MODEL ODPOWI
EDZI I S
C
HEMAT OCEN
IANIA ARKUSZA EGZAMINACYJ
NEGO II
Z
asady oce
n
iania:
- Za
rozwi
ązanie zada
ń z arkusza II m
oż
na uzyska
ć m
aksym
al
nie 50 punktów.
-
Model odpowiedzi uw
zgl
ędnia jej zakres
merytory
czny,
ale n
ie jest
ści
sł
ym
wzorcem
sfor
m
uł
owania (poza odpowiedziami
jednowyrazowym
i i do zada
ń zam
kni
ętych
).
-
Za odpowiedzi do poszczególnych zada
ń przyzn
aje s
ię
wy
łą
cznie pe
łne punkty.
-
Za zadania o
twarte, za które m
oż
na przyzna
ć tylko jeden pun
kt, przyzn
aje si
ę punkt wy
łą
cznie za odpowied
ź w pe
łni poprawn
ą.
-
Za zadan
ia otwarte, za które m
oż
na przyzna
ć wi
ęcej n
iż
jeden punkt, przyznaje si
ę tyle punktów, ile prawid
łowych elem
entów
odpowiedzi (zgodnie z wyszczególnieniem
w kluczu) p
rzed
stawi
ł zdaj
ący.
- Je
żeli podano wi
ęcej odpowiedzi (argum
en
tów, cech itp.) ni
ż wynika to z polecenia w zada
niu, ocenie podlega tyle kolejnych
odpowiedzi (liczonych o
d pierws
zej), ile jest w p
olecen
iu.
- Je
żeli podane w odpowiedzi inform
acje
świadcz
ą o zupe
łnym
braku zrozum
ienia om
awianego zagadnienia i zaprzeczaj
ą udzielonej
prawid
łowej odpowiedzi, odpowied
ź tak
ą nale
ży oceni
ć na zero punktów.
Numer
za
dania
Ocz
ekiwana odpowied
ź Ma
ksy
m
aln
a
punk
tac
ja z
a
za
danie
Uw
ag
i
28. Przyk
ład tab
eli:
Podzia
ł
polisacharydów
Przyk
łady
polisacharydów
Wyst
ępowanie polisacharydów w organizm
ach
żywych
celulo
za
ściany kom
órkowe kom
órek ro
ślinnych / niektórych grzybów i
protis
tów .
Strukturalne
chityna
wyst
ępuje w
ś
cianach komórkowych kom
órek (wi
ększo
ści)grzybów
/ buduje szkielety zewn
ętrzne stawonogów.
skrobia wyst
ępuje w
kom
órkach (struk
tura
ch
) ro
ślin / bu
lwa ziem
niaka.
Zapasowe
glikogen wyst
ępuje w
kom
órkach grzybów / narz
ądach zwierz
ąt / w
ątroba.
Za prawid
łowe sklasyfikowanie w tabeli na polisacharydy st
rukturalne (celuloza, chityna) i zapasowe
(skrobia, glikogen) - 1 pkt
Za prawid
łowe podanie w tabeli dw
óch m
iejsc wyst
ępowania - 1 pkt
Za prawid
łowe podanie w tabeli czterech m
iejsc wyst
ępowania - 2 pkt
3
Tabela m
oż
e m
ie
ć inny uk
ład
kolum
n (np. zaczyna
ć si
ę od
rodzajów polisacharydów)
29.
A. – 1 pkt
1
30.
Za ka
żd
ą dobrze oznaczon
ą faz
ę - po 1 pkt
G2 – 1n, 2c, - 1 pkt
M – 1n, 1c. – 1 pkt
2
31.
Za podanie nazwy - fosforylac
ja substratowa – 1 pkt
1
32.
a) Za ustalenie m
iejsc zachodzen
ia wym
ienionych procesów
– 1 pkt
- Chloroplast – procesy anaboliczne,
m
itochondrium
– procesy kataboliczne.
b) Za poprawne wyja
śnienie – 1 pkt
Przyk
ład wy
ja
śnienia
:
- Chloroplasty i m
itochondria zaopatruj
ą kom
ór
kę
w m
etabolity i/lub ATP.
- Produkty jednego z organelli s
ą substratam
i drugiego / samowystarczalno
ść
energ
etyczna kom
órki.
2
33.
Za poprawnie wyja
śnion
ą zale
żno
ść
– 1 pkt
Przyk
ład wy
ja
śnienia
:
- Im
lepiej jest rozwin
ię
ta siateczka
śródplazm
atyczna szorstka, tym
wi
ęcej jest produkowanego bia
łka.
- Obf
ito
ść
siateczki
śródplazm
atycznej szorstkiej wzm
aga syntez
ę bia
łek (en
zym
ów).
1
34. Za
ka
żd
ą z dwóch prawid
łowo wym
ienion
ą funkcj
ę – po 1 pkt
Przyk
łady funkcji wakuol:
- Utrzym
uj
ą kom
órk
ę w stanie uwodnienia (odpow
iadaj
ą za turgor kom
órki).
- Magazynuj
ą zb
ędne produkty przem
iany m
aterii (glikozydy, al
kaloidy, garbniki, kwasy organiczne).
- Magazynuj
ą ma
te
ri
ał
y zapasowe (bia
łka w postaci ziaren aleuronowych, cukry, t
łuszcze).
- Znajduj
ą si
ę w nich barwniki - antocjany i flaw
ony – nadaj
ące barw
ę kwiatom
, owoc
om
, li
ściom
.
- Znajduj
ą si
ę w nich enzymy hydrolityczne upodabniaj
ące wakuole do lizosom
ów.
- Wakuole
zawieraj
ą enzymy hydrolityczne (trawi
ące), dzi
ęki czem
u uczestnicz
ą w rozk
ładzie bia
łek i
kwasów nukleinowych.
2
Nie uznajem
y m
agazynowania
skrobi w wakuolach, wydzielania
wody.
35. Za
ka
żd
ą z dwóch poprawnie podanych zale
żno
ści - po 1 pkt
Przyk
ład zale
żno
ści:
-
Chloroplasty w ko
m
órkach skórki ro
śliny wodnej u
łat
wi
aj
ą fotosyntez
ę w
środowisku wodnym
(ś
wiat
ło o ma
łym
nat
ęż
eniu, rozproszone).
-
Brak aparatów szparkowych -
środowisko wodne zapewnia ro
ślin
ie s
ta
łą
wilgotno
ść
(ro
ślina nie musi
oszcz
ędza
ć wody).
-
Cienka kutykula w obu warstwach skórki – u
łatwia gospodark
ę wod
ą i solam
i m
ineralnym
i.
2
36. Za
ka
żd
ą z dwóch poprawnie sform
uł
owanych zalet – po 1 pkt
Przyk
ładow
e zale
ty strte
gii:
- W
irusy
dzia
łaj
ące wolno
m
aj
ą wi
ększe szanse na zaatakowan
ie now
ego (i kolejnych
) gospodarza i
wykorzystanie go.
- Stykaj
ąc si
ę z organizm
am
i ró
żnych gospodarzy wirusy m
aj
ą wi
ększe szanse zdobycie przystosowa
ń
na drodze m
utacji (doboru
naturalnego, selekcji).
ֿ W
łą
czanie m
ateria
łu genetycznego wirusa do materia
łu genetycznego gospodarza pozwala na jego
powielanie i stanowi ochron
ę przed zniszczeniem
.
ֿ Powolne
dzia
łanie wirusa wyd
łu
ża czas choroby, daj
ąc s
zans
ę na wynalezienie leków
, które je
zwalcz
ą.
ֿ Powolne
dzia
łanie wirusa wyd
łu
ża
życie cho
reg
o cz
łowieka, a jest ono przecie
ż nadrz
ędn
ą warto
ści
ą.
ֿ Na
pocz
ątku
cz
łowiek nie m
a
żadnych objawów i nie cierpi.
2
37.
Za poprawnie podany wp
ływ bakterii – 1 pkt
Przyk
ład odpowiedzi:
- Proces ten powoduje zakwaszenie gleby.
- Powstaj
ą jony SO
4
2-
Za podanie konsekwencji – 1 pkt
Przyk
ład odpowiedzi:
- Konsekwencj
ą zakwas
zenia jest zub
oż
enie
świata ro
ślinnego na tym
terenie.
-
Na glebie kwa
śnej m
og
ą rozwija
ć si
ę ro
śliny kwasolubne.
- Tworz
ą si
ę siarczany potrzebne dla prawid
łowego wzrostu i rozwoju ro
ślin.
2
38.
Za wskazanie sposobu d
zia
łania leku – 1 pkt
Przyk
ład odpowiedzi:
-
Lek powinien blokowa
ć dzia
łanie b
ia
łek gronkow
ca s
łu
żą
cych do uwalniania
żelaza z erytro
cytów.
- Lek
m
oż
e bl
okowa
ć ekspresj
ę genów bia
łek gronkowca.
Za okre
ślenie efektów dzia
łania leku – 1 pkt
Przyk
ład odpowiedzi:
- które to dzia
łanie p
rze
rwie dostarcz
an
ie
żelaza do kom
órki gronkowca / zaburzenie m
etabolizmu /, co
spowoduje unieszkodliwienie bakterii – 1 pkt
LUB:
- Za
podanie
ka
żdego dwóch sposobów m
echanizmów dzia
łania leku – po 1 pkt
2
39. Za
ka
żde z dwóch logicznych wyja
śni
eń
– po 1 pkt
Przyk
łady w
yja
śnie
ń:
a) Dzi
ęki tem
u,
że tworz
ą si
ę k
ępy m
chów, u
łatwia to utrzym
ać
wod
ę mi
ędzy ro
ślin
am
i.(U
łatwia to
pobieran
ie wody przez listk
i)
b) Dzi
ęki bezpo
średniej blisko
ści gam
etangiów
♀
i
♂
u
łatwione jest zaplem
nienie (zap
łodnienie,
przeniesien
ie plem
ników przez wod
ę do rodni). – 1 pkt
2
40. Za
podanie
prawid
łowej nazwy organu – 1 pkt
Modyfikacji uleg
ły
łodygi (bulwa ziem
niaka i k
łą
cze kosa
ćca)
.
Za poprawne wyja
śnienie – 1 pkt
Przyk
łady w
yja
śnie
ń:
- Grom
adz
ą ma
te
ri
ał
y (substancje) zapasowe (w
ęglowodany) (zu
żywane
do budowy wzrostu i rozwoju tych ro
ślin).
- Obydwie
łodygi u
łat
wi
aj
ą wegetatywne rozm
na
żanie s
ię
ty
ch
ro
ślin.
- K
łą
cze kosa
ćca pozwala na lepsze umocowanie ro
śliny w glebie.
- S
ą organam
i przetrwalnikowym
i.
2
41.
Za podanie nazwy - symetria prom
ienista. – 1 pkt
Za poprawne uzasadnienie – 1 pkt
Przyk
ład uzasadnien
ia:
- Ukwia
ł jes
t zwier
zę
ciem osiad
łym
, które m
usi odbiera
ć bod
źce ze wszystkich kierunków (nie mo
że
zm
ieni
ć swojego po
ło
żeni
a)
.
- Sym
etria prom
ienista u
łatwia ukwia
łowi (jako zwierz
ęciu osiad
łem
u) zdobywanie pokarm
u i obron
ę.
2
Nie uznaje si
ę znaczenia sym
etrii
prom
ienistej w rozm
na
żaniu i
regeneracji.
42. Za
ka
żde z dwóch poprawnych wyja
śnie
ń – po 1 pkt
Przyk
łady odpowiedzi:
- Gruczo
ły
ślinowe produkuj
ą
ślin
ę zawieraj
ąc
ą substancj
ę, która przeciw
dzia
ła krzep
ni
ęciu krwi /
Gruczo
ły
ślinowe produkuj
ą
ślin
ę zawieraj
ąc
ą hirudin
ę.
- Du
że kieszeniowate wole u
łatwia m
agazynowanie krwi (zm
ieszana z hirudin
ą d
ługo zachowuje
świe
żo
ść
– nie krzepnie).
2
43. Za
wskazanie
źróde
ł wodoru – 1 pkt
-
Ź
ród
łem
wodoru w procesie fotosyntezy ro
ślin zielonych jest woda, a w procesie fotosyntezy
purpurowych bakterii siarkowych – siarkowodór.
Za poprawne wyja
śnienie – 1 pkt
Przyk
łady odpowiedzi:
- Ró
żnica
źróde
ł wynika z tego,
że f
otosynteza ro
ślin zielonych zachodzi w warunkach tlenowych, a
wym
ienione bakterie s
ą beztlenowcam
i - w ich otoczen
iu jes
t dost
ępny H
2
S.
- Organizm
y te
żyj
ą w ró
żnych
środowiskach ( tlenowe , beztlenowe).
2
44. Za
prawid
łowe uzupe
łnienie ka
żdej z dwóch luk schem
atu – 1 pkt
Lewa strona schem
atu – niski poziom ATP; pr
awa strona schem
atu – wysoki poziom ATP.
1
45. Za
w
ła
ściwy wybór krzywej - krzyw
a A – 1 pkt
Za poprawne uzasadnienie – 1 pkt
Przyk
ład uzasadnien
ia:
- Poniewa
ż organizm
y stenoterm
iczne s
ą to takie organizm
y, które wykazuj
ą w
ąski z
akres to
le
ra
ncji na
tem
peratur
ę (których aktywno
ść
przypada na znacznie w
ęż
sz
y zakres temperatu
r).
2
46. Za
prawid
łowo sfor
m
uł
owany problem badawczy – 1 pkt
Problem
badawczy - przyk
łady:
- W jaki sposób sam
ce konika polnego wabi
ą samice (w okresie godowym)?
- W
ra
żliwo
ść
sam
ic konika polnego na d
źwi
ęki wydawane przez sam
ca.
- Czy sam
ice konika polnego bardziej reaguj
ą na widok sam
ca czy na jego g
łos?
- Badanie zachowa
ń godowych koników polnych.
1
47. Za
prawid
łowo sfor
m
uł
owany wniosek – 1 pkt
Przyk
ład wniosku:
- Bez
wzgl
ędu na po
ło
żenie ga
łą
zki, p
ędy zawsze wykazuj
ą geotropizm
ujemny, a korzenie –
geotropizm
dodatni.
- Bez
wzgl
ędu na po
ło
żenie ga
łą
zki p
ędy i korzenie rosn
ą w swoi
m
naturalnym
kierunku - p
ędy w gór
ę
a korzenie w dó
ł
1
48. Za
ka
żd
ą z dwóch prawid
łowo podan
ą sytuacj
ę wraz z uzasadnieniem
– po 1 pkt
Przyk
łady s
ytuacji:
- Wykrycie
przest
ępcy – mo
żliwo
ść
sprawiedliwego ukarania.
-
Uniewinnienie (oczyszczenie z zarzutów) niewinnie oskar
żonych – rehabilitacja spo
łeczna.
- Ustalen
ie
to
żsam
oś
ci osób zaginionych, pozbawionych pam
ię
ci – odnajdywanie rodzin.
- Ustalen
ie
to
żsam
oś
ci osób znalezion
ych m
artw
ych: of
iar dz
ia
ła
ń wo
jenn
ych, zam
achów
2
terrorystycznych i katastrof – odnaj
dowanie rodzin, pochówek (rodziny, pa
ństwo).
- Pom
oc w us
taleniu naturalnych ro
dziców dzieci adoptowanych (je
żeli chc
ą ich pozna
ć) – odnowienie
wi
ęzi rodzinnych, scalanie rodzin.
- Rozstrzyganie sporów o ojcostwo – alim
en
ty, kontakty dziecka z biologicznym
ojcem
.
49. Za
prawid
łowo podane fenotypy dwóch osobników – 1 pkt
a) czarny, b) br
ązowy
b) Za prawid
łowo zapis
an
ą krzy
żów
kę
– 1 pkt
(AaBb x aaBb)
AB aB Ab ab
aB AaBB aaBB AaBb aaBb
ab AaBb aaBb Aabb aabb
c) Za podanie prawdopodobie
ństwa - 25% /0,25 / ¼ /1 - 4 os
obników albinotycznych – 1 pkt
3
Dopuszcza si
ę zap
is krzy
żówki w
ka
żdej innej f
orm
ie.
Nie uznajem
y wyniku 25% przy z
błę
dnie zapisanej krzyzó
wce.
50.
I sposób punktacji: (stosowany, gdy brak odpowiedzi na drug
ą cz
ęść
polecenia, lub jest ona b
łę
dna)
Za zapisan
ie prawid
łowy
ch genotypó
w kobiety (II) – 1 pk
t
X
D
X
d
Za zapisan
ie prawid
łowych genotypów m
ęż
czyzn (I, III, IV) – 1 pkt
I – X
d
Y; II –
; III – X
d
Y; IV – X
d
Y
II sposób punktacji (stosowany, gdy ucze
ń przedstawi
ł pr
awi
dł
owe uzasadnienie faktu,
że daltonizm
jest cech
ą recesywn
ą otrzym
ał
tylko jeden pkt za zapisanie
genotypów lub nie otrzym
ał
go wcale).
Przyk
łady prawid
łowych argum
entów wynikaj
ących z wiedzy ucznia – 1 pkt
-
Heterozygotyczne kobiety nie s
ą daltonistkam
i, lecz ty
lko no
sicielkam
i tego genu.
-
Gdyby gen na daltonizm by
ł dom
inuj
ący, to nie by
łoby nosicielek tego genu i choroba
wyst
ępowa
łaby podobnie cz
ęsto u m
ęż
czyzn i ko
biet.
Uwaga:
Je
żeli ucze
ń poda,
że na podstawie analizy schem
atu nie m
oż
na uzasadn
ić
, ż
e da
lton
izm
jest cec
hą
recesywn
ą – 1 pkt.
2
Dopuszcza inne oznaczenia
literowe alleli (A, a; B, b; H, h.
Nawet bez ich obja
śni
en
ia
.
51.
Za podanie rodzaju zm
ienno
ści - zm
ienno
ść
nied
ziedziczna –
1 pkt.
Za poprawny argum
ent – 1 pkt
Przyk
ładow
y argum
ent:
-
Zm
iana barwy na ró
żow
ą jest spo
w
odowana przez kwa
śne pod
ło
że.
- Zm
ian
ę barwy kwiatów
warunkuje zm
iana
środowiska.
- Warunki
(czynniki)
środowiskowe wp
ływaj
ą na zm
ian
ę barwy kwiatów na ró
żow
ą.
2
52. Za
logiczne
wyja
śnienie – 1 pkt
Przyk
łady w
yja
śnie
ń:
Skuteczno
ść
oznacza:
-
Takie przystosowania do
życia w danym
ś
rodowisku, dzi
ęki którym
gatunek b
ędzie m
óg
ł tam
ż
yć
(rozwija
ć si
ę) i wydawa
ć potom
stwo.
- Wytworzenie
(zespo
łu) cech u
łat
wi
aj
ących gatunkowi
życie i prze
życie w
danym
ś
rodowisku.
1
53.
Za narysowanie piram
idy i wstawien
ie cyfr w odpowiednie m
iejsca – 1 pkt
Za poprawne nazwanie 2 poz
iom
ów (w przypadku prawid
łowego rysunku piram
idy) – 1 pkt
Za poprawne nazwanie 4 poziom
ów – 2 pkt
3
Podpisy poziom
ów w na
wiasach s
ą
odpowiedziam
i alternatywnym
i.
54. Za
ka
żde z dwóch poprawne okre
ślenie uwzgl
ędni
aj
ące
glob
alne sku
tki
wycinania lasów - po 1 pkt
Przyk
ład odpowiedzi:
-
Nadm
ierne wycinanie lasów powoduje zm
ni
ejszenie biom
asy producentów (wykorzystuj
ących
dwutlenek w
ęgla w procesie fotosy
ntezy), co mo
że spowodowa
ć zwi
ęk
szenie s
tęż
eni
a
dwutlenku w
ęgla w atmosferze.
- Mo
że to doprowadzi
ć do wyst
ąpien
ia efektu ciep
larnian
ej.
2