1 

KONCEPCJE 

 
BEHAWIORYZM 

 

(WATSON) 

Nauka o zachowaniu 

1.  Bodziec  Reakcja 

2.  sprzeciwiał się introspekcji (wgląd w swoje przeżycia) 

Człowiek nie może przeżywać i jednocześnie badać te przeżycia. 

 

Mechanizm Uruchamiania działania  NAGRODA I KARA 

 

FREUDYZM (PSYCHOANALIZA) 

  FREUD 

  ADLER 

  JUNG 

Działania człowieka zachodzą nieświadomie 

1.  człowiek sterowany jest przez 2 popędy: 

a)  libido  sex 

b)  tanathos  popęd śmierci 

2.  teoria osobowości (id , ego, superego) 

3.  „wynalazł” MECHANIZMY OBRONNE  działanie nieświadome, które obniżają 

poczucie lęku 

LĘK  związany jest ze sprzecznymi z normami i wartościami zachowaniami 

 

Mechanizm Uruchamiania Działania  ZASPOKAJANIE INSTYNKTÓW 

 

 

PSYCHOLOGIA HUMANISTYCZNA 

  MASLOW 

  FRANKL 

  ALLPORT 

  ROGERS 

1.  Człowiek nie działa nieświadomie  

2.  nie działa pod wpływem bodźca 

3.  reakcja zależy od wnętrza człowieka 

 

2 

Deprywacja 
 
homeostazy 

4.  HOLIZM  człowieka należy traktować i badać całościowo (przeciwieństwo 

ATOMIZMU) 

PIRAMIDA POTRZEB MASLOWA 

p  potrzeba 

 

 

Cechy człowieka który się pełni samorealizuje :

 

1.  życzliwy dla innych 
2.  zadowolony z życia 
3.  tolerancyjny 
4.  szanujący przyrodę i świat zwierząt 
5.  posiadający poczucie humoru 
6.  umiejętność przeżywania uwznioślenia (poczucie że stało się coś, dzięki czemu jesteśmy 

inni) 

 
 

p.este

tyczn

p. wiedzy 

p. samorealizacji 

Potrzeba szacunku 

Potrzeba afiliacji 

Potrzeby bezpieczeństwa 

Potrzeby fizjologiczne 

Potrzeby rozwoju 
 
heterostazy 

 

3 

Mechanizmem Napędowym jest  WSPINANIE SIĘ NA DRABINIE POTRZEB 
 
 
 
 

PSYCHOLOGIA POZYTYWNA 

Wywodzi się z psychologii humanistycznej = psychologia zdrowia 
 
SYNERGIA POZYTYWNA (Stewart)  więź interpersonalna; proces wzajemnego 
kształtowania się – sprzężenie zwrotne (nadumieralność wdowców) 
 
 
 
 
 

PSYCHOLOGIA OPTYMISTYCZNA 

Nastawiona na wsłuchiwanie się w to, co ma do powiedzenia rozmówca i pokazanie jak do tego 
celu dojść 
 
Szczęście Dobrostan wyraźnie widać w sytuacji pracy 

Uwarunkowania dobrostanu: 

1.  sprawowanie kontroli (mieć wpływ na to co się dzieje w otoczeniu) 

2.  klarowność sytuacji (informacja zwrotna i przewidywalność sytuacji) 

3.  możność wykazywania się swoimi umiejętnościami 

4.  cele stawiane przez innych (konfrontacja z naszymi celami, może być bodźcem dodatnim 

lub ujemnym) 

5.  różnorodność zadań może sprzyjać dobremu samopoczuciu 

6.  okazja do kontaktu interpersonalnego 

7.  pozycja społeczna osiągnięta w pracy 

 
 
 
 

OSOBOWOŚĆ

 

 

Nie ma złej bądź dobrej osobowości jest tylko odchylona od normy bądź w normie; jest 

adekwatna bądź nie adekwatna do wykonywanego zawodu (np. pielęgniarka która nie jest 

empatyczna) 

Składniki osobowości:

 

1.  temperament  

a)  flegmatyk 

b)  sangwinik 

c)  choleryk 

d)  melancholik 

 

4 

2.  inteligencja intelektualna (IQ) 

3.  zbiór cech osobowości ( CATTELL  16 rodzajów) 

4.  uzdolnienia 

5.  charakter 

 

Kwestionariusz badania osobowości Cattella składa się z 300 pytań wymagających udzielenia 

odp. TAK lub NIE 

 

Osobowość wg Cattella pozwala nam powiedzieć jak jednostka będzie się zachowywała w 

określonej sytuacji. Definicja ta zakłada , że jesteśmy w stanie udzielić diagnozę; ale daje nam i 

prognozę jak się człowiek zachowa w danej sytuacji. 

Cechy: 

Cechy powierzchniowe – obserwowalne, reprezentują zewnętrzne zmienne. 

Cechy źródłowe – reprezentują wewnętrzne zmienne, wpółdeterminują związki między zachowaniami warunkują 

ich spójność.  

 

Cechy o podłożu biologicznym, zdeterminowane konstytucjaonalnie 

Cechy kształtujące się pod wpływem oddziaływań środowiska 

 

Cechy zdolnościowe – dotyczą tego, jak dobrze osoba radzi sobie z rozwiązywaniem zadań 

Cechy temperamentalne – charakteryzują tempo i ogólny styl, w jakim osoba wykonuje dowolne czynności. 

Cechy dynamiczne – te, które określają dlaczego i jak jednostka jest „napędzana”, opisują motywacyjny aspekt 

zachowania: 

 

 

ergi  

 

 

 

sentymenty  

 

 

 

postawy 

 

 

 

JÓZEF KOZIELECKI  KONCEPCJA TRANSGRESYJNA CZŁOWIEKA 

Jednostka jako osobowość ekspansywna, twórcza, wolna i odpowiedzialna; która kieruje się w 

swoich zachowaniach złozoną motywacją homeostatyczną i heterostatyczną; której działanie jest 

uwarunkowane przez względnie stałe składniki osobowości. 

Osobowość podlega pewnym zmianom. 

 

TRANSGRESJA (termin zaczerpnięty z biologicznej teorii dziedziczenia i oznacza 

przekroczenie cech organizmów rodzicielskich przez mieszańców) 

 

5 

W odniesieniu do człowieka oznacza czynności, dzięki którym jednostka lub zbiorowość, 

kształtują nowe struktury lub niszczą struktury już ustabilizowane; tworzą wartości pozytywne 

bądź negatywne  co oznacza rozwój bądź regres 

Transgresja: 

1.  indywidualna – dotyczy działań jednostki i jest tworzeniem siebie wg własnego projektu 

2.  zbiorowa – działania podejmowane przez grupy i ruchy społeczne i dotyczą przekroczenia 

dotychczasowych osiągnieć materialnych i intelektualnych; w efekcie czego tworzona jest 

nauka, kultura, sztuka 

 

Działania składające się na bieg życia ludzkiego:

 

1.  działania ochronne – celem ich jest utrzymanie dotychczasowego stanu rzeczy. 

Podejmujący je człowiek dąży do osiągnięcia typowych dla niego wartości materialnych i 

duchowych. 

Ma tu zastosowanie prawo HOMEOSTAZY. Mamy tu do czynienia z zastosowaniem 

redukcji napięcia w wyniku rozbieżności między stanem aktualnym a pożądanym. 

Działania ochronne odgrywają kluczową rolę w życiu  dzięki nim człowiek osiąga 

równowagę zarówno w odniesieniu do życia biologicznego jak i psychicznego. 

2.  działania transgresyjne – ma na celu wychodzenie poza to czym jednostka aktualnie jest i 

- intencjonalne tworzenie nowych wartości pozytywnych bądź negatywnych 

Podlega skomplikowanym prawom wykraczania poza proste zasady HOMEOSTAZY 

 

Cele działań transgresyjnych zwrócone są ku 4 względnie niezależnym światom:

 

1.  świat fizyczny – jest to transgresja naturalna, skierowana ku rzeczom – ma na celu 

zwiększenie posiadania dóbr materialnych 

2.  transgresja społeczna – skierowana ku ludziom, cel : rozszerzenie kontroli nad 

innymi 

3.  transgresja dot. Świata symboli – transgresje symboliczne lub intelektualne czyli 

działania naukowe 

4.  autotransgresje – tworzenie własnych struktur charakterologicznych i umysłowych 

 

Działania transgresyjne rozwijają się później niż działania ochronne.  

Warunkiem pojawienia się tych działań jest osiągnięcie przez jednostkę wysokiego 

poziomu rozwoju funkcji psychicznych oraz posiadanie pewnego doświadczenia 

poznawczego i społecznego. 

 

 

 

 

6 

Procesy motywacyjne – 4 podstawowe funkcje: 

1.  uruchamianie działania i decydowanie o wydatkowanej energii 

2.  nadawanie ogólnego kierunku poszukiwaniom wartości 

3.  podtrzymywanie działania i wpływanie na ich trwałość, na to ile czasu człowiek na nie 

poświęca 

 

Etapy działania motywacji:

 

1.  motywacyjny – ocena rozbieżności pomiędzy aspiracjami człowieka a aktualnym 

stanem podmiotu; następnie formułowane są cele 

2.  ocena warunków działania – człowiek poszukuje wartości i ocenia je jako niezbędne do 

osiągnięcia celów oraz przewiduje prawdopodobieństwo otrzymania pożądanych 

wyników 

3.  etap wartościowania wyników – człowiek ocenia wartość wyników jakie może 

osiągnąć; ocenia w jakim stopniu wyniki te pozwolą zniwelować istniejący deficyt 

wartości 

4.  etap wyboru działania -  spośród możliwych działań (przewidując ich wartość, 

prawdopodobieństwo ich osiągnięcia); jednostka dokonuje wyboru tego działania, 

które pozwoli w sposób satysfakcjonujący osiągnąć cel 

5.  wykonanie działania – różnorodne programy, które możemy zastosować w celu 

skutecznego osiągnięcia naszych zamierzeń 

6.  etap konsumpcji – tych działań, które mogą zakończyć się trojakim rezultatem : 

- sukcesem 

- niespodzianką (rezultat nie został przewidziany na żadnym etapie) 

- niepowodzeniem 

 

Aby zmniejszyć napięcie motywacyjne, czasem ludzie podejmują działania zastępcze = działania 

paliatywne. 

 

Rodzaje działań zastępczych:

 

1.  mechanizmy obronne – nieświadomie uruchamiane mechanizmy projekcji , człowiek jest 

skłonny do przypisywania innym swoich zachowań 

2.  mechanizmy wzrostowe – poprawiają nasze samopoczucie, odnoszą się do motywacji 

heterostatycznej .  Jednostka, która nie może osiągnąć swoich celów tworzy mity dot. 

Swojej osoby.  

 

Działania transgresyjne zależą od 3 klas czynników:

 

1.  środowisko zewnętrzne (przeszłe i aktualne) 

 

7 

2.  czynniki wewnętrzne (związane z siłami podmiotowymi) 

3.  czynniki losowe i przypadkowe (człowiek może czasem stracić kontrolę nad pewnymi 

zdarzeniami) 

 

- 

 

 

MASLOW                                                                                  KOZILECKI 

Potrzeby rozwoju 

Prawo heterostazy  

  

 

Potrzeby braku, deprywacji 

Prawo homeostazy  

 

 

 

 

 

Działania transgresyjne 

Działania ochronne