plik

ołła

a k

ró

ów

LEKTRONIKA DLA WSZYSTKICH 1/98

Temat poniższego zadania zaproponował

Grrzze

orrzz K

czzm

arre

k z Opola. W liście napisał:

„(...) od paru lat nurtuje i irytuje mnie problem
pomiaru czasu na szkolnych zajęciach WF−u.
Wiadomo, że ręczny stoper nie da wiarogod−
nych wyników już wtedy, gdy chodzi o dziesią−
te części sekundy, a co dopiero setne.

Na pewno nie jest rozstrzygnięte (no chyba,

że woczach nauczyciela) czy koleś, który prze−
biegł 60m wczasie 8,4 sekundy, jest rzeczy−
wiście lepszy od innego kolesia, który w innym
biegu osiągnął 8,5 sekundy.

Czy rozstrzygnięciem tych spraw nie powin−

na zająć się ELEKTRONIKA?

Proponowałbym, by w Waszym redakcyj−

nym laboratorium ktoś dał wyzwanie profeso−
rom od WF−u i zbudował (lub złożył z różnych
kitów AVT) porządny stoper, który włączałby
się na starcie, a podczerwień by go wyłączała
na mecie (oczywiście przerwanie wiązki).

Być może jest też sposób na zmierzenie cza−

su dwóch osób, ale to pozostawiam eksper−
tom. (...)”

Grzegorz zwrócił się z prośbą do naszej Re−

dakcji, ja jednak postanowiłem odbić piłeczkę
i zamiast samemu projektować układ, przed−
stawiam ją jako zadanie dla was.

A oto treść zadania:

Tym razem zadanie jest znacznie trudniej−

sze, niż to zwykle bywa. Przede wszystkim na−
leży  zapewnić  powtarzalność  wyników.  Wy−
magana dokładność wynosi 1/100 sekundy (10
milisekund).Urządzenie  musi  więc  zawierać
generator  kwarcowy  i dzielnik  dający  impulsy
o długości 10ms.

Niekoniecznie musi to być generator

o „okrągłej” częstotliwości, np. 1MHz, do−
puszczalne jest wykorzystanie popularnego
kwarcu

zegarkowego

częstotliwości

32768Hz,  który  po  podzieleniu  częstotliwości
przez  328  da  częstotliwość  99,9024Hz,  czyli
czas  10,009765625milisekundy.  Błąd  jest  tu

mniejszy niż 0,1% i na to możemy się zgodzić.
Błąd ten można zresztą zmniejszyć, przeciąga−
jąc częstotliwość kwarcu.

Wyświetlacz powinien pokazywać sześć

cyfr (minuty, sekundy, setne sekund). Zerowa−
nie licznika to najmniejszy problem

Ważnym problemem jest uruchamianie sto−

pera. Prawdziwy pistolet startowy nie wchodzi
w grę. Trzeba zaproponować jakąś namiastkę.

W każdym razie urządzenie musi zawierać

rodzaj pistoletu startowego, wydającego głoś−
ny impuls dźwiękowy po naciśnięciu przycisku
START.  Waszym  zadaniem  jest  nie  tylko  zna−
leźć  sensowny  sposób  wytworzenia  takiego
głośnego  impulsu,  ale  i zaproponować,  w ja−
kich  obudowach  umieścić  potrzebne  części
składowe.

Należy też dokładnie przemyśleć sposób za−

trzymywania stopera. Rzeczywiście najlep−
szym rozwiązaniem jest tu bariera podczerwie−
ni. Mnóstwo cennych rad na temat konstrukcji
takiej bariery znajdziecie w artykule głównym
tego wydania EdW.

Zastanówcie się nad zasilaniem. Na szkol−

nym  boisku  zasilanie  sieciowe  nie  wchodzi
w grę.  Pozostają  baterie  lub  akumulator.  Jeśli
baterie, to należy minimalizować pobór prądu –
pojawia  się  sprawa  wyświetlacza.  Wyświetla−
cze  LED  pobierają  sporo  prądu  i są  słabo  wi−
doczne  w pełnym  słońcu.  Istnieją  sześciocyf−
rowe wyświetlacze LCD, ale są mało popular−
ne  i trudne  do  zdobycia.  Może  trzeba  będzie
zastosować  4−cyfrowy  wyświetlacz  LCD  (lub
popularny  3,5−cyfrowy  wyświetlacz  LCD  sto−
sowany powszechnie do kostek ICL7106) i za−
stosować  układ  przełączania.  Normalnie  na
wyświetlaczu pokazywane byłyby minuty i se−
kundy, a po naciśnięciu przycisku – setne częś−
ci  sekundy.  A może  można  to  rozwiązać  jesz−
cze inaczej?

Sporym problemem jest zapewnienie ko−

munikacji  między  barierą  podczerwieni,  licz−
nikiem i pistoletem startowym. Jeśli bieg za−
czyna się i kończy w tym samym miejscu (po
określonej liczbie okrążeń toru), problem jest
niewielki.  Trzeba  tylko  zdecydować,  czy  na−
dajnik  podczerwieni  będzie  zasilany  z  od−

dzielnego źródła, by nie ciągnąć w poprzek
bieżni przewodu do nadajnika.

Gorzej przy biegu na 60 czy 100 metrów. Tu

start  i meta  będą  oddalone.  Czy  licznik  i wy−
świetlacz  umieścić  przy  mecie,  a pistolet  na
starcie?  Czy  stosować  kabel  100−metrowy?
A może znajdziecie inne wyjście, nie wymaga−
jące ciągnięcia kabla (np. prosty nadajnik i od−
biornik radiowy).

Z przedstawionych warunków wynika, że

zadanie  naprawdę  nie  jest  łatwe.  Żeby  sys−
tem  był  naprawdę  przydatny  w praktyce,
trzeba  rozwiązać  szereg  problemów.  Poroz−
mawiajcie o tym z kolegami oraz z nauczycie−
lem WF−u.

Tym razem nie spodziewam się, że przyśle−

cie działające modele. Czekam raczej na dob−
rze przemyślane schematy blokowe i ideowe.
Szansę na wyróżnienie mają nawet rozwiąza−
nia częściowe.

Czekam więc przede wszystkim na rozwią−

zania na papierze.

Uwagap! Proponuję, by tym razem nagro−

dami dla autorów najlepszych „papierowych”
propozycji  były  zestawy  podzespołów  przy−
datnych do budowy zaproponowanego syste−
mu.  Dwaj  lub  trzej  autorzy  (lub  2...3  grupy)
najlepszych rozwiązań otrzymają te kluczowe
podzespoły  potrzebne  do  budowy  swoich
układów,  które  będą  aktualnie  w magazynie
AVT  (wyświetlacze,  liczniki,  elementy  pod−
czerwieni,  przetwornik  piezo,  itp.).  Przy  uży−
ciu  tych  części,  niewielkim  nakładem  włas−
nych środków, będą mogli zbudować wymyś−
lony przez siebie układ. Jeśli w międzyczasie
zwycięzcy  nadeślą  projekt  płytki  drukowanej
(płytek)    w formacie  Easytrax,  Autotrax  lub
Protel,  Redakcja  zleci  wykonanie  tych  płytek
razem  z próbnymi  płytkami  autorów  współ−
pracujących z AVT.

Uważam, że zadanie doskonale nadaje się

dla kilku osób jako praca zespołowa – po usta−
leniu ogólnych warunków każdy uczestnik op−
racowałby swój fragment.

Uczniowie przedostatnich klas szkół śred−

nich mogą rozważyć, czy nie byłby to znakomi−
ty temat na pracę dyplomową (dla kilku osób).

Rozwiązanie zadania powinno zawie−

rać schemat elektryczny i zwięzły opis

działania. Model i schematy montażo−

we nie są wymagane. Przysłanie dzia−

łającego modelu lub jego fotografii

zwiększa szansę na nagrodę.

Ponieważ rozwiązania nadsyłają czy−

telnicy o różnym stopniu zaawanso−

wania, mile widziane jest podanie

swego wieku.

Ewentualne listy do redakcji czy spo−

strzeżenia do erraty powinny być

umieszczone na oddzielnych kart−

kach, również opatrzonych nazwis−

kiem i pełnym adresem.

Czas nadsyłania prac wynosi 45 dni

od ukazania się numeru (w przypad−

ku prenumeratorów – od otrzymania

pisma pocztą).

Zadanie 23

System

elektronicznego

pomiaru czasu

System

elektronicznego

pomiaru czasu

prro

ojje

ktto

ać

ć s

stte

m d

o e

elle

kttrro

niic

czzn

miia

arru

u c

czza

u w

w b

biie

h n

a zza

szzk

olln

h c

czzy

y k

kllu

h..

ołła

a k

ró

ów

LEKTRONIKA DLA WSZYSTKICH 1/98

Prace grupowe i indywidualne nadsyłajcie

w ciągu półtora miesiąca od ukazania się nu−
meru.

Bardzo proszę o jak najkrótsze opisy i prze−

jrzyste schematy blokowe i ideowe.

Przypominam, że pomysłodawcy zadań publi−

kowanych w „Szkole” także otrzymują nagrody.

Dostaję ciągle propozycje zadań, ale więk−

szość z nich niestety nie nadaje się do tego
działu. Problem wtym, że „Szkoła” ma uczyć
rozwiązywania problemów spotykanych w życiu
za pomocą elektroniki.

Wiele propozycji zadań polega po prostu na

zaprojektowaniu konkretnego układu elektro−

nicznego.  Przykładowo  –  kilkunastu  kolegów
zaproponowało,  by  zadaniem  było  zaprojekto−
wanie  jakiejś  przystawki  do  miernika  uniwer−
salnego. Nie jest to dobry pomysł.

Konstrukcja jakichkolwiek przyrządów (przy−

stawek)  pomiarowych  wymaga  dużej  wiedzy
i doświadczenia  konstruktorskiego.  W prze−
ciwnym wypadku przyrząd będzie niedokładny
i zupełnie  nie  spełni  swej  roli.  Tymczasem
większość uczniów naszej „Szkoły” to jeszcze
nie konstruktorzy, tylko kandydaci na konstruk−
torów i nie można od nich wymagać głębokiej
znajomości niuansów warsztatu konstruktora.

Zadanie tego typu stanowi także doskonałą

okazję dla grafomanów – niepoprawnych prze−

pisywaczy i przerysowywaczy cudzych projek−
tów. Niewątpliwie tacy nieuczciwi „ucznio−
wie” nadeślą schematy zerżnięte z krajowej
i zagranicznej literatury.

Zadanie powinno przedstawiać problem,

który  da  się  rozwiązać  przy  użyciu  różnych
układów,  niekoniecznie  własnego  pomysłu,
ale  także  układów  z literatury  lub  gotowych
urządzeń fabrycznych.

Chodzi o to, by uczestnicy wykazali się twór−

czym myśleniem, a nie głęboką wiedzą kon−
struktorską.

Czekam więc na tego typu propozycje zadań.

Rozwiązanie zadania nr

Tematem zadania 20 było zaprojektowanie

układu sygnalizującego, że drzwi lodówki są
zbyt długo otwarte.

Ogólnie zadanie można ocenić jako bardzo

łatwe.

Otrzymałem dużo rozwiązań, z których zde−

cydowana większość (ponad 95%) przedsta−
wiała proste układy czasowe, współpracujące
z jednej strony z fotoelementem lub kontaktro−
nem, a z drugiej strony z brzęczykiem piezo.

W naszej „Szkole” macie się czegoś uczyć.
Czego można się nauczyć z analizy rozwią−

zań tak prostego zadania?

Przede wszystkim chcę zwrócić uwagę na

błędy, które wielu z was popełnia nagminnie.
Chodzi mi o stosunek uzyskanych efektów do
kosztów i nakładu pracy.

Duża część uczestników, świadomie, czy

może nieświadomie założyła, że dobry projekt
musi być rozbudowany. Jeśli to jest konkurs,
to praca musi być obszerna, a układ – jak naj−
bardziej skomplikowany.

I to jest duży błąd!
Część takich zbyt rozbudowanych układów

została zdyskwalifikowana już przy pierwszym
czytaniu prac.

Nie znaczy to, że propozycje wszystkich

osób wymienionych w artykule są pod tym
względem wzorowe. Zdyskwalifikowałem tyl−
ko prace zawierające rażące przykłady bezsen−
sownego rozbudowywania układu.

Do projektów wielu uczestników wymienio−

nych z imienia i nazwiska też można słusznie
mieć zastrzeżenia. Właśnie dlatego przy opisie
rozwiązań nie wgłębiam się w szczegóły więk−
szości układów.

Niestety, przerost formy nad treścią dał

o sobie znać przy okazji tego zadania, jak nigdy
dotąd.

Muszę przyznać, że jest to typowy błąd po−

pełniany przez bodaj wszystkich początkują−
cych, a także wielu bardziej zaawansowanych
konstruktorów.

Podstawową przyczyną jest brak dokładnej

analizy na początku pracy, i brak podobnej ana−
lizy po spłodzeniu układu. Tymczasem należa−
ło  uświadomić  sobie,  że  funkcja  spełniana
przez  układ  jest  bardzo  prosta:  wykrycie  zda−
rzenia  i opóźnienie  reakcji  sygnalizatora.  Pra−
wie wszystkie rozwiązania opierały swe działa−
nie albo na styku, uruchamianym po otwarciu
drzwi, albo fotoelemencie.

I oto wielu uczestników do zrealizowania ta−

kich prostych funkcji potrzebowała kilku ukła−
dów scalonych! Zgroza!

Wszystkim kandydatom na konstruktorów,

w tym  osobom,  które  już  mają  na  sumieniu
pewną  liczbę  własnych  konstrukcji,  zdecydo−
wanie  doradzam  przeprowadzanie  wnikliwej
analizy wstępnej, dokładnie określającej zada−
nia układu. Właśnie wtedy warto się zastano−
wić, jak zrealizować te zadania w jak najprost−
szy  sposób,  przy  użyciu  minimalnej  liczby,
możliwie tanich elementów.

Potem, gdy układ już powstanie i działa,

warto jeszcze raz zastanowić się, czy aby nie
można go odchudzić? Wiem z własnego do−
świadczenia, że bardzo często jest to możliwe.
Powiem więcej: czasem dopiero wtedy okazu−
je się, że cały układ można było zbudować du−
żo, dużo prościej. Konstruktor staje przed dyle−
matem: pozostać przy starym, zbyt rozbudo−
wanym układzie, czy wykonać nowy, znacznie
lepszy.

Trzeba tu wziąć pod uwagę szereg czynni−

ków, ale w większości przypadków radziłbym
wykonać nowy układ. Zwłaszcza, jeśli chodzi
o układy związane ze „Szkołą konstruktorów”.
Właśnie w ten (może trochę uciążliwy) sposób
nabywa się praktycznego doświadczenia.

Rozważania takie warto przeprowadzić w fa−

zie przygotowania projektu na papierze, wtedy
nie trzeba drugi raz budować układu.

Właśnie umiejętność uproszczenia układu

do niezbędnego minimum (przy zachowaniu
jego funkcji) jest niezwykle cenną cechą dob−
rego konstruktora.

Nabierzcie więc zwyczaju analizowania ukła−

du pod kątem minimalizacji liczby elementów
i kosztów.

Żadnych recept wam tu nie podam – sami

musicie popracować nad nabraniem dobrych
zwyczajów w tym zakresie.

Rozwiązania

W ogromnej większości listów słusznie pro−

ponujecie wykorzystanie brzęczyka piezo
z wbudowanym generatorem. Minus mogą
sobie postawić wszyscy ci, którzy zapropono−
wali membrankę piezo i oddzielny generator.

Kilka osób chce wykorzystać układ scalony –

generator melodyjek UM66 lub VT66. Pomysł
w sumie chyba i dobry, ale należy liczyć się
z głośnością znacznie mniejszą, niż ze zwykłe−
go brzęczyka z generatorem, co jednak jest
pewną wadą.

W roli czujnika większość uczestników pro−

ponuje fotoelementy. Mniejsza grupa radzi za−
stosować kontaktrony.

Rozważmy sprawę fotoelementów.

Prawie wszyscy, którzy je zaproponowali,

chcą umieścić układ wewnątrz lodówki. Zapa−
lenie żarówki pobudzi układ. Idea w zasadzie
dobra, ale zgodnie z warunkami zadania, trze−
ba wówczas zastosować zasilanie bateryjne.
Na ile wystarczy bateria?

Zwykła bateria 9−woltowa kosztująca 2...3 zł

ma  pojemność  około  100mAh.  Jeśli  w spo−
czynku  układ  będzie  pobierał,  przypuśćmy
0,5mA,  to  bateria  wystarczy  na  200  godzin
pracy.  200  godzin,  czyli  nieco  ponad  8 dni.
W ciągu roku potrzebne więc byłoby ponad 40
takich  baterii,  a ich  koszt  sięgnie  miliona  sta−
rych złotych.

Milion złotych rocznie za system ostrzegaw−

czy o wątpliwej przydatności.

Każdy przyzna, że to kiepski pomysł!
Nikt takiego wynalazku nie zaakceptuje.
Z przykrością informuję, że znaczna część

proponowanych układów pobierałaby jeszcze
więcej prądu, niż wspomniane 0,5mA. Byli ta−
cy koledzy, którzy chcieli stosować w sygnali−
zatorach zasilanych z baterii zwykłe kostki 555,
wzmacniacze operacyjne TL082, układy
TFMS5360 i inne prądożerne układy scalone.

Wszyscy, którzy zapomnieli o sprawie zasila−

nia swoich przełączników fotoelektrycznych,
mogą sobie postawić duży minus.

Chciałbym jednak pochwalić wszystkich

tych, którzy chcieli zastosować w układzie
wyłącznie kostki CMOS i fotoelementy
włączone w ten sposób, by całość w ciem−
ności praktycznie nie pobierała prądu (po−
niżej 1µA).

Rzeczywiście taki układ łatwo zrobić, i wte−

dy jedna dobra alkaliczna bateryjka z powodze−
niem starczy na ponad dwa lata pracy. Czynni−
kiem  sprzyjającym  trwałości  jest  w tym  wy−
padku  niska  temperatura.  Co  prawda  bateria
ma wtedy znacznie większy opór wewnętrzny,
ale  szkodliwe  procesy  samorozładowania  za−
chodzą znacznie wolniej i trwałość baterii zde−
cydowanie się zwiększa.

A oto niektórzy koledzy, którzy zapropono−

wali  co  bardziej  udane  układy  (choć  w więk−
szości  obarczone  niektórymi  wymienionymi
błędami)  zawierające  fotoelementy:  J

arro

słła

arrn

a z Godziszki, R

affa

ałł O

Olle

wiic

czz z Libią−

ża, P

ełł K

piie

c z Zabrza (Pawła muszę po−

chwalić za bezbłędny schemat), J

arro

słła

w C

u−

a z Gorzowa Wlkp, M

Miic

ałł K

biie

errzzy

kii

z Grójca, A

m G

Grro

kii z Łodzi, K

arro

oll G

Grry

yś

z Borka, M

atte

szz K

ałłk

kiie

wiic

czz z Tuliszkowa

(o ile dobrze odcyfrowałem dane) i P

Piio

ottrr M

arrc

cii−

niia

k ze Stegny.

ołła

a k

ró

ów

LEKTRONIKA DLA WSZYSTKICH 1/98

Drugą dużą grupą były układy wykorzystują−

ce styki, zwłaszcza kontaktrony.

Tu większość proponowała umieszczenie

magnesu  na  drzwiach,  a kontaktronu  na  obu−
dowie  lodówki.  Rzeczywiście  takie  rozwiąza−
nie jest bardzo sensowne, zwłaszcza, jeśli ele−
menty te zostaną umieszczone na dole, by nie
psuć  wyglądu  lodówki  jakimikolwiek  kabelka−
mi, czy innymi dodatkami. Nikt nawet słowem
nie wspomniał o próbie wykorzystania magne−
su  istniejącego  w każdej  lodówce  –  przecież
gumowa  uszczelka  naokoło  drzwi  ma  właści−
wości magnetyczne, to przecież dlatego drzwi
tak dobrze i szczelnie przylegają do metalowej
obudowy.  Czyżby  nikt  nie  przeprowadził  sto−
sownych  prób?  A może  tylko  zapomnieliście
o nich napisać?

Ja przeprowadziłem stosowne próby

i stwierdzam, iż w mojej lodówce (prod.
Siemens)  nie  da  się  wykorzystać  tego
sposobu.  Owszem,  kontaktron  zwiera
styki,  ale  musi  być  ustawiony  prosto−
padle  do  osi  uszczelki.  Przy  jedynym
dopuszczalnym  ze  względów  praktycz−
nych ustawieniu wzdłuż uszczelki, kon−
taktron niestety nie łapie.

W każdym razie kontaktron i magnes

to sensowne rozwiązanie. Przy umiesz−
czeniu czujnika i układu na zewnątrz lo−
dówki, można zastosować zasilacz sie−
ciowy i wtedy kwestia poboru prądu
przestaje istnieć.

W przypadku zasilania bateryjnego

też  nie  jest  to  duża  przeszkoda,    bo
przecież  zawsze  można  zastosować
szeregowy  rezystor  o wartości  przynajmniej
10M

Ω

i wtedy pobór prądu będzie wynosił

1µA lub mniej.

W zasadzie lepszym rozwiązaniem byłoby

wtedy zastosowanie styku zwieranego po ot−
warciu drzwi lodówki, ale jak wiadomo, kon−
taktrony ze stykiem przełącznym spotyka się
rzadko.

Jeśli chodzi o układy opóźniające, to zapropo−

nowaliście szereg godnych uwagi rozwiązań.

Na przykład O

Olle

k S

Szzy

czza

k z Barlinka z po−

wodzeniem wykorzystał gotowy układ opisa−
ny w EdW 3/96. Schemat pokazany jest na rry

y−

u 1

Podobny układ, ale z tranzystorem bipolar−

nym zaproponował D

niie

ell Ł

Łu

kiie

wiic

czz z Sucha−

nia. Tranzystor bipolarny jest jednak gorszy do
tego zastosowania ze względu na prąd bazy
i ograniczone wzmocnienie prądowe. Ewentu−
alnie można spróbować użyć dwóch tranzysto−
rów w układzie Darlingtona.

Układy z tranzystorami mają jednak pewną

drobną wadę – dźwięk narasta stopniowo
i jest ciągły.

Żeby dźwięk został włączony nagle, trzeba

zastosować układ scalony: na przykład bramki
kostki 4093, albo licznik 4060.

Niewątpliwie bardziej przenikliwy jest

dźwięk przerywany. Do tego celu nie trzeba
stosować oddzielnego generatora. Wystarczy
zastosować układ z rry

u 2

2. Tu znów muszę

stwierdzić, że w większości prac niepotrzebnie
stosowaliście dodatkowe elementy. Dodatko−
we tranzystory wykonawcze nie są potrzebne
– brzęczyk piezo z generatorem wystarczyłoby
dołączyć wprost do wyjścia CMOS. Tranzystor
w układzie z rysunku 2 nie jest wzmacniaczem,
tylko pełni rolę bramki. Tu chciałbym pochwalić
G

Grrzze

orrzza

a G

Grrę

ęb

kiie

o z Ołpin, który jako jeden

z nielicznych prawidłowo włączył brzęczyk
wprost do wyjścia licznika.

W układzie z rysunku 2 niepotrzebne są

układy kształtujące sygnał ze styku kontaktro−
nu,  proponowane  przez  kilku  kolegów,  którzy
widać  przejęli  się  problemem  drgań  styków,
a nie zrozumieli do końca istoty problemu. Na−
wet  gdyby  przy  łączeniu  styku  kontaktronu
wystąpiły  szkodliwe  drgania  i licznik  zliczyłby
kilka, czy nawet kilkadziesiąt impulsów więcej
lub mniej, to i tak nie ma znaczenia, jeśli zlicza
on  w sumie  kilka  czy  kilkanaście  tysięcy  tak−
tów  oscylatora  (213  lub  214).  Należy  zresztą
zauważyć,  że  styk  kontaktronu  współpracuje
z wejściem  zerującym  –  licznik  zostanie  uru−
chomiony  dopiero  po  zakończeniu  się  wszel−
kich ewentualnych drgań styków.

Wśród pomysłodawców układów wykorzys−

tujących styki chciałbym jeszcze wspomnieć
o M

arrc

ciin

niie

e P

Piilla

arrs

kiim

m ze Złotowa, R

errc

ciie

e S

Szzy

y−

szzk

u z Bielska−Białej, A

Alla

niie

e B

siie

wiic

czzu

z Opoczna i T

szzu

u M

arrc

ciin

kiim

11−letni A

Alle

err M

Miie

ellc

czza

arre

k z Łodzi otrzy−

ma drobny upominek za swój prosty projekt
z kostką 4060.

Ciekawe spostrzeżenia zawarł w swym liś−

cie D

arriiu

szz K

ullll z Zabrza. Po przeprowadze−

niu analizy zdecydował się na prosty układ za−
wierający  jedynie  kostkę  CMOS  4047,  rezys−
tor, trzy kondensatory i brzęczyk. Dariusz wy−
próbował swój układ i zastosował styki zwiera−
ne przy otwarciu drzwi lodówki. Styki wykonał
we  własnym  zakresie  z nierdzewnej  blachy
pochodzącej  z...  puszki  po  Coca−Coli.  Za  swą
pracę Dariusz otrzymuje drobny upominek.

arre

k T

arrs

kii z Giżycka również podzielił

się  praktycznymi  uwagami.  Konieczność  za−
stosowania  do  sterowania  sygnalizatora  od−
dzielnego styku uzasadnia faktem, że w wielu
lodówkach  żarówka  jest  zapalana  dopiero  po
otwarciu  drzwiczek  na  szerokość  7...8cm

(w jego  lodówce  7,1cm).  Nietrudno  wtedy
o sytuację,  gdy  drzwi  są  uchylone  na  szero−
kość 5...7cm i sygnalizator nie zadziała. Marek
proponuje także stosowanie sygnalizatora włą−
czanego bez opóźnienia, pracującego przez ca−
ły  czas  otwarcia  drzwi.  Warto  rozważyć  taki
sposób  przynaglający  do  szybszego  zamknię−
cia lodówki.

Jak zwykle ciekawymi uwagami podzielił się

arriia

n J

arre

k z Ołpin. Po przedstawieniu sce−

nariusza dla przypadku najgorszego z możli−
wych, również zdecydował się na kostkę
4060. Jedna z jego propozycji układowych po−
kazana jest na rry

u 3

3. Marian zadbał o po−

dwójne zasilanie, jednak schemat zawiera błąd
–  przy  stosowaniu  zasilania  z dwóch  źródeł
przez dwie diody, prąd jest pobierany ze źród−
ła, które ma aktualnie wyższe napięcie. Świe−
ża  bateria  9−woltowa  może  mieć  ponad  10V
i najpierw ona zostanie niepotrzebnie rozłado−
wana  do  napięcia  równego  napięciu  stabiliza−
tora.  W takich  sytuacjach  należy  zastosować
stabilizator na napięcie 12V (minimum 10,5V),
a więc 78L12.

Inne rozwiązania

Kilku kolegów poszło innymi tropami.
A

m T

a z Praszki zaproponował wyko−

rzystanie  gotowego  przekaźnika  czasowego
produkcji  firmy  Relpol.  Idea  dobra,  ale  taki
przekaźnik  jest  po  pierwsze  drogi,  po  drugie
pobiera sporo prądu. Chyba lepiej będzie zbu−
dować prościutki układ, do którego podzespo−
ły kosztować będą około 2 złote.

Na przykład P

ełł K

orre

ejjw

o z Jaworzna, któ−

ry również zdecydował się na układ 4060 (nie−
potrzebnie dodał tranzystory sterujące), do za−
silania wykorzystał rzadko spotykany sposób.
Paweł przysłał prosty układzik pokazany na ffo

o−

tto

grra

affiiii 1

Jeden z nadesłanych schematów jest poka−

zany na rry

u 4

Napięcie do zasilania sygnalizatora jest bra−

ne z rezystora włączonego w szereg z żarów−
ką. Pomimo niespełnienia moich zaleceń doty−
czących  nieingerowania  w układ  elektryczny
lodówki, oraz pomimo wcześniej podanych za−
strzeżeń,  doceniłem  oryginalność  tego  jakże
prostego  pomysłu  i bez  wahania  przyznałem
Pawłowi część głównej puli nagród.

Rozważania dotyczące różnych sposobów

realizacji sygnalizatora przysłał także J

ettiiu

k z Łowicza. Oprócz układu z fotodio−

dą, zaproponował także budowę alarmu ter−
micznego,  wykrywającego  wzrost  tempera−
tury  we  wnętrzu  lodówki.  Można  się  zasta−
nawiać  nad  celowością  takiego  układu,  ja
osobiście  uważam,  że  nie  warto  kompliko−

s.. 1

1.. N

ajjp

prro

stts

szzy

y s

alliizza

atto

orr zz ttrra

nzzy

s−

tto

orre

m M

s.. 2

2.. S

alliizza

atto

orr zz k

sttk

ką

ą C

S 4

ott.. 1

1.. S

alliizza

atto

orr P

włła

a K

orre

ejjw

ołła

a k

ró

ów

LEKTRONIKA DLA WSZYSTKICH 1/98

wać sprawy – sensowny prosty układzik
z fotoelementem lub kontaktronem uważam
za optymalny.

Niektórzy koledzy zastanawiali się też, czy

sygnalizator nie powinien również sygnalizo−
wać braku prądu w sieci, i związanego z tym
wzrostu temperatury. Sygnalizować może, tyl−
ko co to da jeśli i tak nie ma prądu?

Dwóch kolegów proponuje krok w zupeł−

nie innym kierunku: wykonanie układu z sil−
nikiem, który po prostu zamykałby niedo−
mknięte drzwi. Zgadzam się z kolegami, że
do zamknięcia drzwi potrzeba naprawdę nie−
wielkiej siły, jednak obie propozycje nie ma−

ją szans na długą i bezawaryjną pracę. A po
co budować skomplikowany system mecha−
niczny, który ulegnie zniszczeniu przy szarp−
nięciu drzwi przez jakiegoś nerwowego do−
mownika.

Rozwiązania praktyczne

Otrzymałem kilka modeli.
F

otto

grra

affiia

a 2

2 przedstawia układ Jarosława

Jakubowskiego wykorzystujący fotoelement
i dwa inwertery.

Na ffo

otto

grra

affiiii 3

3 widać układ M

arriiu

szza

a C

Ciio

ołłk

z Kownacisk. Mariusz wykorzystał kostkę

4060  i fotorezystor,  ale  niepo−
trzebne  zastosował  bramki
w charakterze  generatorów.  Za
staranne  wykonanie  modelu
Mariusz (który zapowiada się na
dobrego konstruktora) otrzymu−
je drobny upominek.

otto

grra

affiia

a 4

4 pokazuje sygnali−

zator M

arrc

ciin

a S

Sttę

ęp

niia

a z Gorzowa.

Marcin wykorzystał kostkę 4001 pracującą
w układzie uniwibratora. Z uwagi na wpadkę
z elektrolitem pozostającym w spoczynku

bez napięcia, nie mogę tym
razem przyznać Marcinowi
nagrody.

Główną nagrodę tego wy−

dania

naszego

konkursu

otrzyma natomiast 14−letni
R

słła

w K

ell z Gliwic.

Jego układ pokazany jest na
ffo

otto

grra

affiiii 5

5. Sygnalizator nie

posiada baterii ani zasilacza –
zasilany  jest  fotoogniwem
(wymontowanym  zapewne
ze  starego  kalkulatora).  Ele−
mentem  wykonawczym  jest
membranka  piezo  sterowana

przez  układy  4541  i UM66.  Choć  głośność
dźwięku jest nieduża (należało raczej zastoso−
wać  zwykły  brzęczyk  z generatorem  albo  do
kostki UM66 membranę z tubą), układ rzeczy−
wiście działa!  Radkowi gratuluję pomysłu!

Podsumowanie

Jak wspomniałem na wstępie, ogólnie

biorąc jestem zadowolony z prac. Widzę, że
niektórzy koledzy naprawdę szybko się uczą
i stosują wskazówki podawane zarówno
przy okazji poprzednich zadań, jak i innych
artykułów EdW.

Jak zawsze zachęcam do praktycz−

nych prób.

Nagrodami z zadania 20 są zestawy

elementów elektronicznych ufundo−
wane przez Korporację AVT.

Jestem przekonany, że dwaj zwy−

cięzcy tego wydania naszego konkur−
su potrafią je właściwie wykorzystać.

Główną pulę nagród rozdzielą po−

między siebie R

słła

w K

ell i P

a−

ełł K

orre

ejjw

Natomiast D

arriiu

szz K

ullll, A

Alle

err

Miie

ellc

czza

arre

k i M

arriiu

szz C

Ciio

ołłe

k otrzymają

upominki w postaci drobnych kitów AVT.

Pozdrawiam wszystkich uczestni−

ków i sympatyków „Szkoły”.

szz IIn

sttrru

ktto

orr

Piio

ottrr G

Gó

órre

kii

s.. 3

3.. U

kłła

d M

arriia

a J

arrk

s.. 4

4.. F

Frra

ntt u

kłła

u P

włła

a K

orre

ejjw

ott.. 2

2.. U

kłła

arro

słła

kiie

ott.. 3

3.. S

alliizza

atto

orr M

arriiu

szza

a C

Ciio

ołłk

ott.. 4

4.. S

alliizza

atto

orr M

arrc

ciin

a S

Sttę

ęp

niia

ott.. 5

5.. U

kłła

d R

słła

a K

plla