Temat: Budowa gwintów i ich podstawowe parametry. 
 
1.  Połączenia gwintowe są połączeniami rozłącznymi kształtowymi, zabezpieczając złącze od zluzowania. 

Podstawowym elementem połączenia jest łącznik, składający się ze śruby (gwint zewnętrzny) i nakrętki 
(gwint wewnętrzny). 

2.  Rodzaje połączeń gwintowych: 

a)  Pośrednie (łączenie za pomocą śruby 

i nakrętki lub wkrętu)  (

rys. 6.1)

 

 

b)  Bezpośrednie (gwint wykonany w 

łączonych częściach) 

      inny podział 

1)  spoczynkowe (łączenie części, 

regulacja ich położenia)     

2)  ruchowe (śruba pociągowa w tokarce 

- suport, frezarko-wytacz.- przesuw 
stołu, prasy śrubowe). 

3.  Linia śrubowa. 

Otrzymujemy ją przez nawinięcie trójkąta prostokątnego 
(linii przeciwprostokątnej) na walec. 
a)  Podziałka  p – odcinek A

1

-A

2

  

b)  Kąt γ – kąt wzniosu linii śrubowej    tg γ = 

d

P

∗

π

 

4.  Gwint. 

a)  ze względu na kierunek 

-  prawoskrętną (kierunek zgodny z ruchem 

wskazówek) - śruby prawozwojne 

-  lewoskrętna                                                                     - śruby lewozwojne 

b)  ze względu na krotność 

-  pojedyncze 
-  wielokrotne 

c)  ze względu na 

umieszczenie 
-  zewnętrzne 
-  wewnętrzne 

      d)  ze względu na kształt 
           ( 

rys. 6.3)

 

 

-  trójkątny 
-  trapezowy 

(symetryczny i 
niesymetryczny) 

-  prostokątny 
-  okrągły 

Grzbiety - śrubowe występy gwintu 
Bruzdy   - śrubowe wgłębienia gwintu 

5.  Parametry gwintu. (

rys. obok).

 

d - średnica gwintu śruby 
D – średnica dna wrębów 
nakrętki 
α- kąt gwintu 
γ- kąt wzniosu gwintu 
d

1

- średnica rdzenia śruby 

D

1

- średnica otworu 

nakrętki 
d

2

- średnica podziałowa 

śruby 
D

2

- średnica podziałowa nakrętki D

2

= d

2

P- podziałka gwintu (skok gwintu)   P

h

- skok gwintu w gwintach wielokrotnych 

6.  Rodzaje gwintów (najczęściej stosowane). 

a)  trójkątne (metryczne, drodnozwojny, rurowe walcowe, rurowy stożkowy, calowy, Whitworta-

drobnozwojny) 

b)  trapezowe (symetryczne, niesymetryczne) 
c)  prostokątny 
d)  okrągły 
e)  toczny (rys.3.66 str. 168 PKM cz. II) 

7.  Gwinty ogólnego przeznaczenia.     

wg tablicy 6.1 

  

 

8.  Charakterystyka gwintów. 

3 dla średnicy 1-600 mm  i  PN-74/M-02012 dla 0,25-0,9 mm 

 na niedokładność 

- 

 osiowanie, niska sprawność 

b) 

N-79/M-02017 

wykłe(uprzywilejowane), grubozwojne 

o

 

rzymałością 

żeń 

 30   

N-87/M-02027 

c)  gwi  p

siada małą wytrzymałość, trudność wykonania, zarys kwadratu 

d) 

ie α = 55   

nicę otworu rury z gwintem zewnętrznym w calach 

e) 

ałością zmęczeniową przy obciążeniach udarowych 

f) 

a)  gwint metryczny. 

wg PN-83/M-0201
-  duża wytrzymałość (ze względu na α= 60

o

), samohamowność, mała wrażliwość

wykonania 
niedokładne

gwint trapezowy. 
o

 

Symetryczne P
-  mogą być: drobnozwojne, z
-  przy oznaczaniu gwintu należy podać skok gwintu np. Tr 36x6 
Niesymetryczne PN-88/M-02019 
-  charakteryzuje się większą wyt
-  mogą pracować przy jednym kierunku obcią
-  powierzchnie robocze pochylone α

r

 = 3

o

 

o

-  powierzchnie pomocnicze pochylone α

p

 =

-  mogą występować powierzchnie α

p

 = 45

o   

wg P

nt rostokątny. 

-  płaski α =0

o

 , po

gwint rurowy walcowy. 

o

-  gwint trójkątny o kąc
-  średnicę gwintu d podaję się śred
gwint okrągły.Rd 32x 1/8

”

 

-  charakteryzuje się dużą wytrzym
gwint stożkowy. 

-  nacina się go podobnie jak gwint walcowy lecz gwint powstaje na powierzchni 

- 

tożkowy jest nacinany na rurze i w złączce 

lec w złączce (walcowy gwint) 

kącie zarysu 60

o

 

g)  gwi

bę a nakrętkę wprowadzone są kulki, przetaczające się po powierzchni 

- 

 znormalizowane PN-84/M-55275 

otnym (kanał zwrotny obejmuje 3, 2 lub 1 

- 

 dużą dokładnością (na 300mm błąd skoku to 0,03-0,01 mm) 

9.  Zas s

 niezbyt dokładnych, produkowanych seryjnie lub masowo. 

2) 

celu zwiększenia średnicy rdzenia 

3) 

o zarysów trapezowych  

owierzchniowych na powierzchni roboczej  

4) 

uw h wielokrotnie większy od podziałki h

z

  

est duże przesunięcie przy jednym 

5)  Gwinty jednokrotne. 

zystkich połączeniach spoczynkowych, ze względu na ich samohamowność, 

6)  Gw

chanizmach pomiarowych (śruby mikrometryczne, nastawcze) 

7) 

czeniach ruchowych (mechanizmach śrubowych) 

 symetryczne) 

śrubowych (gw. 

8)  Gw

h narażonych na obciążenia zmienne o charakterze udarowym 

runkach, na wolnym 

9)  Gw

czenia przewodów rurowych wodnych, paliwowych, smarowych 

10)

pociągowych dokładnych obrabiarek, w mechanizmach śrubowych sprzętu 

10. Łączni

M12x1,25x70  Ms  PN-85/M-82101                

2) 

 sześciokątnym (gwint na całej długości, na połowie długości) 

stożka 
gwint s

-  w połączeniach uproszczonych stożek na rurze, wa
-  rurowy stożkowy PN-80/M-02031, stożkowy M6x1 PN-90/M-02033, Briggsa- o 

gwint rurowy stożkowy 
nt toczny. 

-  między śru

roboczej gwintu 
średnice kulek są

-  kulki toczą się w zamkniętym obiegu z kanałem zwr

zwój gwintu) 
wykonywane z

-  wysoka sprawność 95 % 

to owanie gwintów. 

1)  Gwinty zwykłe. 

-  w elementach
Gwinty drobne. 
-  stosowane w 
-  nacinane na tulejach, rurach 
Gwinty grube. 
-  stosowane d
-  przy przenoszeniu dużych nacisków p
Gwinty wielokrotne. 
-  uzyskuje się przes
-  stosowane w połączeniach ruchowych (gdzie wymagane j

obrocie śruby) 

-  stosowane we ws

zabezpieczenie przed luzowaniem, łatwiejsze i tańsze wykonanie 

inty metryczne. 

-  stosowane w me
Gwinty trapezowe. 
-  stosowane w połą
-  w śrubach pociągowych, podnośnikach, wrzecionach zaworów (gw.
-  do przenoszenia dużych obciążeń przy większych prędkościach ruchu w prasach 

niesymetryczne) 

inty okrągłe. 

-  w połączeniac
-  w połączeniach często rozłącznych i pracujących w niekorzystnych wa

powietrzu (w złączach wagonowych, hakach dźwigów, armaturze przeciwpożarowej, 
hydraulicznej) 

inty stożkowe. 

-  stosowane do łą

 

Gwinty toczne. 
-  w  śrubach 

pomiarowego (jako elementy napędowe i pomiarowe w obrabiarkach sterowanych numerycznie). 

ki i połączenia śrubowe. 

1)  Łączniki gwintowe to: 

a)  śruby       np. Śruba 
b)  nakrętki   np. Nakrętka M16 -C-4- PN-86/M-82144              
c)  wkręty     np. Wkręt M10x30          PN-85/M-82219 

Rodzaje łączników: 

a)  śruby 
-  z łbem
-  z łbem kwadratowym (małym i dużym) 

-  noskowa; z łbem płask. stoż., z soczewk.(stosowane przy trudnym dostępie do łba) 

rzegubowych) 

    -   dwustronna 

 

 

łaski, kulisty, stożkowy soczewkowy) 

 

tne (wysokie, niskie) 

ie Z, wąskie K) 

rowkowe, czterorowkowe) 

wory) 

                             -   rzymska 

3) 

        - kuliste                                               

4) 

N-89/M-82063 

 e)  nastawne (francuskie, szwedzkie) 

6) 

/M-82036)  

miękkich lub gdy średnica otworu jest większa od  

• 

zpieczania przed zginaniem śruby)         

o

w)  

• 

zenie przed 

y) 

• 

) 

7) 

gwintowych. 

łnierza i 

11. Zabezp

śrubow

ów przed odkręceniem. 

bciążeń zmiennych, uderzeń, wstrząsów i 

2) 

 zabezpieczeń: 

ie podkładek odginanych 

 zawleczkami 

tałtowej 

-  z gniazdem wewnętrznym 
-  oczkowa (w połączeniach p
-  z uchem (do podnoszenia)                           
-  motylkowa (do regulacji ręcznej)                    -   młoteczkowa
-  radełkowana (do regulacji ręcznej)        
b) wkręty 
-  z łbami (walcowy p
-  bez łba 
c) nakrętki 
-  sześcioką
-  sześciokątne koronkowe (szerok
-  kwadratowe 
-  okrągłe (dwu
-  otworowe (otwory na wieńcu, czołowe ot
-  skrzydełkowa                      -   radełkowana         

Zakończenia śrub i wkrętów. 

- płaskie z fazką 45

o 

               

- nietypowe (stożkowe ścięte, walcowe, stożkowo-walcowe ostre) 

Wyjście gwintu i podcięcia. 

Są znormalizowane w normach P
5)  Klucze. (PN-88/M-64955 – PN-65/M-65075) 

a)  płaskie                     c)  pazurkowe              
b)  oczkowe                  d)  nasadowe 

Podkładki. (PN-78/M-82005  -  PN-79

•  okrągłe (przy łączeniu materiałów kruchych, 

średnicy śruby 
kuliste (do zabe

•  odginane (łapkowe) 

•  klinowe (d  

ceowników, 
teowników, 
dwuteownitó
ząbkowane 

•  sprężyste 

(zabezpiec
odkręceniem śrub
kwadratowe (do 
drewna

Zastosowanie łączników 

-  do łączenia blach 
-  łączenie ko

pokrywy 

ieczenia połączeń 
ych. 

1)  Cel stosowania zabezpieczeń łącznik
-  zabezpiecza połączenie przed luzowaniem: w przypadkach o

drgań  
Rodzaje
a)  kształtowe  

-  stosowan
-  podkładki ząbkowane 
-  nakrętek koronowych z
-  zapadki 
-  płytki ksz

-  wiązanie drutem 
-  z dodatkowym wkrętem (wzdłużnym, poprzecznym)  

 

b) 

orzywem 

atną 

ętka z blachy wywiniętej  

przykł. r,s

) 

12.   Łączn  

- stosowane w zespołach po kilka szt., regulują położenie 

ent skręcający 

ługości 

- 

zymska 

gonowych

 

 

-  zaspawanie, roznitowanie i zapunktowanie gwintu 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

cierne (stosowanie podkładek sprężystych w celu zwiększenia nacisku w gwincie np.) 

-  nakrętka z przeciwnakrętką 
-  nakrętka samokontrująca z tw
-  podkładka z tworzywa 
-  sprężystą podkładką pod
-  samoustalającą nakrętką (nakr
-  sprężyną-podkładką 

iki specjalne. 

-  śruby rozporowe (rys. 6.15a)
-  śruby dwustronne z łbem pośrednim (rys. 6.15b,c) – ułatwiają montaż, zwiększają mom
-  śruby fundamentowe – służą do mocowania korpusów maszyn, są zatopione w betonie, objęte PN-

72/M-85061, 
stosowane d
do 2 500 mm 
nakrętka r
(rys.6.15f) – z dwoma 
otworami z gwintem 
prawym i lewym, 
przy małym obrocie 
powodują duże 
napięcie lub 
luzowanie, stosowane 
w 

ściągach 

wa

, do 

naciągania lin i 
prętów np. w halach 
zakładowych.