Wyjaśnij pojęcia :
Tempo i rytmika wzrastania,
Wykres 1. Wykres przedstawiający tempo i rytmikę rozwoju wzrostu dla obu płci ( na wykresie zaznaczone skoki pokwitaniowe PHV – peak
heigh velocity)Na kolor szary zaznaczone okresy kiedy płeć żeńska ma szybsze tempo wzrastania.
Tempo wzrastania w różnych odcinakach w zależności od płc jest różne ( co dobrze obrazuje wykres)
ogólnie rzecz biorąc jest to szybkość z jaką rozwija się dana cech. Wielkość zmian danej cechy
przypadające na jednostkę czasu!!!
Rytmika rozwoju – występowanie szybszego i wolniejszego wzrastania
Stopień zaawansowania danej cechy
(Szukałem w notatkach ale nie znalazłem) Moim zdaniem, jest to zbadany u osobnika rozwój cechy i
porównanie go do standaryzowanych wyników czy też siatek centylowych. W zależności od wieku
stopień zaawansowania cechy jest różny.
(Z notatek) Większość cech przyjmuje rozkład normalny (krzywa Gaussa) najwięcej wartości średnich,
skrajne bardzo rzadkie. W stopniu zaawansowania cechy możemy wyróżnić
+ akceleracje – przyspieszenie rozwoju
+ retardacje – opóźnienie rozwoju
Stopień zaawansowania cechy powinno porównywać do norm lokalnych (tej samej grupy etnicznej i
tych samych mniej więcej warunków środowiskowych). Badając zaawansowanie danej cechy (stan
kostnienia, wyrzynanie się zębów, rozwój narządów rodnych itp. Możemy określić wiek biologiczny.
Różnica między wiekiem kalendarzowym a biologicznym nie powinna przekraczać 2 lat.
Dane porównujemy do siatek centylowych(centyle to jednostki które dzielą obszar odchylenia
standardowego na 100 części):
Zjawisko skoku pokwitaniowego
Okres w chronologii dojrzewania płciowego charakteryzuj
ą
cy si
ę
intensywnym tempem wzrastania.
Wyst
ę
powanie zjawisk PHV i PWV (peak heigh vealocity, peak weight vealocity)
♀
♂
PHV (wysoko
ść
)
12 lat
14 lat
PWV (waga)
13 lat
15 lat
W okresie tym nast
ę
puje szybki przyrost wysoko
ś
ci i ci
ęż
aru ciała, dynamiczny rozwój narz
ą
dów
wewn
ę
trznych (serce, płuca, nerki, w
ą
troba, trzustka, układ mi
ęś
niowy), jak i zewn
ę
trznych (u płci
m
ę
skiej narz
ą
dy rozrodcze). Zanika grasica, zmniejszeniu obj
ę
to
ś
ci ulega tkanka
limfatyczna,
ś
ledziona, przyrost podskórnej tkanki tłuszczowej ulega zwolnieniu.
Skok pokwitaniowy wysoko
ś
ci ciała cechuje si
ę
intensywnym wzrostem wysoko
ś
ci ciała, tj. ok.
8 cm na rok. Przyspieszenie tempa wzrastania wyst
ę
puje nagle, prawie dwa lata przed dojrzewaniem i
na rok przed menarche (mi
ę
dzy 10 a 13 rokiem
ż
ycia). W roku poprzedzaj
ą
cym dojrzewanie
seksualne w punkcie szczytowym skoku pokwitaniowego osobnikowi przybywa 9–15 cm wzrostu. U
m
ęż
czyzn narz
ą
dy płciowe osi
ą
gaj
ą
ostateczne rozmiary. Klatka piersiowa ro
ś
nie, lecz nie jest
wi
ę
ksza od bioder. Po osi
ą
gni
ę
ciu dojrzało
ś
ci wzrastanie trwa nadal, lecz w tempie wolniejszym.
Waga w szczycie skoku pokwitaniowego zwi
ę
ksza si
ę
o 4,5-9,0 kg. W ci
ą
gu 4 lat trwania skoku
pokwitaniowego wysoko
ść
ciała powi
ę
ksza si
ę
o prawie 25%, a ci
ęż
ar ciała podwaja si
ę
. Chłopcy
rosn
ą
znacznie szybciej ni
ż
dziewcz
ę
ta i osi
ą
gaj
ą
wymiary osobników dorosłych w wieku 19-20 lat,
za
ś
dziewcz
ę
ta w 18 roku
ż
ycia lub wcze
ś
niej. Pó
ź
niej mo
ż
e nast
ą
pi
ć
dorastanie, cz
ę
stsze u
chłopców ni
ż
u dziewcz
ą
t. Skok pokwitaniowy jest opó
ź
niony w czasie wzgl
ę
dem dziewcz
ą
t o mniej
wi
ę
cej 2 lata. Szczyt tego skoku jest czuły na warunki społeczno-ekonomiczne, w których odbywa si
ę
dojrzewanie danego osobnika.
Wi
ę
kszy skok pokwitaniowy u m
ęż
czyzn, poniewa
ż
główny udział w tym procesie maj
ą
ANDROGENY,
których znacznie wi
ę
cej ma płe
ć
m
ę
ska (kora nadnerczy, j
ą
dra).
Cechy płciowe I, II, III i IV rzędowe
Dwa podziały
1.
–
narządy rozrodcze wewnętrzne
I rzędowe
- narządy rozrodcze zewnętrzne
II rzędowe
–
ogół cech morfologicznych związanych z sylwetką kobiecą lub męską
III rzędowe
–
cechy psychiczne i cechy społeczne (inna struktura mózgu, połączeń w obrębie mózgu)
IV rzędowe
2.
I rzędowe
– narządy rozrodcze wewnętrzne i zewnętrzne
–
II rzędowe
ogół cech morfologicznych (wynik różnego układu hormonalnego)
–
III rzędowe
ogół zachowań seksualnych związanych z daną płcią (nie związane z środowiskiem)
–
IV rzędowe
cechy psychiczne i kulturowe
Różnice morfologiczne w budowie ciała kobiet i mężczyzn
Wysokość i masa ciała u mężczyzn większa (8-10 cm i do 8 kg ciężsi) różne proporcje tkanki
tłuszczowej i mięśniowej. ♂ mają więcej tkanki mięśniowej ♀ więcej tkanki tłuszczowej.
Duże różnice pod względem proporcji tułowia. ♂
rozszerzona w górnej cz
ęś
ci a zw
ęż
ona
w dolnej u kobiet odwrotnie. Wska
ź
nik biodrowo-barkowy:
•
Budowa miednicy – szersze, ale niższe talerze biodrowe ustawione bardziej na boki, kąt
podłonowy jest u kobiet bardziej rozwarty i mężczyzn ostry.
•
Silniej zaznaczone krzywizny kręgosłupa i wyżej ułożony przez to środek ciężkości.
•
U kobiet w związku z porodami wyżej położona przepona, przez to inny tor oddychania, u
kobietprzewaga oddychania piersiowego u mężczyzn brzusznego.
•
Kości bardziej masywne u mężczyzn, silniej zaznaczone przyczepy mięśniowe ( powtórka
dymorfizmu a szkielecie z antropologii i anatomii mam nadzieje, że pamiętacie, dlatego tego
nie pisze).
•
Duża różnica jeżeli chodzi o owłosienie – u kobiet brak owłosienia na twarzy i udach klatce
piersiowej, u kobiet owłosienie łonowe kończy się ostro u mężczyzn wchodzi na brzuch. (
może się zdarzyć, że u kobiet wystąpi owłosienie typowe bardziej dla mężczyzn takie
przypadki nazywane są HIRSUTYZMEM
•
Na karku linia włosów u ♂ 2 szpice u ♀ 3 szpice
•
Różnice w proporcjach ciała (pas – biodra) WHR = pas/biodra ♂0,80 – 1; ♀ 0,66 – 0,80;
Obliczanie stopnia dymorfizmu :
Kilka wskaźników opartych na średnich wskaźnikach lub odchyleniach
♂
♀
♀
Jeżeli jest wartość przyjmuje zakres <-1 lub >1 wtedy mówimy o ślinym zróżnicowaniu
dymorficznym.
Średnie wartości
Odchylenia