PLANOWANIE  PRACY  Z  UCZNIAMI  

Z  NIEPEŁNOSPRAWNO CI   INTELEKTUALN  

 

 

 

Podstawowym  elementem  wła ciwego  planowania  i  efektywnej  pracy  z 

dzieckiem  z  niepełnosprawno ci   intelektualn   jest  niew tpliwie  jego  wnikliwe 
poznanie. Proces ten zawiera kilka elementów, tj.: 
a) przeprowadzenie  bada   diagnostycznych  w  Poradni  Psychologiczno-

Pedagogicznej, 

b) diagnoz  wspomagaj c  dokonan  przez pedagoga specjalnego, 
c) systematyczn  obserwacj  ucznia w toku nauki. 

Wynikiem diagnozy dokonanej w Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej jest 

tzw.  orzeczenie  o  potrzebie  kształcenia  specjalnego.  Dokument  ten  jest 
wystawiany za zgod  opiekunów prawnych dziecka, którzy decyduj  równie , czy 
zostanie  on  przekazany  do  wiadomo ci  szkoły.  Zawiera  on  wyniki  bada  
psychologicznych  okre laj cych  poziom  rozwoju    umysłowego  z  okre leniem 
rodzaju  dysfunkcji  oraz  bada   pedagogicznych  diagnozuj cych  poziom  rozwoju 
poszczególnych  umiej tno ci  szkolnych.  Specjali ci  formułuj   równie   ogólne 
zalecenia do pracy z dzieckiem

. 

Wyposa ony  w  te  informacje  pedagog  specjalny  pogł bia  swoj   wiedz   o 

uczniu  poprzez  poznanie  jego  rodowiska  rodzinnego  (przydatne  mo e  by  
opracowanie ankiety dla rodziców lub opiekunów). Znajomo  sytuacji dziecka w 
rodzinie  pozwala  nauczycielowi  oceni ,  do  jakiego  stopnia  mo e  liczy   na 
współprac   z  rodzicami.  Jest  to  zasadniczy  warunek  powodzenia  pracy  z 
dzieckiem niepełnosprawnym intelektualnie. W warunkach organizacyjnych pracy 
szkoły nauczyciel nie mo e po wi ci  ka demu uczniowi zbyt wiele czasu. Mimo 
wszelkich  stara   i  zaanga owania  z  jego  strony  niezb dne  jest  kontynuowanie 
pracy przez rodziców w domu (realizacja wszelkiego typu  wicze  utrwalaj cych i 
usprawniaj cych według wskazówek pedagoga). Nale y zwróci  na ten fakt uwag  

rodziców, którzy decyduj  o ucz szczaniu swojego dziecka do klasy integracyjnej.  
Bardzo cz sto bowiem zdarza  si ,  e nie zdaj  sobie z tego sprawy, jak wielka jest 
ich  odpowiedzialno   w  tym  zakresie.  Nie  cz sto  taka  współpraca  z  rodzicami  
przebiega  prawidłowo.  Wi e  si   to  najcz ciej  z  nieprawidłowym 
funkcjonowaniem  rodziny  spowodowanym  bardzo  ró nymi  czynnikami 
(zapracowanie  rodziców,  brak  wiedzy  czy  w  skrajnych  przypadkach  patologie 
społeczne). 

Nast pnym krokiem nauczyciela jest własne uzupełnienie diagnozy w trakcie 

odpowiednio  dobranych  wicze   i  zabaw  poprzez  ocen   poziomu  sprawno ci 
poszczególnych funkcji rozwojowych i umiej tno ci m.in.: 
-lateralizacji, 
-orientacji w schemacie własnego ciała i w przestrzeni, 
-tempa mechanicznego uczenia si , 
-spostrzegawczo ci, 
-my lenia logicznego i wnioskowania, 
-koncentracji uwagi, 
-pami ci wzrokowej, 
-percepcji wzrokowej, 
-koordynacji wzrokowo-ruchowej, 
-sprawno ci manualnej i grafomotorycznej, 
-pami ci słuchowej, 
-analizy słuchowej, 
-syntezy słuchowej, 
-słuchu  fonematycznego,  pami ci  fonologicznej,  sprawno ci  aparatu, 

artykulacyjnego i wymowy (konsultacja z logoped ), 

-zasobu słownictwa, 
-rozumienia podstawowych polece , 
-znajomo ci liter i  techniki czytania, 
-poj cia liczby i umiej tno ci liczenia, 
-poziomu samodzielno ci i samoobsługi. 

Uzyskanie  wszystkich  tych  informacji  pozwala  na  wła ciwe  postawienie 

celów  oraz  na  okre lenie  pozycji  wyj ciowej,  z  jakiej  dane  dziecko  rozpoczyna 
swój  pierwszy  lub  kolejny  etap  edukacji.  Etap  trudny  i  mozolny  z  uwagi  na 
znaczne  ograniczenia  w  postaci    ró nego  rodzaju  zaburze .  W  obliczu  tylu 
utrudnie  najwa niejszym elementem jest intensyfikacja działa  rewalidacyjnych. 
Nale y  przede  wszystkim  zadba   o  to  by  zapewni   dziecku  szanse  na  mo liwie  
najgł bsze  usprawnienie  wszystkich  zaburzonych  funkcji.  Jest  to  zadanie 
długofalowe,  wymagaj ce  udziału  specjalistów  (logopedii,  gimnastyki 
korekcyjnej, terapii pedagogicznej itp.) 

Ka de  dziecko  musi  by   traktowane  indywidualnie  zarówno  pod  wzgl dem 

diagnostycznym jak i realizacji zada  w nauczaniu. Kto ma do wiadczenia w pracy 
z  dzieckiem  niepełnosprawnym  intelektualnie  w  stopniu  lekkim,  potwierdzi 
stwierdzenie,  e  ka de  z  tych  dzieci  jest  inne  nawet  mimo  podobnego  poziomu 
sprawno ci umysłowej. Indywidualizacja jest wi c podstawow  zasad  stosowan  
w pracy z tymi uczniami, która le y u podstaw tworzenia planów pracy (rozkładów 
materiału) 

 

 

Obecnie  funkcjonuje  wiele  programów  nauczania,  a  wybór  odpowiedniego 

le y  w  gestii  nauczyciela.  Przed  podj ciem  decyzji  o  wyborze  programu,  w 
sytuacji, gdy do klasy ucz szcza ucze  z niepełnosprawno ci  intelektualn , nale y 
dokona   wnikliwej  analizy  zawartych  w  nim  tre ci  programowych  pod  k tem 
mo liwo ci  modyfikacji,  dostosowania  do  mo liwo ci  takiego  dziecka.  W ród 
wielu  programów,  z  jakimi  mo na  si   spotka ,  pojawiły  si   ju   takie,  które 
zawieraj   interesuj ce  modyfikacje  oraz  posiadaj   opracowane  odpowiednie 
podr czniki i karty pracy.  

Po dokonaniu wyboru programu nauczania oraz przeprowadzeniu wszelkich 

działa   diagnostycznych  mo na  przyst pi   do  tworzenia  indywidualnych  planów 
pracy.  Plany  takie  opracowuje  si   raz  w  miesi cu,  co  daje  nauczycielowi 
wspomagaj cemu  mo liwo   dostosowania  tre ci  nauczania  do  tempa  pracy 

dziecka. Umo liwia te  lepszy dobór metod pracy oraz szybk  reakcj  na zmiany 
ró nych czynników wpływaj cych na efektywno  nauczania.  

 

Jednym z wa niejszych spraw dotycz cych planowania pracy z uczniami z 

niepełnosprawno ci  intelektualn  jest ró nicowanie, które gwarantuje dost pno  
programu  nauczania  uczniom  ze  specjalnymi  potrzebami  edukacyjnymi. 
Ró nicowaniu podlegaj  takie aspekty, jak: 

a)

  tre   –  praca  uczniów  nad  ró nymi  aspektami  tego  samego  zagadnienia 

(jeden  z  uczniów  koncentruje  si   na  analizie  tre ci,  inny  za   pracuje  nad 
poprawno ci  wymowy), 

b)

  zainteresowanie  –  dobranie    zada   do  ródeł  motywacji  uczniów  oraz  ich 

dotychczasowych do wiadcze , 

c)

  poziom – praca uczniów nad podobnymi zadaniami na ró nych poziomach, 

które odzwierciedlaj  ich poprzednie osi gni cia, 

d)

  dost p  –  przedstawianie  uczniom  materiału  ró nymi  kanałami,  tzn. 

słuchowym, wzrokowym, dotykowym, 

e)

  struktura  –  przedstawianie  zada   w  postaci  małych,  rozwojowo 

uporz dkowanych etapów lub przekazywanie wiedzy zintegrowanej, 

f)

  sekwencja  –  udost pnianie  uczniom  materiału  o  ró nym  stopniu 

uporz dkowania wewn trznego, 

g)

  tempo  –  przerabianie  przez  uczniów  materiału  w  ró nym  tempie  i 

zach canie ich do okre lenia własnego preferowanego tempa pracy, 

h)

  reakcja  –  reagowanie  przez  uczniów  w  zró nicowany  sposób  na  podobne 

zadania, 

i)

  czas  personelu  dydaktycznego  –  umo liwienie  uczniom  ró nego  rodzaju 

wsparcia przez personel dydaktyczny (robienie pauz, doradztwo), 

j)

  styl  nauczania  –  zapewnianie  uczniom  mo liwo ci  do wiadczania  całego 

zakresu  podej   do  nauczania  (prezentacje  w  klasie,  praca  w  terenie, 
dyskusje), 

k)

  styl  uczenia  si   –  dawanie  uczniom  okazji  do  reagowania  wówczas,  gdy 

wykorzystuje  si   ró ne  sposoby  nauczania  (bierne  słuchanie,  aktywne 
uczestniczenie w poszukiwaniach), 

l)

  grupowanie  –  oferowanie  odpowiedniej  mieszanki  indywidualnych 

do wiadcze   w  zakresie  uczenia  si   w  parach,  w  grupach,  w  całej  klasie  i 
całej szkole. 

Efektywne  planowanie,  które  uwzgl dnia  zró nicowanie,  zale y  oczywi cie 

od  dokładnej  oceny  poprzednich  osi gni   uczniów,  przemy lanej  diagnozy 
przyszłych  potrzeb  w  zakresie  uczenia  si   i  precyzyjnego  okre lenia  celów.  Nie 
wszystkie aspekty ró nicowania s  przywoływane i uwzgl dniane na ka dej lekcji, 
gdy   nie  s   one  traktowane  przez  pedagogów  specjalnych  jako  lista  kontrolna 
nakazów, lecz zakres mo liwo ci wykorzystywany w procesie nauczania-uczenia 
si .  Ka dy  nauczyciel  bowiem  sam  okre la,  kiedy  pragnie  sam  kontrolowa  
ró nicowanie,  a  kiedy  chce  ułatwi   uczniowi  kierowanie  własn   nauk . 
Poszczególne  zaj cia  i  przedmioty  poddaj   si   ró nym  formom  zró nicowania, 
zgodnie z celami programu i grup  uczniów, której dotycz . 
 

Z pewno ci  warto przyswoi  sobie niektóre z tych pomysłów. Stanowi  one 

pomoc  w  planowaniu  konkretnych  lekcji  w  klasie  integracyjnej,  gdzie 
dostosowywanie  zada   do  ró nych  zainteresowa ,  potrzeb,  zdolno ci, 
do wiadcze   i  dotychczasowych  osi gni   uczniów  okazuje  si   by   celem 
nadrz dnym. 
 

Opracowała:  Anna Kasicka-Kłos 

 
Bibliografia: 
R.  Byers,  R.  Rose,  Jak  zaplanowa   prac   z  dzie mi  o  specjalnych  potrzebach 

edukacyjnych, Wyd. APS, Warszawa 2002.  

G.  Tkaczyk, T. Serafin (red.), Poradnik metodyczny dla nauczycieli  kształc cych 

uczniów  z  upo ledzeniem  umysłowym  w  stopniu  lekkim  w  szkołach 
ogólnodost pnych i integracyjnych, MEN, W-wa 2001.