Wprowadzenie do ćwiczeń terenowych

Niezbędne wyposażenie studenta (każdego!) na ćwiczenia terenowe obejmuje:

−

koszyk (nie torbę foliową!),

−

nóż,

−

20 kopert papierowych (wielkości zbliżonej do małych kopert listowych, mogą być zrobione z

gazety),

−

strój tereno

wy (a w szczególności odpowiednie obuwie terenowe!),

−

bilety MPK (co najmniej 2 półgodzinne na dojazd spod Gmachu BiOŚ do Lasu Łagiewnickiego

i z powrotem),

−

zeszyt gładki lub notatnik, ołówek (długopisy i pióra nie sprawdzają się przy notowaniu

podczas deszczowej pogody),

−

można zabrać aparat i kolorowe atlasy grzybów,

−

bardzo przydatne podczas krótkiej przerwy w zajęciach są termos i kanapki.

Przed ćwiczeniami niezbędne jest zapoznanie się z regulaminem ćwiczeń terenowych

dostępnym jako link na stronie Wydziału Biologii i Ochrony Środowiska (www.biol.uni.lodz.pl w
zakładce ‘Pobierz’.

Las Łagiewnicki

Las Łagiewnicki jest największym w Europie kompleksem leśnym znajdującym się w granicach
administracyjnych  miasta.  Położony  jest  on  w  północno-wschodniej  części  Łodzi.  Od  zachodu
graniczy z ulicą Łagiewnicką, od południa z osadą Rogi i Osiedlem Powstania 1863 r., od wschodu
z  osadami  Modrzew,  Moskule  i  Łodzianka,  a  od  północy  sąsiaduje  z  osadą  Skotniki.  Kompleks
leśny  zajmuje  powierzchnię  ponad  1200  ha.  Leży  w  dorzeczu  Bzury  i  włączony  został  wraz  z
otuliną do Parku Krajobrazowego Wzniesień Łódzkich. Las Łagiewnicki jest pozostałością dawnej
Puszczy  Łódzkiej  –  do  dziś  przetrwały  tutaj  210-letnie  drzewostany  dębowe.  W  jego  pobliżu
przebiega  północna  granica  geograficznego  zasięgu  drzew:  jodły,  buka,  świerka  i  jawora.  Na
obszarze tego kompleksu występują łącznie 542 gatunki roślin naczyniowych, w tym 101 gatunków
drzew i krzewów. W 1996 roku w środkowo-zachodniej części lasu utworzony został rezerwat „Las
Łagiewnicki”, którego celem jest ochrona fragmentu lasu o wybitnych walorach przyrodniczych, z
dobrze  wykształconymi  płatami  różnorodnych  postaci  grądu  (w  tym  z  udziałem  jodły),  dąbrowy
świetlistej  oraz  stanowisk  roślin  chronionych  i  rzadkich  w  regionie,  m.in.  storczyków,  pełnika

europejskiego i kokoryczki okółkowej.

Do najważniejszych czynników zagrażających temu kompleksowi leśnemu zaliczyć

można rozwój urbanizacji w bezpośrednim jego otoczeniu oraz brak uporządkowanej gospodarki

wodno-

ściekowej, obniżenie poziomu wód gruntowych, zanieczyszczenie powietrza, zaśmiecanie

lasu. Dla większości Łodzian kompleks ten jest przede wszystkim łatwo dostępnym miejscem
rekreacji, leżącym zaledwie kilka kilometrów od centrum miasta. Urozmaicony krajobraz, leśny

mikroklimat, szla

ki piesze i rowerowe, a także stawy na Bzurze i Łagiewniczance umożliwiają

różnorodny wypoczynek.

Grupy ekologiczno-troficzne grzybów

Ze względu na sposób odżywiania się wśród grzybów wyróżniamy następujące grupy troficzne:

saprotrofy

(rozkładające martwą materię organiczną), symbionty (tworzące z innymi organizmami

związek korzystny dla obu stron; przykładem są grzyby mikoryzowe lub porosty) oraz pasożyty
(wykorzystujące organizm żywiciela i najczęściej oddziałujące na niego szkodliwie). Sposób życia

zybów nie zawsze jest możliwy do określenia poprzez prostą obserwację. Są grzyby, które mogą

początkowo być pasożytami, a po śmierci swego żywiciela (np. drzewa) stawać się saprotrofami
czerpiącymi składniki pokarmowe z jego martwych tkanek, jak np. hubiak pospolity Fomes

fomentarius.

To, co chodząc po lesie potocznie nazywamy grzybami to owocniki. Są to struktury

grzybni powstające w wyniku rozmnażania płciowego, które chronią tworzące się w nich zarodniki,
a często również ułatwiają ich rozsiewanie. Owocnik jest niewielką częścią zasadniczego ciała

grzyba –

grzybni, która może zajmować znaczną powierzchnię w glebie lub w innym podłożu (np.

martwe drewno, żywe tkanki roślinne, itp.).

Ze względu na substrat (podłoże), na którym spotykamy grzyby tworzące duże (dobrze

widoczne  gołym  okiem)  owocniki,  dzielimy  je  na  grupy ekologiczne, np.: grzyby  naziemne
(zaliczamy  tutaj  głównie  grzyby  mikoryzowe  oraz  saprotrofy  napróchniczne),  naściółkowe
(głównie  saprotrofy  rozkładające  opadłe  liście,  igły,  drobne  gałązki,  korę,  szyszki, owoce, itd.),

nadrzewne (saprotrofy

rozkładające drewno i pasożyty żyjące na żywych drzewach). Zbierając

grzyby mikoryzowe zawsze

należy określić gatunki drzew rosnących w pobliżu. W przypadku

grzybów naściółkowych należy określić rodzaj ściółki i jej pochodzenie (iglasta, liściasta, nasiona,
owoce itp.) oraz stopień rozkładu (np. surowa, butwiejąca). W grupie grzybów nadrzewnych
wskazane jest podanie gatunku rośliny i organów zasiedlonych przez grzyb (opadłe gałęzie, kłody,
pniaki po ściętych drzewach, stojące pnie martwych drzew oraz korzenie, pnie i gałęzie żywych
drzew i krzewów) oraz podanie stopnia rozkładu drewna. Do nadrzewnych grzybów pasożytniczych

zaliczamy zarówno grzyby

tworzące duże owocniki na żywych drzewach i krzewach, takie jak

opie

ńka miodowa Armillaria mellea jak i grzyby tworzące niewielkie (zwykle poniżej 0.5 cm)

owocniki,  których  objawem  występowania  są  naloty  grzybni  lub  barwne  plamy  i  odbarwienia
blaszek  liściowych.  Grzyby  te  mogą  (zależnie  od  gatunku)  zmieniać  w  czasie  sezonu
wegetacyjnego  tryb  życia  z  pasożytniczego  na  saprotroficzny.  Pasożyty  roślin  (zaliczone tu do

grupy grzybów nadrzewnych)

występują również na roślinach zielnych (jedno- i wieloletnich).

Istnieje również wiele innych grup troficznych grzybów, np. grzyby briofilne – rosnące

na mszakach, koprofilne –

na odchodach zwierzęcych, karbofilne – na zwęglonym podłożu.

Specyficzną grupą grzybów są grzyby zlichenizowane – porosty, które spotykamy

najczęściej na korze drzew (epifity), okorowanym drewnie (epiksylity), na ziemi (epigeity) oraz na
naturalnych i powstałych w wyniku działalności człowieka podłożach skalnych (epility), takich jak:
skałki, głazy, kamienie, tynk, cegły, dachówki. Tworzą one kilka różnych typów plech:
krzaczkowatą, listkowatą, skorupiastą lub proszkowatą.

Bibliografia:

Gerhardt E. 2006. Grzyby. Wielki ilustrowany przewodnik. KDC, Monachium, 718 ss.

Gumińska B., Wojewoda W. 1988. Grzyby i ich oznaczanie. PWRiL, Warszawa, 505 ss.
Kurowski J. 1998. Park Krajobrazowy Wzniesień Łódzkich. Wojewódzki Fundusz Ochrony

Środowiska i Gospodarki Wodnej w Łodzi, Eko-Wynik, Łódź, 183 ss.

Kurowski J. 2001. Szata roślinna Lasu Łagiewnickiego w Łodzi. Urząd Miasta Łodzi – Wydział

Ochrony Środowiska, Uniwersytet Łódzki – Katedra Geobotaniki i Ekologii Roślin, Łódź,

144 ss., XXXII tabl.

Mułenko W. (ed.) 2008. Mykologiczne badania terenowe. Przewodnik metodyczny. Wydawnictwo

Uniwersytetu Marii Curie-

Skłodowskiej, Lublin, 240 ss.