plik

- 51 -

BIERZMOWANIE

(CHRYZMACJA)

ŹRÓDŁA:
KPK, kan. 879-896.
KKKW, kan. 692-697.
Rituale Romanum. Ex decreto sacrosancti oecumenici Concilii Vaticani II instauratum, Città del

Vaticano 1969-:

Ordo initiationis christianae adultorum, 1972 (Obrzędy chrześcijaoskiego wtajemniczenia

dorosłych dostosowane do zwyczajów diecezji polskich, Katowice 1988). (skrót: RRIA)

De initiatione christiana praenotanda generalia, w: Ordo baptismi parvulorum, 1969,

1973

, 7-13. (skrót: RRIC)

Pontificale Romanum ex decreto sacrosancti oecumenici Concilii Vaticani II instauratum, Città del

Vaticano 1970-:

Ordo confirmationis, 1971 (Obrzędy bierzmowania według «Pontyfikału Rzymskiego»,

Katowice 1974, 1975

, 1994). (skrót: PRConf)

Katechizm Kościoła Katolickiego, Poznao 1995, n. 1285-1321.
Konferencja Episkopatu Polski, Instrukcja duszpasterska dotycząca sakramentu bierzmowania

(16.01.1975), w: Dokumenty duszpastersko-liturgiczne Episkopatu Polski 1966-1998,
s. 31-36. (skrót: Instrukcja o bierzmowaniu)

Konferencja Episkopatu Polski, Instrukcja dla duchowieostwa w związku z wprowadzeniem «Ob-

rzędów chrześcijaoskiego wtajemniczenia dorosłych», 9.05.1989, tamże, s. 26-30.

II Polski Synod Plenarny, Liturgia Kościoła po Soborze Watykaoskim II, Poznao 2001 (skrót: PSP,

Liturgia)

I Synod Diecezji Lubelskiej, stat. 98-100.
II Synod Diecezji Lubelskiej, stat. 209-210.
I Synod Diecezji Zamojsko-Lubaczowskiej, n. 43, 120.
Arcybiskup Lubelski, Instrukcja dotycząca przygotowania dorosłych do sakramentu bierzmowa-

nia, 5.03.1993, WAL 67 (1993) s. 181-185 i 255.

1. Określenie i skutki bierzmowania; materia i forma sakramentu

KPK
Kan. 879 – Sakrament bierzmowania; który wycis-
ka  charakter  i  przez  który  ochrzczeni,  postępując
na  drodze  chrześcijaoskiego  wtajemniczenia,  są
ubogacani  darem  Ducha  Świętego  i  doskonalej
łączą  się  z  Kościołem,  umacnia  ich  i  ściślej  zobo-
wiązuje,  by  słowem  i  czynem  byli  świadkami
Chrystusa oraz szerzyli wiarę i jej bronili.

KKKW
Kan.  692  –  Ci,  którzy  zostali  ochrzczeni,  powinni
także  przyjąd  sakrament  chryzmacji,  aby  nazna-
czeni  pieczęcią  daru  Ducha  Świętego  stali  się
świadkami i współbudowniczymi Królestwa Chrys-
tusa.

a. Określenie

Bierzmowanie udoskonala łaskę chrztu: jest sakramentem, który daje Ducha Świętego,

aby bardziej byd dzieckiem Bożym, mocniej złączyd z Chrystusem, uczynid doskonalszym związek z

- 52 -

Kościołem, złączyd bardziej z jego misją i pomagad w dawaniu świadectwa wierze chrześcijaoskiej
słowem i życiem (KKK 1316).

Bierzmowanie tak jak chrzest, wyciska na duszy chrześcijanina duchowy znak zwany także

niezniszczalnym charakterem. Dlatego bierzmowanie można przyjąd tylko jeden raz w życiu (KKK
1317).

W tradycyjnej definicji katechizmowej bierzmowanie jest to sakrament, w którym Duch

Święty umacnia chrześcijanina, aby wiarę swoją mężnie wyznawał, bronił jej i według niej żył.
Jednym słowem można określid tę postawę mianem świadectwa.

Kandydat do bierzmowania który osiągnął wiek używania rozumu, powinien wyznad wia-

rę, byd w stanie łaski, mied intencję przyjęcia tego sakramentu i byd przygotowanym do przyjęcia
własnej roli ucznia i świadka Chrystusa we wspólnocie kościelnej i wśród zadao doczesnych (KKK
1319).

Według II Polskiego Synodu Plenarnego (PSP, Liturgia, n. 19):

Przyjęcie sakramentu bierzmowania jest konieczne jako dopełnienie łaski chrztu. Przez sakrament ten
bowiem ochrzczeni jeszcze ściślej wiążą się z Kościołem, otrzymują szczególną moc Ducha Świętego i w ten
sposób jeszcze mocniej zobowiązani są do dawania świadectwa Chrystusowi, ukazywania głębokiego sensu
i piękna Ewangelii, obrony „nadziei, która w nas jest” (por. 1 P 3, 15), budowania Kościoła w wierze i
miłości. Dlatego rodzice i duszpasterze winni troszczyd się o właściwe przygotowanie młodych chrześcijan
do bierzmowania.

b. Materia i forma sakramentu

KPK
Kan.  880  –  §  1.  Sakrament  bierzmowania  jest
udzielany przez namaszczenie krzyżmem na czole,
którego dokonuje się przez nałożenie ręki i wypo-
wiedzenie  słów  przepisanych  w  zatwierdzonych
księgach liturgicznych.
§  2.  Krzyżmo  używane  w  sakramencie  bierzmo-
wania  powinno  byd  konsekrowane  przez  biskupa,
chociażby sakramentu udzielał prezbiter.

KKKW

Kan. 693 – Święty myron, który składa się z oleju z
oliwek  lub  innych  roślin  oraz  z  substancji  aroma-
tycznych, może byd sporządzany jedynie przez bis-
kupa  z  zachowaniem  prawa  partykularnego,
zgodnie  z  którym  władza  ta  zastrzeżona  jest
Patriarsze.

Istotnym obrzędem bierzmowania jest namaszczenie świętym krzyżmem na czole ochrz-

czonego, któremu towarzyszy włożenie rąk szafarza i słowa: „Przyjmij znamię Daru Ducha
Świętego” – w obrządku rzymskim, natomiast w obrządku bizantyjskim: „Znamię Daru Ducha
Świętego” (KKK 1320).

Odnośnie do materii i formy sakramentu Obrzędy bierzmowania precyzują (n. 9):

Sakramentu bierzmowania udziela się przez namaszczenie krzyżmem na czole, którego dokonuje się
wkładając rękę na głowę i przez słowa: „Przyjmij znamię Daru Ducha Świętego”.
Włożenie rąk, którego dokonuje się nad bierzmowanymi z modlitwą: „Boże wszechmogący”, nie jest ko-
nieczne do ważnego udzielenia sakramentu, ma jednak wielkie znaczenie dla całości obrzędu i pełniejszego
zrozumienia sakramentu.

- 53 -

Kapłani, którzy niekiedy towarzyszą głównemu szafarzowi w udzielaniu  sakramentu,  razem  z  nim  wycią-
gają  ręce  nad  wszystkimi  kandydatami,  nic  jednak  nie  mówiąc.  (chodzi  o  kapłanów  szafarzy,  a  nie  o
wszystkich kapłanów obecnych na liturgii – uwaga autora na podstawie wyjaśnienia Kongregacji)
Cały obrzęd ma podwójne znaczenie. Włożenie rąk na przystępujących do bierzmowania, wykonane przez
biskupa i kapłanów koncelebrujących, wyraża biblijny gest, przez który wzywa się daru Ducha Świętego, w
sposób doskonale dostosowany do zrozumienia ludu chrześcijaoskiego. Namaszczenie krzyżmem i słowa,
jakie  mu  towarzyszą,  wyrażają  skutki  daru  Ducha  Świętego.  Przez  namaszczenie  wonnym  olejem  ręką
biskupa ochrzczony otrzymuje niezniszczalny charakter, znamię Paoskie, razem z darem Ducha Świętego,
który doskonalej upodabnia go do Chrystusa i udziela mu łaski rozszerzania wśród ludzi „dobrej woni” (por.
2 Kor 2,14).

Bierzmowanie zawsze jest udzielane przy użyciu krzyżma, które zostało poświęcone przez

biskupa. Dotyczy to również przypadków, gdy bierzmowania udziela prezbiter (kan. 880 § 2 KPK).
Według KKKW poświęcenie oleju do sprawowania sakramentu chryzmacji (myron) zarezerwowa-
ne jest biskupowi, a prawo partykularne może je zastrzec Patriarsze (arcybiskupowi większemu)
(kan. 693 KKKW).

c. Czas i miejsce bierzmowania

KPK
Kan. 881 - Jest wskazane, aby sakrament bierzmo-
wania był sprawowany w kościele i to podczas Mszy
świętej. Jednakże dla słusznej i uzasadnionej przyczy-
ny może byd udzielany poza Mszą świętą i w jakimkol-
wiek odpowiednim miejscu.

KKKW
Brak

Konferencja Episkopatu Polski ponadto postanowiła w Instrukcji o bierzmowaniu (n. 7):

Zaleca  się  udzielad  bierzmowania  podczas  Mszy  św.  Grupa  młodzieży  przystępującej  do  bierzmo-
wania  nie  powinna  przekraczad  250  osób,  bo  wtedy  uroczystośd  zbytnio  się  przeciąga  i  na  skutek
znużenia niszczy podniosły nastrój. W większych parafiach należy urządzad bierzmowanie co roku, a
w  mniejszych  co  dwa,  najrzadziej  co  trzy  lata.  W  parafiach  dużych,  gdzie  liczba  młodzieży  jednego
rocznika przekracza 250 osób,  należy  zorganizowad  uroczystośd  bierzmowania  w  dwóch  odrębnych
grupach.

II Polski Synod Plenarny odnosi się bardzo lakonicznie do kwestii liczebności grup do

bierzmowania (PSP, Liturgia, 113):

Należy zabiegad o to, aby grupy bierzmowanych nie były zbyt liczne.

Najodpowiedniejszym miejscem sprawowania sakramentu bierzmowania jest kościół.

Poprzez udzielanie tego sakramentu podczas Mszy św. uwidacznia się ścisły związek tego sakra-
mentu z całym wtajemniczeniem chrześcijaoskim, gdyż osiąga ono dopełnienie i punkt szczytowy
w przyjęciu Ciała i Krwi Chrystusa (OB 13). Prawodawca jednak nie wyklucza udzielania bierz-
mowania poza Mszą św. i poza kościołem, byleby istniała słuszna i uzasadniona przyczyna. Prawo-
dawca nie określa czasu udzielania tego sakramentu, można więc udzielad go w każdym czasie.

- 54 -

d. Skutki sakramentu.

Skutkiem sakramentu bierzmowania jest pełne wylanie Ducha Świętego, jakie niegdyś

stało się udziałem Apostołów w dniu Pięddziesiątnicy. Bierzmowanie przynosi zatem wzrost i
pogłębienie łaski chrzcielnej:

- zakorzenia głębiej w Bożym synostwie;

- ściślej jednoczy z Chrystusem;

- pomnaża dary Ducha Świętego;

- udoskonala więź z Kościołem;

- udziela specjalnej mocy Ducha Świętego do szerzenia i obrony wiary słowem i czynem,

do mężnego wyznawania imienia Chrystusa oraz do tego, by nigdy nie wstydzid się Krzyża.

Sakramentu bierzmowania udziela się tylko jeden raz. Wyciska on w duszy niezatarte du-

chowe znamię, „charakter”, który jest znakiem, że Jezus Chrystus naznaczył chrześcijanina pieczę-
cią swego Ducha, przyoblekając go mocą z wysoka, aby był Jego świadkiem. „Charakter” sakra-
mentu udoskonala kapłaostwo wspólne wiernych, otrzymane w chrzcie, a bierzmowany otrzymu-
je moc publicznego wyznawania wiary w Chrystusa, jakby na zasadzie obowiązku (KKK 1302-
-1305).

2. Szafarz bierzmowania (chryzmacji)

KPK
Kan.  882  –  Zwyczajnym  szafarzem  sakramentu
bierzmowania  jest  biskup.  Ważnie  udziela  tego
sakramentu  również  prezbiter  posiadający  taką
władzę  na  podstawie  powszechnego  prawa  lub
szczególnego  udzielenia  ze  strony  kompetentnej
władzy.
Kan. 883 – Na mocy samego prawa władzę udzie-
lania bierzmowania posiadają:
1° w granicach swego terytorium ci, którzy w pra-
wie są zrównani z biskupem diecezjalnym;
2° w odniesieniu do danej osoby prezbiter, który -
na mocy urzędu  lub  zlecenia  biskupa  diecezjalne-
go  –  udziela  chrztu  temu,  kto  przestał  byd  dziec-
kiem albo osobę już ochrzczoną dopuszcza do peł-
nej wspólnoty z Kościołem katolickim;
3°  w  odniesieniu  do  osób  znajdujących  się  w  nie-
bezpieczeostwie śmierci – proboszcz, a nawet każ-
dy prezbiter.
Kan. 884 – § 1. Biskup diecezjalny powinien udzie-
lad bierzmowania osobiście albo  zatroszczyd  się  o
to,  by  go  udzielił  inny  biskup.  Jeśli  tego  domaga
się  koniecznośd,  może  jednemu  lub  kilku  okreś-
lonym  prezbiterom  udzielid  uprawnienia  do  spra-
wowania tego sakramentu.
§ 2. Z ważnej przyczyny biskup oraz prezbiter, któ-
ry  na  mocy  prawa  lub  szczególnego  udzielania
kompetentnej  władzy  otrzymał  upoważnienie  do
bierzmowania,  może  w  poszczególnych  przypad-
kach  dobrad  sobie  prezbiterów,  aby  razem  z  nim

KKKW
Kan.  694  –  Zgodnie  z  tradycją  Kościołów  wschod-
nich  chryzmacji  udziela  prezbiter  albo  łącznie  z
chrztem, albo oddzielnie.
Kan.  696  –  §  1.  Wszyscy  prezbiterzy  Kościołów
wschodnich  ważnie  udzielają  chryzmacji  zarówno
łącznie  z  chrztem,  jak  też  oddzielnie  wszystkim
chrześcijanom każdego Kościoła sui iuris, także ła-
cioskiego.
§  2.  Chrześcijanie  Kościołów  wschodnich  mogą
ważnie  przyjąd  chryzmację  także  od  prezbiterów
Kościoła  łacioskiego,  według  uprawnieo,  jakie  oni
posiadają.
§  3.  Każdy  prezbiter  godziwie  udziela  chryzmacji
jedynie chrześcijanom własnego Kościoła sui iuris.
Co  się  zaś  tyczy  chrześcijan  innych  Kościołów  sui
iuris,  czyni  to  godziwie,  jeśli  czyni  to  w  odniesie-
niu:  do  własnych  podwładnych,  do  tych,  którym
udziela  chrztu  z  innego  prawnego  tytułu,  albo  do
tych,  którzy  znajdują  się  w  niebezpieczeostwie
śmierci,  zawsze  z  zachowaniem  umów  zawartych
w tym przedmiocie między Kościołami sui iuris.

- 55 -

udzielali tego sakramentu.
Kan. 885 – § 1. Biskup diecezjalny jest obowiązany
troszczyd  się,  aby  sakrament  bierzmowania  był
udzielony  podwładnym,  którzy  o  to  proszą  nale-
życie i rozumnie.
§  2.  Prezbiter,  który  posiada  to  uprawnienie,  po-
winien z niego korzystad w odniesieniu do tych, na
korzyśd których zostało mu udzielone.
Kan.  886  –  §  1.  Biskup  w  swojej  diecezji  może
zgodnie  z  prawem  udzielad  sakramentu  bierzmo-
wania także obcym wiernym, chyba że sprzeciwia
się  temu  wyraźny  zakaz  ich  własnego  ordynariu-
sza.
§  2.  Biskup,  by  mógł  godziwie  udzielad  bierzmo-
wania  w  obcej  diecezji,  potrzebuje  przynajmniej
rozumnie domniemanego zezwolenia biskupa die-
cezjalnego, chyba że chodzi o jego podwładnych.
Kan.  887  –  Prezbiter  posiadający  uprawnienie  do
bierzmowania,  na  wyznaczonym  mu  terytorium
godziwie  udziela  tego  sakramentu  także  obcym,
chyba że stoi temu na przeszkodzie zakaz ich włas-
nego  ordynariusza.  Natomiast  na  obcym  teryto-
rium  nie  może  ważnie  bierzmowad,  z  zachowa-
niem jednak przepisu kan. 883, n. 3.
Kan.  888  –  Szafarze  mogą  udzielad  bierzmowania
również  w  miejscach  wyjętych,  gdy  leżą  na  tery-
torium, na którym wolno im bierzmowad.

Konferencja Episkopatu Polski w Instrukcji o bierzmowaniu postanowiła (n. 15):

Nowe  obrzędy  bierzmowania  przewidują  pewne  okoliczności,  gdy  bierzmowania  udzielad  może
prezbiter.  Mianowicie,  gdy  kapłan  otrzyma  od  biskupa  pozwolenie  na  udzielenie  chrztu  dorosłemu
lub dziecku w wieku katechizacyjnym, może mu zaraz po chrzcie udzielid sakramentu bierzmowania,
aby zgodnie z prastarym zwyczajem, przyjętym w Kościele, wprowadzid nowo ochrzczonego od razu
w pełnię życia chrześcijaoskiego.
Kapłan  może  również  udzielid  bierzmowania  wiernym,  którzy  znajdują  się  w  niebezpieczeostwie
śmierci, a nie ma możności dotarcia do biskupa; pierwszeostwo mają w tym wypadku proboszczowie
i wikariusze parafialni, w ich nieobecności inni księża pracujący w duszpasterstwie na tym terenie, a
w razie nieobecności wszystkich wymienionych – każdy kapłan (por. OB nr 7c).

II Polski Synod Plenarny przypomniał (PSP, Liturgia, n. 21):

Udzielanie bierzmowania przez biskupa wyraźnie oznacza, że jednym ze skutków tego sakramentu jest
ściślejsze zjednoczenie bierzmowanego z Kościołem, z jego apostolskimi początkami i jego posłaniem
świadczenia o Chrystusie. Ze względu na takie znaczenie bierzmowania, biskup powinien udzielad go raczej
osobiście, chociaż w wyjątkowej sytuacji nadzwyczajnym szafarzem bierzmowania jest również prezbiter,
za pozwoleniem biskupa diecezjalnego.

Kościół łacioski

Zwyczajnym szafarzem bierzmowania w Kościele łacioskim jest biskup (kan. 882 KPK).

Dokumenty Soboru Watykaoskiego II oraz Katechizm Kościoła Katolickiego na określenie biskupa

- 56 -

jako szafarza bierzmowania użyły terminu minister originarius czyli szafarz pierwotny. Pontyfikał,
w odróżnieniu od KPK, używa terminu „szafarz nadzwyczajny” na określenie prezbiterów posiada-
jących upoważnienie do udzielania bierzmowania.

Biskup może zawsze i wszędzie udzielad ważnie bierzmowania; wolno mu jednak to czynid

tylko w zakresie jego kompetencji. Bierzmowanie należy w zasadzie do biskupa diecezjalnego. W
swojej diecezji powinien on udzielad bierzmowania osobiście albo zapewnid jego udzielanie przez
innego  biskupa.  Gdy  zachodzi  koniecznośd,  może  upoważnid  do  niego  jednego  lub  kilku  prez-
biterów (kan. 884 § 1 KPK). Może również dobierad sobie prezbiterów do pomocy, aby razem z
nim  udzielali  bierzmowania  (kan.  884  §  2  KPK).  W  granicach  swojej  diecezji  biskup  ma  prawo
bierzmowad  wszystkich,  także  obcych.  Natomiast  poza  swoją  diecezją  może  bierzmowad  tylko
swoich podwładnych, chyba, że uzyskał zezwolenie miejscowego biskupa diecezjalnego (kan. 885,
886 i 888 KPK).

Sakramentu bierzmowania może udzielad również prezbiter. Do ważności jednak wymaga

się zaistnienia jednej z poniższych sytuacji:

- prezbiter posiada upoważnienie z mocy samego prawa, tj. jeśli pełni urząd zrównany z

urzędem biskupa diecezjalnego (czyli wikariusz i prefekt apostolski, opat i prałat terytorialny,
administrator apostolski ustanowiony na stałe) (kan. 883, n. 1 KPK);

- prezbiter udzielający chrztu osobie, która przestała byd dzieckiem (tj. ukooczyła 7 rok ży-

cia), gdy czyni to na mocy urzędu lub zlecenia biskupa diecezjalnego (kan. 883, n. 2 KPK);

- prezbiter dopuszczający osobę już ochrzczoną do pełnej wspólnoty z Kościołem Kato-

lickim (kan. 883, n. 2 KPK);

- w odniesieniu do osoby znajdującej się w niebezpieczeostwie śmierci (kan. 883, n. 3

KPK);

- prezbiter uzyskał upoważnienie od biskupa diecezjalnego (kan. 884 KPK).

Władza prezbitera ograniczona jest jednak do terytorium udzielającego lub na terytorium,

na którym pełni urząd. Poza tym terytorium prezbiter nie może ważnie udzielad tego sakramentu.
Prezbiter, który udziela sakramentu bierzmowania, może dobrad sobie do pomocy innych prez-
biterów (kan. 884 § 2 KPK). Tę ostatnią kwestie precyzują Obrzędy bierzmowania (n. 8):

Z ważnej przyczyny, jak to się zdarza z powodu wielkiej liczby kandydatów do bierzmowania, biskup oraz
prezbiter,  który  na  mocy  prawa  albo  szczególnego  pozwolenia  kompetentnej  władzy  otrzymał  upoważ-
nienie do bierzmowania, może w poszczególnych wypadkach dobrad sobie prezbiterów, aby razem z nim
udzielali tego sakramentu.
Radzi się zaprosid prezbiterów, którzy:
a)  albo  pełnią  specjalny  urząd  lub  zadanie  w  diecezji,  a  mianowicie  są  wikariuszami  generalnymi  albo
biskupimi, albo dziekanami;
b) albo są proboszczami miejscowości, w  których  udziela  się  bierzmowania,  proboszczami  miejscowości,
do  których  należą  kandydaci  do  bierzmowania,  lub  prezbiterami,  którzy  włożyli  specjalny  trud  w  kate-
chetyczne przygotowanie kandydatów do bierzmowania.

Mało precyzyjne postanowienie II Polskiego Synodu Plenarnego dotyczące szafarza bierz-

mowania należy interpretowad w zgodności z przepisami kodeksowymi.

b.

Kościoły wschodnie

Szafarzem sakramentu chryzmacji w Kościołach wschodnich jest prezbiter, niezależnie od

tego, czy sakramentu tego udziela łącznie z chrztem czy oddzielnie (kan. 694 KKKW). Prezbiter

- 57 -

obrządku wschodniego zawsze ważnie udziela sakramentu chryzmacji (bierzmowania) także ka-
tolikom należącym do innych Kościołów sui iuris,  włącznie  z  Kościołem  łacioskim  (kan.  696  §  1
KKKW).  Do  godziwości  jednak  wymaga  się,  aby  szafarz  i  przyjmujący  należeli  do  tego  samego
Kościoła sui iuris (kan. 696 § 3 KKKW). Prawodawca ustala, że korzystanie z możliwości przyjęcia
sakramentu  chryzmacji  (bierzmowania)  może  dokonywad  się  jedynie  w  ramach  uprawnieo
posiadanych  przez  poszczególnych  prezbiterów,  tzn.  prezbiter  w  takim  samym  zakresie  może
udzielad chryzmacji (bierzmowania) obcym wiernym, w jakim ma prawo to czynid w swoim Koś-
ciele (kan. 696 § 2 KKKW).

3. Przyjmujący bierzmowanie

KPK
Kan. 889 – § 1. Zdatnym do przyjęcia bierzmowa-
nia jest każdy i tylko ten, kto został ochrzczony,  a
nie był jeszcze bierzmowany.
§  2.  Poza  niebezpieczeostwem  śmierci,  mający
używanie  rozumu  wtedy  godziwie  przyjmuje
bierzmowanie,  gdy  jest  odpowiednio  pouczony,
właściwie  dysponowany  i  może  odnowid  przyrze-
czenia chrzcielne.
Kan.  890  –  Wierni  są  obowiązani  przyjąd  ten  sak-
rament w odpowiednim  czasie.  Rodzice,  duszpas-
terze, zwłaszcza proboszczowie mają troszczyd się,
żeby wierni  zostali  właściwie  przygotowani  do  je-
go  przyjęcia  i  w  odpowiednim  czasie  do  niego
przystąpili.
Kan.  891  –  Sakrament  bierzmowania  wierni  po-
winni  przyjmowad  w  pobliżu  wieku  rozeznania,
chyba  że  Konferencja  Biskupów  określiła  inny
wiek, albo istnieje niebezpieczeostwo śmierci, lub
zdaniem  szafarza  co  innego  doradza  poważna
przyczyna.

KKKW
Kan. 695 – § 1. Chryzmacja powinna byd udzielana
razem  z  chrztem,  z  wyjątkiem  przypadku  praw-
dziwej konieczności. Należy jednak jak najszybciej
jej udzielid.
§  2.  Jeśli  chryzmacji  nie  udziela  się  razem  z
chrztem, szafarz powinien zawiadomid o tym pro-
boszcza  miejsca,  w  którym  chrzest  został  udzie-
lony.
Kan. 697 – Wtajemniczenie sakramentalne w mis-
terium zbawienia doskonali się w przyjęciu Eucha-
rystii i dlatego Eucharystia powinna byd udzielana
chrześcijanom  jak  najszybciej  po  chrzcie  i  chryz-
macji,  według  norm  prawa  partykularnego  włas-
nego Kościoła sui iuris.

Powyższe przepisy kodeksowe uściśliła Konferencja Episkopatu Polski w Instrukcji o

bierzmowaniu (n. 3-5 i 14):

3. Sakramentu bierzmowania należy udzielad młodzieży w wieku 14-15 lat, czyli z klasy VII i VIII obec-
nej szkoły podstawowej. W tym wieku młodzież wchodzi już w okres dojrzewania, zaczyna myśled o
swojej przyszłości, poznaje coraz dokładniej problemy życia i wyznanie wiary, dlatego może bardziej
świadomie  podjąd  zadanie  związane  z  przyjęciem  sakramentu  bierzmowania,  lepiej  zrozumied  zna-
czenie  darów  Ducha  Świętego  dla  kształtowania  swojej  osobowości  oraz  skuteczniej  podjąd  obo-
wiązek składania świadectwa wiary.
4.  Owocne  osiągnięcie  skutków  sakramentu  bierzmowania  wymaga  odpowiedniego  przygotowania
kandydatów. Dokonuje się ono przede wszystkim przez normalną katechizację młodzieży, zwłaszcza
klas VIII oraz przez specjalne przygotowanie bezpośrednie. Ponieważ łaski Ducha Świętego otrzymy-
wane w tym sakramencie mają pomóc do unormowania dojrzałej wiary i życia chrześcijaoskiego, dla-
tego kandydat powinien znad prawdy wiary objawionej (uczęszczanie na katechizację), uczestniczyd
w kulcie chrześcijaoskim (niedzielna Msza św., przystępowanie do sakramentów pokuty i Eucharystii)
i prowadzid życie zgodne z zasadami wiary. Te wszystkie czynniki należy uwzględnid w przygotowa-
niu do bierzmowania i w dopuszczeniu kandydatów do przyjęcia tego sakramentu. W przygotowaniu
należy mocno uwypuklid zadania wynikające z sakramentu bierzmowania, a  przede  wszystkim  obo-

- 58 -

wiązek  świadczenia  o  Chrystusie  słowem  i  życiem.  Młodzież  najbardziej  gorliwą  można  włączad  do
różnych zespołów apostolstwa w parafii. Przy okazji bierzmowania można zachęcid młodzież do po-
dejmowania  zobowiązao  związanych  z  życiem  chrześcijaoskim,  takich  jak:  abstynencja  od  napojów
alkoholowych, (przynajmniej na okres młodości), wyrzeczenie się palenia tytoniu itp.
5. Bierzmowanie, podobnie jak I Komunia św., jest uroczystością całej parafii. Dlatego w łączności z
przygotowaniem kandydatów ma iśd przygotowanie całej wspólnoty Ludu Bożego. Dokonuje się ono
przez kazania na Mszach św. niedzielnych, modlitwę w intencji przystępujących do tego sakramentu
(np.  modlitwa  powszechna  we  Mszy  św.,  godzina  święta,  adoracja  itp.),  ogłoszenia  parafialne,
spotkania z rodzicami i świadkami bierzmowania. Przed samym bierzmowaniem należy urządzid dla
kandydatów,  świadków  i  rodziców  dzieo  skupienia  połączony  ze  spowiedzią.  Zaleca  się  zachęcanie
wiernych, aby jak najliczniej przybyli na uroczystośd bierzmowania.
14.  Młodzież,  która  nie  przystąpiła  do  sakramentu  bierzmowania  we  właściwym  czasie,  powinna
przyjąd go przy najbliższej okazji. Gdy młodzi ludzie zgłaszają się do kancelarii parafialnej, aby podjąd
się  funkcji  rodziców  chrzestnych,  lub  z  zamiarem  zawarcia  małżeostwa,  duszpasterz  powinien
zapytad, czy są już bierzmowani. W razie stwierdzenia, że nie przyjęli sakramentu, należy skierowad
ich  do  biskupa,  który  udzieli  im  bierzmowania.  Biskupi  poinformują  kapłanów  o  miejscach  i  ter-
minach,  w  jakich  udzielają  bierzmowania  opóźnionym.  W  takim  wypadku  udzielanie  Bierzmowania
jednej lub kilku osobom powinno zawsze mied miejsce w kościele lub w kaplicy przy ołtarzu i obej-
mowad wszystkie obrzędy przewidziane dla sprawowania bierzmowania poza Msza świętą.

Natomiast II Polski Synod Plenarny postanowił (PSP, Liturgia, n. 20, 110-112 i 114):

Tradycja  łacioska  podaje  wiek  rozeznania  jako  odpowiedni  czas  do  przyjęcia  sakramentu  bierzmowania.
Jeśli  mówi  się  o  bierzmowaniu  jako  o  sakramencie  dojrzałości  chrześcijaoskiej,  to  nie  należy  mylid
dojrzałego wieku wiary z dojrzałym wiekiem rozwoju naturalnego. Biskupi w swoich diecezjach określają
wiek odpowiedni do przyjęcia tego sakramentu. W niebezpieczeostwie śmierci jednak należy bierzmowad
także dzieci, nawet jeśli nie osiągnęły jeszcze wieku rozeznania.
Katecheza przygotowująca do sakramentu bierzmowania, która  obejmuje  nie  tylko  kandydatów  do  tego
sakramentu, lecz także rodziców  i  świadków,  winna  prowadzid  do  przeżycia  obecności  i  działania  Ducha
Świętego  w  Kościele  Chrystusowym,  wpojenia  obyczaju  osobistej  i  stałej  modlitwy,  kształtowania
chrześcijaoskich  postaw  moralnych,  wierności  obowiązkom  codziennego  życia,  odwagi  w  wyznawaniu
wiary, umiejętności obrony przekonao religijnych, a także odpowiedzialności za powołanie życiowe, relacje
miłości i przyjaźni, wspólnotę lokalną i ojczyznę.
Każdy  kandydat  do  bierzmowania  powinien  uczyd  się  miłowad  Kościół,  „byd  mu  odważnie  wiernym,
słuchad go, ofiarnie mu służyd i z radością wspomagad  go  w  trudnej  misji,  jaką  ma  do  wypełnienia”.  Za-
chęca  się,  aby  kandydaci  odbyli  pielgrzymkę  do  kościoła  katedralnego.  Należy  stworzyd  im  możliwośd
poznania istniejących w Kościele, a zwłaszcza w miejscowej parafii, stowarzyszeo, wspólnot i ruchów apos-
tolskich.  Decyzja  przyjęcia  bierzmowania  powinna  byd  przemyślana  i  wynikad  z  pragnienia  świadomego
wyboru chrześcijaoskiego  stylu  życia  opartego  na  Ewangelii  i  nauce  Kościoła.  Dlatego  bardziej  wskazane
jest  udzielanie  tego  sakramentu  młodzieży  starszej.  Synod  postanawia,  że  po  wejściu  w  życie  reformy
szkolnictwa do sakramentu bierzmowania będzie dopuszczana młodzież trzecich klas gimnazjum.
Przygotowanie  dorosłych  kandydatów  do  bierzmowania  powinno  trwad  przynajmniej  dwa  do  trzech
miesięcy.  W  miarę  możliwości  należy  je  związad  z  rokiem  liturgicznym  (Adwent,  Wielki  Post,  Okres
Wielkanocny). Przygotowanie takie powinno składad się z około sześciu katechez i indywidualnej rozmowy
duszpasterskiej  z  kandydatem.  W  razie  potrzeby  można  połączyd  przygotowanie  do  bierzmowania  z
bezpośrednim przygotowaniem do małżeostwa. W takich sytuacjach należy zadbad o bardziej gruntowną
katechezę uzupełniającą braki w zakresie formacji religijnej.

Bierzmowanie może ważnie przyjąd każdy, kto został ochrzczony, a nie był jeszcze bierz-

mowany (kan. 889 § 1 KPK). Do godziwości wymaga się, by przyjmujący bierzmowanie – poza
niebezpieczeostwem śmierci – był odpowiednio pouczony, właściwie dysponowany (stan łaski) i
mógł odnowid przyrzeczenie chrzcielne (kan. 889, § 2 KPK). Przyjęcie bierzmowania powinno

- 59 -

zostad więc w Kościele łacioskim poprzedzone odpowiednim przygotowaniem katechetycznym.
Za przygotowanie to odpowiedzialni są: proboszcz, inni duszpasterze i rodzice (kan. 890 KPK).

Wierni są obowiązani przyjąd ten sakrament w odpowiednim czasie (kan. 890 KPK). W

Kościele łacioskim – poza niebezpieczeostwem śmierci – jest to „wiek rozeznania” (kan. 891 KPK).
Konferencja Episkopatu Polski ustaliła, że młodzież sakrament bierzmowania powinna przyjąd w
wieku 14-15 lat według dawnego systemu kształcenia (Instrukcja o bierzmowaniu, n. 3), a obec-
nie w trzeciej klasie gimnazjum (PSP, Liturgia, n. 112).

Sakramenty chrztu, bierzmowania (chryzmacji) i Eucharystii są wymagane do pełnego

wtajemniczenia chrześcijaoskiego (kan. 842 § 2 KPK; kan. 697 KKKW), dlatego wierni są zobo-
wiązani do ich przyjęcia. Pełne wtajemniczenie chrześcijaoskie uprawnia dopiero do przyjęcia do
nowicjatu (kan. 645 § 1 KPK) i wyższego seminarium duchownego (kan. 242 § 2 KPK), dopusz-
czenia do święceo (kan. 1033 KPK), zawarcia małżeostwa (kan. 1065 § 1 KPK), pełnienia funkcji
chrzestnego (kan. 874 § 1, n. 3 KPK) i świadka bierzmowania (kan. 893 § 1 KPK).

II Polski Synod Plenarny (PSP, Liturgia, n. 113) wypowiedział się także w sprawie imienia

bierzmowanego:

Kandydat do bierzmowania powinien zachowad imię chrzcielne. Jeśli jednak nie ma on świętego patrona z
chrztu, może wybrad sobie imię świętego, który będzie dla niego wzorem dojrzałego życia chrześcijao-
skiego.

Synod nie zabronił wybrania nowego imienia, pod warunkiem, że będzie to imię świętego

(lub błogosławionego), ale taki wybór imienia nie jest obowiązkowy.

4. Świadkowie bierzmowania

KPK
Kan.  892  –  Wedle  możności  bierzmowanemu  po-
winien  towarzyszyd  świadek,  który  ma  troszczyd
się, ażeby bierzmowany postępował jako prawdzi-
wy  świadek  Chrystusa  i  wiernie  wypełniał  obo-
wiązki związane z tym sakramentem.
Kan. 893 – § 1. Ten może spełniad zadanie świad-
ka. kto wypełnia warunki określone w kan.874.
1°  jest  wyznaczony  przez  przyjmującego  bierzmo-
wanie  albo  przez  jego  rodziców,  albo  przez  tego,
kto  ich  zastępuje,  a  gdy  tych  nie  ma,  przez  pro-
boszcza lub szafarza bierzmowania, i posiada wy-
magane  do  tego  kwalifikacje  oraz  intencję  peł-
nienia tego zadania;
2°  ukooczył  szesnaście  (w  Polsce:  piętnaście)  lat,
chyba że biskup diecezjalny określił inny wiek albo
proboszcz  lub  szafarz  jest  zdania,  że  słuszna
przyczyna zaleca dopuszczenie wyjątku;
3°  jest  katolikiem,  bierzmowanym  i  przyjął  już
sakrament Najświętszej Eucharystii oraz prowadzi
życie zgodne z wiarą i odpowiadające funkcji, jaką
ma pełnid;
4°  jest  wolny  od  jakiejkolwiek  kary  kanonicznej,
zgodnie z prawem wymierzonej lub deklarowanej;
5°  nie  jest  ojcem  lub  matką  przyjmującego  bierz-

KKKW
brak

- 60 -

mowanie.
§ 2. Wypada, aby świadkiem był ktoś z chrzest-
nych bierzmowanego.

II Polski Synod Plenarny postanowił (PSP, Liturgia, n. 113):

Chrzestny powinien byd świadkiem bierzmowania. W ten sposób jaśniej zaznacza się związek między
chrztem a bierzmowaniem. Nie wyklucza się jednak wyboru osobnych świadków, zwłaszcza jeśli byliby to
rodzice.

Przy bierzmowaniu, podobnie jak przy chrzcie, kandydaci powinni poszukiwad pomocy du-

chowej, wybierając sobie świadka bierzmowania. Zaleca się, żeby był nim ktoś z rodziców chrzest-
nych, by wyraźnie zaznaczyd jednośd obu sakramentów (OB, Praenotanda n. 5, 6; kan. 893 KPK).
Świadek bierzmowania ma się troszczyd, aby bierzmowany postępował jak prawdziwy świadek
Chrystusa i wiernie wypełniał złączone z tym sakramentem obowiązki (kan. 892 KPK). Jako porę-
czyciel bierzmowanego jest współodpowiedzialny za jego przygotowanie do przyjęcia tego sak-
ramentu i przedstawia go szafarzowi bierzmowania (OB n. 5). Obecnośd świadka nie jest bez-
względnie wymagana przez prawodawcę (kan. 892 KPK). Księgi liturgiczne dopuszczają możliwośd
przedstawienia kandydata do bierzmowania przez jego rodziców (OB n. 5), ale jest to inna funkcja
aniżeli funkcja świadka bierzmowania.

Tradycja wschodnia nie odróżnia odrębnej instytucji świadka chryzmacji, gdyż sakramenty

chrztu i chryzmacji są sprawowane łącznie, a chrzestny jest jednocześnie świadkiem chryzmacji.

5. Udowodnienie i zapisanie bierzmowania

KPK
Kan.  894  –  Co  do  udowodnienia  udzielonego  bie-
rzmowania, należy zachowad przepisy kan. 876.
Do udowodnienia bierzmowania, jeśli to nie przy-
nosi  nikomu  szkody,  wystarczy  oświadczenie  jed-
nego  wiarygodnego  świadka  albo  przysięga  sa-
mego  bierzmowanego,  gdy  przyjmował  bierzmo-
wanie jako dorosły.
Kan.  895  –  Nazwiska  bierzmowanych  należy  zapi-
sad w księdze bierzmowanych, przechowywanej w
kurii  diecezjalnej  albo,  gdzie  tak  zarządzi  Konfe-
rencja  Biskupów  lub  biskup  diecezjalny,  w  archi-
wum  parafialnym,  czyniąc  wzmiankę  o  szafarzu,
rodzicach i świadkach,  miejscu  i  dacie.  O  udzielo-
nym  bierzmowaniu  proboszcz  powinien  zawiado-
mid proboszcza miejsca chrztu, aby mógł dokonad
adnotacji zgodnie z postanowieniem kan. 535 § 2.
Kan. 896 – Jeśli miejscowy proboszcz był nieobec-
ny,  szafarz  ma  obowiązek  osobiście  lub  przez  in-
nego  powiadomid  go  jak  najszybciej  o  udzieleniu
bierzmowania.

KKKW
brak

Konferencja Episkopatu Polski postanowiła w Instrukcji o bierzmowaniu (n. 16):

- 61 -

Każda parafia oraz  każdy  inny  samodzielny  ośrodek  duszpasterski  prowadzi  księgę  bierzmowanych,
w  której  zapisuje  imiona  i  nazwiska  bierzmowanych,  imię  przyjęte  na  bierzmowaniu,  datę  ich  uro-
dzenia,  datę  i  miejsce  chrztu,  datę  bierzmowania,  imiona  i  nazwiska  świadków  oraz  szafarza  bierz-
mowania.  O  przyjęciu  sakramentu  bierzmowania  należy  dokonad  adnotacji  przy  akcie  w  księdze
chrztów.

a. Zapisanie bierzmowania

Do zapisania bierzmowania służy specjalna księga, która, zgodnie z Instrukcją KEP, ma byd

w każdej parafii oraz w każdym innym samodzielnym ośrodku duszpasterskim (kan. 895 KPK;
Instrukcja o bierzmowaniu, n. 16). W księdze należy zapisad: imiona i nazwisko bierzmowanego,
imię z bierzmowania, datę urodzenia, datę i miejsce chrztu, datę bierzmowania, imiona i nazwiska
rodziców i świadków bierzmowania, imię i nazwisko szafarza bierzmowania.

Za wpisanie danych do tej księgi oraz za dokonanie odpowiedniej adnotacji w akcie chrztu

bierzmowanego odpowiedzialny jest proboszcz. Dlatego proboszcz miejsca udzielenia bierzmo-
wania, po zapisaniu bierzmowania we własnej księdze bierzmowanych, ma obowiązek przesłania
odpowiedniej informacji do proboszcza miejsca udzielenia chrztu (zob. także OB n. 14).

W przypadku nieobecności proboszcza, szafarz ma obowiązek osobiście lub przez inną

osobę poinformowad go jak najszybciej o udzieleniu bierzmowania (zob. także OB n. 15).

W Kościołach wschodnich, w których zasadą jest udzielanie łączne chrztu i chryzmacji,

adnotacji dokonuje się jedynie wtedy, gdy chryzmacja nie została udzielona łącznie z chrztem.
Jest to adnotacja stwierdzająca nieudzielenie chryzmacji (kan. 695 § 2 KKKW).

b.

Udowodnienie bierzmowania

Zwyczajnym sposobem udowodnienia bierzmowania jest przedstawienie zapisu dokona-

nego w stosownych księgach. Jednak w sytuacji, gdy jest to niemożliwe oraz nie przyniosłoby to
nikomu szkody, można oprzed się na zeznaniu jednego wiarygodnego świadka lub na zaprzysię-
żonym oświadczeniu samego bierzmowanego, gdy przyjmował bierzmowanie jako dorosły (kan.
894 i 876 KPK).