http://www.pasieka.pszczoly.pl/index.php?s=vjufile&grkat=w

pszczoły.pl->Dwumiesięcznik Pasieka

Szukaj

W MOJEJ PASIECE ABECADŁO NAUKA W PASIECE CHOROBY W PASIECE PRODUKTY PASIECZNE ARCHIWUM

W numerze

Wydarzenia

Jubileusz profesora
Jerzego Woyke

Apimondia 2009

Kamiańskie klimaty

W mojej pasiece

Zimowa pasieka

Drzewa i krzewy dla
naszej pasieki

Ul leŜak dla hobbysty,
cz. 1.

Moja metoda
zintegrowanej walki z
Varroa destructor

Pozyskujmy pierzgę

Kalejdoskop

Miody pitne, sycone
czy niesycone?

Z Pasieką w świat

4 000 000 kilo miodu
w 6 tygodni

Międzynarodowe
Kongresy
Pszczelarskie
Apimondii

Nauka w pasiece

Monitorowanie
mikroklimatu rodziny
pszczelej
system WMA, cz. 1.

Wszystko, co o
plastrze i wosku
pszczelim wiedzieć
naleŜy, cz. 4.

Pasieka poleca

Miód i produkty
pszczele dla zdrowia,
urody i podniebienia

Z pasieki do kuchni

Ptysie, sernik z pianką

Historia

Saga rodu Kurpielów

W MOJEJ PASIECE

Sprzęt do pozyskiwania miodu

NajwaŜniejszym  urządzeniem  słuŜącym  do  pozyskiwania  miodu  jest  miodarka.  Bez niej  nie
jest  moŜliwe  prowadzenie  nawet  najmniejszej  pasieki.  Tutaj  nasuwa  się  pytanie,  czy  moŜna
wydobyć  miód  z plastrów bez uŜycia  miodarki?  Oczywiście  tak,  ale  inne  metody  są  tak
niedoskonałe i mało wydajne, Ŝe stosowanie ich absolutnie nie moŜe być brane pod uwagę.

Co prawda, obowiązujące rozporządzenie ministerialne dopuszcza pozyskiwanie i oferowanie do

sprzedaŜy miodu sekcyjnego, odsączonego lub nawet wytłoczonego. Miód w plastrach (sekcyjny) nie
cieszy się jednak zbyt duŜym wzięciem u klientów.

Największy segment na rynku miodu zajmuje miód w słoikach i to najczęściej płynny. Natomiast

odsączanie czy wytłaczanie miodu z plastrów nie jest w naszych pasiekach praktykowane, bowiem o wiele
łatwiejsze i bardziej wydajne jest wirowanie.

Miodarka nie jest jedynym urządzeniem, w które powinna być wyposaŜona pracownia pasieczna.

Odebrane z uli plastry z miodem wymagają odpowiedniego przygotowania przed ich odwirowaniem.
RównieŜ po odwirowaniu miód musi być odpowiednio zagospodarowany. Do tego teŜ jest potrzebny
sprzęt, bez którego wymienionych czynności się nie wykona.

Podgrzewanie plastrów

(fot. Robert Kuczara)

Miód w chwili odbierania go pszczołom ma taką samą temperaturę, jak ta panująca w gnieździe

pszczelim, czyli około 34-35°C. Miód o takiej temperaturze, jeŜeli wcześniej nie uległ krystalizacji, jest
rzadki i bez trudu daje się odwirować.

Dlatego w niewielkich pasiekach, tych usytuowanych w pobliŜu pracowni, wirowanie moŜna

przeprowadzić tuŜ po miodobraniu. Jednak w duŜych pasiekach, gdzie wszystkie prace przeprowadza się
etapami, moŜe zaistnieć potrzeba przechowania plastrów z miodem nawet przez wiele dni przed
odwirowaniem.

Wychłodzony miód jest gęsty i w czasie wirowania nie wszystek będzie wylatywał z komórek.

W plastrach moŜe pozostawać nawet ponad 50% miodu. Oprócz tego będzie on powoli wypływał
z miodarki i blokował sita.

Dlatego plastry z miodem przed wirowaniem naleŜy podgrzać. Robi się to, umieszczając

Page 1 of 4

Czasopismo pszczelarskie PASIEKA - pszczelarstwo, pszczoły, ule, miód, informacje...

2010-01-13

http://www.pasieka.pszczoly.pl/index.php?s=vjufile&grkat=w_mojej_pasiece&artpli...

Kącik dla dziadków

i wnuczków

O pszczole, kociczce
Kundzi i kocurku
Tetroniuszu

Kącik kolekcjonera

Rzeźby i figurki z
motywami
pszczelarskimi

transportówki (nadstawki, korpusy) z plastrami w komorze termicznej, w której temperatura jest

podnoszona do około 40°C na czas jednej doby.

Dla mniejszych ilości plastrów komora taka moŜe być wykonana z szafy z izolowanymi termicznie

ścianami, z umieszczoną w środku elektryczną grzałką. Dla duŜych pasiek, gdzie w ciągu dnia odbiera się
miód z kilkudziesięciu rodzin, naleŜy przygotować oddzielne pomieszczenie, przylegające bezpośrednio do
pracowni, w której plastry są odsklepiane i wirowane.

Wnętrze takiej komory powinno być wyłoŜone materiałem izolującym ciepło, ekranującym

promieniowanie cieplne do środka. Podgrzewanie duŜej liczby plastrów jest energochłonne, dlatego warto
pomyśleć o źródle energii odnawialnej.

PoniewaŜ miód wiruje się tylko latem, moŜe być to

instalacja  cieplna  ogrzewana  promieniami słonecznymi.  W pasiekach  w Europie  Zachodniej  często  są
stosowane  słoneczne  podgrzewacze  wody  (kolektory  słoneczne)  umieszczane  na  dachu.  Ciepło  tak
pozyskiwane  uŜywane  jest  do  ogrzewania  komory  z plastrami oraz do  podgrzania  bieŜącej  wody
w pracowni.

Odsklepianie plastrów

(fot. Rafał Krawczyk)

Kolejną czynnością jest odsklepianie plastrów. Odsklepiać je moŜna ręcznie lub mechanicznie. W małej

pasiece odsklepianie nie jest zbyt uciąŜliwą czynnością i duŜo plastrów z zasklepionym miodem cieszy
pszczelarza.

Ręcznie plastry odsklepia się przy pomocy odsklepiacza widełkowego lub podgrzewanego noŜa. Plaster

w czasie odsklepiania trzyma się oparty o krawędź wanienki na odsklepiny lub kładzie się go na specjalnym
stelaŜu.

Odsklepiny powinny spadać na sito umieszczone nad wanienką, na którym większa część miodu zostanie

odsączona. Odsklepione plastry umieszcza się od razu w miodarce lub zawiesza na wąsach w wanience.
NóŜ uŜywany do odsklepiania moŜe być ogrzewany elektrycznie lub przez zanurzenie go w gorącej wodzie.

W większych pasiekach odbiór miodu jest jedną z bardziej czasochłonnych prac, którą naleŜy

zmechanizować. Do odsklepiania mechanicznego słuŜą róŜne maszyny ścinające lub zrywające zasklep.
W pierwszym wariancie zasklep jest ścinany z obydwu stron plastra przy pomocy podgrzewanych
elektrycznie noŜy, między którymi przesuwa się ramka.

W maszynach zrywających zasklep plaster przechodzi między dwoma wirującymi osiami, na których

zamocowane są bijaki z metalowych łańcuszków. Obracające się z duŜą szybkością dookoła
osi łańcuszki uderzają w powierzchnię plastra i uszkadzają zasklep.

Maszyny działające według tej drugiej zasady są bardziej skuteczne, gdyŜ plastry są odsklepiane

dokładnie,  równieŜ  w tych  miejscach,  gdzie  ich  powierzchnia  jest  zagłębiona.  Takie  nierówności nie  są
odsklepiane  przez maszyny  wyposaŜone  w mechanizm  noŜowy,  dlatego  wszystkie  plastry  odsklepiane
w ten  sposób  przed  umieszczeniem  w miodarce  naleŜy  przejrzeć  i poprawić  ręcznie  przy  pomocy
odsklepiacza widełkowego.

W małej pasiece miód z odsklepin odsącza się, pozostawiając je na siatce wanienki do odsklepiania.

Jeśli jest ich bardzo duŜo, moŜna je umieścić w drobnej siatce, na przykład ze związanej pończochy, którą
zawiesza się na 2-3 dni w zamkniętej beczce.

Odsklepiny po ocieknięciu miodu przemywa się wodą i przetapia w topiarce słonecznej. Z wody

z miodem moŜna wykonać piwo miodowe. W większych pasiekach, gdzie odsklepin jest bardzo duŜo,
zagospodarowanie ich tym sposobem byłoby bardzo kłopotliwe.

Dlatego stosuje się tam wirówki do odsklepin, w których prawie wszystek miód zostaje odwirowany, a

sam wosk nadaje się bezpośrednio do przetopienia w topiarkach elektrycznych. Odsklepin, zarówno
odwirowanych, jak i przemytych wodą, nie naleŜy zbyt długo przechowywać, gdyŜ szybko mogą się w nich
zalęgnąć gąsienice barciaków.

Pasieki korzystające z poŜytku wrzosowego muszą być wyposaŜone w sprzęt do rozluźniania miodu

w plastrach. Miód wrzosowy jest galaretowaty i nie zawsze jest moŜliwe jego odwirowanie bez stosowania
dodatkowych zabiegów.

Page 2 of 4

Czasopismo pszczelarskie PASIEKA - pszczelarstwo, pszczoły, ule, miód, informacje...

2010-01-13

http://www.pasieka.pszczoly.pl/index.php?s=vjufile&grkat=w_mojej_pasiece&artpli...

Do ułatwienia pozyskania takiego miodu stosuje się rozluźniacze miodu wrzosowego. Istota działania

takiego urządzenia polega na wprowadzeniu do odsklepionych komórek plastrów odpowiednio
dopasowanych pręcików metalowych lub z tworzywa sztucznego, które miód wypychają.

Cedzenie miodu
Odwirowany, ciepły miód wypływający z miodarki zawiera jeszcze duŜo drobnych kawałków wosku

(głównie odsklepin), dlatego trzeba go odcedzić na sitach. Najpowszechniej są stosowane poziome sita
płaskie i wklęsłe, o niewielkiej przepustowości.

Ich droŜność jest niewielka, gdy miód jest zimny i gęsty. Jednak nawet przy cedzeniu rozgrzanego miodu

sito szybko się zapycha zanieczyszczeniami. Dlatego w pasiekach, gdzie wiruje się większe ilości miodu,
stosuje się sita pionowe, ustawione jako przegrody w długiej wanience, w której powoli płynie odwirowany
miód.

Sit takich jest kilka, od duŜej do najmniejszej średnicy oczek. Dzięki temu odsklepiny nie zapychają ich

tak szybko, jak sit poziomych i ich wydajność jest znacznie większa. W wielkich pasiekach w Stanach
Zjednoczonych i Kanadzie zanieczyszczenia oddziela się od miodu na wirówkach.

Miód drobnokrystaliczny

Profesjonalna maszyna do kremowania miodu

(fot. Rafał Krawczyk)

JeŜeli zaleŜy  nam  na  opóźnieniu  krystalizacji miodu  lub  chcemy  uzyskać  miód  drobnokrystaliczny,  naleŜy
go  przecedzić  przez bardzo  gęste  stoŜkowe  sito.  Wtedy  miód  zostanie  pozbawiony  drobnych
zanieczyszczeń (kryształy, ziarenka pyłku, kurz), które są zaczątkami (jądrami) krystalizacji gruboziarnistej.
Miód  taki moŜna  zaszczepić  drobnokrystalicznym  krupcem,  w wyniku  czego  cała  jego  masa  skrystalizuje
bardzo drobno.

Klarowanie miodu
Odcedzony miód przelewa się do odstojnika. W pracowni, gdzie wirowane są duŜe ilości miodu, do jego

przelewania  warto  zastosować  pompę.  Jeszcze  wygodniejsze  są  rozwiązania  grawitacyjne,  które  moŜna
wykorzystać  w pracowni dwupoziomowej:  miód  wiruje  się  wtedy  na  górnej  kondygnacji,  natomiast
odstojnik,  magazyn  i pomieszczenie  do  konfekcjonowani znajduje  się  na  dole.  Wtedy  róŜnicę
poziomów moŜna wykorzystać do bardziej skutecznego cedzenia i klarowania miodu.

Odstojnik jest to duŜy, wysoki pojemnik na miód, w którym odwirowany, odcedzony na sitach miód

pozostaje przez 2-3 dni w celu dokładnego sklarowania. W tym czasie wszystkie zanieczyszczenia lŜejsze
od miodu wypływają na jego powierzchnię, zaś cięŜsze opadają na dno.

Są to głównie drobiny wosku i ziarna pyłku, które nie zostały odcedzone na sitach. Dopiero po

sklarowaniu miód moŜna rozlać do opakowań magazynowych lub detalicznych. W celu łatwego zlania
sklarowanego miodu odstojnik jest zaopatrzony w dwa kurki spustowe.

Dolny jest umieszczony na poziomie dna odstojnika, górny o około 5 cm nad nim. Sklarowany miód

zlewa się zaworem górnym. Po odebraniu czystego miodu spuszcza się resztę miodu
z zanieczyszczeniami dolnym zaworem.

Konfekcjonowanie
Kolejną czynnością jest rozlanie miodu do opakowań detalicznych, czyli jego konfekcjonowanie. Małe

ilości miodu rozlewa się bezpośrednio z wiadra z dzióbkiem do czystych, nowych słoików lub innych
opakowań. Natychmiast po rozlaniu opakowania zmyka się nowymi, czystymi zakrętkami oraz zabezpiecza
banderolami.

Banderola daje konsumentowi pewność, Ŝe miód pochodzi z naszej pasieki, co świadczy o jego

najwyŜszej jakości. Znacznie wygodniej jest nalewać miód z pojemnika zaopatrzonego w zawór spustowy

Page 3 of 4

Czasopismo pszczelarskie PASIEKA - pszczelarstwo, pszczoły, ule, miód, informacje...

2010-01-13

http://www.pasieka.pszczoly.pl/index.php?s=vjufile&grkat=w_mojej_pasiece&artpli...

««

powrót

do opakowań ustawionych na wadze.

Wtedy dokładnie wiadomo, jaka ilość (wagowo) znalazła się w opakowanich. To bardzo waŜne, gdyŜ

miód, tak jak większość towarów spoŜywczych, sprzedawany jest na wagę. Jeszcze doskonalszym
rozwiązaniem, polecanym dla duŜych pasiek produkujących wielkie ilości miodu, jest zastosowanie pompy-
dozownika.

Urządzenie takie moŜna wyskalować na określoną ilość miodu, dzięki czemu będziemy mieli pewność, Ŝe

w kaŜdym słoiku znalazło się go tyle samo. Precyzja taka waŜna jest nie tylko po to, by zabezpieczyć się
przed ewentualnymi kłopotami wynikającymi z kontroli dokonanej przez inspekcję handlową.

OtóŜ wystarczy „przelać” o kilka gram kaŜde z tysięcy napełnianych w ciągu roku małych opakowań, by

w krótkim czasie zrobiły się z tego tony miodu, rozdane konsumentom za darmo.

Taki „prezent” nie ma Ŝadnego znaczenia przy małej skali produkcji, w niewielkiej pasiece, gdzie

bez tego większość pszczelarzy efekt pracy swojej i swoich pszczół rozdaje bliŜszej i dalszej rodzinie
oraz znajomym. Natomiast w duŜym gospodarstwie pasiecznym lub w rozlewni powstałe w ten sposób
straty moŜna liczyć w tysiącach złotych rocznie.

Opakowania na mód
Nie naleŜy miodu rozlewać do butelek oraz w tej postaci oferować go do sprzedaŜy. Miodu nie powinno

się konfekcjonować w tym samym pomieszczeniu, w którym się go wiruje.

Opakowania jednostkowe (detaliczne) powinny być wyposaŜone w etykiety, na których są podane

informacje wymagane w Rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie znakowania
środków spoŜywczych i dozwolonych substancji dodatkowych.

Na etykiecie powinny być podane co najmniej następujące informacje:

nazwa środka spoŜywczego (miód),

termin przydatności do spoŜycia,

dane identyfikujące: producenta środka spoŜywczego lub wprowadzającego środek spoŜywczy w kraju

oraz kraj, w którym został on wyprodukowany,

zawartość netto,

warunki przechowywania,

oznaczenie partii produkcyjnej (określona ilość miodu wyprodukowanego, przetworzonego lub

zapakowanego w praktycznie takich samych warunkach).

Większe ilości miodu, który nie zostanie od razu rozlany do opakowań detalicznych, przechowuje się

w beczkach, hobokach i innych pojemnikach, wykonanych ze stali nierdzewnej lub polipropylenu.

Dalsza część artykułu w nr 4/2008 Pasieki

Sławomir Trzybiński

s.pszczola(małpka)wp.pl

Pasieka nr 4/2008

Page 4 of 4

Czasopismo pszczelarskie PASIEKA - pszczelarstwo, pszczoły, ule, miód, informacje...

2010-01-13

http://www.pasieka.pszczoly.pl/index.php?s=vjufile&grkat=w_mojej_pasiece&artpli...