MOTT: Grupy prątków niegruźliczych – mykobakteriozy
GRUPA I
prątki fotochromogenne, czyli wytwarzające barwnik
tylko pod wpływem światła czas wzrostu 14 do 21 dni
GRUPA II
prątki skotochrooogenne, czyli wytwarzające barwnik
pod wpływem światła i w ciemności, czas wzrostu 10
do 14 dni
do 14 dni
GRUPA III
prątki niefotochromogenne, czyli nie wytwarzające
barwnika, czas wzrostu 14 do 21
GRUPA IV
prątki szybkorosnące, również nie wytwarzające
barwnika, czas wzrostu 5 do 7 dni
Najważniejsze gatunki prątków i choroby przez nie
wywoływane
Gatunek
Występowanie (źródło zakażenia)
Znaczenie kliniczne
(chorobotwórczość)
TUBERCULOSIS COMPLEX (WOLNO ROSNĄCE)
M. tuberculosis subsp. tuberculosis
(prątek ludzki)
chory człowiek
gruźlica u ludzi
M. bovis subsp. bovis (prątek
bydlęcy)
chore bydło
gruźlica u ludzi oraz zwierząt domowych i dzikich
M. africanum
chory człowiek
gruźlica u ludzi (głównie w Afryce)
PRĄTKI "ATYPOWE" - MOTT WOLNO ROSNĄCE
M. kansasii
naturalny rezerwuar nieznany; woda?, zwierzęta?
mikobakteriozy u ludzi
M. avium subsp. avium
gleba, woda, ptaki (drób), świnie, bydło, żywność (mleko,
mięso, jaja)
mikobakteriozy u zwierząt
mięso, jaja)
"M. avium subsp. nominis-suits"
gleba, woda, ptaki (drób), świnie, bydło, żywność (mleko,
mięso, jaja)
mikobakteriozy u ludzi
M. intracellulare
gleba, woda, ptaki (drób), świnie, bydło, żywność (mleko,
mięso, jaja)
mikobakteriozy u ludzi
M. malmoense
woda, gleba
mikobakterioza płuc
M. ulcerans
skóra chorych ludzi
owrzodzenia skóry u ludzi, głównie w krajach tropikalnych
(wrzód Buruli)
M. marinum
choroby skóry
wody słodkie i słone, baseny, kąpieliska, akwaria (chore ryby
i inne organizmy morskie)
M. gordonae
gleba, woda wodociągowa
niechorobotwórcze; infekcje
oportunistyczne; bardzo często
zanieczyszcza materiały kliniczne
M. genavense
rozsiane infekcje u chorych na AIDS
naturalny rezerwuar nieznany; woda?
M. celatum
różne materiały kliniczne pochodzące od ludzi
mikobakterioza płuc i innych układów szczególnie u chorych
na AIDS
M. scrofulaceum
gleba, woda, surowe mleko, produkty mleczne, ostrygi
zapalenie węzłów chłonnych szyjnych u dzieci
Najważniejsze gatunki prątków i choroby przez nie
wywoływane
Gatunek
Występowanie (źródło zakażenia)
Znaczenie kliniczne
(chorobotwórczość)
PRĄTKI "ATYPOWE" – MOTT SZYBKO ROSNĄCE
M. fortuitum subsp. fortuitum
mikobakteriozy u ludzi
woda, gleba, kurz
M. chelonae subsp. chelonae
mikobakteriozy u ludzi
woda, gleba
M. smegmatis (prątek mastki)
wydzielina gruczołów skóry
narządów płciowych u człowieka
niechorobotwórcze – flora
fizjologiczna
PRĄTKI INNE (WOLNO ROSNĄCE)
M. leprae (prątek trądu)
człowiek chory na trąd
trąd u ludzi
M. bovis BCG – niezjadliwy
(atenuowany) prątek bydlęcy
szczepionka przeciw gruźlicy
stosowana u ludzi i zwierząt
infekcje oportunistyczne u chorych
na AIDS
* „M. avium subsp. hominis-suis" - szczepy chorobotwórcze dla ludzi (podgatunek stworzony sztucznie).
Swoistość gatunkowa antygenów ESAT-6 i CFP-10
T. complex
ESAT-6
CFP-10
Non-TB
ESAT-6
CFP-10
M. tuberculosis
M. africanum
M. bovis
BCG
+
+
+
-
+
+
+
-
M. avium
M. branderi
M. celatum
M. chelonae
M. fortuitum
M. gordonae
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
M. gordonae
M. Intracellulare
M. kansasi
M. malmoense
M. marinum
M. scrofulaceum
M. smegmatis
M. szulgai
M. vaccae
M. xenopi
-
-
+
-
+
-
-
+
-
-
-
-
+
-
+
-
-
+
-
-
Najważniejsze cechy różnicujące prątki o znaczeniu klinicznym
dla człowieka
Gatunek
Czas
wzrostu
(dni)
Barwa kolonii
Z
a
le
żn
o
ść
b
a
rw
y
o
d
św
ia
tł
a
K
a
ta
la
za
*
P
e
ro
ks
y
d
a
za
*
K
a
ta
la
za
te
rm
o
st
a
b
il
n
a
6
8°
C
A
ku
m
u
la
cj
a
n
ia
cy
n
y
*
*
R
e
d
u
kc
ja
a
zo
ta
n
ó
w
U
re
a
za
A
ry
lo
su
lf
a
ta
za
P
ir
a
zy
n
a
m
id
a
za
M. tuberculosis
12-25
kremowa
N
+
+
-
+
+
+
-
+
M. bovis
24-40
kremowa
N
+
+
-
-
-
+
-
-
M. africanum
31-42
kremowa
N
+++
+
-
-
-
+
-
-
M. kansasii
10-20
żółta
F
+++
+
+
-
+
+
-
-
M. avium
10-21
kremowo-
łososiowa
N
+
-
+
-
-
-
-
+
kremowo-
M. intracellulare
10-21
kremowo-
łososiowa
N
+
-
+
-
-
-
-
+
M. malmoense
7-42
szarobiała
N
+
brak danych
d
-
-
V
-
+
M. ulcerans
28-60
kremowa
N
+++
-/+
+
-
-
-
-
-
M. marinum
5-14
żółta
F
+++
+
-
-
-
+
+
+
M. gordonae
10-14
żółto-
pomarańczowa
S
+++
+/-
+
-
-
-
-
-
M. genavese
14-28
kremowa
N
+++
brak danych
-
-
+
-
+
M. celatum
14-28
kremowa
N
+
brak danych
+
-
-
-
+
+
M. scrofulaceum
10
żółta
S
+++
+
+
-
-
+
-
+
M. fortiutum
3-5
kremowa
N
+++
-
+
-
+
+
+
+
M. chalonae
3-5
kremowa
N
+++
-
+
-
-
+
+
+
M. smegmatis
3-5
żółta
S
+++
-
+
-
+
+
-
brak danych
Zależność barwy od światła: N – niefotochromogenne, S – skotochromogenne, F – fotochromogenne, d – reakcja opóźniona lub słaba.
* Szczepy prątków opornych na hydrazyd kwasu izonikotynowego (INH) nie wytwarzają katalazy i peroksydazy.
** Szczepy M. tuberculosis wielooporne na antybiotyki mogą nie wytwarzać niacyny.
Cechy różnicujące prątki kwasooporne
Szybkość
wzrostu
Wzrost w tem. °C
Wzrost
Test niacynowy
Katalaza
Ureaza
Hydroliza Tweenu
Tolerancja na
NaCl
Znaczenie
kliniczne
25
45
52
gładki
szorstki
5 dni
10 dni
M. tuberculosis
wolno
-
-
-
-
+
+
-
+
-
-
-
++++
M. bovis
wolno
-
-
-
+
-
-
-
+
-
-
-
+++
M. avium
wolno
+
+
-
-
+
-
±
-
-
-
-
+
M. kansasi
wolno
+
-
-
-
+
-
-
+
+
+
-
+
M. kansasi
wolno
+
-
-
-
+
-
-
+
+
+
-
+
M. marinum
wolno
+
-
-
+
-
-
-
+
+
+
-
+
M. scrofulaceum
wolno
+
-
-
-
+
-
-
+
+
+
-
+
M. intracellulare
wolno
+
-
-
+
-
-
+
-
-
-
-
+
M. fortiutum
szybko
+
-
-
+
-
-
-
-
-
-
+
+
M. chelonei
szybko
+
+
-
+
-
-
-
-
-
-
+
+
M. smegmatis
szybko
+
+
-
-
+
-
-
+
+
+
+
-
M. phlei
szybko
+
+
+
-
+
-
-
+
+
+
+
-
Gatunki Corynebacterium najczęściej spotykane w materiałach
klinicznych
Gatunek
Występowanie
Chorobotwórczość
C. diphtheriae
błona śluzowa górnych dróg oddechowych, skóra u
chorych na błonicę i nosicieli
błonica (łac. diphtheria) gardła, krtani, tchawicy,
skóry, pępowiny noworodków i sromu
C. ulcerens
skóra bydła i innych zwierząt domowych
błonicopodobne zapalenie gardła i skóry
C. jeikeium
błony śluzowe górnych dróg oddechowych, skóra
osób zdrowych
zakażenia oportunistyczne głównie układu krążenia,
układu oddechowego,
ośrodkowego układu nerwowego
C. urealyticum
błony śluzowe górnych dróg oddechowych, skóra
zakażenia oportunistyczne głównie układu
C. urealyticum
błony śluzowe górnych dróg oddechowych, skóra
osób zdrowych
zakażenia oportunistyczne głównie układu
moczowego
C. pseudodiphtheriticum
błony śluzowe jamy nosowo-gardłowej u osób
zdrowych
zakażenia oportunistyczne układu krążenia i układu
oddechowego
C. xerosis
błony śluzowe jamy nosowo-gardłowej, skóra, worek
spojówkowy osób zdrowych
zakażenia oportunistyczne o różnym umiejscowieniu
C. striatum
błony śluzowe jamy nosowo-gardłowej, skóra -
zwłaszcza przedsionek nosa u osób zdrowych
zakażenia oportunistyczne o różnym umiejscowieniu
C. minutissimum
skóra osób chorych i zdrowych
łupież rumieniowy (łac. erythrasma), zakażenia
oportunistyczne o różnym umiejscowieniu
C. amycolatum
skóra osób zdrowych
zakażenia oportunistyczne o różnym umiejscowieniu
C. aurimucosum
drogi rodne kobiet
komplikacje w przebiegu ciąży, poronienia
Charakterystyka gatunków maczugowców najczęściej występujących
w materiałach klinicznych
R
e
d
u
k
cj
a
a
zo
ta
n
ó
w
P
ir
ra
zy
n
a
m
id
a
za
Li
p
o
fi
ln
o
ść
*
U
re
a
za
G
lu
k
o
za
O
/F
*
*
R
o
zk
ła
d
m
a
lt
o
zy
R
o
zk
ła
d
sa
ch
a
ro
zy
Cechy szczególne
C. diphtheriae
+
-
- ***
-
F
+
-
brązowe otoczenie kolonii na pożywce
Tinsdale'a
C. ulcerans
-
-
-
+
F
+
-
brązowe otoczenie kolonii na pożywce
Tinsdale'a, odwrotny test CAMP
C. jeikeium
-
+
+
-
O
+
-
nie rośnie w warunkach beztlenowych, nie
rozkłada fruktozy
C. urealyticum
-
+
+
+++
-
-
-
bardzo aktywna ureaza
C. urealyticum
-
+
+
+++
-
-
-
bardzo aktywna ureaza
C. pseudodiphtheriticum
+
+
-
+
-
-
-
C. xerosis
+
+
-
-
F
+
+
wrażliwe na wibriostatyczny czynnik 0/129
C. striatum
+
+
-
-
F
-
+
niektóre szczepy wytwarzają żółtozielony
barwnik dyfundujący do pożywki; rozkłada
tyrozynę
C. minutissimum
-
+
-
-
F
+
V
hodowane na pożywkach z 20% surowicy
bydlęcej daje koralowoczerwoną
fluorescencję w UV
C. amycolatum
V
+
-
V
F
V
V
oporne na wibriostatyczny czynnik 0/129
C. aurimucosum
-
+
-
-
F
+
+
kolonie kleiste, przylegające do podłoża,
żółte lub czarne
Właściwości wykorzystywane w identyfikacji i różnicowaniu
Ruch
Wzrost w +4°C
Katalaza
Hydroliza
eskuliny
Wytwarzanie
H
2
S
Hemoliza
Test CAMP
Staphylococcus aureus
Test CAMP
Rhodococcus equi
Listeria
monocytogenes
+
+
+
+
-
β
+
-
Listeria ivanovii
+
+
+
+
-
β duża
strefa
-
+
Listeria ivanovii
+
+
+
+
-
strefa
-
+
Erysipelothrix
rhusiopathiae
-
-
-
-
+
brak lub α
-
-
Lactobacillus spp.
V
-
-
V
-
brak
-
-
Kurthia spp.
bezwzględny
tlenowiec
+
-
+
+
-
brak
brak danych
brak danych
Streptococcus
agalactiae
-
-
-
V
-
V
+
-