2014-01-09 

1 

OPARZENIA 

Oparzenia termiczne 

Uszkodzenie 

skóry  lub  błon  śluzowych oraz 

leżących  pod  nimi  tkanek  pod  wpływem 

działania ciepła 

Oparzenie 

powoduje 

zawsze 

zmiany 

miejscowe  oraz 

reakcję  uogólnioną  (tzw. 

chorobę 

oparzeniową) 

zależną 

od 

wielkości 

powierzchni, 

okolicy 

oraz 

głębokości oparzenia 

Przyczyny oparzeń 

Oparzenie termiczne może być wynikiem działania: 



Gorących  płynów  lub  pary  (para  wodna, 
herbata, kawa, 

wrzątek itp..) 



Tzw. suchego 

gorąca: 



gorące powietrze  



płomień (pożar,  zapalenie ubrania itp.)  



kontakt  z 

gorącym  przedmiotem  (żelazko, 

piec, itp.) 



Promieniowania 

(słoneczne, 

materiały 

promieniotwórcze) 

Ciężkość oparzeń 

Ciężkość oparzenia zależy od: 

1. Stopnia  oparzenia  (głębokość  uszkodzeń 

tkankowych) 

2. Rozległości 

oparzenia 

(powierzchni 

oparzonych powłok) 

3. Lokalizacji 

oparzenia 

(tzw. 

okolice 

wstrząsorodne) 

 

Stopnie kliniczne oparzeń 

STOPIEŃ 

USZKODZENIE 

TKANEK 

WYGLĄD RANY 

CZAS GOJENIA 

I 

Naskórek 

Rumień 

3 - 5 dni 

IIa 

Naskórek 

Rumień i pęcherze z 

płynem surowiczym 

10 - 14 dni 

IIb 

Naskórek i część (do 

2/3) skóry właściwej 

Czasem pęcherze, 

kolor skóry blady, 

szary, czerwony, 

czarny skóry 

4 – 6 tygodni 

III 

Pełna grubość skóry 

Brak pęcherzy, kolor 

skóry blady, szary, 

czarny 

niemożliwe 

samowygojenie, 

konieczne 

przeszczepy 

IV 

Zniszczenie tkanek 

poniżej skóry właściwej 

Zwęglenie skóry, 

mięśni, kości 

niemożliwe 

Oparzenia I stopnia 

1.

Rumień, zaczerwienienie 

2.

Silny ból wywołany podrażnieniem nerwów 

skórnych 

3.

Uszkodzona zostaje najbardziej 

powierzchowna warstwa naskórka 

4.

Przyczyny:  



oparzenie płynem gorącym 



oparzenie słoneczne 



oparzenie np. przez tarcie 

2014-01-09 

2 

Oparzenie II stopnia 

1.

Uszkodzenie  tkanek 

sięga  głębszych 

warstw 

skóry,  ale  nie  zostają  zniszczone 

włosy i gruczoły łojowe 

2.

Obumarcie  najbardziej  powierzchownej 
warstwy 

skóry  i  uszkodzenie  ścian 

naczyń krwionośnych 

3.

Płyn  tkankowy  podminowuje  martwiczy 
naskórek – powstają pęcherze 

Oparzenie III stopnia 

1.

Głębokie  zniszczenie  tkanki  skóry  i 

struktur  dodatkowych  (gruczoły  łojowe, 

mieszki włosowe) oraz podskórnych 

2.

Obumarłe tkanki są barwy śnieżnobiałej 

3.

Często zmiany bezbolesne ze względu na 

zniszczenie 

zakończeń 

czuciowych 

nerwów skórnych 

4.

Wokół  brzegów  oparzenia  III  stopnia 

zawsze strefa oparzenia II i I stopnia 

Okolice wstrząsorodne 



głowa 



szyja 



stopy 



dłonie 



krocze 



doły pachowe 



doły podkolanowe 

Powierzchnia oparzenia 



Powierzchnię oparzenia mierzy się w stosunku 
do powierzchni 

ciała 



Powierzchnia 

ciała  jest  dla  łatwości  i  prostoty 

obliczenia  powierzchni  oparzenia  podzielona 
na okolice, 

którym przypisany jest określony % 

całkowitej powierzchni ciała  



Udział  procentowy  powierzchni  niektórych 
okolic  w 

całkowitej  powierzchni  ciała  jest 

właściwy  dla  wieku  i  inny  u  dziecka  niż  u 
osoby 

dorosłej 

Reguła dziewiątek (Wallace’a) 

Reguła dłoni 
Reguła  ta  służy  do  oceny  rozległości 

oparzeń  ciała  u  osób  dorosłych.  Wg  niej 
powierzchnia 

dłoni  osoby  oparzonej 

odpowiada  1% 

łącznej  powierzchni  jej 

ciała. 

 

2014-01-09 

3 

Podział oparzeń - dorośli 

Głębokość 

oparzenia 

Lekkie 

Średnio 

ciężkie 

Ciężkie 

I i 

II stopień 

< 15% 

15 

– 30% 

> 30% 

III stopień 

< 5% 

5 

– 15% 

> 15% 

Podział oparzeń – dzieci oraz osoby > 65 rż 

Oparzenia lekkie 
 Oparzenia I stopnia 


Oparzenia II stopnia < 10% powierzchni ciała 



Oparzenia III stopnia < 5% powierzchni ciała 

Oparzenia średnie 
 Oparzenia II stopnia 10-

20% powierzchni ciała 



Oparzenia III stopnia < 10% powierzchni ciała 



Wszystkie oparzenia obejmujące ręce, twarz, 
oczy, uszy, stopy, krocze 

 

Oparzenia ciężkie 
 Oparzenia  II  stopnia  >  20%  powierzchni 

ciała 

 Oparzenia  III  stopnia  >  10%  powierzchni 

ciała 

 Oparzenia  III  stopnia  twarzy,  szyi, 

stóp, 

dłoni, krocza, okrężne 

 Oparzenia 

inhalacyjne, 

elektryczne, 

chemiczne 

 

Postępowanie w oparzeniach 

Natychmiastowe odizolowanie ofiary od czynnika 

termicznego 


gaszenie odzieży, wyjęcie np. dziecka z 

wanienki z wrzątkiem 



użycie wody do gaszenia 



użycie koców tylko wełnianych, nigdy 

syntetycznych 



użycie  gaśnicy 

• uważać na oczy i błony śluzowe 
• sprawdzić czy można używać na ubranie 

Postępowanie w oparzeniach 

Zabezpieczenie drożności dróg oddechowych 
•

w  szczególności  jeśli  dochodzi  do  oparzenia 

gazami,  płomieniem  i  istnieje  podejrzenie 

oparzenia dróg oddechowych 

•

GWAŁTOWNY  OBRZĘK  DRÓG  ODDECHOWYCH 

MOŻE PROWADZIĆ DO UDUSZENIA 

Ułożenie w pozycji ustalonej bezpiecznej jeśli osoba 

oparzona jest nieprzytomna 

Ocena  rodzaju  i  ciężkości  ewentualnych  innych 

urazów 

Zdjęcia  ubrania,  którego  np.  tkanina 

utrzymuje 

ciepło,  zwłaszcza  sztuczne 

włókna 

Zdjęcie obrączek, pierścionków  
Wezwać  fachową  pomoc  lekarską  lub 

zorganizować  transport  osoby  oparzonej 
do szpitala 

 

Postępowanie w oparzeniach 

2014-01-09 

4 

Chłodzenie rany oparzeniowej 


najlepiej bieżącą wodą o temp. ok. 20 st C 



zbyt zimna woda może pogłębić uraz i wstrząs 



chłodne kompresy, chłodna kąpiel 



chłodzenie  ma  sens  do  20  minut  a  nawet  1 

godziny po oparzeniu 


ciepło  rozchodzi  się  w  tkankach  długo  po 

zakończeniu działania czynnika termicznego 



chłodzenie  przyśpiesza  proces  stygnięcia 

przegrzanych tkanek 

Postępowanie w oparzeniach 

Wpływ chłodzenia na ranę oparzeniową 



Zmniejszenie 

głębokości (stopnia) oparzenia 



Zmniejszenie 

rozległości 

(powierzchni) 

oparzenia 



Zmniejszenie 

bólu związanego z oparzeniem 

Zabezpieczenie rany oparzeniowej 
 suchy,  czysty 

(jałowy  w  miarę  możliwości) 

materiał (opatrunek) 
 pakiet oparzeniowy (35x45 cm) 
 chusta oparzeniowa (60x60 cm lub 120 x 80 

cm) 

 metalizowany 

materiał opatrunkowy 

• nie przykleja się do rany 
• chroni przed oziębieniem w transporcie 

 nie 

należy zaopatrywać ran na twarzy 

 w oparzeniach 

rąk oddzielić opatrunkiem palce 

 

Postępowanie w oparzeniach 

Nie 

należy  stosować  żadnych „domowych” środków 

na rany oparzeniowe  


masło, olej, zsiadłe mleko, mąka itp. 

Lepiej  nie 

stosować  samemu  środków  zalecanych 

na rany oparzeniowe 
 opatrunek  suchy,  decyzja  lekarza  o  dalszym 

postępowaniu  z  każdą  raną  przekraczającą 

rumień 

Zabezpieczenie 

pacjenta 

przed 

nadmiernym 

wyziębieniem (koc, materiał opatrunkowy) 
 przez 

ranę  oparzeniową  dochodzi  do  znacznej 

utraty 

ciepła i płynów 

Podanie 

środka  przeciwbólowego  jeśli  istnieje  taka 

możliwość 

 

Postępowanie w oparzeniach 

Postępowanie w oparzeniach –  pomoc 

lekarska na miejscu zdarzenia

 

 

 

1.

Ocena i zabezpieczenie drożności dróg 

oddechowych 

2.

Ocena wydolności układu krążenia 

3.

Podjęcie działań resuscytacyjnych 

4.

Wprowadzenie dostępu dożylnego 

5.

Podanie leków przeciwbólowych dożylnie 
(narkotycznych np.. morfiny) 

6.

Wstępna ocena ciężkości oparzenia (rozległość, 

głębokość, okolice) 

 

 

Rozpoczęcie postępowania przeciwwstrząsowego 


Przetaczanie płynów eletrolitowych  



Sól fizjologiczna lub hypertoniczna 



Płyn Ringera 



Zwalczanie kwasicy (dwuwęglany) 



Założenie cewnika do pęcherza moczowego i 
monitorowanie diurezy 

Transport pacjenta 

Postępowanie w oparzeniach –  pomoc 

lekarska na miejscu zdarzenia

 

2014-01-09 

5 

Postępowanie w oparzeniach – wskazania 

do hospitalizacji  

I.

Oparzenie ciężkie lub średnie 

II.

Oparzenie lekkie, okrężne na kończynie 

III.

Oparzenie okolic wstrząsorodnych 

IV.

Podejrzenie o rozmyślne oparzenie dziecka 

V.

Oparzenie elektryczne, chemiczne, wziewne 

Leczenie miejscowe oparzeń 

Zachowawcze 


Rany, które goją się samoistnie –

stopień  I i IIa, małe powierzchnie IIb 

Operacyjne 


Oparzenia głębokie z martwicą pełnej 

grubości skóry (IIb i wszystkie III 

stopnia) 

Leczenie zachowawcze 

Opracowanie rany 
 oczyszczenie  z 

zabrudzeń  i  resztek 

martwych tkanek 

(pęcherzy) 



nakłucie 

jałową 

igłą 

pęcherzy 

(niekoniecznie) 

 dezynfekcja  wodnymi  preparatami  np. 

Polseptol; 0,5% chlorhexydyna;  

 

Leczenie zachowawcze 

Gojenie rany oparzeniowej 



Metodą otwartą bez opatrunku 


na 

powierzchnię 

oparzoną 

stosujemy 

maści  np.:  Polseptol,  sól 

srebrowa sulfadiazyny, inne 

 

Gojenie rany oparzeniowej 


Metodą zamkniętą – pod opatrunkiem 


Klasyczny opatrunek Kocha maść 
silikonowa + opatrunek z gazy  

Leczenie zachowawcze 



Metodą zamkniętą – pod opatrunkiem 


Opatrunki na maściach p/w bakteryjnych 
lub enzymatycznych przyspieszających 
resorpcję martwicy i gojenie 

• sól srebrowa sulfadiazyny 
• Fibrolan, Iruxol 
• tzw. skóry syntetyczne 
• opatrunki hydrożelowe (IntraSite, 

Hydrosorb) 

• opatrunki hydrokoloidowe Granuflex  

2014-01-09 

6 

Opatrunków nie należy zmieniąc zbyt 

często aby nie niszczyć świeżo 

napełzającego naskórka 

Leczenie operacyjne oparzeń 



Nacięcia  odbarczające  przy  oparzeniach 
okrężnych  kończyn,  obrzęku  i  groźbie 

niedokrwienia (0 -1 doba) 

Leczenie operacyjne oparzeń 

Wczesne 

wycięcie  martwicy  (3-5  doba) 

tzw. 

nekrektomia 

–  obecnie  często 

stosowane  z  jednoczasowym  pokryciem 
rany przeszczepami 

skórnymi 

•

Skrócenie gojenia rany 

•

Zmniejszenie 

ryzyka 

późniejszych 

powikłań 

•

Zmniejszenie 

nasilenia 

choroby 

oparzeniowej 

•

Wczesna rehabilitacja 

Leczenie operacyjne oparzeń 



Dermabrazja  mechaniczna  martwiczych 
tkanek 



Pokrycie rany przeszczepem 

skórnym 

Zasady zaopatrywania ran 

oparzeniowych 

1.

Zachowanie maximum aseptyki 

2.

Czysta sala opatrunkowa, sala operacyjna 

3.

Personel w ubraniach operacyjnych, 
maskach 

4.

Zapobieganie wstrząsowi u pacjenta – BÓL 



Podanie leków przeciwbólowych 
narkotycznych przed zmiana opatrunku 



Znieczulenie ogólne lub regionalne 

Powikłania oparzeń 

A.

Zakażenie rany 

B.

Pogłębienie martwicy 

C.

Niedokrwienie kończyny, palców itp. 
przy np.: oparzeniach okrężnych 

D.

Przykurcze 

E.

Bliznowce 

2014-01-09 

7 

ODMROŻENIA

 

 

Uszkodzenia spowodowane zimną 

temperaturą 

Przechłodzenie całego organizmu 


Wyziębienie 

całego 

organizmu 

doprowadzające 

do 

zmniejszenia 

temperatury 

ciała  poniżej  normalnych 

wartości 

Miejscowe 

odmrożenia 

 Miejscowe uszkodzenie tkanek na skutek 

działania zimna 

Czynniki sprzyjające przechłodzeniu 


Alkohol, środki nasenne 



Zaburzenia termoregulacji 

wewnątrzustrojowej 



Woda 



Przemoczone ubranie 



Przebywanie w wodzie 



Wiatr 



Ogólne wyczerpanie, wyniszczenie, 

głodzenie, wstrząs 

FAZY OGÓLNEGO PRZECHŁODZENIA 

ORGANIZMU 

FAZA   TEMPE 

RATURA 

UKŁAD 

NERWOWY 

KRĄŻENIE 

ODDYCHANIE 

I 

37 st. 

Pełna świadomość, 

pobudzenie, drżenie 

Wzrost tętna i 

ciśnienia krwi, 

bladość powłok 

Przyspieszenie i 

pogłębienie 

oddechu 

II  

30-34 st. 

Apatia, sen, 

zaburzenia czucia 

bólu 

Zwolnienie tętna, 

zaburzenia rytmu 

serca 

Nieregularny i 

powierzchow ny 

oddech 

III 

27-30 st. 

Zaburzenia 

przytomności, 

szerokie źrenice 

Tętno nitkowate, 

zaburzenia rytmu 

serca 

Oddech bardzo 

zwolniony i 

niemiarowy 

IV 

<27 st. 

Szerokie, sztywne 

źrenice 

Niewyczuwalne 

tętno, 

zatrzymanie akcji 

serca 

Zatrzymanie 

oddychania 

Postępowanie w przechłodzeniu 

organizmu  

1.

Zabezpieczenie przed dalszym 

oziębianiem 

2.

Chorego 

umieszcza 

się  w  chłodnym 

pomieszczeniu  

3.

Zdjąć  należy  mokre  ubranie  i  zawinąć 
chorego  np.:  w  koce  + 

folię  izolującą  przed 

utratą ciepła 

4.

Podać  należy  ciepłe  płyny  (u  osób 
przytomnych  z 

dużą  zawartością  cukru 

(energia) 

Postępowanie w przechłodzeniu 

organizmu  

 Nie 

należy intensywnie i zbyt szybko ogrzewać 

chorego z 

zewnątrz 

 paradoksalnie  dalsze 

wyziębienie  poprzez 

nagle rozszerzone naczynia 

skórne 

 Osoba 

przechłodzona  nie  powinna  się  ruszać, 

nie 

należy  jej  masować,  nie  wolno  podawać 

alkoholu 

 wszystkie te czynniki 

mogą doprowadzić do 

nagłej utraty ciepła i np.: nagłego zgonu 

2014-01-09 

8 

Odmrożenia miejscowe 

Miejscowe odmrożenia występują niemal wyłącznie 

w niektórych miejscach ciała (wystających): nos, 

uszy, broda, palce 


okolice te są narażone  szczególnie na działanie 

zimna  



są  źle  chronione  przed  zimnem,  wiatrem, 

wilgocią 



zwykle  są    dobrze  ukrwione  ale  pod  wpływem 

zimna    następuje  znaczne  ograniczenie 
przepływu krwi – skurcz naczyń 



ogólne 

wyziębienie 

organizmu 

sprzyja 

wystąpieniu lokalnych odmrożeń 

Objawy odmrożenia 

Skóra 


początkowo  zaczerwieniona,  później 

blada, marmurkowa, biała 



kolejno  uczucie  marznięcia,  pieczenia, 

mrowienia, brak czucia 

 
 
 

Podział odmrożeń 

I 

stopień  charakteryzuje  się  przejściowymi 
zaburzeniami  w 

krążeniu  krwi  w  skórze, 

bólem, 

często 

silnym, 

bladością 

lub 

sinoczerwonym 

zabarwieniem 

skóry, 

obrzękiem, pieczeniem i świądem skóry. 

II 

stopień  odmrożenia  to  pojawiające  się  na 

skórze pęcherze z 

płynem surowiczym

, 

III 

stopień – martwica powierzchowna skóry, 

IV 

stopień  –  martwica  głęboka,  której  ulegają 

np.  palce,  uszy  lub  nos.  W  takim  przypadku 
może 

dojść 

do 

samoistnej 

amputacji 

odmrożonej części ciała.