Bibliografia prac 

z zakresu polskiej etykiety językowej 

 

Opracowała Jagoda Bloch 

 

Bibliografia  przeznaczona  jest  przede  wszystkim  dla  studentów  przygotowujących  prace 
magisterskie, licencjackie, roczne itp. na takich kierunkach studiów, jak polonistyka, filologie 
obce,  dziennikarstwo.  Również  dla  tych  studentów,  którzy  w  programie  studiów  mają 
przedmiot nazywany savoir-vivre’em, etykietą  (m.in.  etykietą biznesową). Oraz tych, którzy 
przygotowywani  są  do  zawodów  nastawionych  na  kontakt  z  innymi  ludźmi,  na  przykład 
marketing polityczny i medialny, public relations, administracja, komunikowanie publiczne i 
masowe. 

Bibliografia  może  być  przydatna  dla  wszystkich  zainteresowanych  doskonaleniem 

porozumiewania się z partnerem – zarówno na płaszczyźnie interpersonalnej (kontakt twarzą 
w twarz), jak i interpersonalno-medialnej (przy użyciu medium: telefonu, 
internetu). 

W skład bibliografii wchodzi część zasadnicza, zatytułowana Obyczaje językowe, oraz 

część uzupełniająca pod tytułem Obyczaje towarzyskie. 

Obyczaje  językowe  zawierają  prace  opisujące  polskie  zachowania  grzecznościowe 

przejawiające się na płaszczyźnie języka. Większość prac dotyczy współczesnej polszczyzny. 
Jest  też  wiele  prac  pokazujących,  jaką  formę  miały  zwyczaje  grzecznościowe  w  przeszłości 
oraz jak ewoluowały. Część prac porównuje polską grzeczność z grzecznością innych kręgów 
kulturowych. 

W  części  Obyczaje  towarzyskie,  mającej  z  założenia  charakter  uzupełniający  część 

poprzednią,  zawarte  zostały  wszystkie  współczesne  poradniki  dobrego  wychowania,  jak  też 
poradniki  wydane  po  pierwszej  i  drugiej  wojnie  światowej.  Można  bowiem  przyjąć,  że  rok 
1918  zapoczątkował  rozumianą  tak  jak  obecnie  kodyfikację  ogólnopolskiej  normy 
grzecznościowej. 

Obie  części  mają  na  celu  pokazanie,  że  grzeczność  przejawia  się  i  w  języku,  i  w 

zachowaniach  niejęzykowych,  stanowiąc  całość  komunikacyjną.  Że  na  przykład 
wypowiedzenie  formuły  Dzień  dobry  nie  jest  wystarczające  komunikacyjnie  (czyli  nie 
zapewnia  skuteczności  porozumiewania  się),  jeśli  nie  towarzyszą  mu  przewidziane  przez 
polski  obyczaj  zachowania  niejęzykowe,  takie  jak  –  w  zależności  od  sytuacji  –  uśmiech, 
podanie ręki, przedstawienie się czy zadanie pytania grzecznościowego. 

Obie te części  mają ponadto na celu uświadomienie czytelnikowi, jak mocno polskie 

zachowania grzecznościowe związane są z tradycją. W polskich zwrotach grzecznościowych 
zawarte jest bowiem specyficzne dla nas myślenie o świecie, w tym o partnerze komunikacji. 
Zawarty jest nasz system wartościowania rzeczywistości i nasz model odczuwania emocji. Z 
tego  właśnie  powodu  wprowadzanie  do  polszczyzny  obcych  zwrotów  grzecznościowych  (z 
taką sytuacja  mamy do czynienie obecnie) stoi nieraz w drastycznej sprzeczności z naszymi 
normami i strategiami grzeczności. 

Wszelkie  uwagi  dotyczące  bibliografii  –  w  tym  jej  uzupełnienia  –  prosimy  zgłaszać 

pod adres autorki: jagoda.bloch@id.uw.edu.pl 
Bibliografia w postaci elektronicznej będzie aktualizowana. 

Małgorzata Marcjanik 

Obyczaje językowe

 

1. 

Adamowski J., Ludowe sposoby składania życzeń (słowo w kontekście kultury), w: 
Język a kultura, t. 6: Polska etykieta językowa, red. J. Anusiewicz, M. Marcjanik, 
Wrocław 1992, s. 97-104. 

2. 

Ankudewicz-Blukacz T., O grzeczność językową w klasie, „Polonistyka” 1999, nr 
6, s. 362-364. 

3. 

Antas J., Polskie zasady grzeczności, w: Język trzeciego tysiąclecia II, t. 1: Nowe 
oblicza komunikacji we współczesnej polszczyźnie, red. G. Szpila, Kraków 2002, s. 
347-363. 

4. 

Ar, Kłopoty z językiem, „Dziennik Polski” 1978, nr 142, s. 12.  

5. 

Awdiejew  A.,  Strategie  konwersacyjne  (próba  typologii),  „Socjolingwistyka” 
1991, nr 11, s. 7-20. 

6. 

Awdiejew  A.,  Wartościowanie  wymuszone  a  szacunek  dla  odbiorcy  w  dyskursie 
politycznym,  w:  Język  a  kultura,  t.  11:  Język  polityki  a  współczesna  kultura 
polityczna, red. J. Anusiewicz, 

7. 

B. Siciński, Wrocław 1994, s. 49-55. 

8. 

Bańkowski  A.,  Do  siego  roku  jako  dawny  adres  toastów  noworocznych,  „Język 
Polski” 1986, R. LXVI, nr 1-2, s. 69-71.  

9. 

Bartnicka  B.,  Sposoby  zwracania  się  do  rozmówców  w  „Pamiętnikach  Soplicy” 
Henryka  Rzewuskiego  (Szkic  z  gramatyki  historycznej),  „Poradnik  Językowy” 
1989, nr 5, s. 276-284. 

10. 

Bąba S., Słownictwo i frazeologia życia towarzyskiego w polskie leksykografii XX 
wieku,  „Język  Polski”  2004,  R.  LXXXIV,  nr  5,  s.  383-386  [recenzja  książki:  A. 
Piotrowicz,  Słownictwo  i frazeologia życia towarzyskiego  w polskiej  leksykografii 
XX wieku, Poznań 2004]. 

11. 

Bednarczuk L., Losy wyrazu „pan” na obszarze języka niemieckiego, w: Anabasis. 
Prace  ofiarowane  Profesor  Krystynie  Pisarkowej,  red.  I.  Bobrowski,  Kraków 
2003, s. 29-32. 

12. 

Bednarczuk  L.,  Najstarsze  związki  frazeologiczne  wyrazu  „pan”,  w:  Rozmaitości 
językowe.  Prace  ofiarowane  prof.  Januszowi  Strutyńskiemu,  red.  M.  Skarżyński, 
M. Szpiczakowska, Kraków 2003, s. 25-29. 

13. 

Bednarczuk  L.,  Losy  wyrazu  „pan”  na  Litwie  i  Rusi,  w:  Stosunki  językowe  na 
ziemiach  Wielkiego  Księstwa  Litewskiego,  red.  L.  Bednarczuk,  Kraków  2005,  s. 
133-147. 

14. 

Berger  T.,  Die  anrede  mit  Kollege  im  Tschechischen,  Polnischen  und  Deutschen, 
w: Normen, Namen und Tendenzen in der Slavia. Festschrift für Karl Gutschmidt 
zum 65. Geburtstag, red. V. Lehmann, L. Udolph, München 2004, s. 297-306. 

15. 

Berger  T.,  Versuch  einer  historischen  Typologie  ausgewählter  slavischer 
Anredesystem,  w:  Slavistische  Linguistik  1994.  Referatedes  XX.  Konstanzer 
Slavistischen Arbeitstreffens. Zürich 20-22.09.1994, München 1995, s. 15-56. 

16. 

Bergson  H.,  O  grzeczności  –  wykład  wygłoszony  podczas  uroczystegowręczania 
nagród w Liceum Henryka IV, tł. P. Kostyło, „Przegląd Filozoficzny” 2000, nr 1, s. 
159-165. 

17. 

Blum-Kulka  S.,  Grzeczność:  perspektywa  pragmatyczna,  w:  Dyskurs  jako 
struktura  i  proces,  red.  T.  van  Dijk,  tł.  G.  Grochowski,  Warszawa  2001,  s.  227-
230. 

18. 

Bogucka M., Staropolskie obyczaje w XV-XVII wieku, Warszawa 1994. 

19. 

Bogusławski  A.,  De  l’adresse.  Avec  référence  particuliere  au  polonaise,  „Revue 
d’études slaves” 1985, t. 57, s. 469-481. 

20. 

Bogusławski A., Deutsch und Polnisch als Beispiele eines „egalitären” und eines 
„antiegalitären”  Anredesystems,  w:  Slawische  und  deutsche  Sprachwelt. 
Typologische Spezifika der slawischen Sprachen im Vergleich mit dem Deutschen, 
red. W. Gladrow, S. Heyl, Frankfurt-Berlin-Bern 1996, s. 78-86. 

21. 

Bogusławski A., On honorific forms of address in German and Polish, w: Sprach – 
und Kulturkontakte im Polnischen, red. G. Hentschel, G. Ineichen, München 1987, 
s. 17-24. 

22. 

Boniecka  B.,  Pragmatyka  życzliwości  w  audycjach  radiowych  dla  dzieci  i 
młodzieży, w: Język a kultura, t. 17: Życzliwość i agresja w języku i kulturze, red. 
A. Dąbrowska, A. Nowakowska, 

23. 

Wrocław 2005, s. 39-60. 

24. 

Brajerski  T.,  Ichmość  panowie  Łosiowie  małżonkowie,  „Język  Polski”  1992,  R. 
LXXII, nr 4-5, s. 247-250. 

25. 

Brajerski T., Podstawowe honorativa we wczesnych komediach Aleksandra Fredry, 
„Roczniki Humanistyczne” 1995, R. XLIII, nr 6, s. 5-70. 

26. 

Brajerski  T.,  Tak  zwane  zwroty  adresatywne  w  „Krakowiakach  i  góralach”  W. 
Bogusławskiego,  „Roczniki  Humanistyczne”  1991/1992,  R.  XXXIX-XL,  nr  6,  s. 
73-80. 

27. 

Braun  F.,  Terms  of  Address.  Problems  of  Patterns  and  Usage  in  Various 
Languages and Cultures, Berlin-New York-Amsterdam 1988. 

28. 

Braun S., Spór o „Proszę koleżeństwa”, „Głos Nauczycielski” 1956, nr 28-29, s. 5 
[zob.  też:  W.  Doroszewski,  Jeszcze  raz  „Proszę  koleżeństwa”,  „Głos 
Nauczycielski” 1956, nr 32-33, s. 3].

 

29. 

Breza  E.,  Rzeczowniki  abstrakcyjne  w  dostojnej  tytulaturze,  „Język  Polski”  2001, 
R. LXXXI, nr 3, s. 161-167. 

30. 

Brus B., Etykieta językowa nauczycieli, Lublin 2001. 

31. 

Buchenau  K.,  Die  Distanzanrede  im  Russichen,  Polnischen  und  Deutschen  und 
ihre historischen Hintergründe, Frankfurt a. Main 1997. 

32. 

Bugajski M., Formuły powitalne i pożegnalne w języku bułgarskim i polskim jako 
przejawy funkcji fatycznej, „Rozprawy Komisji Językowej WrTN” 1991, nr 17, s. 
271-277. 

33. 

Bugajski  M.,  Niektóre  formy  grzecznościowe  w  języku  bułgarskim  i  ich  polskie 
odpowiedniki, „Język Polski” 1983, R. LXIII, nr 1-2, s. 26-33. 

34. 

Bula  D.,  O  sposobach  zwracania  się  do  rozmówcy,  „Prace  Naukowe  UŚl  w 
Katowicach, Prace Językoznawcze” 1985, nr 10, s. 110-123. 

35. 

Bula  D.,  Nawacka  J.,  O  pewnym  typie  aktów  mowy  (akty  obrażania  i 
pochlebiania),  „Prace  Naukowe UŚl w Katowicach, Prace Językoznawcze” 1985, 
nr 10, s. 65-73. 

36. 

Bula D., Nawacka J., Próba klasyfikacji aktów mowy, „Socjolingwistyka” 1983, nr 
5, s. 41-42. 

37. 

Burzyńska-Kamieniecka  A.,  Kilka  uwag  o  grzeczności  według  „Wokabularza 
rozmaitych i potrzebnych sentencji” z 1590 roku, w: Formy i normy stosowności, 
red. J. Maciejewski, Warszawa 2004, s. 9-15. 

38. 

Chłopicki W., Świątek J., Formy grzecznościowe a konwencja „Ty”, w: Angielski 
w polskiej reklamie, red. W. Chłopicki, J. Świątek, Warszawa 2000, s. 322-347. 

39. 

Chłopicki  W.,  Świątek  J.,  Formy  zwracania  się  do  odbiorcy,  w:  Angielski  w 
polskiej reklamie, red. W. Chłopicki, J. Świątek Warszawa 2000, s. 578-581. 

40. 

Chłopicki  W.,  Świątek  J.,  Przekraczanie  granic  rejestrów  językowych.  Formy 
zwracania się do odbiorcy, w: Angielski w polskiej reklamie, red. W. Chłopicki, J. 
Świątek, Warszawa 2000, s. 446-451. 

41. 

Chmielowiec M., Aśćka i inne tytuły staropolskie, „Język Polski” 1924, R. IX, nr 1, 
s. 17-22. 

42. 

Chojnacki  M.,  Wyrażenia  grzecznościowe  w  „Panu  Tadeuszu”,  „Poznańskie 
Studia Polonistyczne” 1996, nr 3, s. 117-131. 

43. 

Cybulski  M.,  Elementy  chrześcijańskie  w  staropolskim  obyczaju  językowym,  w: 
Biblia a kultura Europy, t. 1, red. M. Kamińska, E. Małek, Łódź 1992, s. 191-207. 

44. 

Cybulski  M.,  Elementy  polskiej  etykiety  językowej  w  „Trylogii”  Sienkiewicza, 
„Rozprawy Komisji Językowej ŁTN” 1997, nr 42, s. 43-131. 

45. 

Cybulski  M.,  O  staropolskich  i  średniopolskich  zwyczajowych  określeniach 
nadawcy  wypowiedzi,  w:  Studia  historycznojęzykowe,  t.  1,  red.  M.  Kucała,  Z. 
Krążyńska, Kraków 1994, s. 201-208. 

46. 

Cybulski  M.,  Obyczaje  językowe  dawnych  Polaków.  Formuły  werbalne  w  dobie 
średniopolskiej, Łódź 2003. 

47. 

Cybulski  M.,  Pan  i  sługa.  Niektóre  społeczne  uwarunkowania  zmian  w  polskich 
obyczajach  językowych,  w:  Uwarunkowania  i  przyczyny  zmian  językowych.  Zbiór 
studiów, red. E. Wrocławska, Warszawa 1984, s. 31-39. 

48. 

Cybulski M., Polskie formuły powitalne od XVI do połowy XVIII wieku, w: Studia 
historycznojęzykowe, red. A. Kowalska, A. Grybosiowa, Katowice 1996, s. 27-38. 

49. 

Cybulski M., Polskie formuły toastu do XVIII wieku, w: Kultura ubóstwa – kultura 
przetrwania, red. D. Zalewska, Wrocław 1996, s. 65-72. 

50. 

Cybulski  M.,  Polskie  formy  rozkazu  i  zakazu  do  połowy  XVIII  wieku,  w: 
Regulacyjna funkcja tekstów, red. K. Michalewski, Łódź 2000, s. 11-24. 

51. 

Cybulski  M.,  Staropolskie  formy  podziękowań,  w:  Od  średniowiecza  ku 
współczesności.  Prace  ofiarowane  Jerzemu  Starnawskiemu  w  pięćdziesięciolecie 
doktoratu, red. J. Okoń, Łódź 2000, s. 105-114. 

52. 

Cybulski M., „Ubogi” w staropolskim obyczaju językowym, w: Kultura ubóstwa – 
kultura przetrwania, red. D. Zalewska, Wrocław 1996, s. 33-40. 

53. 

Czajka  P.,  O  problemie  grzeczności  językowej  w  podręcznikach  językoznawstwa, 
„Rozprawy Komisji Językowej WrTN” 2000, nr 26, s. 141-159. 

54. 

Czajkowska-Prokop  S.,  Grzeczność  nasza  i  obca,  „Roczniki  Naukowe  PWSZ  w 
Wałbrzychu, Języki obce IX” 2006, nr 2, s. 127-129 [recenzja książki: Grzeczność 
nasza i obca, red. M. Marcjanik, Warszawa 2005]. 

55. 

Czarnecka  K.,  Epistolarne  konwencje  grzecznościowe  w  listach  do  redakcji 
czasopisma  religijnego  „Miłujcie  się!”,  w:  Formy  i  normy  stosowności,  red.  J. 
Maciejewski, Warszawa 2004, s. 341-347. 

56. 

Czechowska A., O grzeczności językowej uczących się polskiego jako obcego (na 
przykładzie zaproszeń, komplementów i życzeń), „Kształcenie Językowe” 2002, nr 
3, s. 103-115. 

57. 

Czechowska A., O sposobach wyrażania prośby w języku polskim (na przykładzie 
wypowiedzi cudzoziemców), „Poradnik Językowy” 2005, nr 4, s. 17-28. 

58. 

Czechowska  A.,  O  teorii  grzeczności  językowej  na  podstawie  prasowej  recepcji 
artykułu  Juliusza  Osterwy  w  sprawie  reformy  teatru,  „Rozprawy  Komisji 
Językowej WrTN” 2000, nr 26, s. 161-172. 

59. 

D.W., Kłopoty z językiem, „Dziennik Polski” 1980, nr 123, s. 12. 

60. 

Dąbrowska A., Akty etykiety językowej wyrażające brak zgody z opinią rozmówcy, 
w:  Język  a  kultura,  t.  6:  Polska  etykieta  językowa,  red.  J.  Anusiewicz,  M. 
Marcjanik, Wrocław 1992, s. 115-120. 

61. 

Dąbrowska  A.,  Formy  zwracania  się  do  innych  w  niektórych  językach 
europejskich, „Acta Universitatis Wratislaviensis, Studia Lingwistyczne” 1983, nr 
8, s. 3-19. 

62. 

Dąbrowska  A.,  Sposoby  kończenia  rozmowy  w  sytuacji  oficjalnej,  w:  Język  a 
kultura,  t.  6:  Polska  etykieta  językowa,  red.  Dąbrowska  M.,  (Nie)grzeczność  w 
mediach  elektronicznych,  „Biuletyn  Polskiego  Towarzystwa  Językoznawczego” 
LXII, 2006, s. 117-127. 

63. 

J. Anusiewicz, M. Marcjanik, Wrocław 1992, s. 121-126. 

64. 

Dąbrowska  A.,  Uczty,  biesiady  i  zabawy  w  powieściach  Henryka  Sienkiewicza, 
„Temat” 2005, nr 3-4, s. 32-47. 

65. 

Długosz K., O pragmatycznych aspektach języka mówionego na podstawie analizy 
tekstów powitań i pożegnań mieszkańców Szczecina, „Prace Filologiczne” 1994, nr 
39, s. 191-203. 

66. 

Dołęga-Herzog  H.,  Zwroty  grzecznościowe  w  języku  dziennikarzy,  „Problemy 
Humanistyki” 1999, nr 4-5, s. 41-44. 

67. 

Domański J., Jeszcze o dobrych manierach w nauce, „Kwartalnik Opolski” 1969, 
nr 314, s. 123-125.  

68. 

Dorna R., O stylu kilku Mrożkowych chamów, „Poradnik Językowy” 1994, nr 8, s. 
40-49. 

69. 

Doroszewski  W.,  Jeszcze  raz  „Proszę  koleżeństwa”,  „Głos  Nauczycielski”  1956, 
nr  32-33,  s.  3  [zob.  też:  S.  Braun  Spór  o  „Proszę  koleżeństwa”,  „Głos 
Nauczycielski” 1956, nr 28-29, s. 5]. 

70. 

Drabik  B.,  Komplement  i  komplementowanie  jako  akt  mowy  i  komunikacyjna 
strategia, Kraków 2004. 

71. 

Drozdowicz Z., Konwersacje, „Forum Akademickie” 2005, R. 12, nr 3, s. 29-31. 

72. 

Dunaj  B.,  O  odmianie  oficjalnej  i  nieoficjalnej  języka,  „Zeszyty  Naukowe 
Uniwersytetu Jagiellońskiego, R. DLXXIX, Prace Językoznawcze” 1981, nr 70, s. 
11-20. 

73. 

Dykiel  D.,  Formy  adresatywne  w  „Wydwornym  polityku”  Macieja  Guthatera-
Dobrackiego, „Rozprawy Komisji Językowej WrTN” 1989, nr 16, s. 147-161. 

74. 

Friedelówna T., Poprawność językowa jednym z symptomów dobrego wychowania, 
w:  Polszczyzna  dawna  i  współczesna.  Materiały  z  ogólnopolskich  konferencji 
jezykoznawczych, red. C. Łapicz, Toruń 1994, s. 33-39. 

75. 

Furgalska A., Warchala J., O tekstach pozdrowień, „Socjolingwistyka” 1982, nr 4, 
s. 123-127. 

76. 

Gajewska  E.,  Jak  rozpocząć  list  motywacyjny,  czyli  modele  korespondencji 
zawodowej  w  świetle  zasad  grzeczności  językowej,  w:  Język  trzeciego  tysiąclecia 
II,  t.  1:  Nowe  oblicza  komunikacji  we  współczesnej  polszczyźnie,  red.  G.  Szpila, 
Kraków 2002, s. 365-370. 

77. 

Gałczyńska A., Grzeczne i niegrzeczne akty odmowy w języku polskim, w: Język a 
kultura,  t.  17:  Życzliwość  i  agresja  w  języku  i  kulturze,  red.  A.  Dąbrowska,  A. 
Nowakowska, Wrocław 2005, s. 113-118. 

78. 

Gałczyńska A., Honoryfikatywne zróżnicowanie aktów odmowy w języku polskim, 
„Poradnik Językowy” 1999, nr 2-3, s. 16-24.  

79. 

Gałczyńska  A.,  Niedefinicyjne  funkcje  performatywu  „przepraszam”,  „Poradnik 
Językowy” 2002, nr 4, s. 16-24. 

80. 

Gawęda  E.,  Urban  K.,  Zabierowska  K.,  O  pewnym  typie  illokucji  –  toasty, 
„Socjolingwistyka” 1982, nr 4, s. 115-121. 

81. 

Grochola-Szczepanek  H.,  O  niektórych  formach  grzecznościowych  mieszkańców 
wsi Rzepiska na Spiszu, „Język Polski” 1996, R. LXXVI, nr 1, s. 40-44. [zob. też: 
M.  Marcjanik,  Uwagi  do  artykułu  o  formach  grzecznościowych,  „Język  Polski” 
1997, nr 1, s. 66]. 

82. 

Grodziński  E.,  Formuły  grzecznościowe  jako  wypowiedzi  performatywne,  w: 
Wypowiedzi  performatywne.  Z  aktualnych  zagadnień  filozofii  języka,  Wrocław 
1980, s. 90-104. 

83. 

Grodziński  E.,  Rola  formuł  grzecznościowych  w  językach  współczesnych, 
„Poradnik Językowy” 1977, nr 7, s. 305-310. 

84. 

Grybosiowa  A.,  Formy  „ty”  i  „pan  (-i)”  w  kontaktach  społecznych,  „Poradnik 
Językowy” 1990, nr 2, s. 88-92. 

85. 

Grybosiowa  A.,  Nowe  sytuacje  –  nowe  zachowania  grzecznościowe,  „Poradnik 
Językowy” 2002, nr 2, s. 3-8.  

86. 

Grybosiowa A., O dystansie, szacunku i tolerancji w mediach, w: Język w mediach 
masowych, red. J. Bralczyk, K. Mosiołek-Kłosińska, Warszawa 2000, s. 60-66. 

87. 

Grybosiowa A., Obce kulturowo formuły nawiązywania kontaktu we współczesnej 
polszczyźnie – geneza, recepcja, wartościowanie, w: Język trzeciego tysiąclecia II, 
t.  1:  Nowe  oblicza  komunikacj  we  współczesnej  polszczyźnie,  red.  G.  Szpila, 
Kraków 2002, s. 41-49. 

88. 

Grybosiowa  A.,  Przyczyny  zmian  w  polskim  systemie  adresatywnym,  w:  Język  w 
mieście.  Problemy  kultury  i  poprawności,  „Acta  Universitatis  Lodziensis.  Folia 
Linguistica” 1998, nr 37, s. 57-61. 

89. 

Grzeczność nasza i obca, red. M. Marcjanik, Warszawa 2005. 

90. 

Grzybowski  S.,  Nazwisko  i  jego  stałość  jako  elementy  identyfikacji  osoby  w 
dawnym prawie polskim, „Onomastica” 1957, R. III, nr 5, s. 485-514. 

91. 

Habrajska G., Struktura życzeń świątecznych, „Poradnik Językowy” 1993, nr 7, s. 
384-396. 

92. 

Handke K., Polski język familijny. Opis zjawiska, Warszawa 1995. 

93. 

Hącia  A.,  Sprawozdanie  z  konferencji  naukowej  „Zmiany  w  publicznych 
zwyczajach językowych", „Poradnik Językowy” 2001, nr 2, s. 50-53. 

94. 

Heck  D.,  Uwagi  metodologiczne  do  badań  adresatywnych  (nad  przekładem 
„Eneidy”  Andrzeja  Kochanowskiego),  „Zeszyty  Naukowe  WSP  Opole  Filologia 
Polska” 1994, nr 32, s. 65-70.  

95. 

Huszcza R., Czy honoryfikatywność jest w języku polskim kategorią gramatyczną, 
w: Język – Teoria – Dydaktyka. Materiały IV Konferencji Młodych Językoznawców 
– Dydaktyków, red. J. Tokarski, Kielce 1980, s. 48-54. 

96. 

Huszcza R., Honoryfikatywność – gramatyka czy pragmatyka?, w: Językoznawstwo 
synchroniczne i diachroniczne, red. J. Sambor, Warszawa 1993, s. 125-138. 

97. 

Huszcza  R.,  Honoryfikatywność.  Gramatyka.  Pragmatyka.  Typologia,  Warszawa 
1996  [zob.  też:  M.  Marcjanik,  Czy  istnieją  uniwersalia  grzecznościowe?  Na 
marginesie  książki  R.  Huszczy  „Honoryfikatywność.  Gramatyka.  Pragmatyka. 
Typologia”, „Poradnik Językowy” 1997, nr 6, s. 19-25]. 

98. 

Huszcza R., Jeszcze o honoryfikatywności polskich zaimków osobowych, „Poradnik 
Językowy” 2000, nr 6, s. 21-30. 

99. 

Huszcza  R.,  O  gramatyce  grzeczności,  „Pamiętnik  Literacki”  1980,  nr  1,  s.  175-
186. 

100.  Huszcza  R.,  Zaimki  osobowe  w  systemie  języka,  w:  Podsystemy  języków 

naturalnych, red. A. Weinsberg, Warszawa 1981, 25-46. 

101.  Ibis, Towarzyszko, czyście byli...?, „Życie Partii” 1978, nr 1, s. 48. 
102.  Ibis, Towarzyszu mopanku!, „Życie Partii” 1975, nr 3, s. 48. 
103.  Jabczyk  J.,  Usprawiedliwianie  jako  akt  grzecznościowej  kreacji  –  na  przykładzie 

usprawiedliwień szkolnych, „Nauczanie i Szkoła” 2003, nr 1-2, s. 398-404. 

104.  Jakubowicz M., Źródła motywacji semantycznej nazw z kręgu życzliwości i agresji, 

w:  Język  a  kultura,  t.  17:  Życzliwość  i  agresja  w  języku  i  kulturze,  red.  A. 
Dąbrowska, A. Nowakowska, Wrocław 2005, s. 61-68. 

105.  Jakubowska E., Cross-Cultural Dimensions of Politeness in the Case of Polish and 

English,  Katowice 1999. 

106.  Janczak A., Akty mowy wprowadzające prośbę, „Poradnik Językowy” 1997, nr 10, 

s. 24-33. 

107.  Jarocińska  D.,  O  relacjach  nadawca  –  odbiorca  w  mowach  powitalnych  (Trzy 

wizyty Jana Pawła II w Polsce), „Poradnik Językowy” 1992, nr 5, s. 345-353. 

108.  Jarząbek K., Kinetyczne formy powitań i pożegnań, w: „Etnolingwistyka” 1994, nr 

6, s. 65-81. 

109.  Jasińska  M.,  Językowy  savoir-vivre  w  internecie,  w:  Język  w  komunikacji,  t.  III, 

red. G. Habrajska, Łódź 2001, s. 119-125. 

110.  Jaworski  A.,  Formy  zwracania  się  do  drugich  w  wojsku.  Analiza 

socjolingwistyczna, „Język Polski” 1982, R. LXII, nr 4-5, s. 266-270. 

111.  Jurkowski M., Grzeczność, „Człowiek i Światopogląd” 1986, nr 7-8, s. 163-166. 
112.  Kaczor M., Tabu a estetyka językowa, „Język Polski” 2003, R. LXXXIII, nr 1, s. 

46-50. 

113.  Kaczyński  Z.,  Miejsce  pozdrowień  wśród  wypowiedzi  językowych,  „Acta 

Universitatis Wratislaviensis, Studia Linguistica” 1983, nr 8, s. 21-31. 

114.  Kaczyński Z., Kilka uwag o niektórych czynnikach wpływających na wynik formuły 

pozdrowienia, „Rozprawy Komisji Językowej WrTN” 1986, nr 14, s. 149-158. 

115.  Kaliszewski W., O grzeczności w dedykacjach czasów stanisławowskich, w: Formy 

i normy stosowności, red. J. Maciejewski, Warszawa 2004, s. 97-107. 

116.  Karpiński A., Obyczaj pod lupą, „Nowe Książki” 2005, nr 1, s. 8 [recenzja książki: 

Obyczaje w Polsce od średniowiecza do czasów współczesnych, red. A. Chwalba, 
Warszawa 2004]. 

117.  Karski D., Kłopoty tłumacza, „Poradnik Językowy” 1955, nr 4, s. 133-143. 
118.  Karwatowska  M.,  Językowe  zachowania  grzecznościowe  a  płeć  (na  podstawie 

wypowiedzi  młodzieży  szkół  średnich),  „Prace  Komisji  Językoznawczej, 
Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk” 2004, t. 42, s. 189-199. 

119.  Kawka  M.,  System  adresatywny  języka  polskiego  i  niemieckiego,  „Język  Polski” 

1986,  nr  1-2,  s.  119-125  [recenzja  książki:  E.  Tomiczek,  System  adresatywny 
współczesnego  języka  polskiego  i  niemieckiego.  Socjolingwistyczne  studium 
konfrontatywne, Wrocław 1983]. 

120.  Kąś  J.,  Sikora  K.,  Konwencjonalne  zwroty  grzecznościowe  w  gwarach  (na 

przykładzie kilku gwar Małopolski południowej), „Etnolingwistyka” 1994, nr 6, s. 
83-93. 

121.  Kiełkiewicz-Janowiak  A.,  A  Socio-Historical  Study  in  Address:  Polish  and 

English, Frankfurt a. Main 1992. 

122.  Kisiel  P.,  Etykieta  językowa  a  wzory  kultury,  w:  Język  a  kultura,  t.  6:  Polska 

etykieta językowa, red. J. Anusiewicz, M. Marcjanik, Wrocław 1992, s. 9-14. 

123.  Kita  M.,  Grzeczność  w  wywiadzie  prasowym,  w:  Język  a  kultura,  t.  6:  Polska 

etykieta językowa, red. J. Anusiewicz, M. Marcjanik, Wrocław 1992, s. 71-80. 

124.  Kita M., Językowe rytuały grzecznościowe, Katowice 2005. 
125.  Klemensiewicz Z., Higiena językowego obcowania, „Język Polski” 1965, R. XLV, 

nr 1, s. 3-8. 

126.  Klemensiewicz Z., Pan i obywatel, „Język Polski” 1946, R. XXVI, nr 2, s. 33-42. 
127.  Klemensiewicz  Z.,  Tytuły  i  nazwy  zawodowe  kobiet  w  świetle  teorii  i  praktyki, 

„Język Polski” 1957, R. XXXVII, nr 2, s. 101-119. 

128.  Klemensiewicz Z., W sprawie kolejności imienia i nazwiska, „Życie Szkoły” 1954, 

nr 4, s. 218-219. 

129.  Kłobus A., Jak król Jan III Sobieski zwracał się do żony i dzieci, w: Regionalizmy 

w języku familijnym, red. K. Handke, Wrocław 1991, s. 89-96. 

130.  Kochański W., Czy pani doktor może iść do pani profesor?, „Kamena” 1969, nr 9, 

s. 12. 

131.  Kochański W., Czy warto wojować o docentkę i posłankę, „Kultura i Życie” 1977, 

nr 1, s. 31; nr 2, s. 29; nr 3, s. 30; nr 4, s. 24. 

132.  Kominek A., Funkcje grzecznościowe „proszę” we współczesnej polszczyźnie, w: 

Język a kultura, t. 6: Polska etykieta językowa, red. J. Anusiewicz, M. Marcjanik, 
Wrocław 1992, s. 89-95. 

133.  Komorowska  E.,  Prośba  nie  jedno  ma  imię  ...,  czyli  o  wykładnikach  prośby  w 

języku  rosyjskim  i  polskim,  w:  Język  trzeciego  tysiąclecia  II,  t.  1:  Nowe  oblicza 
komunikacji  we  współczesne  polszczyźnie,  red.  G.  Szpila,  Kraków  2002,  s.  371-
379. 

134.  Koneczna  H.,  O  roli  uczuciowej  tzw.  zaimków  konwencjonalnych,  „Poradnik 

Językowy” 1948, nr 1, s. 8-12.  

135.  Kotikova  V.,  Formy  adresatywne  we  współczesnym  języku  rosyjskim,  polskimi  w 

amerykańskim wariancie języka angielskiego. Charakterystyka socjolingwistyczna, 
„Poradnik Językowy” 2002, nr 1, s. 43-51. 

136.  Kowalik  K.,  Uwagi  o  strukturze  dedykacji,  w:  Studia  z  leksykologii  gramatyki 

języków słowiańskich, red. H. Wróbel, Kraków 1996, s. 75-84. 

137.  Kowalski  S.,  O  sejmowej  antyetykiecie,  w:  Zmiany  w  publicznych  zwyczajach 

językowych, red. J. Bralczyk, K. Mosiołek-Kłosińska, Warszawa 2001, s. 85-91. 

138.  Kozicka-Borysowska  Ż.,  Pragmatyczne  aspekty  aktu  mowy  przeproszenia,  w: 

Język  trzeciego  tysiąclecia  II,  t.  1:  Nowe  oblicza  komunikacji  we  współczesnej 
polszczyźnie, red. G. Szpila, Kraków, 2002, s. 381-189. 

139.  Koziara  S.,  Spólnik  A.,  Formy  adresatywne  w  języku  współczesnych  tekstów 

homiletycznych,  w:  Współczesna  polszczyzna  mówiona  w  odmianie  opracowanej 
(oficjalnej), red. Z. Kurzowa, W. Śliwiński, Kraków 1994, s. 171-177. 

140.  Kreja B., Szesnastowieczne pozdrowienia typu „pomaga Bóg, witaj” i podobne (z 

historii  polskich  form  salutatywnych),  w:  Studia  slavistica  et  humanistica  in 
honorem Nullo Minissi, red. I. Opacki, A. Wilkoń, J. Żurawska, Katowice 1997, s. 
272-282. 

141.  Kromer M., Polska, czyli o położeniu, ludności, obyczajach, urzędach i sprawach 

publicznych Królestwa Polskiego, księgi dwie, Olsztyn 1977 [reprint]. 

142.  Krzystek  T.,  Tradycje  w  siłach  zbrojnych  III  Rzeczpospolitej,  powrót  do  tradycji 

wojny  polsko-rosyjskiej  1919-1920,  „Zeszyt  Naukowy.  Muzeum  Wojska  w 
Białymstoku” 2004, nr 17, s. 155-202. 

143.  Kubiszyn-Mędrala  Z.,  Zwroty  adresatywne  w  polskiej  telewizji  w  latach 

siedemdziesiątych  i dziewięćdziesiątych,  „Język Polski” 2001, R. LXXXI, nr 3, s. 
168-175. 

144.  Kucała M., Jego Świątobliwość Ojciec Święty Jan Paweł II, papież, „Język Polski” 

2002, R. LXXXII, nr 3, s. 161-164. 

145.  Kucała M., Językowe kłopoty z kobietami pracującymi, „Przekrój” 1978, nr 1746, 

s. 11. 

146.  Kucharska  E.,  Zur  polnischen  Sprachetikette:  Bericht 

ü

ber  eine  neue 

Soziolinguistische  und  Soziokulturelle  Veroffentlichung,  „Acta  Universitatis 
Wratislaviensis Germanistica” 1995, nr 107, s. 161-172. 

147.  Kwapień E., Słownictwo i frazeologia życia towarzyskiego w polskiej leksykografii 

XX  wieku,  „Poradnik  Językowy”  2005,  z.  9,  s.  87-91  [recenzja  książki:  A. 
Piotrowicz,  Słownictwo  i frazeologia życia towarzyskiego  w polskiej  leksykografii 
XX wieku, Poznań 2004]. 

148.  Lappo  I.,  Losy  pewnych  form  grzecznościowych  w  przekładach  dramatów 

Sławomira Mrożka na język rosyjski, „Przegląd Rusycystyczny” 2001, nr 1, s. 33-
41. 

149.  Laskowska  E.,  Przejawy  życzliwości  i  agresji  w  wypowiedziach  publicznych  (na 

przykładzie  języka  Rady  Miejskiej  Bydgoszczy),  w:  Język  a  kultura,  t.  17: 
Życzliwość  i  agresja  w  języku  i  kulturze,  red.  A.  Dąbrowska,  A.  Nowakowska, 
Wrocław 2005, s. 81-89. 

150.  Ligara  B.,  Rytuał  zachowania  językowego  w  rozpoczynaniu  programów 

telewizyjnych,  w:  Współczesna  polszczyzna  mówiona  w  odmianie  opracowanej 
(oficjalnej), red. Z. Kurzowa, W. Śliwiński, Kraków 1994, s. 221-230. 

151.  Lubaś W., Imię przed nazwiskiem, „Wieści” 1962, nr 13, s. 9. 
152.  Lubaś W., O logice i o języku, czyli rzecz o kolorowej bieliźnie, „Wieści” 1962, nr 

14, s. 6. 

153.  Lubaś W., Pan, obywatel, towarzysz, wy. Nasz codzienny język, „Wieści” 1962, nr 

15, s. 9. 

154.  Lubecka A., Forms and Address in English, French and Polish, Kraków 1993. 
155.  Lubecka  A.,  Requests,  Invitations,  Apologies  and  Compliments  in  American 

English and Polish: a Cross-Cultural Communication Perspective, Kraków 2000. 

156.  Łachwa A., Semiotyka fraz adresatywnych, „Studia Semiotyczne” 1990, nr 16-17, 

s. 165-178. 

157.  Łaziński  M.,  Gender  of  Forms  of  Address  in  Polish.  Corpus  Study,  „Studies  in 

Language” 2004, nr 9, s. 253-264. 

158.  Łaziński  M.,  O  panach  i  paniach.  Polskie  rzeczowniki  tytularne  i  ich  asymetria 

rodzajowo-płciowa, Warszawa 2006. 

159.  Łaziński  M.,  Pan  ksiądz  i  inni  panowie:  wtórna  funkcja  lekceważąca  jednostki 

„pan”, cz. 1, „Poradnik Językowy” 2000, nr 8, s. 29-38. 

160.  Łaziński  M.,  Pan  ksiądz  i  inni  panowie:  wtórna  funkcja  lekceważąca  jednostki 

„pan”, cz. 2, „Poradnik Językowy” 2000, nr 9, s. 19-28. 

161.  Łaziński M., Ty, pan, and the Human Vanity. The Need for an Universal Title in 

the System of Polish Forms of Address, w: Polyslav 8. Beiträge der Europäischen 
Slavischen  Linguistik,  red.  M.  Bayer,  M.  Betsch,  R.  Zimny,  München  2005,  str. 
103-112. 

162.  Łoś J., Ksiądz i jego krewniacy, „Język Polski” 1921, R. 6, s. 146-153. 
163.  Madecki  R.,  Czy  w  polszczyźnie  i  w  czeszczyźnie  istnieje  gramatyczna  kategoria 

honoryfikatywności?, „Slavia Occidentalis” 2004, t. 61, s. 25-32. 

164.  Makarski  W.,  Konstrukcje  pluralis  maiestatis  w  gwarach  Rzeszowszczyzny, 

„Poradnik Językowy” 1973, nr 1, s. 30-34. 

165.  Małyska  A.,  Formy  adresatywne  w  wypowiedziach  parlamentarzystów  polskich, 

„Poradnik Językowy” 1998, nr 3, s. 22-31. 

166.  Marcinkowski  A.,  Czy  w  sądzie  można  oczekiwać  grzeczności  i  uprzejmości?, 

„Palestra” 2001, nr 5-6, s. 187-189. 

167.  Marcjanik M., ABC grzeczności językowej [rozdz. 5], w: Polszczyzna na co dzień, 

red. M. Bańko, Warszawa 2006, s. 231-310. 

168.  Marcjanik  M.,  Codzienne  mówienie  współczesnych  Polaków,  w:  Życie  codzienne 

Polaków na przełomie XX i XXI wieku, red. R. Sulima, Łomża 2003, s. 259-278. 

169.  Marcjanik M., Czy istnieją uniwersalia grzecznościowe? Na marginesie książki R. 

Huszczy  „Honoryfikatywność.  Gramatyka  Pragmatyka.  Typologia”,  „Poradnik 
Językowy” 1997, nr 6, s. 19-25. 

170.  Marcjanik  M.,  „Do  widzenia,  ślepa  Gienia”  i  inne  żartobliwe  akty  grzeczności, 

„Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska, Sectio FF” 2000, s. 169-176. 

171.  Marcjanik  M.,  Elementy  negatywnego  mówienia  o  sobie  i  innych  w  polskich 

obyczajach językowych, „Prace Filologiczne” 2001, nr 46, s. 443-451. 

172.  Marcjanik M., Etykieta językowa, w: Współczesny język polski, red. J. Bartmiński, 

Lublin 2001, s. 271-281. 

173.  Marcjanik  M.,  Funkcje  komunikacyjne  performatywu  „przepraszam”,  „Poradnik 

Językowy” 1995, nr 2, s. 22-30. 

174.  Marcjanik M., Granice polskiej grzeczności językowej, „Poradnik Językowy” 1993, 

nr 7, s. 375-383. 

175. 

Marcjanik  M.,  Grzeczność  w  komunikacji  językowej  [w  druku].  Marcjanik  M., 
Kodyfikacja  etykiety  językowej.  Na  przykładzie  protokołu  dyplomatycznego, 
„Przegląd Humanistyczny” 1990, nr 11, s. 139-157.

 

176.  Marcjanik M., Miejsce etykiety językowej wśród wartości, w: Język a kultura, t. 3: 

Wartości w języku i tekście, red. J. Puzynina, J. Anusiewicz, Wrocław 1991, s. 61-
65. 

177.  Marcjanik M., Normy regulujące językowe zachowania grzecznościowe, „Przegląd 

Humanistyczny” 1990, nr 7, s. 77-82. 

178.  Marcjanik M., O formach grzecznościowych typu Witam, panie Jerzy, Miłego dnia, 

profesorze,  w:  Na  językoznawczych  sciezkach.  Prace  ofiarowane  Profesorowi 
Jerzemu Podrackiemu, red. A. Mikolajczuk, R. Pawelec, Warszawa 2007, s. 89-94. 

179.  Marcjanik  M.,  O  radości  nie  z  serca,  lecz  z  konwencji  (grzecznościowej),  w: 

Anatomia  szczęścia.  Emocje  w  językach  i  kulturach  świata,  red.  A.  Duszak,  N. 
Pawlak, Warszawa 2005, s. 197-207. 

180.  Marcjanik  M.,  Opisywanie  etykiety  językowej:  problemy  metodologiczne, 

„Polonica” 1995, nr 17, s. 99-107. 

181.  Marcjanik M., Polska grzeczność językowa, Kielce 1997 [nast. wyd.: 2000 – wyd. 

2 popr., 2002 – wyd. 3 popr. i rozszerz.]. 

182.  Marcjanik  M.,  Proces  przewartościowywania  polskiej  grzeczności  językowej,  w: 

Język  trzeciego  tysiąclecia  II,  t.  1:  Nowe  oblicza  komunikacji  we  współczesnej 
polszczyźnie, red. G. Szpila, Kraków 2002, s. 391-396. 

183.  Marcjanik M., Struktura komunikacyjna podziękowania, „Socjolingwistyka” 1994, 

nr 14, s. 67-76. 

184.  Marcjanik M., Typologia polskich wyrażeń językowych o funkcji grzecznościowej, 

w:  Język  a  kultura,  t.  6:  Polska  etykieta  językowa,  red.  J.  Anusiewicz,  M. 
Marcjanik, Wrocław 1992, s. 27-31. 

185.  Marcjanik  M.,  Uwagi  do  artykułu  o  formach  grzecznościowych,  „Język  Polski” 

1997,  R.  LXXVII,  nr  1,  s.  66  [polemika  z  artykułem  H.  Grocholi-Szczepanek,  O 
niektórych formach grzecznościowych mieszkańców wsi Rzepiska na Spiszu, „Język 
Polski” 1996, R. LXXVI, nr 1, s. 40-44].  

186.  Marcjanik  M.,  W  kręgu  grzeczności.  Wybór  prac  z  zakresu  etykiety  językowej, 

Kielce 2001. 

187.  Marcjanik  M.,  Współczesne  polskie  toasty  –  przejawem  pauperyzacji  życia 

towarzyskiego,  w:  Język  a  kultura,  t.  5:  Potoczność  w  języku  i  kulturze,  red.  J. 
Anusiewicz, F. Nieckula, Wrocław 1992, s. 191-201. 

188.  Marcjanik M., Zmiany w etykiecie językowej ostatnich lat XX wieku, w: Zmiany w 

publicznych  zwyczajach  językowych,  red.  J.  Bralczyk,  K.  Mosiołek-Kłosińska, 
Warszawa 2001, s. 79-84.  

189.  Masłowska  E.,  Proszę,  dziękuję,  przepraszam,  w:  Język  a  kultura,  t.  6:  Polska 

etykieta językowa, red. J. Anusiewicz, M. Marcjanik, Wrocław 1992, s. 81-88.  

190.  Matuszewski J., Tytułomania szlachecka w świetle patronimików odurzędniczych, 

cz. 1, „Rozprawy Komisji Językowej ŁTN” 1970, t. 15, s. 237-271. 

191.  Matuszewski J., Tytułomania szlachecka w świetle patronimików odurzędniczych, 

cz. 2, „Rozprawy Komisji Językowej ŁTN” 1970, t. 16, s. 157-190. 

192.  Mazan  D.,  Nierównouprawnienie  płci  w  etykiecie  na  materiale  korespondencji 

prywatnej, w: Język a kultura, t. 9: Płeć w języku i kulturze, red. J. Anusiewicz, K. 
Handke, Wrocław 1994, s. 173-179. 

193.  Maziarski J., O tym, jak wygrały pany, „Ład” 1988, nr 18, s. 16.  
194.  Michalewski  K.,  Oponowanie  cudzym  wypowiedziom,  „Rozprawy  Komisji 

Językowej ŁTN” 2000, nr 45, s. 45-50.  

195.  Mielczarek  A.,  Język  prezenterów  radiowych,  Poznań  2005,  rozdz.  Inicjowanie 

kontaktu,  czyli  sposoby  rozpoczynania  audycji,  s.  41-85;  rozdz.  Wyciszanie 
kontaktu, czyli sposoby kończenia audycji, s. 282-310. 

196.  Miodek J., Jeszcze o sposobach zwracania się do drugich, „Język Polski” 1980, R. 

LX, nr 2-3, s. 177-179.  

197.  Miodek W., Begr

ü

ssungs- und Abschiedsformeln im Deutschen und im Polnischen, 

Heidelberg 1994.  

198.  Miodek  W.,  Gruss  und  andere  Höflichkeitsstereotype,  w:  Forschungen  zur 

deutschen Sprache und Literatur, red. C. Schatte, Z. Mielczarek, Katowice 1991, s. 
51-58. 

199.  Mitreva M., Kompetencja komunikacyjna Niemców w polskich aktach grzeczności 

językowej, „Poradnik Językowy” 2004, z. 10, s. 97-100 [recenzja książki S. Sybille, 
Kompetencja  komunikacyjna  Niemców  w  polskich  aktach  grzeczności  językowej, 
Pułtusk 2004]. 

200.  Moszyński  L.,  Biblijne  pozdrowienia  w  przekładach  słowiańskich,  w:  Inspiracje 

chrześcijańskie w przekładach Europy, red. E. Woźniak, Łódź 2000, s. 169-184.  

201.  Mroczek  K.,  Tytulatura  w  korespondencji  staropolskiej  jako  problem  stosunku 

między  nadawcą  a  odbiorcą,  „Pamiętnik  Literacki”  1978,  R.  LXIX,  nr  2,  s.  127-
148. 

202.  Mycawka  M.,  Zwroty  adresatywne  w  tekstach  przemówień,  w:  Współczesna 

polszczyzna  mówiona  w  odmianie  opracowanej  (oficjalnej),  red.  Z.  Kurzowa,  W. 
Śliwiński, Kraków 1994, s. 159-166. 

203.  Nagórko  A.,  Grzeczność  wasza  i  nasza,  w:  Grzeczność  nasza  i  obca,  red.  M. 

Marcjanik, Warszawa 2005, s. 69-86. 

204.  Nagórko  A.,  Jak  ludzie  zwracają  się  do  siebie  w  różnych  językach,  w:  Studia 

semantyczne, red. R. Grzegorczykowa, Z. Zaron, Warszawa 1993, s. 173-180. 

205.  Nagórko A., Wie Menschen sich in verschiedenen Sprachen anreden – ein Beitrag 

zur  Höflichkeitsgrammatik,  w:  Wartościowanie  w  języku  i  tekście,  red.  G. 
Falkenberg, N. Fries, J. Puzynina, tł. A. Weinsberg, Warszawa 1992, s. 287-298. 

206.  Nitsch  K.,  Jak  oddawać  obcojęzyczne  sposoby  przemawiania  do  drugich,  „Język 

Polski” 1949, R. XXIX, nr 4, s. 167-169.  

207.  Nitsch  K.,  Uwagi o  nazwiskach  kobiet zamężnych  i panien,  „Język Polski”  1951, 

R. XXXI, nr 2, s. 62-68.  

208.  Nitsch K., Z historii tytulatury kobiet zamężnych, „Język Polski” 1952, R. XXXII, 

nr 3, s. 140-141.  

209.  Nowakowska  A.,  Językowe  sposoby  wyrażania  grzeczności  we  współczesnej 

polskiej powieści dla młodzieży, w: Język a kultura, t. 6: Polska etykieta językowa, 
red. J. Anusiewicz, M. Marcjanik, Wrocław 1992, s. 63-70.  

210.  Obrębska A., Proszę pani czy proszę panią, „Język Polski” 1925, R. X, nr 3, s. 81- 

-84.  

211.  Obrębska-Jabłońska  A.,  O  żeńskich  formach  tytułów  i  nazw  zawodowych, 

„Poradnik Językowy” 1949, nr 4, s. 1-4. 

212.  Oryńska A., Nazwy zawodowe i tytuły naukowe żeńskie w języku polskim i czeskim, 

„Rozprawy Komisji Językowej WTN” 1981, nr 12, s. 245-252.  

213.  Ożóg  K.,  Serafin  W.,  Demokratyzacja  języka  –  ewolucja  polskiej  grzeczności  na 

przykładzie  badań  mieszkańców  Krakowa  i  Rzeszowa,  w:  Miasto  –  teren 
koegzystencji pokoleń, red. Z. Staszewska, Łódź 1999, s. 155-162.  

214.  Ożóg K., Ekspresywność zwrotów grzecznościowych, w: Język. Teoria. Dydaktyka. 

Materiały  V  Konferencji  Młodych  Językoznawców-  Dydaktyków,  red.  J.  Tokarski, 
Kielce 1980, nr 5, s. 219-228.  

215.  Ożóg  K.,  Grzecznościowe  akty  mowy,  w:  Studia  nad  polszczyzną  mówioną 

Krakowa, t. 2, red. B. Dunaj, Kraków 1984, s. 147-157.  

216.  Ożóg  K.,  Jednostki  otwierające  i  zamykające  replikę  w  dialogu,  w:  Studia  nad 

polszczyzną mówioną Krakowa, t. 3, red. B. Dunaj, Kraków 1991, s. 71-89.  

217.  Ożóg K., Językowe rytualizmy w interakcji, „Socjolingwistyka” 1996, nr 15, s. 63- 

-76. 

218.  Ożóg  K.,  Uwagi  o  współczesnej  polskiej  grzeczności  językowej,  w:  Polszczyzna 

przełomu XX i XXI wieku. Wybrane zagadnienia, red. K. Ożóg, Rzeszów 2001, s. 
73-84.  

219.  Ożóg K., O niektórych aspektach semantyki zwrotów grzecznościowych, w: Język a 

kultura, t. 6: Polska etykieta językowa, red. J. Anusiewicz, M. Marcjanik, Wrocław 
1992, s. 51-56.  

220.  Ożóg  K.,  O  współczesnych  polskich  wyrazach  obraźliwych,  „Język  Polski”  1981, 

R. LXI, nr 1-2, s. 179-187.  

221.  Ożóg K., Polska grzeczność językowa, „Poradnik Językowy” 1998, nr 3, s. 44-48 

[recenzja książki: M. Marcjanik, Polska grzeczność językowa, Kielce 1997].  

222.  Ożóg K., Podziękowania w polszczyźnie mówionej, „Język Polski” 1982, R. LXII, 

nr 4-5, s. 259-266.  

223.  Ożóg K., Przeproszenia w dzisiejszej polszczyźnie mówionej, „Język Polski” 1985, 

R. LXV, nr 4, s. 265-276.  

224.  Ożóg  K.,  Powitania  i  pożegnania  w  języku  mówionym  mieszkańców  Krakowa, 

„Język Polski” 1980, R. LX, nr 2-3, s. 129-138.  

225.  Ożóg K., Współczesny model polskiej grzeczności językowej, w: Język a kultura, t. 

17: Życzliwość i agresja w języku i kulturze, red. A. Dąbrowska, A. Nowakowska, 
Wrocław 2005, s. 9-15.  

226.  Ożóg  K.,  Zwroty  grzecznościowe  w  języku  mówionym  młodzieży  (na  przykładzie 

młodzieży  krakowskiej).  Z  teorii  i  praktyki  dydaktycznej,  „Język  Polski”  1986,  R. 
LXVI, nr 6, s. 161-170.  

227.  Ożóg K., Zwroty grzecznościowe współczesnej polszczyzny mówionej (na materiale 

języka mówionego mieszkańców Krakowa), Warszawa-Kraków 1990.  

228.  Pawłowski  E.,  Baran  mówi  o  Kowal.  O  tworzeniu  i  odmianie  nazwisk  i  tytułów 

żeńskich, „Język Polski” 1951, R. XXXI, nr 1, s. 49-62.  

229.  Peisert  M.,  Etykieta  językowa  i  jej  wyznaczniki,  w:  Język  a  kultura,  t.  1: 

Podstawowe pojęcia i problemy, red. J. Anusiewicz, J. Bartmiński, Wrocław 1991, 
s. 123-130.  

230.  Peisert  M.,  Etykieta  językowa  jako  przejaw  edukacji  społecznej  i  kulturowej,  w: 

Język a kultura, t. 6: Polska etykieta językowa, red. J. Anusiewicz, M. Marcjanik, 
Wrocław 1992, s. 57-62.  

231.  Piętkowa  R.,  Językowe  strategie  grzeczności  w  dyskusji,  w:  Język  a  kultura,  t.  6: 

Polska  etykieta  językowa,  red.  J.  Anusiewicz,  M.  Marcjanik,  Wrocław  1992,  s. 
107-114.  

232.  Pisarek L., O nieżyczliwych zachowaniach językowych (listy i liściki anonimowe), 

w:  Język  a  kultura,  t.  17:  Życzliwość  i  agresja  w  języku  i  kulturze,  red.  A. 
Dąbrowska, A. Nowakowska, Wrocław 2005, s. 203-212.  

233.  Pisarkowa K., Jak się tytułujemy i zwracamy do drugich, „Język  Polski” 1979, R. 

LIX, nr 1, s. 5-17.   

234.  Piotrowicz  A.,  Słownictwo  i  frazeologia  życia  towarzyskiego  w  polskiej 

leksykografii XX wieku, Poznań 2004.  

235.  Piwowar  J.,  O  współczesnej  polszczyźnie  biesiadnej,  „Poradnik  Językowy”  2003, 

nr 5, s. 59-65.  

236.  Prokop I., System adresatywny języka polskiego i niemieckiego, „Studia Germanica 

Posnaniensia”  1986,  nr  15,  s.  159-161  [recenzja  książki:  E.  Tomiczek,  System 
adresatywny  współczesnego  języka  polskiego  i  niemieckiego.  Socjolingwistyczne 
studium konfrontatywne, Wrocław 1983].  

237.  Pytel-Pandey  D.,  System  adresatywny  współczesnego  języka  niemieckiego  i 

rosyjskiego, Wrocław 2003.  

238.  R.S., Pan, Obywatel, Towarzysz, „Poradnik Językowy” 1989, nr 7, s. 499-503.  
239.  Racewicz  A.,  Panie  Janie!  Panie  Mikołaju!  Na  pomoc!,  „Głos  Nauczycielski” 

1978, nr 24, s. 4-5.  

240.  Rachwałowa M., O przyczynach zmian systemu adresatywnego języka polskiego w 

XIX wieku, w: Język a kultura, t. 6: Polska etykieta językowa, red. J. Anusiewicz, 
M. Marcjanik, Wrocław 1992, s. 41-49.  

241.  Rachwałowa M., „Panie Wokulski!”, czyli o pewnym typie form adresatywnych w 

„Lalce”  Bolesława  Prusa,  „Rocznik  Naukowo-Dydaktyczny  Wyższej  Szkoły 
Pedagogicznej w Krakowie” 1991, nr 137, s. 227-236.  

242.  Rachwał  M.,  Sposoby  zwracania  się  do  drugich  wśród  górali  tatrzańskich  w 

opowiadaniach  K.  Przerwy-Tetmajera  „Na  skalnym  Podhalu”,  „Rocznik 
Naukowo-Dydaktyczny  Wyższej  Szkoły  Pedagogicznej  w  Krakowie”  1992,  nr 
152, s. 283-290.  

243.  Rachwałowa  M.,  Formy  adresatywne  w  mowach  staropolskich,  „Poradnik 

Językowy” 1987, nr 7, s. 528-535.  

244.  Rachwałowa  M.,  Grzecznościowe  akty  mowy  w  korespondencji  W.  Orkana  z 

matką, „Annales Academiae Paedagogicae Cracoviensis. Studia Linguistica” 2002, 
nr 1, s. 307-313.  

245.  Rachwałowa M., Zwroty adresatywne w dziecięcych listach do Ojca Świętego Jana 

Pawła  II,  „Annales  Academiae  Paedagogicae  Cracoviensis.  Studia  Linguistica” 
2004, nr 2, s. 407-412.  

246.  Rajchert  R.,  Sposoby  zwracania  się  do  osób  drugich  w  języku  familijnym 

mieszkańców wsi Dziepółć, w: Regionalizmy w języku familijnym, red. K. Handke, 
Wrocław 1991, s. 41-49.  

247.  Reczek S., Pal Cię sześć! – Wątpliwe życzenie, „Profile” 1969, nr 1, s. 33-34.  
248.  Renc J., O kulturę i estetykę codziennego życia, „Znad Kwisy” 1957, nr 2, s. 4. 
249.  Rospond  S.,  W  obronie  naukowego  savoir-vivre,  „Zaranie  Śląskie”  1966,  nr  4,  s. 

820-821.  

250.  Rym,  Komitet  Językowy  PAN  wycofuje  formę  „pan”,  „Gazeta  Robotnicza”  1980, 

nr 74, s. 3.  

251.  Safarewiczowa  H.,  Tytuły  grzecznościowe  w  „Panu  Tadeuszu”,  w:  W  służbie 

nauce i szkole. Księga pamiątkowa poświęcona prof. drowi Z. Klemensiewiczowi, 
Warszawa 1970, s. 267-275.  

252.  Schmidt S., Grzeczność w kontakcie oficjalnym nierównorzędnym: typy kontaktów 

a rzeczywistość pragmatycznojęzykowa, „Prace Filologiczne” 2001, nr 46, s. 541-
547.  

253.  Schmidt S., Kompetencja komunikacyjna Niemców w polskich aktach grzeczności 

językowej, Pułtusk 2004.  

254.  Schmidt  S.,  Zagadnienie  honoryfikatywności  w  wybranych  publikacjach 

polonistycznych ostatnich lat, „Poradnik Językowy” 2002, nr 2, s. 9-16.  

255.  Schubert  K.,  Gleiche  und  Ungleiche.  Eine  Untersuchung  zum  polnischen 

Anredeverhalten,  w:  SAIS  Arbeitsberichte  aus  dem  Seminar  für  Allgemeine  und 
Indogermanische Sprachwissenschaft 9, red. K. Schubert, Kiel 1982, s. 51-75.  

256.  Sękowska E., Etykieta językowa osób polilingwalnych, w: Język polski w kraju i za 

granicą. Materiały Międzynarodowej Konferencji Naukowej  Polonistów,  t. 1, red. 
B. Janowska, J. Porayski-Pomsta, Warszawa 1997, s. 117-123.  

257.  Sikora  K.,  Gwarowe  formuły  adresatywne  jako  narzędzie  identyfikacji  więzi 

społecznej łączącej rozmówców (na przykładzie gwar okolic Krakowa), w: Język a 
kultura, t. 10: Języki subkultur, red. J. Anusiewicz, B. Siciński, Wrocław 1994, s. 
195-204.  

258.  Sikora K., Jak pan zawędrował na wieś, „Język Polski” 1993, R. LXXIII, nr 4-5, s. 

298-307.  

259.  Sikora K., O wiejskim modelu grzeczności – na przykładzie pozdrowień, powitań i 

form adresatywnych, w: Ziemia krośnieńska w kulturze polskiej, red. H. Kurek, F. 
Tereszkiewicz, Kraków 1996, s. 125-140.  

260.  Sikora K., Zmiany w wiejskiej etykiecie – na przykładzie sposobów zwracania się 

do  drugich,  w:  Język  trzeciego  tysiąclecia  II,  t.  1:  Nowe  oblicza  komunikacji  we 
współczesnej polszczyźnie, red. G. Szpila, Kraków 2002, s. 397-406.  

261.  Skowronek B., Etykieta językowa w szkole, „Nowa Polszczyzna” 1998, nr 5, s. 52-

53.  

262.  Skorupska-Raczyńska E., Słownictwo i frazeologia życia towarzyskiego w polskiej 

leksykografii  XX  wieku,  w:  Formy  i  normy  stosowności,  red.  J.  Maciejewski, 
Warszawa  2004,  s.  471-475  [recenzja  książki:  A.  Piotrowicz,  Słownictwo  i 
frazeologia życia towarzyskiego w polskiej leksykografii XX wieku, Poznań 2004].  

263.  Smereka  T.,  Agresja  i  życzliwość  w  kontekście  zachowań  komunikacyjnych,  w: 

Język a kultura, t. 17: Życzliwość i agresja w języku i kulturze, red. A. Dąbrowska, 
A. Nowakowska, Wrocław 2005, s. 69-79.  

264.  Smulczyński R., Hrabio, pan chyba oszalał!, „Razem” 1978, nr 14, s. 11.  
265.  Sobolewska  K.,  Formy  zwracania  się  do  rozmówcy  w  środowisku  Uniwersytetu 

Warszawskiego, „Poradnik Językowy” 1993, nr 1-2, s. 26-36.  

266.  Stefańczyk  W.,  Formy  grzecznościowe  w  języku  Polonii  węgierskiej,  „Język 

Polski” 1995, R. LXXV, nr 3, s. 205-208.  

267.  Stone G., Honorific Pronominal Address in Polish Before 1600, „Oxford Slavonic 

Papers, New Series” XVII, 1984, s. 45-56.  

268.  Stone  G.,  Polish  Pronominal  Address  in  the  Seventeenth  Century,  „Oxford 

Slavonic Papers, New Series” XVIII, 1985, s. 55-66.  

269.  Stone  G.,  W  sprawie  charakterystyki  gramatycznej  wyrazów  pan,  pani,  państwo, 

„Studia z Filologii Polskiej i Słowiańskiej” 1981, nr 20, s. 39-43.  

270.  Stone  G.,  Formy  adresatywne  języka  polskiego  w  osiemnastym  wieku,  „Język 

Polski” 1989, R. LVII, nr 3-5, s. 135-142.  

271.  Stone  G.,  O  czasownikach  określających  sposób  zwracania  się  do  drugiej  osoby, 

„Język Polski” 1977, R. LVII, nr 2, s. 157-158.  

272.  Szarmach-Skaza H., System adresatywny języka polskiego i niemieckiego, „Języki 

Obce  w  Szkole”  1985,  nr  3,  s.  271-272  [recenzja  książki:  E.  Tomiczek,  System 
adresatywny  współczesnego  języka  polskiego  i  niemieckiego.  Socjolingwistyczne 
studium konfrontatywne, Wrocław 1983].  

273.  Szczęsna E., Grzeczność zobowiązuje, niegrzeczność prowokuje – o grzeczności i 

stosowności  w  reklamie,  w:  Formy  i  normy  stosowności,  red.  J.  Maciejewski,  
Warszawa 2004, s. 307-315.  

274.  Szczypka  K.,  Formy  adresatywne  w  polskiej  komedii  rybałtowskiej,  „Rozprawy 

Komisji Językowej WrTN” 1989, nr 16, s. 163-188.  

275.  Szybińska  M.,  Formy  adresatywne  w  języku  polskim  i  serbskochorwackim 

(wybrane zagadnienia), „Język Polski” 1991, R. LXXI, nr 1, s. 35-39.  

276.  Szymański S., Wzory biletów, listów i memorałów, t. 1, Warszawa 1984.  
277.  Szymczak M., Nazwy stopni pokrewieństwa i powinowactwa rodzinnego w historii 

i dialektach języka polskiego, Warszawa 1966.  

278.  Szymczak-Hoff  J.,  Funkcja  tytułu  w  drukowanych  kodeksach  obyczajowych  na 

ziemiach  polskich  XIX  wieku,  „Roczniki  Naukowo-Dydaktyczne  WSP  Rzeszów” 
1982, nr 4, s. 53-67.  

279.  Sybille  S.,  Kompetencja  komunikacyjna  Niemców  w  polskich  aktach  grzeczności 

językowej, Pułtusk 2004.  

280.  Terciak J., Formuły powitania i formy zwracania się do drugich w języku polskim 

w Ameryce, „Język Polski” 1988, nr 2-3, s. 133-138.  

281.  Tomczak L., Formy adresatywne we współczesnej rodzinie, w: Język a kultura, t. 

2:  Zagadnienia  leksykalne  i  aksjologiczne,  red.  J.  Puzynina,  J.  Bartmiński, 
Wrocław 1991, s. 71-80.  

282.  Tomczak  L.,  Nieoficjalne  antroponimy  jako  przejaw  zachowań  językowych  w 

społeczności wiejskiej Smęgorzowa (Tarnowskie), w: Język  a kultura, t. 6: Polska 
etykieta językowa, red. J. Anusiewicz, M. Marcjanik, Wrocław 1992, s. 127-132.  

283.  Tomiczek  E.,  Grzeczność  w  języku,  w:  Bilingwizm,  bikulturyzm,  implikacje 

dydaktyczne, red. F. Grucza, Warszawa 1989, s. 89-97.  

284.  Tomiczek  E.,  Strategia  językowej  grzeczności,  „Orbis  Linguarum”  1994,  nr  1,  s. 

137-142.  

285.  Tomiczek E., System adresatywny współczesnego języka polskiego i niemieckiego. 

Socjolingwistyczne studium konfrontatywne, Wrocław 1983  [recenzja:  M. Kawka, 
System  adresatywny  języka  polskiego  i  niemieckiego,  „Język  Polski”  1986,  R. 
LXVI, nr 1-2, s. 119-125].  

286.  Tomiczek  E.,  Z  badań  nad  istotą  grzeczności  językowej,  w:  Język  a  kultura,  t.  6: 

Polska etykieta językowa, red. J. Anusiewicz, M. Marcjanik, Wrocław 1992, s. 15--
25.  

287.  Tomiczek E., Kucharska E., Grzeczność a konwencja obyczajowa: kilka refleksji o 

współczesnej polskiej i niemieckiej epistolografii, „Orbis Linguarum” 1995, nr 2, s. 
199-206.  

288.  Tomiczek  E.,  Polskie  formy  adresatywne,  „Acta  Universitatis  Wratislaviensis. 

Studia Lingwistyczne” 1983, nr 8, s. 63-75.  

289.  Trębska  M.,  Grzecznie  i  niegrzecznie  w  weselnych  oracjach:  od  konkurów  do 

zrękowin, w: Formy i normy stosowności, red. J. Maciejewski, Warszawa 2004, s. 
65-80.  

290.  Trysińska  M.,  Rytualne  zachowania  komunikacyjne  w  języku  polityków  –  czyli  o 

powitaniach  i  pożegnaniach  (na  przykładzie  rozmów  prowadzonych  w  TVP  i 
Internecie), „Przegląd Humanistyczny” 2004, R. 48, nr 3, s. 103-113.  

291.  Tyszyński A., Ty, wy, pan, czyli o znaczeniu osobistości w języku polskim. (Uwaga 

do psycho-lingwistyki), „Biblioteka Warszawska” 1874, nr 2, s. 253-260.  

292.  Umińska-Tytoń  E.,  Formuły  grzecznościowe  w  XVIII-wiecznych  diariuszach, 

„Rozprawy Komisji Językowej ŁTN” 1992, nr 37, s. 139-144.  

293.  Urbańczyk S., O szyku imienia i nazwiska, „Język Polski” 1954, R. XXXIV, nr 3,  

s. 223-225.  

294.  Urbańczyk S., Życzyć czy pić do siego roku?, „Język Polski” 1986, R. LXVI, nr 1-

2, s. 71-72.  

295.  Vasquez-Orta  I.,  Grzeczność:  uznanie  autonomii  rozmówcy,  w:  Kognitywne 

podstawy języka i językoznawstwa, red. E. Tabakowska, Kraków 2001, s. 228-233.  

296.  Vincenc  de  A.,  Towards  a  Grammar  of  Polish  Honorifics,  w:  Words  are 

Physicians  for  an  Ailing  Mind.  For  Andrzej  Bogusławski  on  the  Occasion  of  his 
60th Birthday, red. M. Grochowski, D. Weiss, München 1991, s. 439-443.  

297.  Waniakowa  J.,  Etykieta  językowa  w  gwarach  polskich  na  przykładzie  trzech 

zbiorów tekstów gwarowych, „Socjolingwistyka” 1992, nr 12-13, s. 273-283.  

298.  Wierusz-Kowalski M., Polska grzeczność językowa, „Studia Medioznawcze” 2003, 

nr  3,  s.127-130  [recenzja  książki:  M.  Marcjanik,  Polska  grzeczność  językowa, 
Kielce 2002].  

299.  Wierzbicka  A.,  Formuły  językowe  w  stosunkach  międzyludzkich,  w:  O  języku  dla 

wszystkich, red. A. Wierzbicka, Warszawa 1965, s. 26-27.  

300.  Wierzbicka A., Semantyka zwrotów grzecznościowych, w: Język – umysł – kultura, 

red. J. Bartmiński, Warszawa 1999, s. 56-82.  

301.  Wilk K., Kilka słów Imć Denhoffa Dindery o grzeczności, „Teksty Drugie” 2003, 

nr 1, s. 233-235.  

302.  Wiśniewska  H.,  Dedykacje  Sebastiana  Fabiana  Klonowicza,  „Annales 

Universitatis Mariae Curie-Skłodowska” 1983, nr 3, s. 29-48.  

303.  Wiśniewska  H.,  Kultura  językowa  Katarzyny  Zamoyskiej  w  świetle  jej  listów  do 

męża, „Pamiętnik Literacki” 1990, nr 4, s. 167-182. 

304.  Wiśniewska  H.,  Tytulatura  Sebastiana  Fabiana  Klonowica  (1545-1602),  „Język 

Polski” 1982, R. LXII, nr 1, s. 3-11. Wiśniewska H., Zachowania grzecznościowe 
w  listach  rodzinnych  Ignacego  Krasickiego,  „Pamiętnik  Literacki”  2000,  nr  3,  s. 
161-176. 

305.  Wojtak M., Grzeczność po staropolsku w świetle Pamiętników Jana Chryzostoma 

Paska, „Poradnik Językowy” 1989, nr 8, s. 528-533.  

306.  Wojtak M., O „polityce w słowiech”. Formy adresatywne w XVIII wieku, „Język 

Polski” 1996, R. LXXVI, nr 2-3, s. 81-87.  

307.  Wojtak  M.,  O  funkcjonowaniu  form  rozkaźnika  jako  wykładników 

honoryfikatywności  w  tekstach  wybranych  dramatów,  „Annales  Universitais 
Mariae Curie-Skłodowska, Sectio FF, Philologiae” 1988, nr 6, s. 151-162.  

308.  Wojtak  M.,  Staropolska  etykieta  językowa  jako  obraz  relacji  międzyludzkich 

(Wybrane  zagadnienia),  w:  Przeszłość  w  językowym  obrazie  świata,  red.  A. 
Pajdzińska, P. Krzyżanowski, Lublin 1999, s. 205-216.  

309.  Wojtak M., Wybrane elementy staropolskiej etykiety językowej, w: Język a kultura, 

t. 6: Polska etykieta językowa, red. J. Anusiewicz, M. Marcjanik, Wrocław 1992, s. 
33-40.  

310.  Wojtasiewicz O., Sposoby przemawiania do drugich po angielsku a po polsku, w: 

Wstęp do teorii tłumaczenia, red. O. Wojtasiewicz, Wrocław 1957, s. 111-119.  

311.  Współczesna  polszczyzna.  Wybór  opracowań,  t.  1:  Programy  dydaktyczne. 

Bibliografia. Etykieta językowa, red. J. Bartmiński, Lublin 2004.  

312.  Wysoczański W., Sposoby wyrażania prośby w  języku rosyjskim i polskim, „Acta 

Universitatis Wratislaviensis. Studia Lingustica” 1992, nr 15, s. 63-79.  

313.  Yamane  C.,  Sieradzka  B.,  Części  początkowe  i  końcowe  listów  polskich  i 

japońskich (analiza kontrastywna), „Język Polski” 1994, R. LXXIV, nr 4-5, s. 283-
-292.  

314.  Zaleski  J.,  Panie  majster,  proszę  waści...  czyli  mianownik  w  funkcji  wołacza  u 

rzeczowników męskich, „Poradnik Językowy” 1970, nr 1, s. 133-143.  

315.  Zaręba A., Czasowniki określające sposób zwracania się do drugiej osoby, „Język 

Polski” 1975, R. LX, nr 5, s. 378-388.  

316.  Zaręba  A.,  Formy zwracania  się do osób  drugich  w  języku  polskim  i francuskim, 

„Język Polski” 1981, R. LXI, nr 1-2, s. 1-12.  

317.  Zarębina M., O niektórych sposobach spieszczeń, „Język Polski” 1954, R. XXXIV, 

nr 3, s. 180-197.  

318.  Zborowski P.,  Dankbarkeit  vs.  Höflichkeit  und  sprachliche  Routine:  der  Dankakt 

im Schwedischen verglichen mit Polnisch und Deutsch, Poznań 2005. 

319.  Zepel M., Wy! (Tytułomania), „Prawo i Życie” 1990, nr 29, s. 11.  
320.  Zgółka  T.,  Życzenie  jako  kategoria  językowo-komunikacyjna,  w:  Język  a  kultura, 

t.17: Życzliwość i agresja w języku i kulturze, red. A. Dąbrowska, A. Nowakowska,  
Wrocław 2005, s. 17-22.  

321.  Zgółkowa  H.,  Dobranoc  jako  formuła  grzecznościowa  i  nazwa  własna,  „Studia 

Polonistyczne” 1978, nr 6, s. 213-216.  

322.  Zgółkowa  H., Zgółka T., Moc illokucyjna zwrotów adresatywnych używanych we 

współczesnej  polszczyźnie,  w:  W  przyjacielskim  kręgu.  Prace  ofiarowane 
Profesorowi Zygmuntowi Zagórskiemu w 70. rocznicę urodzin, red. E. Grzelakowa, 
T. Mika, Poznań 1996, s. 155-160.  

323.  Zgółkowie H. i T., Językowy savoir-vivre, Poznań 1992.  
324.  Zgółkowie  H.  i  T.,  Językowy  savoir-vivre.  Praktyczny  poradnik  posługiwania  się 

polszczyzną  w  sytuacjach  oficjalnych  i  towarzyskich,  Poznań  1993  [nast.  wyd.: 
2001, 2004 – wyd. 2. popr. i uzup.].  

325.  Zimnowoda  Joanna,  Wyzwisko  –  specyficzny  rodzaj  form  adresatywnych  (o 

uniwersalności negatywnych zdarzeń komunikacyjnych), w: Język a kultura, t. 17: 
Życzliwość  i  agresja  w  języku  i  kulturze,  red.  A.  Dąbrowska,  A.  Nowakowska, 
Wrocław 2005, s. 273-282.  

326.  Żydek-Bednarczuk  U.,  Etykieta  językowa  w  ujęciu  semantycznym  i 

pragmatycznym, „Studia Materiałowe Polonistyczne” 1997, nr 3, s. 237-245. 

Obyczaje towarzyskie (wybrane pozycje) 

1. 

Abdalla  M.,  O  zachowaniu  się  przy  stole  –  wskazówki  trzynastowiecznego 
katolikosa  asyryjskiego  Bar  Ebrai,  „Kwartalnik  Historii  Kultury  Materialnej” 
1996, nr 2, s. 99-106. 

2. 

Adamczewski  P.,  Biesiadny  savoir-vivre.  Krótki  podręcznik  dobrych  manier, 
„Polityka” 2006, nr 41, dod. 

3. 

Apanowicz  J.,  Etykieta  wizyt  i  rewizyt  okrętów  Marynarki  Wojennej 
Rzeczypospolitej Polskiej, Gdynia 1998. 

4. 

Arhens  S.,  Kodeks  towarzyski.  Jak  się  powinien  zachować  człowiek  wytworny  w 
domu i poza domem, Warszawa 1932. 

5. 

Bakalarz I., Przyjmowanie gości, Piotrków Trybunalski 1987. 

6. 

Banach A., Banach E., Słownik mody, Warszawa 1962. 

7. 

Banaszczyk E., Grzeczność w mundurze, Warszawa 1966. 

8. 

Barcz J., Urzędnik i biznesmen w środowisku międzynarodowym. Wybrane aspekty 
pragmatyki zawodowej, Warszawa 2002. 

9. 

Bartnik M., Gdy przyjdą goście, Warszawa 1990. 

10. 

Bogucka M., Staropolskie obyczaje w XVI-XVII wieku, Warszawa 1994. 

11. 

Bortnowski A. W., Protokół dyplomatyczny i savoir-vivre dla każdego, Ciechanów 
2003. 

12. 

Borzymowska B., Romero J., Szkoła flirtowania, Wrocław 1994. 

13. 

Borzyszkowska-Sękowska F., Być piękną, Warszawa 1996. 

14. 

Boziewicz W., Polski kodeks honorowy, Wrocław 1990 [reprint]. 

15. 

Brzozowski M. A., Sztuka bycia i obycia, Warszawa 2006. 

16. 

Brzozowski M. A., Wysocki R., ABC dobrych manier, Warszawa 2003. 

17. 

Bulanda J., Zwyczaje towarzyskie, Wąbrzeźno 1933. 

18. 

Bułowski M., Przemowy okolicznościowe, Poznań 1935. 

19. 

Bystroń J. S., Dzieje obyczajów w dawnej Polsce, wiek XVI- 

20. 

-XVIII, t. 1-2, Warszawa 1932 [nast. wyd.: 1960, 1976, 1994]. 

21. 

Chociszewski  J.,  Toast  polski  czyli  zbiór  mów  przy  uroczystościach  wszelkiego 
rodzaju,  jak  to  przy  weselach,  ważniejszych  zebraniach,  przy  obchodach 
jubileuszowych itd., Wrocław 1993 

22. 

[podstawa edytorska: Toast polski wierszem i prozą..., Cieszyn 1901; Niech żyje!, 
Bytom 1899]. 

23. 

Cieśla J., Rybak A., Nadwiślański savoir-vivre, „Polityka” 2004, nr 31, s. 3-6, 8-9. 

24. 

Ciołek T. M., Olędzki J., Zadrożyńska A., Wyrzeczysko. O świętowaniu w Polsce, 
Warszawa 1976. 

25. 

Czapliński  W.,  Długosz  J.,  Życie  codzienne  magnaterii  polskiej  w  XVII  wieku, 
Warszawa 1982. 

26. 

Czartoryski A. K., Katechizm rycerski, Warszawa 1925. 

27. 

Dańkowska M., Nastolatki i bon ton, Warszawa 1990. 

28. 

Daszkiewicz J., Etyka i etykieta biznesu, Rzeszów 2003. 

29. 

Dembek Z. K., Wesele polskie. Zwyczaje, wyjaśnienia, porady, savoir-vivre, Toruń 
2004. 

30. 

Demicki Z., Jak przyjąć gości, Toruń 2003. 

31. 

Dobre obyczaje w nauce. Zbiór zasad, Warszawa 1996. 

32. 

Dobrzyński A., Obyczaje na cenzurowanym, Warszawa 1973. 

33. 

Dorian Max [właśc. nazwisko: Jerzy Marian Mech], Wiem jak... czyli sztuka życia, 
Warszawa 1992. 

34. 

Dunin J., Ucztująca małpa, czyli czy należy jeść przy czytaniu?, Łódź 1993. 

35. 

Dzięgielewski  A.,  Sztuka  życia,  czyli  encyklopedia  dobrych  manier,  Warszawa 
1995. 

36. 

Elias N., Przemiany obyczaju w cywilizacji Zachodu, Warszawa 1980. 

37. 

Estreicherówna  M.,  Życie  towarzyskie  i  obyczaje  Krakowa  w  latach  1948-63, 
Kraków 1936. 

38. 

Feliks  Z.,  Życie  towarzyskie,  jego  obraz  i  funkcje  w  środowisku  wielkomiejskim, 
Warszawa  1987. 

39. 

Feminolog, Sztuka podobania się kobietom, Warszawa 1935. 

40. 

Filipowicz  B.,  Ogólne  zasady  protokołu  dyplomatycznego  z  uwzględnieniem  form 
towarzyskich, Warszawa 1967. 

41. 

Filler W., Pluciński T., Tylko dla mężczyzn!, Warszawa 1994. 

42. 

Fonkowicz J., Pietkiewicz E., Dyplomacja z bliska, Warszawa 1982. 

43. 

Frenkiel Z., Bądź gentelmen’em, Londyn 1947. 

44. 

Frątczakowie E. i J., Wiersze i piosenki na uroczystości rodzinne, Bydgoszcz 1994. 

45. 

Gajewski J., Etykieta żeglarska, Katowice 2002. 

46. 

Gajos H., Bądź dobrze ubraną, Warszawa 1994. 

47. 

Galant W., Formy towarzyskie, prawidła i wskazówki przyzwoitego zachowania się 
w różnych chwilach życia, Mikołów 1926. 

48. 

Gałczyńska E., Pisane sercem słowa na każdą okazję, Płock 1997. 

49. 

Garczyński S., Gafy: komizm mimowolny, Warszawa 1986. 

50. 

Garczyński S., O prowadzeniu rozmowy, Warszawa 1976, 1977. 

51. 

Garczyński S., Razem, ale jak?, Warszawa 1976. 

52. 

Garczyński S., Rozmawiać? Tak, ale jak?, Warszawa 1993. 

53. 

Garczyński T., Sztuka życia, Warszawa 1969. 

54. 

Genezy, Kłamstwo gorsze i lepsze, „Odra” 1958, nr 42, s. 1, 4 [recenzja książki: I. 
Gumowska, ABC dobrego wychowania, Warszawa 1958]. 

55. 

Gerlach A., Proszę, dziękuję... przy stole, Warszawa 1992. 

56. 

Gerlich  H.,  Gerlich  M.,  Zwyczaje,  obyczaje  i  obrzędy  rodzinne  w  miastach 
Górnego Śląska (od schyłku XIX do połowy XX wieku), „Zaranie Śląskie” 1989, R. 
52, nr 3-4, s. 367-434. 

57. 

Gerling  R.,  Mężczyźni,  którzy  na  mężów  się  nie  nadają...  Uwagi,  porady  i 
wskazówki, Warszawa 1928. 

58. 

Głogowski M., Obyczajowe pole minowe, „Przegląd Tygodnia” 1998, nr 51, s. 19. 

59. 

Goldnikowa A., Obycie umila życie, Warszawa 1968. 

60. 

Goliński L., Klatki schodowe (O polityce kulturalnej), „Orka” 1957, nr 28, s. 3. 

61. 

Gołąbowa M., Umiejętność zachowania się w domu i w świecie, Warszawa 1928. 

62. 

Goray S. M., Nowy kodeks honorowy, Poznań 1930. 

63. 

Grad J., Zmiany wzoru „człowieka kulturalnego” w społeczeństwie polskim, „Acta 
Universitatis Wratislaviensis, Prace Pedagogiczne” 1997, nr 120, s. 7-16. 

64. 

Gumowska  I.,  ABC  dobrego  wychowania,  Warszawa  1958  [nast.  wyd.:  1959, 
1960, 1962, 1969, 1974 – wyd. 7 popr., 1978]. 

65. 

Gumowska  I.,  ABC  dobrego  wychowania.  Jak  co  się  je?  –  Tak  czy  tak?, 
„Świetlica” 1958, nr 4, s. 30-31. 

66. 

Gumowska I., ABC dobrego wychowania. Między ludźmi, „Świetlica” 1958, nr 12, 
s. 6-7. 

67. 

Gumowska  I.,  ABC  dobrego  wychowania.  Zawsze  odpowiednio  ubrani, 
„Świetlica” 1958, nr 1, s. 22-23. 

68. 

Gumowska  I., ABC dobrego wychowania: Ludzie między sobą,  „Świetlica” 1958, 
nr 5, s. 36. 

69. 

Gumowska  I.,  ABC  dobrego  wychowania:  wakacje,  urlop,  wczasy,  „Świetlica” 
1958, nr 6, s. 28. 

70. 

Gumowska I., Dookoła stołu, Warszawa 1981.  

71. 

Gumowska I., Kultura życia społecznego, Poznań 1966. 

72. 

Gumowska I., Księga nastolatków, Warszawa 1988, 1990. 

73. 

Gumowska I., Savoir-vivre dla sprzedawców, Warszawa 1964. 

74. 

Gumowska I., Sztuka życia, Warszawa 1967. 

75. 

Gumowska I., Twoje zachowanie cię zdradza, „Świetlica” 1957, nr 11, s. 17-18. 

76. 

Gumowska I., Kapica J., Uprzejmy milicjant, Warszawa 1964. 

77. 

Gutowska L., Dama się nie certoli, Warszawa 1994. 

78. 

Gutowska L., Nowy savoir-vivre, Warszawa 2004. 

79. 

Gutowska L., Sekretarka z klasą, Warszawa 1998. 

80. 

Hamerliński-Dzierożyński A., Farfałki staropolskie, Warszawa 1982. 

81. 

Hamerliński-Dzierożyński A., Farfałki sarmackie i romantyczne, Warszawa 1988. 

82. 

Hamerliński-Dzierożyński  A.,  O  kartach,  karciarzach,  grach  poczciwych  i 
szulerskich. Szkice obyczajowe z wieków XV-XIX, Kraków 1976. 

83. 

Hanke A., Mandrosz-Wróblewska J., Paszport do świata sukcesu. Jak kształtować 
swój image, Warszawa 1993.  

84. 

Hartman S. A., Kodeks towarzyski. Jak się powinien zachować człowiek wytworny 
w domu i poza domem, Warszawa 1927, 1929, 1932. 

85. 

Hojnacka K., Współżycie z ludźmi. Kodeks towarzyski, Żnin 1939. 

86. 

Hryniewicz H., Jak cię widzą, tak cię piszą. Savoir-vivre dla wszystkich, Warszawa 
1988. 

87. 

Ikanowicz  C.,  Protokół  dyplomatyczny  i  dobre  obyczaje  w  biznesie,  Warszawa 
1997. 

88. 

Ikanowicz C., Etykieta samorządowca, Warszawa 2002. 

89. 

Ikanowicz C., Protokół w życiu codziennym biznesmena, Warszawa 1998. 

90. 

Ikanowicz  C.,  Protokół  dyplomatyczny  i  organizacja  służby  zagranicznej  RP. 
Zagadnienia wybrane, Warszawa 1997. 

91. 

Imprezy towarzyskie i oficjalne w dawnym Toruniu, Toruń 1984. 

92. 

Iwaszkiewicz M., Gawędy o przyjęciach, Warszawa 1979. 

93. 

Iwaszkiewicz M., Mali goście małych gospodarzy, Warszawa 1979. 

94. 

Iwaszkiewicz  J.,  O  grzeczności,  „Życie  Warszawy”  1959,  nr  70,  s.  4  [recenzja 
książki: J. Kamyczek, Grzeczność na co dzień ilustrowana, Warszawa 1959]. 

95. 

Jabłonowska  L.,  Współczesna  etykieta:  standardy  zachowań,  elegancji,  rozmowy, 
gestów i konsumpcji, Warszawa 2002. 

96. 

Jakubowska  A.,  Wypada...  nie  wypada,  czyli  savoir-vivre  dla  wszystkich,  Łódź 
1986. 

97. 

Janowicz E., Kodeks światowy. Przykazania grzeczności i przyzwoitości, Mikołów 
1924. 

98. 

Jarocki R., Jak być szczęśliwym?, „Walka Młodych” 1959, 

99. 

nr 50, s. 4 [recenzja książki: I. Gumowska, ABC dobrego wychowania, Warszawa 
1958]. 

100.  Jarosławski  K.,  Spektakl  przy  biesiadnym  stole,  „Tygodnik Solidarność”  2001,  nr 

34, s. 17. 

101.  Jeżowski L., Urbanitas sacerdotalis, Poznań 1963. 
102.  Jędrzejko E., Kita M., Słowa grzeczne i serdeczne, czyli o języku życzliwym na co 

dzień i od święta, Warszawa 2002. 

103.  Kaczorowski  E.,  Zwyczaje  i  obyczaje  na  okrętach  od  czasów  najdawniejszych  do 

współczesnych, Gdynia 1975. 

104.  Kaczorowski  E.,  Koziarski  J.,  Pluta  R.,  Zwyczaje  i  ceremoniał  morski,  Gdańsk 

1972. 

105.  Kalkhoff B., My i nasi goście, Warszawa 1972. 
106.  Kamińska-Radomska  I.,  Etykieta  biznesu,  czyli  międzynarodowy  język  kurtuazji, 

Warszawa 2003. 

107.  Kamińska W., Kamieński M., Poradnik dobrych manier, Katowice 2001. 
108.  Kamyczek  J.,  Grzeczność  na  co  dzień,  Warszawa  1955  [nast.  wyd.:  1956,  1959, 

1969, 1972, 1974 – wyd. 6 popr., 1978]. 

109.  Kamyczek J., Grzeczność na co dzień ilustrowana, Warszawa 1959. 
110.  Kamyczek J., Kultura życia rodzinnego, Poznań 1966. 
111.  Kamyczek J., Savoir-vivre dla nastolatków, Warszawa 1974. 
112.  Kamyczek J., Hoff B., Jak oni mają się ubierać, Warszawa 1958. 
113.  Karpińska G. E., Kopczyńska-Jaworska B., Zwyczaje, obyczaje i obrzędy rodzinne 

w Łodzi, „Zaranie Śląskie” 1989, R. 52, nr 3-4, s. 435-480. 

114.  Kasdepke G., Bon czy ton, czyli savoir-vivre dla dzieci, Łódź 2004. 
115.  Kiewnarska J., Dobre wychowanie na co dzień, Poznań 1931. 
116.  Kipa,  Profesor,  Historia  dyplomacji  XIX  wieku,  opracowane  podług  wykładów 

przez  studentów  Bratniej  Pomocy  Szkoły  Nauk  Politycznych  w  Warszawie, 
Warszawa 1928. 

117.  Klimczyk J., Zawód wodzirej, „Przegląd Tygodnia” 1998, nr 52, s. 16. 
118.  Klimkowski M., Dom otwarty, „Wprost” 2000, nr 29, s. 72-73. 
119.  Kobieta w kulturze i społeczeństwie, red. B. Jedynak, Lublin 1990. 
120.  Kobyliński S., Jak dobrze mieć sąsiada, Warszawa 1974. 
121.  Koczorowski E., Ceremoniał morski i etykieta jachtowa, Warszawa 1997. 
122.  Komorowska J., Świąteczne zwyczaje domowe w wielkim mieście, Warszawa 1984. 
123.  Kopaliński W., Dworzanin ludowy, „Przegląd Kulturalny” 1958, 
124.  nr 43, s. 5 [recenzja książki: I. Gumowska, ABC dobrego wychowania, Warszawa 

1958]. 

125.  Korczak  J.,  Prawidła  życia.  Pedagogika  dla  młodzieży  i  dorosłych,  Warszawa 

1930. 

126.  Korotyńska E., Nowy zbiór powinszowań wierszem i prozą, Warszawa 1929. 
127.  Kostyła J., Nauka savoir-vivre'u, „Wprost” 1999, nr 7, s. 58-60. 
128.  Kosiński W., Zwyczaje towarzyskie w dawnej Polsce, Sandomierz 1918. 
129.  Kowecka E., W salonie i w kuchni, Warszawa 1984. 
130.  Koźmiński  G.  J.,  Wizerunek  nauczyciela.  Jak  kreować  własny  wizerunek, 

nauczycielski savoir-vivre, etyka zawodowa, Piła 2004. 

131.  Król M., Niepisane reguły i dobre zachowanie, „Res Publica Nowa” 1997, nr 12, s. 

4-7. 

132.  Kruczek J., Włodarska T., Życie towarzyskie w Pszczynie, Pszczyna 1984. 
133.  Krzemiński  J.,  Zarobić  na  elitę.  Kluby  dla  bogatych,  „Rzeczpospolita”  1998,  nr 

277, dod., s. 18-21. 

134.  Krzywobłodzka B., Stare i nowe obyczaje, Warszawa 1986. 
135.  Krzyżanek J., Dobre maniery, czyli savoir-vivre dla dzieci, Poznań 2005. 
136.  Księga mini toastów, [wybór] L. Bubel, Warszawa 1995. 
137.  Księga toastów, [wybór i oprac.] Z. Podgórzec, Białystok 1996. 
138.  Księga toastów i humoru biesiadnego, [wybór] L. Bubel, Warszawa 1995. 
139.  Kubik K., Kultura pracy menedżera, Toruń 2002. 
140.  Kuchowicz Z., Obyczaje staropolskie XVII-XVIII wieku, Łódź 1975. 
141.  Kuchowicz Z., Życie towarzyskie, w: Z. Kuchowicz, Z dziejów obyczajów polskich 

w wieku XVII i pierwszej połowie XVIII, Warszawa 1957, s. 99-172. 

142.  Kuchowicz Z., Obyczaje i postacie Polski szlacheckiej XVI-XVIII wieku, Warszawa 

1993. 

143.  Kudasiewicz M., Obrzędowy piec, Kraków 1986. 
144.  Kuncewicz Ł., Poradnik podrywacza, Łódź 1997. 
145.  Kunicka  E.,  Daj  się  lubić.  Poradnik  dobrego  zachowania  nie  tylko  dla  dzieci, 

Pelplin 2001. 

146.  Kuznowicz M. J., Zasady kulturalnych form towarzyskich, Kraków 1922. 
147.  Kwiatkowska I., Dobre obyczaje gościnności domowej, Lubań 1988. 
148.  Lady Perfect, Sztuka życia, czyli encyklopedia dobrych manier, Warszawa 2004. 
149.  Landau-Czajka  A.,  Między  Chanuką  a  Gwiazdką:  święta  w  asymilowanych 

rodzinach  żydowskich  okresu  międzywojennego,  „Kwartalnik  Historii  Żydów” 
2004, nr 2, s. 170-181. 

150.  Legatowicz  I.  P.,  Dawna  przodków  naszych  obyczajność  to  jest  ustawy 

obyczajności,  przyzwoitości,  przystojności  i  grzeczności,  [b.m.]  1984  [reprint 
wydania: Wilno 1859]. 

151.  Leitgeber S., O życiu towarzyskim w Wielkopolsce w XIX i XX wieku, Poznań 2001. 
152.  Leja Z., Sztuka nakrywania stołu i podawania potraw, Iwonicz 1988. 
153.  Lenartowicz J., Sto rad i upomnień udziela Józef siostrze swej Stefanii, Warszawa 

1927. 

154.  Lenkiewicz  W.,  Rozmarynowicz  A.,  Kodeks  narciarski,  czyli  narciarski  savoir-

vivre, Warszawa 1990. 

155.  Lemnis M., Vitry H., W staropolskiej kuchni i za polskim stołem, Warszawa 1990. 
156.  Lewandowska-Tarasiuk E., Damą być, czyli sztuka słowa polskiej businesswoman, 

Warszawa 1993. 

157.  Londyński B., Dobry ton. Szkoła pożycia z ludźmi wszelkich stanów w stosunkach 

poufnych i ceremonialnych, Warszawa 1920. 

158.  Londyński B., Gry i zabawy towarzyskie, Warszawa 1930. 
159.  Londyński B., Zwyczaje towarzyskie, Lwów 1921, 1928. 
160.  Loth  R.,  Na  rogu  świata  i  nieskończoności.  Wspomnienia  o  Franciszku  Fiszerze, 

Warszawa 2002. 

161.  Łada, Sztuka życia, Lwów 1926. 
162.  Ławicki J., Etyka i etykieta firmy w kontaktach z klientami, „Firma i Rynek” 2000, 

nr 2, s. 110-111. 

163.  Łozińska M., Życie  codzienne i niecodzienne  w przedwojennej Polsce,  Warszawa 

1980. 

164.  Łoziński W., Salon i kobieta, Lwów 1921. 
165.  Łoziński W., Życie polskie w dawnych wiekach, Warszawa 1934, Kraków 1978. 
166.  Łyś G., Maniery demokracji, „Rzeczpospolita” 2000, nr 175, dod., s. 4-8. 
167.  M.  K.,  Jak  się  ludzie  pozdrawiają?,  „Kurier  Literacko-Naukowy”  1927,  R.  4,  nr 

43, s. 6. 

168.  Maleczyński  K.,  Bielińska  M.,  Gąsiorowski  A.,  Dyplomatyka  wieków  średnich, 

Warszawa 1971. 

169.  Mankiewicz M., Przewodnik po życiu, Warszawa 1991. 
170.  Marianowicz J., Grzeczność ułatwia życie, Warszawa 1962. 
171.  Markiewicz M., Poradnik dobrych obyczajów, Warszawa 1990. 
172.  Matysiak  B.  W.,  Nauki  Mędrca  Syracha  o  dobrych  manierach,  „Studia 

Warmińskie” 2000, t. 37, s. 279-287. 

173.  Meller M., Grille i zabawy ludu polskiego, „Polityka” 2000, nr 35, s. 3-6, 8-9. 
174.  Michałowska M., Przez kuchnię i od frontu, Warszawa 1988, 1994. 
175.  Mikusiński J., Kodeks towarzyski, [b.m.] 1939. 

176.  Mildner P., Podstawy etykiety, czyli wiza do świata biznesu, Kraków 2000. 
177.  Miłkowski  S.,  Wybór  powinszowań  na  imieniny,  Nowy  Rok  i  różne  uroczystości 

familijne, Kraków 1919. 

178.  Mirandola F., Jak winszować. Zbiór powinszowań imieninowych, noworocznych  i 

okolicznościowych, Lwów 1929. 

179.  Mirkiewicz A., Akantowy savoir-vivre, „Akant” 2003, nr 13, s. 51. 
180.  Mleczko A., Komórkowy savoir-vivre, Kraków 2001. 
181.  Młodnicka K., Savoir-vivre w szkole, „Nowe w Szkole” 2002, nr 5, s. 17-19. 
182.  Młynarczyk J., Nastolatki przyjmują gości, Warszawa 1996. 
183.  Młynarczyk  M.,  Wielki  wybór  najpiękniejszych  toastów  polskich  na  wszelkie 

uroczystości życia, t. 2, zebr. i oprac. Zagłoba, Warszawa 1930. 

184.  Modrzejewska B., W konwencji brutalnej walk: obyczaje, „Rzeczpospolita” 1997, 

nr 25, s. 27. 

185.  Morawska I., Mickiewiczowski savoir-vivre, „Polonistyka” 2000, nr 3, s. 166-169. 
186.  Mrozińska  S.,  ABC  dobrego  wychowania,  „Kultura  i  Życie”  1958,  nr  6,  s.  28-29 

[recenzja książki: I. Gumowska, ABC dobrego wychowania, Warszawa 1958]. 

187.  Mysłakowski  Z.,  O  kulturze  współżycia.  Rozważania  i  propozycje,  Warszawa 

1967. 

188.  Myśliwiec G., Savoir-vivre w biurze, Warszawa 2002. 
189.  Na  rogu  świata  i  nieskończoności.  Wspomnienia  o  Franciszku  Fiszerze,  [wybór  i 

oprac.] R. Loth, Warszawa 2002 . 

190.  Narbutt E., Zielińska H., Kapitał dobrych manier, „Polityka” 1997, nr 18, s. 3-6, 8. 
191.  Niemiro-Kasprzyńska B., Zasady obyczajowości, [b.m.] 1930. 
192.  Nienaski R., Koszyk do munduru, „Gazeta Polska” 2000, nr 51, s. 8-10. 
193.  Nowakowa J., Wzory i normy życia towarzyskiego ludności Warszawy, Warszawa 

1968. 

194.  umiejętnościach i osobowości menedżera sportu, jego publicznym wizerunku oraz 

ceremoniale sportowym, red. B. Ryba, Warszawa 1999. 

195.  Obyczaje w Polsce od średniowiecza do czasów współczesnych, red. A. Chwalba, 

Warszawa 2004. 

196.  Obyczajność  i  obrzędowość  świecka,  [wybór  i  oprac.]  J.  Furtak,  S.  Łagowski,  E. 

Mielczarek, Warszawa 1989. 

197.  Olechowski G., Sztuka uprzejmości. Zasady i formy dobrego wychowania, Poznań 

1946. 

198.  Ostałowska I., Ada, to nie wypada: nie tylko savoir-vivre, nie tylko dla dziewcząt, 

Warszawa 1994. 

199.  Ostrowski M., Szostkiewicz A., Szacuneczek: savoir-vivre international, czyli jak 

się zwracać z galanterią, „Polityka” 2001, nr 51-52, s. 142-144. 

200.  Otwinowska E., Kwiatkowska H., Damą być... ba!, Warszawa 1988. 
201.  Pałubicki  W.,  Zwyczaje  i  obyczaje  morskie,  tradycja  i  współczesność,  Gdynia 

1987. 

202.  Pernal  E.,  Savoir-vivre  w  podróży.  Poradnik  dla  turystów  i  biznesmenów, 

Warszawa 2001. 

203.  Pernal E., Taktownie, profesjonalnie, elegancko, czyli etykieta w biznesie, Gdańsk 

2000. 

204.  Petrovic J., Bon ton. Wypada, czy nie wypada, Poznań 2005. 
205.  Piątek J., Zasady przyzwoitego zachowania się młodzieży szkolnej, Lwów 1930. 
206.  Piątek J., Zasady przyzwoitego zachowania się młodzieży męskiej, Lwów 1938. 
207.  Pietkiewicz E., Anegdotki dyplomatyczne, Warszawa 1996. 
208.  Pietkiewicz E., Asystentka menedżera, Warszawa 1998. 

209.  Pietkiewicz. E., Dobre obyczaje w pracy, Warszawa 1985. 
210.  Pietkiewicz E., Dobre obyczaje, Warszawa 1996. 
211.  Pietkiewicz  E.,  Etykieta  menedżera,  czyli  sztuka  dobrych  manier  w  prowadzeniu 

interesów, Warszawa 1990. 

212.  Pietkiewicz E., Kultura współżycia, Warszawa 1980. 
213.  Pietkiewicz  E.,  Poradnik  kierownika  działu  administracyjnego  w  placówkach 

służby zagranicznej, Warszawa 1990. 

214.  Pietkiewicz E., Protokół dyplomatyczny, Warszawa 1990. 
215.  Pietkiewicz E., Przyjęcia w biznesie i nie tylko, Warszawa 1995. 
216.  Pietkiewicz E., Savoir-vivre dla każdego, Warszawa 1997. 
217.  Pietkiewicz E., Savoir-vivre dzisiaj, Warszawa 1990. 
218.  Pietkiewicz E., We fraku na luzie, „Prawo i Życie” 1996, nr 10, s. 46. 
219.  Podgórscy A. i B., Toasty i pieśni biesiadne, Wrocław 1998. 
220.  Popławska A., Jak się zachować: grzeczność ułatwia życie, czyli praktyczny savoir-

vivre, Warszawa 1998. 

221.  Poradnik dobrych obyczajów profesora Michała Iwaszkiewicza, Poznań 2006. 
222.  Poradnik wychowania morskiego, red. R. Woźniak, Warszawa 1989. 
223.  Pouczenie o zachowaniu się mężów zaufania przy wyborach, Warszawa 1928. 
224.  Przesławska  H.,  Przywołanki  dyngusowe,  Toruń  1974.  Przyrowski  Z.,  Pan 

Ambroży, czyli jak było w dawnej Polsce, Warszawa 2001. 

225.  Pytel J. K., Gościnność w Biblii, Poznań 1990. 
226.  Radwan-Pragłowski K., Jak stać się mistrzem życia, Warszawa 1929. 
227.  Rachwał W., Organizacja przyjęć okolicznościowych, Iwonicz 1987. 
228.  Renc J., O kulturę i estetykę codziennego życia, „Znad Kwisy” 1957, nr 2, s. 3. 
229.  Robak T., Savoir-vivre bez tajemnic, Warszawa 2005. 
230.  Rojek T., Damy, rycerze i dżinsy, Warszawa 1977. 
231.  Rojek T., Nowy savoir-vivre, Warszawa 2006. 
232.  Rojek T., Polski savoir-vivre, Warszawa 1984. 
233.  Rojek T., Savoir-vivre przy stole. Jak to się je, Warszawa 2003. 
234.  Rojek T., Życie towarzyskie i domowe. Nowy savoir-vivre, Warszawa 2003. 
235.  Rok  B.,  Onufry  Kopczyński  (1735-1817)  i  jego  oświecony  poradnik  dobrego 

wychowania, Wrocław 1996. 

236.  Rościszewski  M.,  Gry  i  zabawy  towarzyskie.  Wskazówki  do  przyjemnego  i 

użytecznego spędzenia czasu w domu i poza domem. Podręcznik dla młodzieży płci 
obojga, Warszawa 1991 [reprint wydania: Warszawa 1930]. 

237.  Rościszewski M., Jak się zachować w towarzystwie, Przemyśl 1930. 
238.  Rościszewski  M.,  Księga  obyczajów  towarzyskich,  Wrocław  1993  [reprint 

wydania: Lwów 1905]. 

239.  Rościszewski M., Pisarz i doradca, Warszawa 1930. 
240.  Rościszewski M., Zwyczaje towarzyskie. Podręcznik praktyczny dla pań i panów, 

Warszawa 1935. 

241.  Różycka M., Łebkowski M., Przyjęcia, bankiety i bufety, Warszawa 1993. 
242.  Ryba J., Maskarady oświeconych, próba opisu zjawiska, Katowice 1998. 
243.  Sadowska H., Przyjmujemy gości, Warszawa 1968. 
244.  Salwa O., O zachowaniu się przy studniówkowym stole, „Perspektywy” 2004, nr 1, 

s. 21. 

245.  Schlottmann M., Nasz językowy savoir-vivre, „Gazeta Wyborcza” 1997, nr 124, s. 

18-19. 

246.  Schuster G., Księga 1000 porad dla nastolatek, Warszawa 1995. 
247.  Selmowicz J., Kultura obyczajów. Zbiór felietonów, Warszawa 1959. 

248.  Sieczkowski  G.,  Savoir-vivre  ludowo-socjaldemokratyczny.  Język  koalicji  SLD-

PSL, „Rzeczpospolita” 1996, nr 225, s. 4. 

249.  Siekierski S., Kultura jednostki, „Inspiracje” 1983, nr 9, s. 34. 
250.  Siemaszko E., Przyjęcia w domu, Warszawa 1989. 
251.  Sinielnikoff R., Prechitko E., Wzory listów polskich, Warszawa 1993. 
252.  Skubała A., Babiarz M., Savoir-vivre czterolatków, „Wychowanie w Przedszkolu” 

2001, nr 6, s. 359-360. 

253.  Sławiński E., Księga życzeń na zaręczyny, wesela, chrzciny, jubileusze, powitania 

pożegnania  dostojnych  gości,  prymicje  oraz  wiele  innych  rzadkich  uroczystości, 
Tczew 1933. 

254.  Smak biesiady. Antropologiczne szkice o kulturze szlacheckiej i współczesnej, red. 

J. Eichstaedt, Ożarów 2000. 

255.  Soszyńska D., Kobieta, alkohol, obyczaje, Warszawa 1971. 
256.  Stokowska M. S., Co, kiedy, jak i z kim. Opisy różnych przyjęć, Żnin 1937. 
257.  Strzeszewska  A.,  Nojszewska  J.,  Poradnik  dobrego  wychowania,  Ożarów 

Mazowiecki 2005. 

258.  Styczeń  A.,  Poradniki  savoir-vivre'u  w  kolekcji  Michała  Hilchena.  Spis 

bibliograficzny z dodaniem celniejszych fragmentów dzieł w nim przedstawionych, 
Wałbrzych 1991. 

259.  Stypianka I., Sztuka uprzejmości, Poznań 1936, 1938. 
260.  Surowiec U., Kultura zawodu: ćwiczenia, cz. 1, Strzyżowice 2001. 
261.  Sutor J., Leksykon dyplomatyczny, Warszawa 2005. 
262.  Szulc  E.,  O  dawnym  zwyczaju  noworocznych  powinszowań  składanych  przez 

grabarza w Warszawie, Cieszyn 1990. 

263.  Szymczak-Hoff  J.,  Życie  towarzyskie  i  kulturalne  Rzeszowa  w  dobie  autonomii 

Galicji, Rzeszów 1993. 

264.  Szymczak-Hoff  J.,  Drukowane  kodeksy  obyczajowe  na  ziemiach  polskich  w  XIX 

wieku, Rzeszów 1983. 

265.  Śliwa Z., Dom polski: zwyczaje rodzinne, Poznań 1998. 
266.  Śluby.  Jak  wyznać  swoje  uczucie,  w  czym  i  jak  do  ślubu,  życzenia  od  bliskich  i 

znajomych,  o  uroczystościach  weselnych,  [wybór  i  oprac.]  A.  Draganek, 
Bydgoszcz 1995. 

267.  Świątek J., Organizacja przyjęć okolicznościowych, Mokoszyn 1988. 
268.  Tarasiewicz K., Przygody z kawą i herbatą, Warszawa 2000. 
269.  Taźbierski Z., Ceremoniał dworsko-dyplomatyczny w praktyce negocjacji Polski z 

Anglią w XVI-XVIII w., Olsztyn 1986. 

270.  Toast  polski  wierszem  i  prozą,  czyli  zbiór  mów  przy  uroczystościach  wszelkiego 

rodzaju.  Jako  to  przy  weselach,  ważniejszych  zebraniach,  przy  obchodach 
jubileuszowych itd., Warszawa 1994 [reprint wydania: Cieszyn 1901]. 

271.  TOM,  Widelec  a  charakter,  „Od  nowa”  1959,  nr  6,  s.  8  [recenzja  książki:  I. 

Gumowska, ABC dobrego wychowania, Warszawa 1958]. 

272.  Tradycje morskie i marynarskie. Kultura na co dzień w pytaniach i odpowiedziach, 

Szczecin 1983. 

273.  Turbasa J., ABC męskiej elegancji, Kraków 2001. 
274.  Ulanicka M., Zasady prowadzenia domu, Warszawa 1929. 
275.  Uprzejmość zakonna przez Siostrę Franciszkankę Bł. Kunegundy, Chicago, Illinois 

1939. 

276.  Ursyn J., Alfabetyczny poradnik towarzyski, Warszawa 1991. 
277.  Waka S., O dobrym zachowaniu się żołnierza, Warszawa 1939. 

278.  Wapiński  R.,  Politycy  polscy  XX  wieku  i  ich  obyczaje,  stosunki  wzajemne, 

„Mazowieckie Studia Humanistyczne” 2002, vol. 8, nr 2, s. 193-201. 

279.  Wasylewski S., Życie polskie w XIX wieku, Kraków 1962.  
280.  Wichowa  M.,  O  różnych  aspektach  staropolskiej  biesiady  w  świetle  relacji 

literackich, „Acta Universitatis Lodziensis, Folia Litteraria Polonica” 2002, nr 5, s. 
3-12. 

281.  Wielki zbiór powinszowań do wszystkich okoliczności zastosowanych, z dodatkiem 

wierszy do pamiętników i na karty pocztowe, Tarnów 1932. 

282.  Wielopolska M., Obyczaje towarzyskie, Lwów 1938. 
283.  Wilczyński  J.,  O  dobrych  zwyczajach  akademickich  i  potrzebie  ich  chowania  w 

Polsce, Wilno 1932. 

284.  Wisnar  J.,  Zasady  przyzwoitego  zachowania  się  uczniów  szkół  średnich,  Kraków 

1996. 

285.  Witkowiak A., Decus clericorum. Etyka towarzyska, Poznań 1960. 
286.  Wittlin J., Vademecun życia rodzinnego i towarzyskiego, Kraków 1974. 
287.  Wnęk J. J., O wychowanie nowej kobiety, Kraków 1930. 
288.  Wybór tekstów do żołnierskiego savoir-vivre, Wrocław 1964. 
289.  Wychowanie  estetyczne.  Kultura  życia  codziennego.  Materiały  pomocnicze  do 

realizacji  programu  zajęć  kulturalno-wychowawczych  dla  żołnierzy  zasadniczej 
służby wojskowej, red. B. Skrzypak, Warszawa 1976. 

290.  Vauban  M.,  Kurcewicz  M.,  Jak  składać  wizyty  i  przyjmować  gości,  Warszawa 

1934. 

291.  Vauban M., Kurcewicz M., Podstawy rozmowy towarzyskiej, Warszawa 1935. 
292.  Vauban  M.,  Kurcewicz  M.,  Podstawy  życia  towarzyskiego  opracowane  podług 

zwyczajów nowoczesnych, Warszawa 1934. 

293.  Vauban  M.,  Kurcewicz  M.,  Zakazy  i  nakazy  dobrego  wychowania,  Warszawa 

1930, 1935. 

294.  Z powinszowaniem nowego roku!, Wilno1928, Kraków 1929. 
295.  Zadrożyńska A., Damy i galanci. O polskich zwyczajach towarzyskich, Warszawa 

2004. 

296.  Zasady etyki kadry LWP, Warszawa 1965. 
297.  Zasady etyki zawodowej żołnierza PL, Warszawa 1974.  
298.  Zasady etyki. Obyczaje żołnierzy zawodowych LWP, Warszawa 1973. 
299.  Zahorski  R.,  Dobry  ton.  Nowoczesny  kodeks  towarzyski.  Jak  zostać  mężczyzną 

nowoczesnym. Jak zostać wytworną kobietą, Warszawa 1929. 

300.  Zamoyski T., Krzemieniewski E., Kodeks honorowy, Warszawa 1924. 
301.  Zaradniak  M.,  Poradnik  dobrych  obyczajów  Profesora  Michała  Iwaszkiewicza, 

Poznań 2006. 

302.  Zatorski  L.,  Sto  pięćdziesiąt  powinszowań  wierszem  i  prozą  dla  dziatwy  polskiej, 

Warszawa 1929. 

303.  Zbiór powinszowań i wierszy okolicznościowych, Kępno 1934. 
304.  Zbiór zasad etyki, tradycji i zwyczajów łowieckich, Radom 1987. 
305.  Ziemski  M.,  Związkowy  savoir-vivre.  Po  II  Plenum  CRZZ,  „Walka  Młodych” 

1958, nr 38, s. 4-5. 

306.  Ziółkowska M., Jak się zachować, Warszawa 1975.  
307.  Ziółkowska M., Bądź uprzejmy na co dzień i od święta, Szczecin 1987. 
308.  Zwyczaje towarzyskie. Poradnik na co dzień, Warszawa 1946. 
309.  Żuchowski H. R., Całą dobę w dobrym tonie. Mini poradnik szefa, Lublin 1997. 
310.  Żuchowski H. R., Czarna księga gaf towarzyskich, Lublin 2001. 
311.  Żuchowski H. R., Encyklopedia dobrych manier, Lublin 2003. 

312.  Żuchowski H. R., O bon-tonie w felietonie, Lublin 1999. 
313.  Żuchowski H. R., Słownik savoir-vivre'u dla pana, Lublin 1995. 
314.  Żuchowski H. R., Słownik savoir-vivre'u dla pani, Lublin 1995. 
315.  Kałużny S., Pietkiewicz E., Bankowcy i dobre obyczaje, Warszawa 1993. 
316.  Pietkiewicz E., Sekretarka, szef i inni, Warszawa 1989. 
317.  Orłowski T., Protokół dyplomatyczny. Ceremoniał i etykieta, Warszawa 2005. 
318.  Ikanowicz C, Piekarski J.W., Protokół dyplomatyczny i dobre obyczaje, Warszawa 

2004. 

319.  Sutor J., Korespondencja dyplomatyczna, Warszawa 1992. 
320.  Krajski S., Savoir vivre. Podręcznik w pilnych potrzebach, Warszawa 2006. 
321.  Krajski S., Savoir vivre w kościele. Podręcznik dla świeckich, Warszawa 2007. 
322.  Pernal E., Taktownie, profesjonalnie, elegancko  czyli  etykieta w biznesie, Gdańsk 

2000. 

323.  Dunckel  J.,  Etykieta  w  biznesie.  Kompletny  przewodnik  wraz  z  działem 

międzynarodowym obejmującym kilkadziesiąt krajów świata, Lublin 1996. 

324.  Drągalski  Z.,  Rozmiarem  J.,  Listy  i  pisma  użytkowe.  500  gotowych  wzorów, 

Warszawa 2003. 

325.  Markiewicz M., Poradnik obyczajów towarzyskich, Warszawa 1982.  
326.  Markowski  A.,  Wzory  listów  i  pism.  Korespondencja  praktyczna.  Gratulacje, 

życzenia, zaproszenia, podania, życiorysy, Warszawa 2000.