Microsoft Word - plytka.doc

PŁYTKA

NERWOWA – MIĘŚNIOWA

Dr Eliza Koroś

___________________________________

Płytka nerwowo-mięśniowa

Płytka motoryczna =

miejsce połączenia synaptycznego pomiędzy
aksonem neuronu ruchowego a komórką mięśnia
poprzecznie prążkowanego

Przekaźnik synaptyczny –

ACETYLOCHOLINA (ACh)

ACh po uwolnieniu z kolbki synaptycznej aksonu wiąże się
z receptorami na błonie postsynaptycznej komórki
mięśniowej →
→ indukcja skurczu mięśnia na końcu płytki motorycznej

___________________________________

Strefa aktywna

Sarkolemma

Obszar

sarkolemmy

z receptorami

ACh - Nm

Akson
Osłonka mielinowa
Kolbka synaptyczna
Komórka Schwanna

Jądro

komórki

mięśniowej

Pęcherzyki
synaptyczne
z ACh

Błona
presynaptyczna
z AChE

Szczelina
synaptyczna

Pofałdwanie
błony
postsynapty-
-cznej

Połączenie nerwowo-mięśniowe

aksonu

___________________________________

Synteza i

rozkład

ACh

transferaza acetylocholinowa (CAT)

acetylocholinesteraza (AChE)

ACh

___________________________________

Receptory cholinergiczne

MUSKARYNOWE

- związane z aktywacją białek G

M1 – M5

M1, M3, M5

aktywacja fosfolifazy C (PLC)

DAG IP

↑ Ca

aktywacja kinaz C

aktywacja kinaz
zależnych od Ca

/kalmoduliny

M2, M4

hamowanie cyklazy adenylanowej

↓cAMP, aktywacja kanałów K

___________________________________

Receptory cholinergiczne c.d.

NIKOTYNOWE

- receptory jonotropowe

neuronalny

mięśniowy

Złożony z:
2 x podjednostka α
1 x podjednostka β
1 x podjednostka γ
1 x podjednostka δ

2 cząsteczki ACh + receptor N
otwarcie kanału jonowego
napływ Na

i Ca

___________________________________

Receptory nikotynowe

Charakterystyka czynnościowa rec. nikotynowych:

LOKALIZACJA:

płytka nerwowo-mięśniowa

DZIAŁANIE FUNKCJONALNE:

depolaryzacja płytki →

→ skurcz mięśnia szkieletowego

AGONISTA:

acetylocholina

ANTAGONISTA:

tubokuraryna, α-bungarotoksyna

___________________________________

Leki niedepolaryzujące
tubokuraryna

Leki depolaryzujące
suksametonium

Hemicholina

Wesamikol

Toksyny, Mg

aminoglikozydy
brak Ca

Leki wpływające na
uwalnianie
i rozkład ACh

Leki miejscowo
znieczulające

zakończenie
neuronu
ruchowego

potencjał
czynnościowy -

- depolaryzacja

Acetylo-CoA

CoA

Cholina

ACh

CAT

Przenośnik

choliny

ACh

Przenośnik ACh

Egzocytoza

ACh

rec. nikotynowy

Depolaryzacja
(potencjał płytki końcowej)

komórka
mięśnia prążkowanego

skurcz

Cholina + octan

AChE

Inhibitory AChE
neostygmina

___________________________________

Blokowanie przekaźnictwa nerwowo-mięśniowego poprzez
wpływanie na struktury presynaptyczne złącza nerwowo-
mięśniowego

1) Potencjał czynnościowy w motoneuronie blokowany jest przez duże

stężenia leków miejscowo znieczulających oraz przez tetrodoksynę
i batrachotoksynę

2) Chamowanie uwalniania ACh z pęcherzyków synaptycznych:

a) - niedobór Ca

, ↑Mg

w surowicy, aminoglikozydy

- toksyna botulinowa A – max. porażenie mięśniowe występuje po

2 tyg i utrzymuje się przez 2-4 miesiące

b) hemicholina – blokuje wychwyt choliny
c) wesamikol - ↓ magazynowania pęcherzykowego

Leki działające presynaptycznie

___________________________________

Leki blokujące

płytkę nerwowo-mięśniową

Leki te stosowane są w celu
zwiotczenia mięśni szkieletowych
podczas zabiegów chirurgicznych (

w anestezjologii

)

i do przeciwdziałania skurczom mięśniowym
podczas terapii elektrowstrząsami

___________________________________

Leki blokujące

płytkę nerwowo-mięśniową

Leki niedepolaryzujące (kompetycyjni antagoniści)
złącze nerwowo-mięśniowe :

(TUBOKURARYNA, GALLAMINA, PANKURONIUM, WEKURONIUM)

- konkurują z ACh o wiązanie do receptora Nm,

ale nie otwierają

kanałów jonowych

⇩ depolaryzację płytki wywołaną przez ACh do wartości poniżej
progu potrzebnego do pobudzenia mięśni

- powodują wiotkie porażenie mięśni

Leki depolaryzujące złącze nerwowo-mięśniowe:

(SUKSAMETONIUM)

- wiążą się z receptorem Nm

i otwierają kanały jonowe

- działanie to nie jest odwracalne przez inhibitory AChE

___________________________________

Leki niedepolaryzujące

• Wszystkie leki z tej grupy rozpoczynają działanie po kilku minutach

od podania:

rokuronium wykazuje najszybszy początek działania (1-2 min)

• Czas utrzymywania się efektu terapeutycznego:

miwakurium ~ 15- 20 min
tubokuraryna ~ 20 - 30 min
atrakurium, wekuronium, rokuronium ~ 30 – 40 min
pankuronium ~ 60 – 120 min

• Niektóre z tych leków uwalniają histaminę

(ale

NIE UWALNIAJĄ HISTAMINY

: wekuronium, rokuronium,

pankuronium)

• Działania niepożądane związane z:

- uwalnianiem histaminy
- blokadą nerwu błędnego
- blokadą zwojów
- działaniem sympatykomimetycznym

___________________________________

Leki niedepolaryzujące

TUBOKURARYNA

• antagonista rec. Nm, o który konkuruje z ACh

• kolejność zwiotczenia mięśni po i.v. podaniu tubokuraryny:

- okoruchowe
- twarzy i gardła

´-kończyn

- powłok brzusznych
- przepona i mięśnie międzyżebrowe

wraz ze ↑stężenia ACh dochodzi do odwrócenia bloku i powrót

czynności mięśniowej następuje w odwrotnej kolejności

• Interakcje: - działanie antagonistyczne inhibitorów AChE

- potęgowanie działania przez leki blokujące kanały Ca

leki miejscowo znieczulające, antybiotyki

• działania niepożądane: - ↓ciśnienia krwi

- skurcz oskrzeli
- ↑wydzielanie śliny i gruczołów oskrzelowych
- skórne reakcje alergiczne

___________________________________

Leki niedepolaryzujące c.d.

• Gallamina:

- nie blokuje zwojów i nie uwalnia histaminy;
- blokuje receptory M2 i powoduje tachykardię

• Pankuronium:

- nie blokuje zwojów i nie uwalnia histaminy;
- wywiera działanie podobne do atropiny na serce – tachykardia

• Wekuronium:

- nie wpływa na układ sercowo-naczyniowy

• Atrakurium:

- związek trwały w niskiej temperaturze i niskim pH, a w temperaturze

ciała rozkłada się samorzutnie w osoczu → jego działanie nie zależy
od eliminacji przez nerki lub wątrobę

- hamuje uwalnianie histaminy – hipotensja

• Rokuronium:

- nie wpływa na układ sercowo-naczyniowy
- szybki początek działania (1-2 min)

___________________________________

Leki depolaryzujące

• Leki te np. suksametonium po związaniu z receptorami Nm nie

oddysocjowują od nich szybko →
→ przedłużona aktywacja receptorowa →
→ szybkie zablokowanie przekaźnictwa nerwowo-mięśniowego

• Działania niepożądane: - pooperacyjne bóle mięśniowe

(spowodowane drżeniami włókienkowymi)

- działanie muskarynowe

⇧ śluzu w oskrzelach,
⇧ śliny,
⇧ ciśnienia śródgałkowego,
⇧ perystaltyki żołądka

___________________________________

Leki depolaryzujące

Suksametonium

• Suksametonium stosowane jest do indukowania zwiotczenia mięśni

(i.v., i.m.) ze względu na szybki początek (0.5 – 1.5 min) i krótki czas

(~ 3 – 7 min) działania (poprzedzone skurczami włókienkowymi)

• Stosowane do krótkotrwałego zwiotczenia mięśni w krótkich

zabiegach chirurgicznych oraz endoskopii i intubacji dotchawiczej
środek pomocniczy w tężcu i drgawkach po przedawkowaniu leków

miejscowo znieczulających

• Suksametonium jest hydrolizowane przez nieswoiste cholinoesterazy

surowicy krwi, BChE

(NIE przez AChE !!!)

Przedłużonie działania zwiotczającego suksametonium może być

spowodowane przez
- ↓aktywność esteraz osoczowych (uwarunkowanie genetyczne)
- zatrucia insektycydami
- choroby nowotworowe, hipotermię, niewydolność wątroby i nerek

• Działania niepożądane: - hiperkaliemia (K

z tkanek do surowicy)

- działanie muskarynowe (bradykardia)

___________________________________

Leki miorelaksujące

Leki, które

⇩napięcie mięśni poprzecznie prążkowanych

poprzez

⇧aktywności hamujących neuronów wstawkowych

(GABA-ergicznych)

Stosowane

w chorobach neurologicznych

ze spastycznością:

stwardnienie rozsiane,
udary,
porażenie mózgowe

___________________________________

Leki miorelaksujące

BAKLOFEN

• antagonista presynaptycznych rec. GABA-B – hiperpolaryzacja

⇧ przewodności kanałów K

⇩ napływu Ca

• prawdopodobne działanie przeciwbólowe – hamuje uwalnianie

substancji P w rdzeniu kręgowym

• odstawienie leku powinno odbywać się stopniowo ~1-2 tyg.
• działanie niepożądane: senność (

⇩ w czasie leczenia),

zawroty głowy, zaburzenia orientacji i uczucie zmęczenia,

⇩ciśnienia

krwi

• przeciwwskazania:

zaburzenia psychiczne, padaczka, choroba wrzodowa żołądka, ciąża

___________________________________

Leki miorelaksujące c.d.

Pochodne benzodiazepiny

Nasilają aktywność GABA w OUN.
Stosowane w spastycznościach różnego pochodzenia.

- Diazepam:

2 – 10 mg, 3-4x /24 h; domięśniowo lub dożylnie

- Tetrazepam:

50 – 400 mg/24 h; doustnie

- Tizanidyna -

agonista rec. alfa2-adrenergicznych w OUN;

⇧hamowanie presynaptyczne motoneuronów

- Tolperizon –

hamuje neurony wstawkowe w OUN oraz drogi

polisynaptyczne; poprawia ukrwienie kończyn

- Pridynol –

działa ośrodkowo i obwodowo przeciwcholinergicznie,

hamuje układ piramidowy, stosowany w Parkinsonizmie

- Dantrolen –

hamuje uwalnianie Ca

z siateczki sarkoplazmatycznej;

lek z wyboru w leczeniu gorączki złośliwej;
powoduje osłabienie siły mięśni, senność, zawroty głowy,
zapalenie wątroby

___________________________________

Miastenia rzekomoporaźna

Myasthenia gravis

• Charakterystyczny objaw: nużliwość mięśni

• Przyczyna: proces autoimmunologiczny (IgG) skierowany przeciwko

receptorom dla ACh w mięśniach szkieletowych →
→ uszkodzenie przekaźnictwa nerwowo-mięśniowego

• Leczenie: - ↑ ACh w złączach nerwowo-mięśniowych

- zapobieganie wytwarzania przeciwciał przeciwko

receptorom Nm

• Rokowanie: zróżnicowane;

czasami dochodzi do samoistnej remisji
bardzo złe w przełomie miastenicznym’ - zajęte mięśnie
oddechowe

___________________________________

Miastenia rzekomoporaźna

LECZENIE

Inhibitory AChE:

- neostygmina
- pirydostygmina
- ambenomium

Leki immunosupresyjne:

ograniczające produkcję przeciwciał:przeciwko receptorom dla ACh

- prednizolon
- azatiopryna
- cyklofosfamid
- metotrksat
- mykofenolan mofenylu

___________________________________

PARASYMPATYKOMIMETYKI

LEKI POBUDZAJĄCE RECEPTORY MUSKARYNOWE

Działaj ące

bezpośrednio

Działaj ące

pośrednio

STYMULACJA PARASYMPATYCZNA

Ach i jej estry

Inhibitory AChE lub BChE

___________________________________

Inhibitory AChE

• Inhibitory AChE hamują rozkład ACh → działanie podobne do

agonistów muskarynowych

+ ↑ przewodnictwo nerwowo-mięśniowe
oraz słabiej rozszerzają naczynia

• Związki o działaniu paralityczno-drgawkowym (estry kwasu

fosforowego np., gazy G: sarin, oraz insektycydy i rodentycydy)

nieodwracalnie blokują AChE (trwale fosforylują enzym);
Objawy zatrucia środkami ↑ stężenie ACh:

- zwężenie źrenic
- skurcz mięśni gładkich
- ↑ wydzielania gruczołowego
- rozszerzenie naczyń krwionośnych i ↓ ciśnienia krwi
- paraliż mięśnia sercowego i mięśni oddechowych

(przyczyna śmierci)

___________________________________