Wzajemne oddziaływania 

pomiędzy 

mikroorganizmami 

– typy 

oddziaływań pośrednich. 

Populacje drobnoustrojów, bytując we wspólnym siedlisku, 
na ogół nie pozostają obojętnymi na współpartnerstwo 
innych organizmów. Jedynie, gdy środowisko zasiedlają 
drobnoustroje o minimalnych wymaganiach lub o skrajnie 
różnych zapotrzebowaniach pokarmowych, można mówić       
o neutralizmie. 

W naturalnych środowiskach drobnoustroje tworzą zespoły, 
złożone z  różnych grup fizjologicznych                         i 
taksonomicznych. Skład tych zespołów regulowany jest nie 
tylko przez fizyczne i chemiczne warunki środowiska, lecz 
także przez całokształt oddziaływań między 
poszczególnymi grupami, a nawet między gatunkami lub 
szczepami drobnoustrojów. Charakter tych oddziaływań jest 
różnorodny i stanowią one ważny czynnik w regulacji 
składu biocenoz. W zależnościach między różnymi grupami 
drobnoustrojów możemy rozróżnić bezpośrednie lub 
pośrednie ich oddziaływania.

Oddziaływanie bezpośrednie polegać może na 

pasożytowaniu, jednego organizmu na drugim (np. fagi na 
bakteriach) lub na ścisłym współżyciu (np. układy 
symbiotyczne glonów lub sinic z grzybami, nazywane 
porostami). Wśród drobnoustrojów występuje też 
drapieżnictwo (np. odżywianie się pierwotniaków różnymi 
bakteriami).

Oddziaływanie pośrednie polega na zmianie fizycznych            

i chemicznych właściwości środowiska pod wpływem 
drobnoustrojów. W ten sposób jedne gatunki 
drobnoustrojów mogą stwarzać 

nieodpowiednie

lub 

korzystne

dla innych warunki

formy współzależności 

między organizmami

pozytywne 

(symbiotyczne)

antagonistyczne

symbioza 

(mutualizm)

synergizm

metabioza

amensalizm

antybioza

Mutualizmem

nazywamy relację korzystną i konieczną dla 

obu partnerów. Cechy morfologiczne, fizjologiczne czy 
ekologiczne poszczególnych komponentów tworzących układ 
mutualistyczny mogą różnić się od cech organizmów wolno 
żyjących. Do mutualizmu może dochodzić między dwoma 

mikroorganizmami

lub między mikroorganizmami                          

a organizmem wyższym. Klasycznym przykładem pierwszego 
wariantu są 

porosty

, u których współżycie glonów i grzybów 

doprowadziło do powstania nowej jednostki systematycznej. 
Przykładem współżycia między mikro- i makrosymbiontem jest 
układ rośliny motylkowej z bakteriami Rhizobium oraz 
mikoryza, w przypadku której partnerami są drzewa, krzewy 
czy rośliny zielne i odpowiednie grzyby.

Synergizm -

współdziałanie prowadzące do takiej zmiany 

środowiska, jakiej oddzielnie żaden z mikroorganizmów nie 
może wywołać. Przykładem jest degradacja przez hodowle 
mieszane złożonych związków organicznych. W wyniku 
powstają związki chemiczne, których żaden                                
z drobnoustrojów nie wytwarza samodzielnie. I tak na 
przykład Staphylococcus aureus i Salmonella parathypi B, 
rosnąc na podłożu z laktozą, fermentują ją z wytworzeniem 
gazu. Gdy natomiast na takie podłoże wysieje się oddzielnie 
pałeczkę duru rzekomego B, nie fermentuje ona w ogóle 
laktozy, natomiast gronkowiec złocisty rozkłada ją tylko                       
z zakwaszeniem pożywki, bez wytworzenia gazu. 
Mechanizm synergistycznego działania jest w tym przypadku 
jasny. Staphylococcus

rozkłada laktozę, a Salmonella 

parathypi B

, mając teraz do dyspozycji glukozę, fermentuje ją 

z wytworzeniem gazu i kwasu.

Współżyciem symbiotycznym jest też metabioza. Polega 
ona na kolejnym rozwoju poszczególnych gatunków lub grup 
drobnoustrojów w środowisku. Każda kolejna grupa, 
wytwarzając określone metabolity i modyfikując środowisko 
(podłoże), stwarza korzystne warunki rozwoju dla swoich 
następców. Zjawisko metabiozy jest powszechne w świecie 
drobnoustrojów. Klasycznym przykładem są zmiany                    
w mikroflorze mięsa oraz rozwój mikroorganizmów w mleku. 
Proces psucia mięsa zapoczątkowują paciorkowce, 
następnie rozwijają się G(+) pałeczki. W ostatnim etapie 
rozwijają się G(-) laseczki.

Amensalizm

to typ współżycia polegający na ograniczaniu 

rozwoju jednej populacji przez inną, która sama nie 
podlega żadnym zmianom. Ograniczenie rozwoju jest 
skutkiem działania wydzielanych do środowiska 
metabolitów. Wyróżnić można 3 grupy tak oddziałujących 
związków:
a. nieorganiczne, np. H2S, H2SO4, CO2;
b. proste związki organiczne: kwasy tłuszczowe, etanol;
c. związki o złożonej i zróżnicowanej budowie chemicznej, 
objęte nazwa antybiotyków.

Produkty metabolizmu zmieniając środowisko hodowlane, 
hamują wzrost drobnoustrojów lub powodują nawet ich 
śmierć. Przykładem może być kwas mlekowy wydzielany 
przez bakterie mlekowe, zakwaszający podłoże                        
i hamujący rozwój bakterii gnilnych. Innym przykładem 
jest redukcja siarczanów do H

2

S, który jest silną trucizną 

dla wszystkich drobnoustrojów, z wyjątkiem 
przeprowadzających ten proces bakterii z rodzaju 
Desulfovibrio

. Następnym przykładem może być przykład 

drożdży których produkty metabolizmu takie jak lotne 
kwasy tłuszczowe i etanol hamują wzrost potencjalnych 
konkurentów. 

Antybiotyki są wytwarzane przez liczne drobnoustroje, 
zarówno grzyby, jak i bakterie. Wytwarzanie antybiotyków 
występuje szczególnie często u promieniowców. 
Większość antybiotyków stosowanych w terapii 
wytwarzają właśnie te drobnoustroje Statyczne bądź 
zabójcze działanie poprzez wydzielanie antybiotyków nosi 
nazwę antybiozy i jest specyficzną formą amensalizmu. 
W odróżnieniu od wymienionych uprzednio związków, 
antybiotyki działają w sposób wybiórczy i selektywny             
w niskich stężeniach. U podstaw hamującego czy 
letalnego efektu leży m.in. blokada syntezy białek, 
kwasów nukleinowych i ściany komórkowej.