Wykład 8

Publiczny system finansowy

O jakie zadania chodzi?

- zadania

związane z pełnieniem

funkcji publicznych sensu stricte

zadania

związane z pełnieniem

funkcji społecznych

- zadania

związane z pełnieniem

funkcji gospodarczych

Istota publicznego systemu finansowego -

tworzenie zasobów

rodków pienięŜnych (funduszy publicznych) oraz ich przepływ

tak, aby umoŜliwić władzom publicznym realizację zadań
publicznych

Wykonywanie zadań publicznych oznacza dostarczanie:

- dóbr i usług publicznych

- środków finansowych w postaci transferów -

redystrybucja dochodów

Publiczny system finansowy

Zgodnie z ustawą o finansach publicznych, środkami publicznymi
są:

- dochody

publiczne

- środki pochodzące z budŜetu Unii Europejskiej i inne środki

pochodzące ze źródeł zagranicznych niepodlegające zwrotowi

- przychody

Jakie są źródła finansowania zadań publicznych?

- środki publiczne

Dochody a przychody??

Publiczny system finansowy

Zgodnie z ustawą o finansach publicznych środki publiczne
przeznacza się na:

- wydatki

publiczne

- rozchody

publiczne

Jakie jest przeznaczenie środków publicznych?

Dochody

publiczne

Wydatki

publiczne

gdy

„+”

nadwyŜka

sektora

finansów publicznych

gdy

„-”

deficyt

sektora

finansów publicznych

Wydatki a rozchody??

Publiczny system finansowy

Podstawowe

obszary wydatkowania

rodków publicznych:

- obrona narodowa
- utrzymanie porządku i bezpieczeństwa wewnętrznego
- edukacja
- zdrowie
- ochrona socjalna
- rekreacja i kultura
- infrastruktura
- ochrona środowiska
- wydatki sektorowe
- obsługa działalności sektora publicznego

Publiczny system finansowy

Deficyt sektora finansów publicznych

finansowany jest z

przychodów

pochodzących z następujących źródeł:
- sprzedaŜ papierów wartościowych oraz inne operacji finansowych
- prywatyzacja majątku skarbu państwa i majątku jst
- spłaty poŜyczek udzielonych ze środków publicznych
- otrzymane poŜyczki i kredyty

Przychodom

finansującym deficyt odpowiadają

rozchody

obejmujące:

- spłaty otrzymanych poŜyczek i kredytów
- wykup papierów wartościowych
- udzielone poŜyczki
- płatności, których źródłem finansowania są przychody z prywatyzacji

majątku skarbu państwa oraz majątku jst

- inne operacje finansowe związane z zarządzaniem długiem publicznym

i płynnością

Publiczny system finansowy

Gromadzenie

(wpływy)

Środki

publiczne

Rozdysponowanie

(wypływy)

Finanse publiczne

– procesy związane z gromadzeniem

rodków publicznych oraz ich rozdysponowaniem

Publiczny system finansowy

organy władzy publicznej, w tym organy administracji rządowej, organy

kontroli państwowej i ochrony prawa, sądy i trybunały

- gminy, powiaty i samorząd województwa
- jednostki budŜetowe, zakłady budŜetowe i gospodarstwa pomocnicze

jednostek budŜetowych

- państwowe i samorządowe fundusze celowe
- uczelnie publiczne
- jednostki badawczo-rozwojowe
- samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej
- państwowe lub samorządowe instytucje kultury
- ZUS, KRUS i zarządzane przez nie fundusze
- Narodowy Fundusz Zdrowia
- Polską Akademię Nauk i tworzone przez nią jednostki organizacyjne
- Inne państwowe lub samorządowe osoby prawne utworzone na podstawie

odrębnych ustaw w celu wykonywania zadań publicznych, z wyłączeniem
przedsiębiorstw, banków i spółek prawa handlowego

Zgodnie z ustawą o finansach publicznych

sektor finansów publicznych

obejmuje:

Publiczny system finansowy

Podstawowe formy organizacyjno-prawne jednostek sektora
finansów publicznych określone w ustawie o finansach publicznych:

- jednostki budŜetowe
- zakłady budŜetowe
- gospodarstwa pomocnicze jednostek budŜetowych
- fundusze celowe

Jednostki budŜetowe:

– jednostki, które pokrywają swoje wydatki bezpośrednio z budŜetu, a

pobrane dochody odprowadzają na rachunek, odpowiednio, dochodów
budŜetu państwa lub dochodów budŜetu jst –

tzw. zasada rozliczeń brutto,

gospodarka budŜetowa

– podstawą gospodarki finansowej jednostki budŜetowej jest plan finansowy

Publiczny system finansowy

Zakłady budŜetowe:

– jednostki, które odpłatnie wykonują wyodrębnione zadania, pokrywają koszty

swojej działalności z przychodów własnych (przy czym mogą otrzymywać
dotacje) -

tzw. zasada rozliczeń netto, gospodarka pozabudŜetowa

– podstawą gospodarki finansowej zakładu budŜetowego jest plan finansowy

Gospodarstwa pomocnicze jednostek budŜetowych:

– wyodrębniona z jednostki budŜetowej, pod względem organizacyjnym i

finansowym, część jej podstawowej działalności lub działalność uboczna.
Gospodarstwo pomocnicze pokrywa koszty swojej działalności z przychodów
własnych (przy czym mogą otrzymywać dotacje) -

tzw. zasada rozliczeń

netto, gospodarka pozabudŜetowa

Fundusze celowe:

– fundusz powołany ustawowo, którego przychody pochodzą ze środków

publicznych, a wydatki są przeznaczone na realizację wyodrębnionych zadań

– moŜe działać jako osoba prawna, lub jako wyodrębniony rachunek bankowy,

którym dysponuje organ wskazany w ustawie tworzącej fundusz

Publiczny system finansowy

Jednostki sektora finansów publicznych wykorzystują środki
publiczne do wykonywania zadań publicznych

Podlegają specjalnym zasadom dyscypliny finansowej, które
odnoszą się do:

- gromadzenia

rodków publicznych –

przymusowo, bezzwrotnie

- wydatkowania

rodków publicznych –

terminowo, oszczędnie

rachunkowości i sprawozdawczości

–

w sposób ujednolicony

- kontroli

gospodarowania środkami publicznymi -

kontrola

społeczna

finansowa

Publiczny system finansowy

Wydatkowanie środków publicznych:

Zgodnie z ustawą o finansach publicznych,

wydatki publiczne

powinny być dokonywane:

- w sposób celowy i oszczędny z zachowaniem z zasady

uzyskiwania najlepszych efektów z danych nakładów

- w sposób umoŜliwiający terminową realizację zadań

- w wysokościach i terminach wynikających z wcześniej

zaciągniętych zobowiązań

Publiczny system finansowy

Środki publiczne są gromadzone w formie

funduszy publicznych

NajwaŜniejszy funduszem publicznym jest

budŜet państwa

Zgodnie z ustawą o finansach publicznych środki publiczne,

BudŜet państwa

jest rocznym

planem dochodów

wydatków

oraz

przychodów

rozchodów

- organów władzy publicznej, w tym organów administracji

rządowej, organów kontroli i ochrony prawa

- sądów i trybunałów

Publiczny system finansowy

Istota budŜetu państwa:

aspekt ekonomiczny

- budŜet państwa jako fundusz pienięŜny,

gromadzący i rozdzielający środki publiczne na rozwój
ekonomiczny państwa oraz wszelkie potrzeby ogólnospołeczne

aspekt prawny

– budŜet państwa jako akt prawny

aspekt polityczny

– budŜet jako narzędzie realizacji określonej

polityki społeczno-gospodarczej rządu

Publiczny system finansowy

Zasady budŜetowe:

zasada jedności materialnej

- zasada jedności formalnej

- zasada jednorodności (roczności)

- zasada szczegółowości

- zasada jawności i przejrzystości

- zasada zupełności

Publiczny system finansowy

Etapy tworzenia budŜetu państwa:

- opracowanie pierwszej prognozy dochodów i wydatków

w oparciu o prognozy makroekonomiczne, określające warunki,
w jakich dany budŜet będzie realizowany

- sformułowanie załoŜeń do projektów dochodów i wydatków w

resortach

- opracowanie załoŜeń do projektu budŜetu oraz ustalenie limitów

wydatków dla poszczególnych dysponentów części budŜetowych

- przygotowanie przez ministrów i wojewodów projektów

poszczególnych części budŜetu

- przyjęcie przez Radę Ministrów projektu budŜetu w formie

uchwały

- prace nad projektem ustawy budŜetowej w parlamencie

Publiczny system finansowy

Zgodnie z ustawą o finansach publicznych,

dochodami budŜetu państwa są:

podatki i opłaty

cła

wpłaty z zysku przedsiębiorstw oraz jednoosobowych spółek skarbu państwa

dywidendy

wpłaty z zysku NBP

wpłaty nadwyŜek dochodów własnych państwowych zakładów budŜetowych oraz
części zysku gospodarstw pomocniczych państwowych jednostek budŜetowych

dochody pobierane przez państwowe jednostki budŜetowe

dochody z najmu i dzierŜawy oraz z innych umów o podobnym charakterze
dotyczące składników majątkowych skarbu państwa

odsetki od środków na rachunkach bankowych państwowych jednostek
budŜetowych

10) odsetki od lokat terminowych ustanowionych ze środków zgromadzonych na

centralnym rachunku bieŜącym budŜetu państwa

11) odsetki od udzielonych z budŜetu państwa poŜyczek krajowych i zagranicznych
12) grzywny, mandaty i inne kary pienięŜne
13) spadki, zapisy i darowizny w postaci pienięŜnej na rzecz skarbu państwa
14) inne dochody publiczne

Publiczny system finansowy

Zgodnie z ustawą o finansach publicznych,

wydatki budŜetu państwa

przeznaczone są:

utrzymanie i funkcjonowanie organów władzy publicznej, kontroli i ochrony prawa

zadania wykonywane przez administrację rządową

funkcjonowanie sądów i trybunałów

subwencje ogólne dla jednostek samorządu terytorialnego

dotacje dla jednostek samorządu terytorialnego

rodki wpłacane do budŜetu Unii Europejskiej

subwencje dla partii politycznych

dotacje na zadania określone odrębnymi ustawami

obsługę długu publicznego

10) finansowanie programów i projektów, na których realizację uzyskano środki

pochodzące z funduszy strukturalnych, Funduszu Spójności, Europejskiego
Funduszu Rybołówstwa i inne środki

11) realizację Wspólnej Polityki Rolnej

Publiczny system finansowy

W ustawie budŜetowej

dochody budŜetowe ujmuje się według:

- źródeł dochodów

- części i działów klasyfikacji budŜetowej

W ustawie budŜetowej

wydatki budŜetowe ujmuje się w

podziale na:

- części, działy i rozdziały klasyfikacji wydatków

wyodrębnienia się wydatki przeznaczone na finansowanie programów

operacyjnych, Wspólnej Polityki Rolnej oraz innych programów i projektów
realizowanych z udziałem środków pochodzących z funduszy strukturalnych,
Funduszu Spójności, Europejskiego Funduszu Rybołówstwa i innych środków

Publiczny system finansowy

RóŜnica między dochodami a wydatkami budŜetu państwa stanowi
odpowiednio

nadwyŜkę budŜetu państwa

lub

deficyt budŜetu

państwa

Deficyt budŜetu państwa oraz inne poŜyczkowe potrzeby budŜetu
państwa mogą być pokryte

przychodami

pochodzącymi z:

- sprzedaŜy skarbowych papierów wartościowych na rynku

krajowym i zagranicznym

- kredytów zaciąganych w bankach krajowych i zagranicznych

- poŜyczek

- prywatyzacji majątku Skarbu Państwa

- nadwyŜki budŜetu państwa z lat ubiegłych

Dochody budŜetu państwa – plan na 2010

245 636 184

223 225 010

160 840 000

106 200 000

53 070 000

1 570 000

26 300 000

36 085 000

22 411 174

4 223 500

1 804 000

13 656 257

2 727 417

3 370 417

249 006 601

2010

[w tys. zł]

98,6%

89,6%

64,6%

42,6%

21,3%

0,6%

10,6%

14,5%

1,7%

0,7%

5,5%

1,1%

1,4%

100%

2010

[%]

Wyszczególnienie

1. Dochody podatkowe i niepodatkowe

1.1 Dochody podatkowe

1.1.1 Podatki pośrednie

z tego: Podatek VAT

Podatek akcyzowy

Podatek od gier

1.1.2 Podatek dochodowy od osób prawnych

1.1.3 Podatek dochodowy od osób fizycznych

1.1.4 Podatek tonaŜowy

1.2 Dochody niepodatkowe

1.2.1 Dywidendy

1.2.2 Cło

1.2.3 Opłaty, grzywny, odsetki i inne dochody niepodatkowe

1.2.4 Wpłaty jednostek samorządu terytorialnego

2. Środki z UE i z innych źródeł niepodlegających zwrotowi

DOCHODY OGÓŁEM

Wydatki budŜetu państwa – plan na 2010

5 745 969

8 622

98 107

412 159
597 338
830 108

21 000

7 832 560

42 979

1 365 464

836 524
189 011

4 202 184

11 175 476

1 957 279

18 817 248
72 160 474
12 237 154

9 691 498

240 000

34 868 515

81 014 700

1 442 925

11 537 412

6 256 725

12 256 007

2 880 054

89 051

428 154

1 396 537

105 956
483 627

301 220 817

2010 [w tys. zł]

1,9%
0,0%
0,0%
0,1%
0,2%
0,3%
0,0%
2,6%
0,0%
0,5%
0,3%
0,1%
1,4%

3,7%

0,6%

6,2%

24,0%

4,1%
3,2%

0,1%

11,6%

26,9%

0,5%

3,8%
2,1%
4,1%
1,0%

0,0%
0,1%
0,5%
0,0%
0,2%

100%

2010 [%]

Wyszczególnienie

Rolnictwo i łowiectwo

Leśnictwo

Rybołóstwo i rybactwo

Górnictwo i kopalnictwo

Przetwórstwo przemysłowe

Handel

Hotele i restauracje

Transport i łączność

Turystyka

10. Gospodarka mieszkaniowa
11. Działalność usługowa
12. Informatyka
13. Nauka

14. Administracja publiczna

15. Urzędy naczelnych organów władzy państwowej, kontroli i ochrony prawa oraz sądownictwa

16. Obrona narodowa
17. Obowiązkowe ubezpieczenie społeczne
18. Bezpieczeństwo publiczne i ochrona przeciwpoŜarowa
19. Wymiar sprawiedliwości

20. Dochody od osób pr., fiz. i od innych jednostek nieposiadających osobowości prawnej oraz wydatki

związane z ich poborem

21. Obsługa długu publicznego

22. RóŜne rozliczenia
23. Oświata i wychowanie

24. Szkolnictwo wyŜsze
25. Ochrona zdrowia
26. Pomoc społeczna
27. Pozostałe zadania w zakresie polityki społecznej

28. Edukacyjna opieka wychowawcza
29. Gospodarka komunalna i ochrona środowiska
30. Kultura i ochrona dziedzictwa narodowego
31. Ogrody botaniczne i zoologiczne oraz naturalne obszary i obiekty chronionej przyrody
32. Kultura fizyczna i sport

WYDATKI OGÓŁEM

Deficyt budŜetu państwa – plan na 2010

52 214 216

249 006 601

301 220 817

2010

[w tys. zł]

Wyszczególnienie

Deficyt budŜetu państwa

Dochody ogółem

Wydatki ogółem

66 647 121

352 506 774

285 859 653

2010

[w tys. zł]

Wyszczególnienie

Saldo

Przychody ogółem

Rozchody ogółem

61 505 774

2 284 742

937 129

IV. Prefinansowanie zadań realizowanych z

udziałem środków pochodzących z budŜetu UE

38 296 317

25 000 000

III. Przychody z prywatyzacji i ich rozdysponowanie

7 359 912
1 308 127
1 332 000

5 735

51 500 000

21 881 191

9 116 088

106 139

51 563 284

Obligacje skarbowe
Kredyty otrzymane
Kredyty udzielone
Udział w organizacjach międzynarodowych
Pozostałe

82 666702

II. Finansowanie zagraniczne

117 010 532

60 000 000

6 762 288

177 096 852

43 803

60 000 000

6 762 288

1. Skarbowe papiery wartościowe
2. PoŜyczki udzielone
3. Pozostałe
4. Środki na rachunkach budŜetowych

352 506 774

243 902 943

Przychody [tys.]

285 859 653

183 772 820

Rozchody

[tys.]

Wyszczególnienie

Razem

I. Finansowanie krajowe

Finanse samorządu terytorialnego

określane są jako zasoby i

rodki pienięŜne oraz operacje finansowe, polegające na

gromadzeniu dochodów oraz przychodów, a takŜe dokonywaniu
wydatków i rozchodów przez jednostki samorządu
terytorialnego w celu sfinansowania zadań publicznych

Przesłanki decentralizacji publicznego systemu finansowego:

Samorząd terytorialny moŜe lepiej niŜ państwo wypełniać niektóre
zadania publiczne ze względu na lepszą znajomość warunków
lokalnych oraz bezpośrednie zainteresowanie efektami działań w
skali lokalnej. Na szczeblu lokalnym moŜliwe jest pełniejsze
rozpoznanie potrzeb, lepsza alokacja środków, jak równieŜ kontrola
ze strony społeczności lokalnej.

Finanse samorządu terytorialnego

W Polsce samorząd terytorialny (gminny) przywrócono w 1990
roku, a 1 stycznia 1999 roku wprowadzono trzy szczeble
samorządu:

województwo

powiat

gmina

Obecnie Polska dzieli się na:

16 województw

379 powiatów

2 478 gmin

Charakterystyka JST

Jednostki s

amorządu terytorialnego mają

osobowość prawną;

przysługuje im prawo własności i inne prawa majątkowe

Przyznanie im osobowości prawnej oznacza, Ŝe są one odrębnymi
podmiotami publicznoprawnymi, których

samodzielność podlega

ochronie sądowej

Samorząd terytorialny uczestniczy w sprawowaniu władzy
publicznej wykonując przypadające mu

zadania publiczne

własnym imieniu

na własną odpowiedzialność

Jednostki samorządu terytorialnego w Polsce wykonują zadania publiczne
niezastrzeŜone przez Konstytucję lub ustawy dla organów innych władz
publicznych.

Jednostkom samorządu terytorialnego zapewnia się udział w
dochodach publicznych odpowiednio do wykonywanych zadań

Charakterystyka JST

Zmiany w zakresie zadań i kompetencji JST następują wraz
z odpowiednimi zmianami w podziale dochodów publicznych

Samorząd terytorialny ma uprawnienia w zakresie
stanowienia prawa miejscowego

Działalność samorządu terytorialnego podlega nadzorowi z
punktu widzenia legalności; organami nadzoru nad
działalnością jst w zakresie spraw finansowych są regionalne
izby obrachunkowe

Zadania JST

Zgodnie z Ustawą o finansach publicznych jednostki samorządu terytorialnego
realizują zadania określone w ustawach, a w szczególności:

zadania własne jednostek samorządu terytorialnego

zadania z zakresu administracji rządowej i inne zadania zlecone jednostkom
samorządu terytorialnego ustawami

zadania przejęte do realizacji w drodze umowy lub porozumienia

zadania realizowane wspólnie z innymi jednostkami samorządu terytorialnego

zadania związane z udzielaniem pomocy rzeczowej lub finansowej innym
jednostkom samorządu terytorialnego

Dwie podstawowe kategorie zadań publicznych realizowanych przez JST:

zadania własne

słuŜące zaspakajaniu potrzeb wspólnoty samorządowej

(dotyczą przede wszystkim gospodarki komunalnej oraz usług socjalnych w
zakresie oświaty, ochrony zdrowia i opieki społecznej)

zadania zlecone

wynikające z uzasadnionych potrzeb państwa, mają

charakter doraźnej akcji, np. w dziedzinie społecznej, albo teŜ są zadaniami
inwestycyjnymi

Zadania JST

Jednostki samorządu terytorialnego (gmina, powiat, województwo) realizują
zadania związane z pełnieniem funkcji publicznych, społecznych i
gospodarczych, wśród których są zadania dotyczące takich dziedzin jak:

edukacja publiczna

ochrona zdrowia

pomoc społeczna, polityka prorodzinna

ochrona środowiska i przyrody

kultura oraz ochrona zabytków

gospodarka wodna

transport zbiorowy i drogi publiczne

bezpieczeństwo obywateli

Zadania JST

KaŜda z jednostek samorządu terytorialnego wypełnia zadania w innym zakresie
lub teŜ realizuje inną ich część.

Podstawowym zadaniem

samorządu wojewódzkiego

jest kierowanie rozwojem

regionu oraz wykonywanie usług o charakterze i zasięgu regionalnym.
Kompetencją województwa jest określenie strategii rozwoju województwa i
prowadzenie polityki rozwoju regionu.

Powiaty

powołane są do wykonywania funkcji publicznych w zakresie, który

wykracza poza moŜliwości gminy. Kształtują warunki Ŝycia społeczności
lokalnych w sposób uzupełniający i „wyrównawczy” wobec gmin. Powiat
wykonuje większość publicznych zadań społecznych

Gminy

są podstawową jednostką samorządu terytorialnego. Do zakresu

działania gminy naleŜą wszystkie sprawy publiczne o znaczeniu lokalnym,
niezastrzeŜone ustawami na rzecz innych podmiotów. Gminy wykonują
większość zadań z zakresu szeroko rozumianej gospodarki komunalnej, np.
dostarczanie wody, energii elektrycznej i gazu oraz wywóz, składowanie i
utylizacja odpadów

Wydatki JST

Wydatki poszczególnych jednostek samorządu terytorialnego w 2008 r.

2008 rok

62 892 650

18 114 865

51 172 389

13 002 732

145 182 636

[w tys. zł]

43,3%

12,5%

35,2%

9,0%

100%

[w %]

Wyszczególnienie

1. Gminy

2. Powiaty

3. Miasta na prawach powiatu

4. Województwa

WYDATKI JST OGÓŁEM

Dochody JST

Jednostki samorządu terytorialnego odpowiednio do wykonywanych
zadań mają prawo do udziału w dochodach publicznych.

Zgodnie z ustawą o dochodach jednostek samorządu terytorialnego
dochodami JST są:

dochody własne

subwencje ogólne

dotacje celowe

Dochodami jednostek samorządu terytorialnego mogą być:

rodki pochodzące ze źródeł zagranicznych niepodlegające zwrotowi

rodki pochodzące z budŜetu Unii Europejskiej

inne środki określone w odrębnych przepisach

Dochody JST

Źródłami dochodów własnych

dla gmin, powiatów i województw (zgodnie z

ustawą o dochodach jednostek samorządu terytorialnego) są:

dochody uzyskiwane przez jednostki budŜetowe JST oraz wpłaty od zakładów
budŜetowych i gospodarstw pomocniczych jednostek budŜetowych JST

dochody z majątku JST

spadki, zapisy i darowizny na rzecz JST

dochody z kar pienięŜnych i grzywien określonych w odrębnych przepisach

5,0% dochodów uzyskiwanych na rzecz budŜetu państwa w związku z realizacją
zadań z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych ustawami

odsetki od poŜyczek udzielanych przez JST, o ile odrębne przepisy nie stanowią
inaczej

odsetki od nieterminowo przekazywanych naleŜności stanowiących dochody JST

odsetki od środków finansowych gromadzonych na rachunkach bankowych, o ile
odrębne przepisy nie stanowią inaczej

dotacje z budŜetów innych jednostek samorządu terytorialnego

inne dochody naleŜne JST na podstawie odrębnych przepisów

Dochody JST

Wymienione źródła dochodów są właściwe dla wszystkich
szczebli samorządu terytorialnego w Polsce

Zgodnie z ustawą o dochodach JST dochodami własnymi
jednostek samorządu terytorialnego są równieŜ udziały we
wpływach z podatku dochodowego od osób fizycznych oraz
z podatku dochodowego od osób prawnych. Wysokość tych
udziałów wynosi:

dla gmin – 39,34% podatku PIT, 6,71% podatku CIT

dla powiatów – 10,25% podatku PIT, 1,40% podatku CIT

dla województw – 1,60% podatku PIT, 14% podatku CIT

Dochody JST

Gminy mają dodatkowe źródła dochodów własnych:

Wpływy z podatków

od nieruchomości

rolnego

leśnego

od środków transportowych

dochodowego od osób fizycznych, opłacanego w formie karty podatkowej

od spadków i darowizn

od czynności cywilno-prawnych

Wpływy z opłat

skarbowej

targowej

miejscowej, uzdrowiskowej i od posiadania psów

eksploatacyjnej – w części określonej w ustawie Prawo geologiczne i górnicze

innych stanowiących dochody gminy, uiszczanych na podstawie odrębnych
przepisów

Dochody JST

Subwencja ogólna

jest przekazywanym z budŜetu państwa

dochodem uzupełniającym dochody budŜetów gmin, powiatów i
samorządów wojewódzkich. Subwencja ma dwie istotne funkcje:

jest instrumentem i gwarancją sfinansowania zadań oświatowych

słuŜy do wyrównywania dysproporcji dochodów między
jednostkami samorządu terytorialnego

Subwencja ogólna

składa się z kilku części:

1) w przypadku gmin i powiatów:

część wyrównawcza

część równowaŜąca

część oświatowa

2) w przypadku województw:

część wyrównawcza

część regionalna

część oświatowa

Dochody gmin

BudŜet JST

Podstawę gospodarki finansowej jednostki samorządu
terytorialnego stanowi

uchwała budŜetowa

na dany rok

budŜetowy

Uchwała budŜetowa

zawiera budŜet jednostki samorządu

terytorialnego oraz plany przychodów i wydatków zakładów
budŜetowych, gospodarstw pomocniczych jednostek budŜetowych
i funduszy celowych oraz dochodów własnych jednostek
budŜetowych

BudŜet jednostki samorządu terytorialnego

to roczny plan

dochodów i wydatków oraz przychodów i rozchodów tej
jednostki

BudŜet JST

W budŜecie obowiązuje

podział dochodów i wydatków

na:

bieŜące

majątkowe

dochodów majątkowych

zalicza się:

dotacje i środki otrzymane na inwestycje

dochody ze sprzedaŜy majątku

dochody z tytułu przekształcenia prawa uŜytkowania wieczystego w
prawo własności

Dochody bieŜące

– dochody budŜetowe niebędące dochodami majątkowymi

wydatków majątkowych

zalicza się:

inwestycje i zakupy inwestycyjne

zakup i objęcie akcji

wniesienie wkładów do spółek prawa handlowego

Wydatki bieŜące

– wydatki budŜetowe niebędące wydatkami majątkowymi

Wydatki JST

W 2008 r. jednostki samorządu terytorialnego zrealizowały wydatki
w kwocie 145 182 636 tys. zł – wyŜsze o 12,4% niŜ w 2007 r.

Struktura wydatków JST:

2007 r.

2008 r.

Zobowiązania JST

W 2008 r. zobowiązania jednostek samorządu terytorialnego
wynosiły 28 774 694 tys. zł – wzrosły o 11,2% w stosunku do 2007 r.

Struktura zobowiązań JST:

2007 r. 2008 r.

Procedura budŜetowa JST

Zarząd jst opracowuje projekt uchwały budŜetowej wraz z
objaśnieniami, prognozę dotyczącą łącznej kwoty długu jednostki
na koniec roku budŜetowego i lata następne oraz informację o
stanie mienia komunalnego

Przedkłada je, w terminie do 15 listopada roku poprzedzającego
rok budŜetowy, organowi stanowiącemu jst (radzie, sejmikowi) i
regionalnej izbie obrachunkowej

RIO przedstawia opinię o projekcie i prognozie oraz o
moŜliwościach sfinansowania deficytu budŜetowego (jeśli projekt
zakłada występowanie deficytu)

Opinię RIO zarząd jednostki przedstawia organowi stanowiącemu

Organ stanowiący jst powinien uchwalić uchwałę budŜetową przed
rozpoczęciem roku budŜetowego, a w szczególnie uzasadnionych
przypadkach – nie później niŜ do 31 marca roku budŜetowego

Procedura budŜetowa JST

Do czasu uchwalenia uchwały budŜetowej, jednak nie później niŜ
do dnia 31 marca roku budŜetowego, podstawą gospodarki
finansowej jest projekt uchwały budŜetowej przedstawiony
organowi stanowiącemu jst

W przypadku nieuchwalenia uchwały budŜetowej we wskazanym
terminie, RIO w terminie do 30 kwietnia roku budŜetowego ustala
budŜet jednostki w zakresie zadań własnych oraz zadań zleconych

W terminie 21 dni od uchwalenia uchwały budŜetowej zarząd
opracowuje układ wykonawczy budŜetu, przekazuje podległym
jednostkom informacje o ostatecznych kwotach dochodów i
wydatków oraz o wysokości dotacji i wpłat do budŜetu, a takŜe
opracowuje plan finansowy zadań z zakresu administracji rządowej
i innych zadań zleconych na mocy ustaw

Procedura budŜetowa JST

Zarząd jednostki samorządu terytorialnego sprawuje ogólny nadzór
nad realizacją, określonych uchwałą budŜetową, dochodów i
wydatków, przychodów i rozchodów budŜetu tej jednostki

Wykonanie budŜetu odbywa się zgodnie z zasadami gospodarki
finansowej, m.in.:

- wydatki mogą być dokonywane w granicach kwot określonych w

planie finansowym

- zgodnie z planowanym przeznaczeniem

- w sposób celowy i oszczędny

- zlecanie zadań powinno następować na zasadzie wyboru

najkorzystniejszej oferty przy zastosowaniu przepisów ustawy o
zamówieniach publicznych

Procedura budŜetowa JST

W terminie do dnia 20 marca roku następującego po roku
budŜetowym zarząd jednostki samorządu terytorialnego
przedstawia organowi stanowiącemu i regionalnej izbie
obrachunkowej sprawozdanie roczne z wykonania budŜetu tej
jednostki, zawierające zestawienie dochodów i wydatków
wynikające z zamknięć rachunków budŜetu jednostki samorządu
terytorialnego

Organ stanowiący rozpatruje sprawozdanie z wykonania budŜetu
w terminie do dnia 30 kwietnia roku następującego po roku
budŜetowym i podejmuje uchwałę w sprawie absolutorium dla
zarządu jednostki samorządu terytorialnego

Polityka fiskalna

Ogół czynności związanych z gromadzeniem i wydatkowaniem
ś

rodków publicznych niezbędnych do realizacji funkcji państwa

składa się na politykę fiskalną

Polityka fiskalna państwa

oznacza dobór źródeł i metod

gromadzenia dochodów publicznych, jak teŜ kierunków i sposobów
realizacji wydatków publicznych dla osiągnięcia celów społecznych
i gospodarczych, ustalonych przez właściwe organy publiczne

Funkcje polityki fiskalnej:

funkcja alokacyjna

funkcja redystrybucyjna

funkcja stabilizacyjna

Polityka fiskalna

Instrumenty polityki fiskalnej:

1) Dochody publiczne

podatki

(podatek dochodowy od osób fizycznych, podatek dochodowy od

osób fizycznych, podatek od towarów i usług, podatek akcyzowy, podatek od
gier, podatek od nieruchomości, podatek rolny, podatek leśny, podatek od
ś

rodków transportowych, podatek, od czynności cywilnoprawnych, podatek

od spadków i darowizn)

cła

pozostałe daniny publiczne (opłaty, składki)

2) Wydatki publiczne

3) Deficyt budŜetowy

Polityka fiskalna

Zaciąganie przez państwo kredytów, poŜyczek, sprzedaŜ
skarbowych papierów wartościowych prowadzi do powstania
długu publicznego

Dług publiczny

suma zobowiązań finansowych zaciągniętych

przez jednostki sektora finansów publicznych

ZadłuŜenie sektora finansów publicznych

obejmuje:

zadłuŜenie sektora rządowego

zadłuŜenie sektora samorządowego

zadłuŜenie sektora ubezpieczeń społecznych

Polityka fiskalna

Granice zadłuŜenia

Konstytucja RP:

dług publiczny nie moŜe przekroczyć 60% wartości rocznego
produktu krajowego brutto

Ustawa o finansach publicznych:

gdy stosunek łącznej kwoty państwowego długu publicznego,
powiększonej o kwotę przewidywanych wypłat z tytułu poręczeń i
gwarancji udzielonych przez podmioty sektora finansów
publicznych, do PKB będzie kształtował się w przedziale 50-55%
PKB lub 55-60% PKB wówczas konieczne jest podjęcie
określonych działań ostroŜnościowych i sanacyjnych

Państwowy dług publiczny

566 883

565 462

28 107

24 967

2 775

597 764

XII.2008

477 920

476 552

23 283

19 991

5 060

506 264

XII.2006

439 334

438 416

20 172

17 156

7 084

466 590

[w mln zł]

XII.2005

500 214

498 963

24 483

21 203

2 745

527 442

XII.2007

IX.2009

625 699

624 490

32 073

28 992

2 019

659 790

Wyszczególnienie

1. ZadłuŜenie sektora rządowego, w tym:

- zadłuŜenie Skarbu Państwa

2. ZadłuŜenie sektora samorządowego, w tym:

zadłuŜenie JST

3. ZadłuŜenie sektora ubezpieczeń

społecznych

ZADŁUśENIE SEKTORA FINANSÓW
PUBLICZNYCH

Państwowy dług publiczny

9 4 ,2 %

4 ,3 %

1 ,5 %

9 4 ,4 %

4 ,6 %

1 ,0 %

9 4 ,8 %

4 ,6 %

0 ,5 %

9 4 ,8 %

4 ,7 %

0 ,5 %

9 4 ,8 %

4 ,9 %

0 ,3 %

9 1 ,0 %

9 2 ,0 %

9 3 ,0 %

9 4 ,0 %

9 5 ,0 %

9 6 ,0 %

9 7 ,0 %

9 8 ,0 %

9 9 ,0 %

1 0 0 ,0 %

1 0 1 ,0 %

XII.2 0 0 5

XII.2 0 0 6

XII.2 0 0 7

XII.2 0 0 8

IX.2 0 0 9

Z a d łu Ŝ e n ie s e kto r a r z ą d o w e g o

Z a d łu Ŝ e n ie s e kto ra s a mo rz ą d o w e g o

Z a d łu Ŝ e n ie s e kto r a u b e z p ie c z e ń s p o łe c z n y c h

ZadłuŜenie Skarbu Państwa

71,7%

28,3%

73,6%

26,4%

75,8%

24,2%

73,7%

26,3%

73,3%

26,7%

0,0%

10,0%

20,0%

30,0%

40,0%

50,0%

60,0%

70,0%

80,0%

90,0%

100,0%

XII.2005

XII.2006

XII.2007

XII.2008

XII.2009

Dług kra jow y

Dług z a gra nic z ny

ZadłuŜenie Skarbu Państwa

98,9%

1,1%

99,5%

0,5%

99,9%

0,1%

99,8%

0,2%

99,9%

0,1%

0,0%

10,0%

20,0%

30,0%

40,0%

50,0%

60,0%

70,0%

80,0%

90,0%

100,0%

XII.2005

XII.2006

XII.2007

XII.2008

XII.2009

Ska rbow e pa pie ry w a rtoś c iow e

Poz os ta ły dług kra jow y

67,3%

32,7%

71,8%

28,2%

76,2%

23,8%

80,9%

19,1%

79,4%

20,6%

0,0%

10,0%

20,0%

30,0%

40,0%

50,0%

60,0%

70,0%

80,0%

90,0%

100,0%

XII.2005

XII.2006

XII.2007

XII.2008

XII.2009

Ska rbow e pa pie ry w a rtoś c iow e

Dług z tytułu kre dytów

Dług krajowy

Dług zagraniczny

Rynkowy system finansowy

Zmienna wartość pieniądza w czasie

Rynkowy system finansowy

jest mechanizmem współtworzenia

i przepływu środków pienięŜnych działającym w oparciu o
podmioty prywatne (instytucje finansowe)

W gospodarce rynkowej o alokacji kapitału od posiadających

kapitał do tych, którzy nie mają kapitału, a mają pomysły na jego
efektywne wykorzystanie, decyduje cena kapitału (koszt
pieniądza), czyli poziom stopy procentowej

Czynniki kształtujące koszt pieniądza:

- ryzyko podstawowe

- inflacja

- preferencje czasowe dla konsumpcji

- koszt utraconych korzyści

Zmienna wartość pieniądza w czasie

Zmienna wartość pieniądza w czasie –

jedna z podstawowych

prawidłowości wykorzystywanych w finansach polegająca na
tym, Ŝe:

”złotówka w garści jest warta więcej niŜ złotówka

spodziewana w przyszłości”

Zmienna wartość pieniądza w czasie

Zastosowanie zmiennej wartości pieniądza w czasie:

Porównywanie stóp zwrotu z inwestycji

Ocena efektywności projektów inwestycyjnych

Wycena instrumentów finansowych

Wycena przedsiębiorstwa

Obliczanie kosztu kapitału i wybór najtańszego źródła
finansowania

Zmienna wartość pieniądza w czasie

Wartość przyszła FV

Inwestowanie

oznacza wyrzeczenie się bieŜącej konsumpcji

dla przyszłych korzyści. Teraźniejszość jest znana, a przyszłość
to zawsze tajemnica, a więc jest to wyrzeczenie się pewnego dla
niepewnych korzyści

Inwestowanie oznacza zmianę dochodu bieŜącego na dochód
przyszły – celem jest osiągnięcie dochodu wyŜszego niŜ ten,
który zainwestowano na początku

Kapitalizacja

– proces przechodzenia od dzisiejszej wartości,

tzw. wartości bieŜącej PV do wartości przyszłej FV

Wartość przyszła FV

– kwota, jaką uzyskamy w przyszłości

przy danym oprocentowaniu z dzisiaj zainwestowanych środków
pienięŜnych

Wartość przyszła FV

Rodzaje oprocentowania:

proste – odsetki zawsze obliczane są od kapitału zainwestowanego

na początku

złoŜone – odsetki w kolejnych okresach naliczane są nie tylko od

kapitału zainwestowanego na początku, ale równieŜ od
odsetek otrzymanych w okresach wcześniejszych
(odsetki są reinwestowane, czyli doliczane do kapitału
początkowego, tzw. kapitalizacja odsetek,
oprocentowanie składane)

Procent składany – kapitalizacja

odsetek częściej niŜ raz w roku

Przykład

Masz do wyboru dwa produkty bankowe:

lokatę 3-miesięczną o oprocentowaniu 8%, odsetki dopisane są

na koniec okresu, a zerwanie lokaty wiąŜe się z utratą odsetek

konto oszczędnościowe o oprocentowaniu 6 %, odsetki

dopisywane są na koniec kaŜdego miesiąca

Dzisiaj masz do dyspozycji 10 tys. zł. Ile będziesz miał na koncie
w przypadku konta oszczędnościowego, a ile w przypadku lokaty
po 3 miesiącach?

Efektywna stopa procentowa

)

(

−

Stopa procentowa uwzględniająca częstotliwość kapitalizacji
odsetek to tzw.

efektywna stopa procentowa –

umoŜliwia

porównywanie depozytów o róŜnych stopach oprocentowania i
róŜnych okresach kapitalizacji

Przykład

BZ WBK oferuje lokatę na 7 dni oprocentowaną 2,15% p.a., oraz na 14
dni oprocentowaną 2,25%. Który wariant jest korzystniejszy przy 14
dniach trwania inwestycji?

Jak nie płacić podatku Belki od lokat bankowych?

R – nominalna stopa procentowa

m – liczba kapitalizacji w ciągu roku

Wartość przyszła renty

Renta –

stałe płatności (o równej wartości), dokonywane w

regularnych odstępach czasu, np. co miesiąc, co rok

Rodzaje:

1. Ze względu na moment wystąpienia płatności

renta płatna z dołu – płatność występuje na końcu kaŜdego okresu

renta płatna z góry – płatność występuje na początku kaŜdego okresu

2. Ze względu na liczbę rent

renta czasowa – skończona liczba rent (annuity)

renta wieczysta – nieskończona liczba rent (perpetuity)

Wartość przyszła renty

Wartość przyszła renty płatnej z dołu:

FVA – wartość przyszła renty (future value of annuity)

PMT – renta (okresowa płatność)

r – oczekiwana stopa procentowa odpowiadająca okresowi płacenia renty

n – liczba płatności (maksymalna liczba okresów kapitalizacji)

FVIFA – czynnik wartości przyszłej renty

)

(

)

(

)

(

)

(

...

)

(

)

(

FVIFA

PMT

FVA

⋅

−

⋅

∑

−

Wartość bieŜąca

Przykład

Jaką kwotę musimy dzisiaj wpłacić do banku, aby po trzech
latach moŜna było z zaoszczędzonych środków kupić samochód
za 40 000 zł jeśli stopa procentowa wynosi 6% oraz:

odsetki są naliczane jednorazowo po okresie lokaty

odsetki są naliczane na koniec kaŜdego roku i dopisywane do

wartości kapitału

Wartość bieŜąca renty

)

(

)

(

)

(

)

(

...

)

(

)

(

PVIFA

PMT

PVA

⋅

−

⋅

∑

Wartość bieŜąca renty płatnej z dołu:

PVA – wartość bieŜąca renty (present value of annuity)

PMT – renta (okresowa płatność)

r –stopa dyskontowa odpowiadająca okresowi płacenia renty

n – liczba płatności (maksymalna liczba okresów dyskontowania)

PVIFA – czynnik wartości bieŜącej renty

Wartość bieŜąca renty

Przykład

Jaką kwotę musimy zdeponować w banku, jeŜeli chcemy, aby
nasze dziecko przez 10 lat otrzymywało stypendium roczne w
wysokości 2000 zł? Obowiązuje roczna kapitalizacja odsetek, a
oprocentowanie rachunku wynosi 4 % rocznie

2 000

Wartość bieŜąca

pozwala nam obliczyć dzisiejszą wartość

danego instrumentu przy określonej stopie procentowej poprzez
dodawanie do siebie wartości bieŜącej wszystkich przyszłych
płatności, jakie spodziewamy się otrzymać; pozwala nam
obliczyć właściwą stopę rentowności, jaką moŜna uzyskać z
danego instrumentu – stopę, która przyrównuje wartość bieŜącą
płatności otrzymanych z określonego instrumentu z jego
wartością dzisiejszą

Wartość bieŜąca

Przykład

– zdolność kredytowa

Jaki kredyt hipoteczny moŜesz zaciągnąć przy załoŜeniu, Ŝe
będzie on spłacany w równych miesięcznych ratach przez okres
30 lat (40 lat) przy stopie procentowej wynoszącej 7%?
ZałóŜmy równieŜ, Ŝe ze względu na wielkość osiąganych
dochodów i ponoszonych wydatków miesięcznie jesteś w stanie
płacić ratę w wysokości 1 200 PLN

Wartość bieŜąca

Przykład

Zaciągamy kredyt w kwocie 10 000 oprocentowany stopą 7% w
skali roku. Ile wyniesie rata przy załoŜeniu, Ŝe:

a) kredyt będzie spłacany w równych miesięcznych ratach
przez okres 1 roku

b) kredyt będzie spłacany w miesięcznych ratach malejących
przez okres 1 roku

Jak wygląda harmonogram spłaty kredytu?

Wartość bieŜąca

liczba dni do wykupu t

dyskontowanie

PV - cena

bonu P

FV - wartość
nominalna N

)

360

(

Wycena bonu:

Wartość bieŜąca

Rentowność bonu:

FV - PV

360

⋅

r – stopa rentowności bonu
N – wartość nominalna bonu
P – wartość rynkowa bonu (bieŜąca cena)
n – liczba dni od momentu zakupu do dnia wykupu bonu

N - P

360

⋅