno ci „B”, to ogólny
czas utrzymywania pozycji w cyklu „A” jest pi  razy d

szy ni czas utrzymywania pozycji

w cyklu „B”.

Mo e si zdarzy , na co nale y tak e zwróci uwag , e dwie lub wi cej z czynno ci pracy

charakteryzuj si takimi samymi warto ciami kodów po

enia pleców, ramion, nóg i obci -

enia zewn trznego. W takim przypadku nale y uzna , e s to takie same warunki obci e-

nia uk adu mi niowo-szkieletowego. Oznacza to, e dane czynno ci pracy traktowane s
jako ta sama pozycja cia a i czas utrzymywania tej pozycji jest sum czasów czynno ci pracy.

Do programu wpisywane s nazwy poszczególnych czynno ci, ogólny czas ich wykony-

wania, kody po

enia pleców, ramion i nóg, a tak e warto obci enia zewn trznego.

W ci gu pracy wyst puj przerwy zwi zane ze spo ywaniem posi ków lub przerwy fizjo-

logiczne. Standardowo przyjmuje si ,  e stanowi  one oko o 1/2 godziny w ci gu dnia pracy,
czyli oko o 6% dnia pracy. W przypadku gdy d ugo  przerw w pracy jest ró na, nale y t
informacj  wprowadzi  do programu.

1.3.2. Czynnik MONOTYPIA

Czynnik pozwala na ocen obci enia wykonywaniem prac powtarzalnych na podstawie

liczby powtórze operacji roboczych wykonywanych w czasie zmiany.

Stanowisko i czynno ci pracy powinny by zaprojektowane tak, aby unika obci enia

statycznego, a tak e zbyt cz stego powtarzania tych samych ruchów, oraz umo liwia ruch
zgodnie z naturalnymi rytmami ruchu cia a.

W przypadku prac polegaj cych na wykonywaniu czynno ci powtarzalnych, g ówne zagro-

enie zwi zane jest ze zbyt du cz sto ci powtarzania okre lonych czynno ci roboczych.

W zwi zku z tym okre lone zosta y cz stotliwo ci graniczne klasyfikuj ce obci enie monotypi
jako ma e, rednie lub du e.

W celu oceny ryzyka wynikaj cego z monotypii pracy na podstawie chronometra u, nale-

y zgrupowa ci g wykonywanych czynno ci w operacje robocze i ka dej z operacji nada

kolejno oznaczenia, np. „a”, „b”, „c” itd. Nale y okre li rodzaj wykonywanej operacji robo-
czej i zakwalifikowa dan operacj jako ruchy precyzyjne b

operowanie przedmiotami

o ci arze poni ej lub powy ej 10 kG. Ka

z wyodr bnionych operacji nale y zakwalifi-

kowa jako ruchy precyzyjne lub operowanie przedmiotami z si poni ej lub powy ej 10 kG.

Obci enie fizyczne statyczne

CENTRALNY INSTYTUT OCHRONY PRACY

Maksymalne liczby powtórze okre lonych operacji w ci gu zmiany roboczej, wyznaczaj ce

obci enie monotypi , zosta y przedstawione w tabeli 2. W tabeli tej uwzgl dniono si
zewn trzn zwi zan z rodzajem wykonywanej czynno ci. Na podstawie tabeli mo liwe jest
przeprowadzenie oceny obci enia monotypi na okre lonym stanowisku pracy w
trójstopniowym systemie oceny.

Tabela 2. Interpretacja wyników oceny obci enia monotypi .

Liczba powtórze stereotypowej operacji w ci gu zmiany roboczej

Obci enie

ruchy precyzyjne

si a zewn trzna do

10 kG

si a zewn trzna powy ej

10 kG

MA E

do 150

do 800

do 300

REDNIE

150 3000

800 1600

300 800

DU E

powy ej 3000

powy ej 1600

powy ej 800

Obci enie fizyczne statyczne

CENTRALNY INSTYTUT OCHRONY PRACY

2. Ocena obci

enia statycznego i monotypii na przyk adowym stano-

wisku pracy

2.1. Stanowisko operatora prasy VERSON

2.1.1.Stanowisko pracy

Analiz obci enia uk adu mi niowo-szkieletowego, wyra onego przez czynniki „obci -

enie statyczne” i „monotypia”, przeprowadzono na stanowisku operatora prasy VERSON.

Na stanowisku tym pracuj dwie osoby, wykonuj c takie same czynno ci. G ówne czynno ci
pracy polegaj na uniesieniu z palety o wysoko ci 100

140 cm arkusza blachy o masie

20 kg, nast pnie przeci gni ciu go na matryc prasy oraz uruchomieniu przycisków prasy.
Dodatkowo, co pewien czas, wykonywane s czynno ci zbierania odpadów blachy i wrzuca-
nia ich do pojemnika na odpady.

Proces pracy mo na podzieli na sze czynno ci. W tym trzy g ówne, z których pierwsz

jest pobranie materia u

czyli arkusza blachy

z palety (rys. 4). Podczas tej czynno ci jest

przybierana pozycja stoj ca wymuszona, nie pochylona. Ramiona podniesione s o oko o
80°. Wyst puje praca ko czyn górnych i tu owia.

Podczas zak adania materia u do prasy pozycja cia a jest wymuszona stoj ca, pochylona

(rys. 5). Pochylenie tu owia wynosi oko o 10°, ramiona podniesione s o oko o 40°. Podczas
naciskania przycisków w celu uruchomienia prasy przyjmowana jest pozycja stoj ca nie po-
chylona, tak jak na rys. 6. Ta pozycja jest równie pozycj wymuszon .

Rys. 4. Pobieranie materia u

Rys. 5. Zak adanie materia u

do prasy

Obci enie fizyczne statyczne

CENTRALNY INSTYTUT OCHRONY PRACY

Na stanowisku obs ugi prasy VERSON pracuj 2 m czy ni. Masa przesuwanej blachy
wynosi 20 kg. W zwi zku z tym mo na przyj , i obci enie zewn trzne przypadaj ce na
ka dego z m czyzn nie przekracza 10 kG.

Co pewien czas, mo na przyj , e rednio jeden raz na czterokrotne wykonanie czynno ci

zwi zanych z t oczeniem blachy, wykonywane s czynno ci oczyszczania stanowiska pracy z
odpadów blachy. W tym procesie mo na wyodr bni trzy czynno ci.

Podczas zbierania odpadów z pod ogi w pozycji kucznej, wyst puje praca ko czyn

i tu owia. Ramiona podniesione s do oko o 80°, tu ów pochylony jest o oko o 30° (rys. 7).

W czasie wyrzucania odpadów do pojemnika na odpady pracownik przyjmuje pozycj sto-

. Wyst puje praca ko czyn górnych, bez tu owia (rys. 8).

Dodatkow czynno ci jest manipulacja na pó ce prasy, wykonywana w wymuszonej, po-

chylonej pozycji (rys. 9). Podczas tej czynno ci ramiona podniesione s do oko o 60°, nato-
miast tu ów jest pochylony o oko o 30°. Wyst puje praca ko czyn i tu owia.

Rys. 6. Uruchamianie prasy Rys. 7. Zbieranie odpadów z pod ogi

Rys. 8. Wyrzucania odpadów do pojemnika Rys. 9. Manipulacja na pó ce prasy

Obci enie fizyczne statyczne

CENTRALNY INSTYTUT OCHRONY PRACY

2.1.2. Chronometra dnia pracy

Analiz obci enia uk adu ruchu na stanowisku pracy rozpoczyna si od wykonania chro-

nometra u czynno ci pracy. Oznaczenia poszczególnych czynno ci wykonywanych podczas
obs ugi prasy VERSON oraz czas ich wykonywania przedstawiono w tabeli 3.

Tabela 3. Chronometra dnia pracy

Oznaczenie

wykonywanej

czynno ci

Czynno ci pracy

Czas wykonywania

czynno ci, s

„1” (rys. 1)

pobranie materia u ze sto u z arkuszami blachy

„2” (rys. 5)

zak adanie materia u do prasy

„3” (rys. 6)

uruchomienie prasy poprzez naciskanie przycisków
uruchamiaj cych

„4’ (rys. 7)

zbieranie odpadów z pod ogi

„5” (rys. 8)

wyrzucanie odpadów do pojemnika na odpady

„6” (rys. 9)

manipulacja na pó ce prasy

2.1.3. Ocena czynnika OBCI

ENIE STATYCZNE

W celu oceny obci enia uk adu mi niowo-szkieletowego poprzez czynnik „obci enie

statyczne” na podstawie chronometra u, nale y zró nicowa  czynno ci wykonywane na sta-
nowisku pracy ze wzgl du na kategori  przyjmowanej pozycji i obci enia zewn trznego. Dla
ka dej z wyodr bnionych czynno ci pracy (rys. 1 i 2) nale y odszuka  i wpisa  do tabeli 4:

kod po

enia pleców

kod po

enia ramion

kod po

enia nóg

warto obci enia zewn trznego

W tabeli 4 nale y wpisa tak e czas wykonywania ka dej z czynno ci pracy uwzgl dnio-

nej w chronometra u.

Tabela 4. Kody po

enia pleców, ramion i nóg oraz warto ci obci enia zewn trznego dla

poszczególnych czynno ci pracy

Oznaczenie czynno ci zgodnie

z chronometra em

„1”

„2”

„3”

„4”

„5”

„6”

Kod po

enia pleców

Kod po

enia ramion

Kod po

enia nóg

Obci enie zewn trzne, kG

Czas wykonywania czynno ci, s

Ogólny czas wykonywania
czynno ci, s

0,25

Obci enie fizyczne statyczne

CENTRALNY INSTYTUT OCHRONY PRACY

W rozpatrywanym przypadku pracy na stanowisku obs ugi prasy

rednio na cztery cy-

kle sk adaj ce si  z czynno ci „1”, „2” i „3” wykonywany jest jeden cykl czynno ci „4”, „5”
i „6”, co powinno by  uwzgl dnione w okre leniu czasu utrzymywania pozycji roboczej.
Oznacza to,  e ogólny czas utrzymywania pozycji oznaczonych jako „1”, „2” i „3” jest
czterokrotnie d

szy ni czas utrzymywania pozycji „4”, „5” i „6”. W zwi zku z tym czasy

utrzymywania pozycji „4”, „5” i „6” podzielone zosta y przez 4. Nazwy poszczególnych
czynno ci przy pracy zgodnie z chronometra em, kody po

enia pleców, ramion i nóg oraz

czasy poszczególnych czynno ci nale y wprowadzi do karty pomiarowej w oknie Obci

nie statyczne (rys. 10). Wynik oceny ryzyka przedstawiono w oknie na rys. 11. Za czono
wydruk karty pomiarowej nr 1.

Rys. 10. Okno z danymi pomiarowymi

Obci enie fizyczne statyczne

CENTRALNY INSTYTUT OCHRONY PRACY

Rys. 11. Okno oceny ryzyka

2.1.4. Ocena czynnika MONOTYPIA

W celu oceny ryzyka wynikaj cego z monotypii pracy na podstawie chronometra u, nale-

y zgrupowa ci g wykonywanych czynno ci w operacje robocze, okre li rodzaj wykony-

wanej operacji roboczej i zakwalifikowa dan operacj jako ruchy precyzyjne b

opero-

wanie przedmiotami o ci arze poni ej lub powy ej 10 kG.

W rozpatrywanym przypadku pracy przy obs udze prasy VERSON, wykonywane czynno-

ci pracy mo na podzieli na dwie operacje. Operacja „przecinanie blachy” sk ada si z czyn-

no ci „1”, „2” i „3”, operacja „sprz tanie” z czynno ci „4”, „5” i „6”. W czasie zmiany ro-
boczej (7,5 godziny) operacja „a” wykonywana by a 1330 razy, natomiast operacja „b” 332
razy.

Dane pomiarowe dotycz ce ka dej z wyodr bnionych operacji nale y wprowadzi do kar-

ty pomiarowej (rys. 12) .

Za czono wydruk karty pomiarowej nr 2. Wynik oceny ryzyka przedstawiono w oknie na

rys. 13.

Obci enie fizyczne statyczne

CENTRALNY INSTYTUT OCHRONY PRACY

2.2. Stanowisko pracy wymiany zbiornika paliwa w samochodach ci

aro-

wych

2.2.1. Stanowisko pracy

Analiz obci enia uk adu mi niowo-szkieletowego, wyra onego przez czynniki „obci -

enie statyczne” i „monotypia”, przeprowadzono na stanowisku pracy wymiany zbiornika

paliwa w samochodach ci arowych.

Cykl pracy sk ada si z siedemnastu czynno ci, z których sze okre lanych jest jako cho-

dzenie (rys. 25). Pod tym okre leniem rozumiane jest równie przenoszenie ma ych przed-
miotów, komunikowanie si ze wspó pracownikami itp. Scharakteryzowane poni ej czynno-

ci s wykonywane na przemian z chodzeniem. W analizie zak ada si , e podczas pracy da-

nej osoby wykonywane s tylko wyszczególnione poni ej czynno ci.

Cykl wykonywania tych czynno ci rozpoczyna si od spuszczania paliwa ze zbiornika.

Podczas wykonywania tej czynno ci pracownik przyjmuje pozycj cia a w przysiadzie
(rys. 14). Nast pnie paliwo jest przepompowywane (rys. 15), a pozycja cia a pracownika jest
stoj ca wyprostowana.

Rys. 14. Spuszczanie paliwa Rys. 15. Przepompowywanie paliwa

Kolejna wykonywana czynno polega na przemieszczaniu beczki z paliwem (rys. 16).
Pozycja cia a podczas tej czynno ci jest pochylona, a ponadto wywierana jest dosy du a si a
ci gni cia beczki (>10 kG).

Kolejn wykonywan czynno ci jest automatyczne opuszczanie samochodu (rys. 17).

Czynno ta wykonywana jest w pozycji stoj cej, wyprostowanej.

Obci enie fizyczne statyczne

CENTRALNY INSTYTUT OCHRONY PRACY

Rys. 24. Przygotowanie samochodu do monta u

Rys. 25. Chodzenie

2.2.2. Chronometra dnia pracy

Analiz obci enia uk adu ruchu na stanowisku pracy rozpoczyna si od wykonania chro-

nometra u czynno ci pracy. Oznaczenia poszczególnych czynno ci wykonywanych podczas
wymiany zbiornika paliwa w samochodach ci arowych oraz czas ich wykonywania zosta y
przedstawione w tabeli 5.

Tabela 5. Chronometra dnia pracy

Oznaczenie

wykonywanej czynno ci

Czynno ci pracy

Czas wykonywania

czynno ci, s

„1” (rys. 14)

spuszczanie paliwa

„2” (rys. 25)

chodzenie

„3” (rys. 15)

przepompowywanie paliwa

180

„4’ (rys. 25)

chodzenie

„5” (rys. 16)

przemieszczanie beczki

„6” (rys. 25)

chodzenie

„7” (rys. 17)

opuszczanie samochodu

„8” (rys. 18)

demonta mocowania zbiornika paliwa

480

„9” (rys. 19)

demonta ta m mocuj cych zbiornik

„10” (rys. 25)

chodzenie

„11” (rys. 20)

wyjmowanie zbiornika

„12” (rys. 21)

przenoszenie zbiornika

„13” (rys. 25)

phodzenie

„14” (rys. 22)

zdejmowanie os ony (1)

160

„15” (rys. 23)

zdejmowanie os ony (2)

„16” (rys. 25)

chodzenie

„17” (rys. 24)

przygotowanie samochodu do monta u

170

Obci enie fizyczne statyczne

CENTRALNY INSTYTUT OCHRONY PRACY

2.2.3. Ocena czynnika OBCI

ENIE STATYCZNE

W celu oceny obci enia uk adu mi niowo-szkieletowego przez czynnik „obci enie sta-

tyczne” na podstawie chronometra u, nale y zró nicowa  czynno ci wykonywane na stano-
wisku pracy ze wzgl du na kategori  przyjmowanej pozycji i obci enia zewn trznego. Dla
ka dej z wyodr bnionych czynno ci pracy (rys. 1 i 2) nale y odszuka  i wpisa  w tabel  6:

kod po

enia pleców

kod po

enia ramion

kod po

enia nóg

warto obci enia zewn trznego.

W tabeli 6 nale y uwzgl dni tak e czas wykonywania ka dej z czynno ci pracy uwzgl d-
nionej w chronometra u. Dane pomiarowe z tabeli wprowadza si do programu STER
w oknie Obci

enie statyczne (rys. 26). Za czono wydruk karty pomiarowej nr 3.

Rys. 26. Okno z danymi pomiarowymi

Wynik oceny ryzyka przedstawiono w oknie na rys. 27.

Obci enie fizyczne statyczne

CENTRALNY INSTYTUT OCHRONY PRACY

2.3. Stanowisko pracy stomatologa

2.3.1. Stanowisko pracy

Analiz obci enia uk adu mi niowo-szkieletowego wyra onego przez czynniki „obci -

enie statyczne” i „monotypia” przeprowadzono na stanowisku stomatologa.

Proces pracy z punktu widzenia pozycji cia a i obci enia zewn trznego mo na podzieli

na cztery czynno ci. Trzy podstawowe s  wykonywane w troch  nietypowej pozycji siedz -
cej. Nietypowo  tej pozycji polega na tym, i  siedzisko stomatologa jest stosunkowo wyso-
kie, co powoduje,  e k t zgi cia w kolanie wynosi oko o 130°. Pierwsz  z wykonywanych
czynno ci s   manipulacje przy stoliku (rys. 28). Podczas ich wykonywania przybierana jest
pozycja siedz ca wymuszona, nie pochylona. Ramiona podniesione s  o oko o 20°. Wyst -
puje praca manipulacyjna ko czyn górnych.

Rys. 28. Manipulacja przy stoliku

Podczas wykonywania czynno ci przy jamie ustnej pacjenta pozycja pracy jest równie
siedz ca, z wyprostowanym kr gos upem i lekkim skr ceniem cia a (rys. 29). Ramiona pod-
niesione s o oko o 40

Obci enie fizyczne statyczne

CENTRALNY INSTYTUT OCHRONY PRACY

2.3.2. Chronometra dnia pracy

Analiz obci enia uk adu ruchu na stanowisku pracy rozpoczyna si od wykonania chro-

nometra u czynno ci pracy. Oznaczenia poszczególnych czynno ci wykonywanych podczas
zabiegów stomatologicznych zosta y wpisane w tabeli 7.

Tabela 7. Chronometra dnia pracy

Oznaczenie

wykonywanej

czynno ci

Czynno ci pracy

Czas wykonywania

czynno ci, s

„1” (rys. 28)

manipulacja przy stoliku

150

„2” (rys. 29)

czynno ci przy jamie ustnej pacjenta

900

„3” (rys. 30)

pobieranie urz dze dentystycznych

„4”

chodzenie i inne czynno ci

180

2.3.3. Ocena czynnika

OBCI

ENIE STATYCZNE

W celu oceny obci enia uk adu mi niowo-szkieletowego przez czynnik „obci enie sta-

kod po

enia pleców

kod po

enia ramion

kod po

enia nóg

obci enie zewn trzne

Tabela 8. Kody po

enia pleców, ramion i nóg oraz warto ci obci enia zewn trznego dla

poszczególnych czynno ci pracy

Oznaczenie czynno ci zgodnie

z chronometra em

„1”

„2”

„3”

„4”

Kod po

enia pleców

Kod po

enia ramion

Kod po

enia nóg

Obci enie zewn trzne, kG

0.20

Czas wykonywania czynno ci, s

150

900

180

Ogólny czas wykonywania czynno ci, s

150

900

180

Dane pomiarowe z tabeli 7 wprowadza si do programu STER w oknie Obci

enie sta-

tyczne (rys. 31).
Za czono wydruk karty pomiarowej nr 5. Wynik oceny ryzyka przedstawiono w oknie na
rys. 32.