PEDIATRIA 2 21.10.2008 spisał „Ordynator”
Rozwój filogenetyczny w okresie płodowym noworodkowym i niemowlęcym
Okres prenatalny trwa do 40 tygodnia ciąży
Wyróżniamy 3 fazy
-
jajową - 7 dni
-
zarodkową – 2 miesiące – do wykształtowania łożyska
-
płodową właściwą – do porodu
Okres postnatalny
Noworodkowy
Pierwsze 28 dni życia
Niemowlęcy
Pierwszy rok życia
Wczesnego dzieciństwa
2-3 rok życia
Przedszkolny
4-6 rok życia
szkolny
7-15 rok życia
-faza obojętnopłciowa
7-10 rok życia
Faza dojrzewania płciowego
11-15 rok życia
Okres młodzieńczy
16-20 rok życia
Dojrzałości
20/25 – 40/45 rok życia
Starzenia się
40/50 rok życia
Koncepcja – zapłodnienie
Zapłodniona komórka jakowa ma
-
0.15 mm średnicy
-
waży 0.005 mg
noworodek
-
średnio 50-52 cm długości
-
waży 3000-3500 g
-
Względne proporcje głowy, tułowia, kończyn /oryginał patrz: rysunek z wykładu z 4.11.2008/
Głowa noworodka
•
wydaje się zbyt duża i ciężka w stosunku do wielkości ciała
•
rzadko ma głowę idealnie okrągłą – nacisk na nią w trakcie porodu i przemieszczenie kości
czaszki w celu ochrony mózgu zwykle prowadzą do okresowego odkształcenia
•
w chwili porodu czaszka zbudowana jest z chrząstek oddzielonych od siebie strefami
„miękkimi” – tzw. szwami
TWARZ NOWORODKA
-
Powieki są obrzęknięte, czerwone w wyniku olbrzymiego ciśnienia podczas porodu
-
Pęcherze spowodowane ssaniem mogą pojawić się na górnej wardze lub w ustach
noworodka w dowolnym momencie karmienia tylko mlekiem.
SKÓRA NOWORODKA
-
Maź – w chwili porodu dziecko pokrywa biała, śliska substancja zwana mazią (płodową) –
funkcja ochronna
-
Meszek płodowy: często pokrywa ciało noworodka w chwili urodzenia. Może to być jedynie
miękki puszek na głowie lub bardzo gruba warstwa pokrywająca ramiona o dół pleców –
zanika po 1-2 tygodniach
-
Łuszcząca się skóra: niektóre dzieci rodzą się z suchą, łuszczącą się skórą, pokrywającą
dłonie lub podeszwy stóp. Nie jest to egzema i ustąpi po kilku dniach.
-
Ciemieniucha: jest równie powszechna jak łuszcząca się skóra, mija samoistnie –
nadczynność gruczołów łojowych
-
Gruczoły potowe: są w hypofunkcji, noworodek się nie poci
-
Zmienne zabarwienie skóry: dłonie i/lub stopy noworodka są niebieskawe, czasem górna
połowa ciała jest bledsza od dolnej. Przyczyną jest nie w pełni dojrzały układ krążenia. Zmiany
te z biegiem czasu ustępują.
-
Znamiona wrodzone: częste są naczyniaki płaskie w obrębie karku i czoła, na powiekach
nie wymagają interwencji.
-
Rumień toksyczno-alergiczny: u niektórych dzieci wystąpi czerwona wysypka. Zwykle
utrzymuje się przez kilka dni i zanika bez leczenia.
-
Wysypki: na czole noworodków o różnym charakterze są powodowane przez niewłaściwe
funkcjonowanie młodej skóry i jej przydatków.
ZMIANY FUKCJONALNE PO PORODZIE
•
stabilizacja i utrzymanie prawidłowej wymiany gazowej
•
regulacja ciepłoty ciała
•
pobieranie, trawienie i przyswajanie pokarmu i regulacja masy ciała
•
eliminacja produktów przemiany materii
UKŁAD NERWOWY
•
mózg noworodka waży ok. 335 g (10% masy ciała – dorośli 2.5%) i zawiera 90% wody
(dorośli 76%)
•
po urodzeniu czynny jest rdzeń kręgowy, pień mózgu i zwoje podstawy
•
zgięciowa postawa jest wynikiem przewagi oddziaływania gałki bladej nad prążkowiem
•
ruchy noworodka cechuje brak celowości i koordynacji i niezależności od siły ciążenia oraz
nadmiar ruchów.
•
Występują czynności autonomiczne: oddychanie, ssanie, kichanie, ziewanie, płacz, kaszel,
czkawka, wymioty, oddawanie moczu i stolca
Odruchy bezwarunkowe
•
odruch ssania
•
odruch szukania
•
odruch połykania
•
odruch na światło Peipera
•
odruch oczu lalki
Odruchy postawy
•
odruch Moro *
/ inaczej zwany odruchem obejmowania - odruch występujący w odpowiedzi na gwałtowną
zmianę położenia ciała noworodka, nagły hałas, ostry dźwięk. Noworodek reaguje energicznym wyprostowaniem rąk i
nóg, wygięciem pleców w łuk i odchyleniem głowy do tyłu, po czym zaciska pięści, a odrzuconymi wcześniej na boki
rękami wykonuje powolny ruch objęcia klatki piersiowej. Nazwa odruchu pochodzi od nazwiska austriackiego pediatry
Ernsta Moro. – przyp. red./
•
odruch chwytny (małpi)
•
odruch pełzania (Bauera)
•
odruch chodu automatycznego
•
odruch krzyżowego prostowania kończyn
•
odruch Galanta **
/ inaczej wygięcie grzbietu - uzyskuje się przez drażnienie okolicy przykręgosłupowej pleców.
Następuje wówczas zgięcie grzbietu w stronę drażnioną. – przyp. red./
STANY PRZEJŚCIOWE OKRESY NOWORODKOWEGO
1. fizjologiczny spadek masy ciała
2. gorączka przejściowa
3. żółtaczka fizjologiczna
4. kryza płciowa
5. stolce przejściowe
6. rumień toksyczno-alergiczny
7. zaburzenia krzepnięcia
OKRESY ROZWOJU ONTOGENETYCZNEGO
I okres prenatalny (wewnątrzmaciczny) trwający średnio 280 dni z wahaniami od 38 do 42 tygodnia
ciąży. Zgodnie z współczesną embriologią wyróżniamy w nim
1. fazę zarodkową do 8 tygodnia
2. fazę płodową od 9 do 40 tygodnia życia
II okres postnatalny (pourodzeniowy, pozamaciczny), w którym wyróżnia się następujące
podokresy:
1. noworodkowy (pierwsze 28 dni życia)
2. niemowlęcy (1 rok życia)
3. wczesnego dzieciństwa lub poniemowlęcy (2-3 rok życia)
4. przedszkolny (4-6 rok życia)
5. szkolny (7-15 rok życia)
a. faza obojętnopłciowa (u dziewcząt do 8 roku życia, u chłopców do 9 r.ż)
b. faza dojrzewania płciowego (od 8-9 roku życia do 15-17 roku życia)
6. młodzieńczy (16-20 rok życia)
7. dojrzałości (od 20-25 roku życia do 40-50 roku życia
8. starzenia się (od 40-50 roku życia, duża indywidualność)
OKRES NIEMOWLĘCY
Trwa do końca 1 roku życia
W okresie tym następuje spionizowanie postawy ciała i rozwój lokomocji.
Cechuje go nadal intensywne tempo wzrastania, jednak mniejszy niż w poprzednich okresach. Ze
względu na wysoki poziom przemiany materii u niemowlęcia występuje duże zapotrzebowanie na
składniki pokarmowe; jest ono trzykrotnie większe niż u dorosłego
PROPORCJA CIAŁA W OKRESIE NIEMOWLĘCYM
Intensywne wzrastanie kończyn dolnych na długość powoduje powolną zmianę pozycji ciała
niemowlęcia. Wpływ na zmianę sylwetki dziecka w drugim półroczu życia ma także zmniejszony
przyrost podskórnej tkanki tłuszczowej.
PRYROSTY CIAŁA W OKRESIE NIEMOWLĘCYM
•
w 4-5 miesiącu niemowlę podwaja swoją masą urodzeniową
•
w 11-12 miesiącu następuje jej potrojenie
Miesięczne przyrosty masy ciała niemowlęcia są nierównomierne
•
w I półroczu wynoszą one średnio – 600 gramów
•
w II półroczu wynoszą one średnio – 500 gramów
Na przyrost masy ciała niemowlęcia składa się:
•
głównie przyrost podskórnej tkanki tłuszczowej,
•
w mniejszym stopniu wzrost masy mięśniowej i kośćca.
DŁUGOŚĆ CIAŁA W OKRESIE NIEMOWLĘCYM
Długość ciała w ciągu pierwszego roku życia dziecka zwiększa się średnio o 25 cm, co stanowi około
50% długości urodzeniowej noworodka
Kwartalne przyrosty długości w 1 roku życia wynoszą:
•
w I kwartale życia niemowlęcia – około 10 cm
•
w II kwartale – średnio 6 cm
•
w III i IV – po 4 cm
OBWODY GŁOWY I KLATKIE PIERSIOWEJ
Obwód głowy w ciągu pierwszego roku życia powiększa się średnio o 10 cm, z tego w I półroczu o 6-7
cm.
Obwód klatki piersiowej powiększa się w czasie 12 m-cy średnio o 12 cm, z tego w I półroczu o 8 cm
Zrównanie wielkości obwodu głowy z obwodem klatki piersiowej następuje zwykle u 3-miesięcznego
niemowlęcia i od tego czasu obwód klatki piersiowej jest stale większy od obwodu głowy.
CIEMIĄCZKA
/ciemiączko: przednie, tylne, tylne boczne, przednie boczne/
W wyniku szybkiego wzrastania kości czaszki w okresie niemowlęcym następuje zarastanie
ciemiączek.
Czas zarastania ciemiączek:
-
ciemię tylne (małe) = w 2 miesiącu życia
-
przednie (duże) = zwykle do 12 miesiąca życia
ZĄBKOWANIE
Początek ząbkowania – 4-6 miesiąc życia (pierwsze zęby mleczne) u dziewczynek – zwykle
wcześniej niż u chłopców.
12-miesięczne niemowlę ma przeciętnie 6 siekaczy (2 dolne i 4 górne).
•
czas
•
kolejność
•
pełne uzębienie mleczne 2-latek
POSTAWA CIAŁA
Wraz z rozwojem funkcji statycznych wykształcają się podstawowe krzywizny kręgosłupa:
•
lordoza szyjna – dźwiganie głowy
•
kifoza piersiowa – siadanie
•
lordoza lędźwiowa – stawanie i chodzenie