Zajęcia nr 

3

 

 
Na podstawie fragmentów książki Sztompki pt. „Zaufanie”. 
 
KAPITAŁ SPOŁECZNY:  

-  (Nan Lin) zasoby zawarte w sieciach społ. i używane przez ludzi w ich działaniach; 
-  (Pierre Bourdieu) suma zasobów, którymi dysponuje jednostka lub grupa dzięki 

posiadaniu trwałej sieci mniej lub bardziej zinstytucjonalizowanych relacji wzajemnej 
znajomości i rozpoznawania się. 

*stanowi zasób o szczególnej wartości, sprzyja osiąganiu różnorodnych celów i ma przy tym 
tendencję do samopomnażania się. 
Najpewniejszy i najpełniejszy dostęp do zasobów innych ludzi przynosi zdobycie ich 
zaufania. Nasze stosunki muszą się opierać na normatywnej wzajemności, zaufaniu i 
wzajemnych zobowiązaniach. 
 
Spiralę zaufania lub nieufności bardzo trudno przeciąć, choć łatwiej jest zaufanie stracić niż 
je zyskać (bądź odzyskać). 
kultura zaufania (społeczeństwo zaufania) ≠ kultura cynizmu (społeczeństwo nieufności) 
 
SIEĆ ZAUFANIA – powiązane relacje zaufania wiążące więcej niż dwie osoby 
 
ŁAŃCUCH ZAUFANIA – szeregowe powiązanie kilku relacji zaufania 
 

 

przechodniość zaufania 

 

1) 

A 

 

 B 

 

 C 

 
 
 

2)  

A  

 

B 

  

C 

 
 
 

3)  

A  

 

B  

 

C 

 
 

1-  osoby cieszące się autorytetem (B) recenzują książkę (C) 
2-  nasz (A) kolega (B) mówi, że komuś (C) nie ufa 
3-  pseudospecjalista (B) od glazury poleca nam (A) swojego kolegę (C) do naprawy pralki 

 

 

łańcuch dowodzenia (zbudowany na pierwszym modelu (zaufania), z reguły 
funkcjonujący we wszystkich dużych firmach, ale nie tylko) 

A 

 

B  

 

C 

 

D  

 

E 

 

F  

 

  G 

 

nieprzechodniość nieufności (?) 

 

4)  

A  

 

B 

 

 C 

 
 
 
 

4-  pracownik (B), któremu my (A) nie ufamy, chce zwolnić kogoś (C), kto jemu podlega; 

najprawdopodobniej sami sprawdzimy tego pracownika, popytamy innych osób... 

 
 
KRĄG ZAUFANIA – wszyscy, który ufam i których traktuję jako wiarygodnych partnerów 
 
KRĄG WIARYGODNOŚCI – wszyscy, którzy obdarzają mnie zaufaniem i traktują jako 
wiarygodnego partnera 
 
SIEĆ OSOBISTA 

=

 K.Z. + K.W. 

 
KAPITAŁ WIĄŻĄCY – zaufanie u partnera centralnie usytuowanego w innej sieci i 
obdarzanie go zaufaniem, co sprzyja fuzji obu sieci w jedną 

 

pacjenci – lekarz – inni lekarze 

 
KAPITAŁ POMOSTOWY – zajmowanie pozycji w obrębie dwóch lub więcej sieci 
zaufania 

 

małżeństwo (kapitałem pomostowym dla obydwu rodzin para młoda); fuzja firmy 

 

relacje „krzyżujące się” – robisz imprezkę, na którą zapraszam starych znajomych ze szkoły średniej i 
nowych ze studiów, przy czym część z nich pokonuje taką sama drogę edukacji, co ty (oni też są 
kapitałem pomostowym dla tych ludzi, którzy się nie znają) 

 
SIECI EKSKLUZYWNE – zaufanie ograniczone do ścisłego grona osób, któremu 
towarzyszy nieufność wobec członków innych sieci 

 

sekty, grupy opozycyjne, mafie, elitarne jednostki wojskowe, służby specjalne 

 

nacjonalistyczne państwa 

 

mniej izolowane – wspólnoty losu 

 
SIECI ZINDYWIDUALIZOWANE – sieć wiążąca pojedyncze relacje zaufania między 
partnerami 
 
SIECI KOLEKTYWNE – podejmujące kooperację dla osiągnięcia wspólnego celu, 
nieosiągalnego dla pojedynczych członków i dlatego silnie egzekwujące wiarygodność 
wszystkich („jeden za wszystkich wszyscy za jednego”) 

 

wojsko 

 

drużyna piłkarska

 

 

 
 
 
Rozmaite rozproszone badania empiryczne prowadzone w różnych częściach świata 
prowadzą do wniosku, że zaufanie koreluje z takimi walorami, jak: wydajniejsza gospodarka, 
lepsze szkoły, większa zdrowotność, efektywny rząd, mniejsza przestępczość, poczucie 
dobrobytu i szczęścia osobistego. 
 

ZAUFANIE 

 

zwiększa „gęstość moralną”, czyli kapitał społeczny 

  sprzyja komunikacji 
  sprzyja tolerancji 
 

wzmacnia więzi między jednostką a wspólnotą (świadomość zbiorowa, 
współpracownicy) 

„Należy ufać innym, ale równie istotne może być to, aby cieszyć się ich zaufaniem” 
 
WIARYGODNOŚĆ 

  satysfakcja autoteliczna (poczucie uznania, sympatii, akceptacji) 
 

wartość instrumentalna – otwiera szanse różnych dodatkowych korzyści 

 

„zwierciadło społeczne” – podstawa naszej samooceny i kształtowania tożsamości 

 

korzyści dla tego, który jej udzielił, gdyż spełnione są jego oczekiwania 

 
KOHERENCJA (trafność) ZAUFANIA – obdarzanie zaufaniem osób wiarygodnych lub 
nieufnością osób niewiarygodnych 
 
NIEKOHERENCJA ZAUFANIA – obdarzanie ślepym zaufaniem osób niegodnych 
zaufania lub obsesyjną nieufnością osób wiarygodnych 
 
FUNKCJONALNE SUBSTYTUTY ZAUFANIA – rozpowszechnione i 
zinstytucjonalizowane praktyki towarzyszące kulturze nieufności i cynizmu, które zaspokajają 
potrzeby normalnie zaspokajane przez zaufanie 

1.  wiara w opatrzność 
2.  korupcja 
3.  uzurpacja egzekwowania wiarygodności; nadmierna czujność 
4.  przesadne uciekanie się do instytucji prawnych 
5.  gettoizacja (zamykanie się i izolowanie grup czy środowisk, jako reakcja obronna na 

rozpowszechnioną nieufność) 

6.  paternalizm (przeniesienie całego zaufania na charyzmatycznego przywódcę, gdy brak 

innych wiarygodnych adresatów zaufania) 

7.  eksternalizacja zaufania (poszukiwanie obiektów zaufania poza własną grupą, 

środowiskiem czy społeczeństwem, gdy zaufania wewnątrz ulega erozji) 

 
Istnieją 3 formy występowania owych substytutów: 

  indywidualne praktyki 
  strategie o regularnym charakterze, rozpowszechnione 
 

reguły kulturowe określające pewne zachowanie (forma normatywna)