GENETYKA ćwiczenie 1
DZIEDZICZNY RAK SUTKA (DRS)
Program DRS:
Cel: Właściwe postępowanie w prowadzeniu rodzin z DRS:
a)
diagnoza
b)
badania okresowe
c)
profilaktyka
d)
leczenie
Nowotwór sutka:
10% dziedziczny
90% sporadyczny
Cechy dziedziczenia raka sutka (HBC = hereditary breast cancer)
1)
znacznie niższy wiek zachorowania (średnio o 15-20 lat)
2)
przeważający odsetek raków obustronnych i wieloogniskowych (występują w więcej niż jednym segmencie tego
samego sutka)
3)
inne guzy u dotkniętych członków rodziny (współistniejące guzy mogą dotyczyć jajnika, jelita grubego, prostaty,
endometrium lub być mięsakiem)
Cechy dziedziczenia nowotworu wg Lynch’a:
1)
co najmniej 3 nowotwory u krewnych I stopnia
2)
przynajmniej 1 nowotwór poniżej 50 roku życia
3)
transmisja pionowa
Mutacje konstytucjonalne:
przekazywane w momencie powstawania zygoty; po jednym genie zmutowanym i prawidłowym w
każdej komórce; ekspresja tego genu w piersiach, jelicie grubym, endometrium...; jeden gen jest supresorowy → jego
nieobecność powoduje chorobę; zadziałanie czynników środowiskowych → druga mutacja (somatyczna = oba geny
nieaktywne); nowotworzenie.
Za DRS odpowiedzialne są głównie mutacje w genie BRCA1; prawidłowe białko BRCA1 chroni przed rozwojem
komórek nowotworowych (odpowiedzialne jest za regulację cyklu komórkowego).
W przypadku nowotworu dziedzicznego postępowanie jest odmienne niż w nowotworze sporadycznym, np.: nowotwór
dziedziczny jelita grubego → całkowite wycięcie jelita; nowotwór sutka → całkowita mastektomia.
W przeważającej liczbie przypadków obserwuje się autosomalny dominujący tor dziedziczenia:
a)
u każdego osobnika bez względu na płeć
b)
rodowód pionowy (z pokolenia na pokolenie)
c)
ryzyko dziedziczenia przez potomstwo 50%
10% choroba jednogenowa
– ryzyko u krewnych 50%
30% choroba wielogenowa
– ryzyko u krewnych 10%
KRYTERIA DIAGNOSTYCZNE:
I. Definitywna diagnoza
– spełnione wszystkie 3 kryteria:
1)
Przynajmniej 3 krewnych dotkniętych rakiem sutka; 1 z nich jest krewnym I° dla 2 pozostałych
2)
Dotknięci są członkowie przynajmniej 2 kolejnych pokoleń (pionowa transmisja choroby)
3)
Przynajmniej u 1 z krewnych rak sutka jest obustronny lub wieloogniskowy, lub wystąpił przed 50 r.ż.
II. Diagnoza wysoce prawdopodobna
– spełnione 2 kryteria
III. Grupa zwiększonego ryzyka – nie spełniają powyższych, przynajmniej 1 z poniższych kryteriów:
1)
Rak sutka zdiagnozowany poniżej 35 r.ż. (40 r.ż.)
2)
Rak rdzeniasty lub atypowo rdzeniasty
(w rozpoznaniu histopatologicznym)
3)
Rak sutka u mężczyzny
4)
Rak sutka i rak jajnika u tej samej osoby w dowolnym wieku
5)
Ob
ustronny rak piersi, przy czym 1 z nich zdiagnozowany przed 50 r.ż.
Typy DRS:
1)
miejscowo specyficzny DRS (HBC)
2)
zespół rak sutka-jajnika (HBOC)
3)
inne schorzenia sprzężone z rakiem sutka
-
zespół Li-Fraumeni (rak sutka, mięsaki, guzy mózgu, białaczki, rak nadnerczy)
-
choroba Cowden’a
-
zespół Lynch typ II (rak jelita grubego, odbytu, innych organów + rak sutka)
-
zespół Peutz-Jeghers
-
zespół Ruvalcaba-Myhre-Smith
-
ataxia teleangiectasia
-
nosiciele mutacji genu ATH
-
zespół Klinefeltera
Gen BRCA1 odkryty w 1991
Gen BRCA2 odkryty w 1992
Metoda SSCP wykrywa (w Polsce) 4 najczęstsze mutacje:
C61G
4154 del A
5382 ins C
185 del AG
Skala problemu:
HBC
– definitywna diagnoza 2,5%
HBC
– wysokie prawdopodobieństwo 7,5%
Polska: 0,5
– 1 mln nosiciele zmutowanych genów
