Temat: Połączenia rozłączne. Klasyfikacja połączeń rozłącznych.
1. Połączenia kształtowe należą do spoczynkowych połączeń rozłącznych. W połączeniach
kształtowych łączenie części i ich wzajemne położenie uzyskuje się przez:
a) odpowiednie ukształtowanie ich powierzchni (połączenia bezpośrednie), na powierzchni
styku elementów są wykonane występy i wgłębienia, które łączą ze sobą elementy główne
(połączenia wielowypustowe, wielokarbowe, wieloboczne). (rys.)
b) zastosowanie dodatkowych łączników (połączenia pośrednie), łącznikami są osobne
elementy (wpusty, kołki, sworznie, kliny), przenikające powierzchnię styku elementów
głównych. (rys.)
2. Podstawowym zadaniem połączeń kształtowych jest:
- przenoszenie obciążeń głównych (moment obrotowy, skręcający, siła poprzeczna, siła
wzdłużna) między wałem a piastą części, osadzonej na nim.
- ustalenie położenia jednej części względem drugiej (osiowanie elementów połączenia)
- skasowanie luzów
- umożliwiają przesuwanie elementów względem siebie
- zapewniają ścisłą powtarzalność położenia łączonych elementów w przypadku ich
wielokrotnego montażu i demontażu.
3. Odmiany połączeń kształtowych.
a) w zależności od spełnianych zadań:
- złączne (przenoszące obciążenia główne) np. wpust
- ustalające np. kołek
- prowadzące (kierujące) np. wielowypust
c) zależnie od kształtu powierzchni styku mamy:
- płaskie (czołowe) np. wpust, wielowypust, klin
- walcowe np. sworznie, kołki
- stożkowe np. kołki
d) zależnie od ustawienia łączników względem osi elementu:
- połączenia wzdłużne np. wpust, klin
- połączenia poprzeczne (promieniowe lub styczne) np. kołek, klin
e) zależnie od rodzaju powierzchni styku lub rodzaju łączników:
- bezpośrednie (wielowypustowe)
- pośrednie (wpustowe, kołkowe, sworzniowe, klinowe)
4. Połączenia wpustowe służą do:
- osadzania na wale części maszyn (kół zębatych, pasowych).
- przenoszenia momentu obrotowego z wału na współpracujące części i odwrotnie.
5. Rodzaje wpustów:
a) pryzmatyczne (odmiany A, B, AB, D, E, EW)
- wpusty pełne do
przenoszenia
obrotów
- jedno i
dwuotworowe
szerokości b
≥ 8
mm do połączeń
przesuwnych
(zmniejszenie
wytrzymałości
zmęczeniowej
przez otwory
gwintowane w
czopie).
b) czółenkowe
(Woodruffa)
- stosowane do
wałów d
≤ 58
mm, (3-58 mm)
- łatwe w
wykonaniu i
montażu (cięte z
krążków)
- znaczne
osłabienie wału
(przez głęboki
otwór)
- stosowane do niewielkich obciążeń momentem skręcającym
- stosowane w samochodach, ciągnikach, obrabiarkach, maszynach rolniczych,
włókienniczych.
- stosowane w czopach walcowych i stożkowych (dobre osiowanie części)
c) czopkowe (odmiana S, NS)
- stosowane do połączeń ruchowych (zamiast długich wpustów pryzmatycznych)
- trudności w wykonaniu otworu w piaście
- konieczność wykonania przelotowych rowków na wale (co najmniej jednostronnie)
d) kołkowe
(rys. 5.1 str.130 cz I)
- stosowane jako cylindryczne lub stożkowe
- stosowane gdy piasta jest na końcu wału
e) czołowe
(rys. 5.1 str.130 cz I)
- mają kształt zwykłego wpustu pryzmatycznego,
- osadzane w płaszczyźnie zetknięcia części sprzęgających końce dwóch wałów (np.
ich kołnierzowym połączeniu wzdłużnym
m momencie obrotowym.
ie osadza się ciasno
- spoczynkowe (H7/j6), ponieważ wpusty nie zapewniają osiowania
- przesuwne (H7/f7)
c) osiowanie części
- stosowane przy duży
6. Konstrukcja połączeń wpustowych.
a)
osadzanie wpustów
9, P9/h9)
- ciasne (N9/h
- ruchowe (D10/h9), natomiast wpust w czop
b) połączenie piasty z otworem
- wał i części powin
suma wysokoś
0,2-0,4 m
ny mieć wspólną oś obrotu w celu uniknięcia bicia
-
m
7. Ob
a
Wymiary
pustów pryzmatycznych (b*h) są dobierane wg PN-70/M-85005, w
zależnoś
a wału.
Wpusty
warunku na naciski
powierzc
rys.
p= F/
k
o
w którym
F – siła wyznaczona na podstawie przenoszonego
momentu
= 2M/d
l
o
- czynn
h/2- prz
powierzchni wpustu
narażonej na naciski
n
k
o
- na
zalne (wg tabl.) k
o
=z* k
c
k
c
dop z
nające najsłabszego
elementu
z-współc
d rodzaju połączenia i
waru
- całko
zaokrągla się do
warto
rmie
- dla wpustów zaokrąglonych l= l
o
+ b , przy czym szerokość piasty koła współpracującego
p
i
najmniej równa czynnej długości dobranego wpustu
- wpus
materiału o mniejszej wytrzymałości niż materiały części łączonych
(stal
8. Oblicza
ości wpustu z warunku na ścinanie.
F/S ≤
Przykład 3
Poł
ci obu rowków (t
1
+t
2
) powinna być większa od wysokości wpustu o
licz nie połączeń wpustowych.
poprzeczne w
ci od średnicy czop
oblicza się z
hniowe
(l
o
*h/2*n)
≤
obrotowego F
a długość wpustu
ybliżona wartość
- liczba wpustów
ciski dopuszc
us czalne naprężenie ści
połączenia
zynnik zależny o
nków pracy
(tablica 3.8)
wita długość wpustu
ści podanych w no
ow nna być co
ty wykonuje się z
St6, St7)
nie dług
k
t
S= b*n*l
o
τ = F/(b*n*l
o
)≤ k
t
stąd mamy
l
o
=F/(b*n* k
t
)
.9 str. 149
ączenia wielowypustowe
9. Połącze
czopie wału są wykonane
mi w piaście.
. Rys. 5.5
a)
c
okątnych. PN-63/M-85015
1)
, o dużych wysokościach H, nie są objęte normami)
unkach i
4)
0
oseryjnej (obrabiarki do kół zębatych)
- charakteryzują się dużą wytrzymałością
n wielowypustowe to połączenia bezpośrednie, na
z odpowiednimi rowka
ia
występy (wypusty), współpracujące
10.
zaje
ustowych
Rod
połączeń wielowyp
Połą zenia o wypustach prost
Lekkie – (z= 6,8,10 zależnie od średnicy wewnętrznej d)
ączeń spoczynkowych
stosowane do poł
2) Średnie – (z= 6,8,10 wy
ższe o 1-2 mm od lekkiej)
o połączeń ruchowych
stosowane d
,16,20
3) Ciężkie – (z= 10
stosowane przy bardzo dużych obciążeniach o zmiennych kier
i .
dużej częstotliwości zm an
D
– (z= 4 lub 6) wykonywane wg PN-63/M-85016
o obrabiarek
b) Połączenia zębate. PN-69/M-8501
- stosowane do produkcji wielk
- stosowane są zęby niskie (H = m, moduł) o kącie α = 30
o
- parametry, m= 0,8-8 mm, z= 6-61 zależ
ąt drobnych wypustów trójkątnych
ją
rzymałości czopa
lkiej dokładności osiowania
promieniowych stosuje się połączenia stożkowe o zbieżności
ędem czopa wału o mały kąt (w niektórych
konstrukcyjnych)
1
Rys.3.48
nie od modułu
c) Połączenia wielokarbowe. PN-63/M-85014
- posiadają kilkadziesi
- charakteryzu się nieznacznym osłabieniem wyt
- należą do połączeń spoczynkowych o niewie
- w celu skasowania luzów
1:16
- umożliwiają regulację położenia piasty wzgl
rozwiązaniach
-
1. Osiowanie połączenia wielowypustowego.
1).Osiowanie na wewnętrznej średnicy d
czeniach dokładnych, przy wypustach utwardzonych (głównie w
2) Osiowanie na zewnętrznej średnicy D
- stosowane w połączeniach spoczynkowych i średnio dokładnych ruchowych, przy
wypustach miękkich (nie utwardzonych)
3) Osiowanie na bokach wypustów
- stosowane do zmniejszania do minimum luzu obwodowego (przy częstych zmianach
kierunku)
- stosowane w połączeniach wykonanych wg PN-63/M-85015
rodzaje osiowania uzależnia się od warunków pracy, twardości powierzchni styku, od
wymaganej dokładności połączenia
-
tów w połączeniach ruchowych
-
e piasty kół)
tałtu i podziałki oraz małych odchyłek
na
Z
śr
- stosowane w połą
produkcji małoseryjnej)
dobór pasowań uzależnia się od charakteru połączenia i rodzaju osiowania
PN-/M-85017 (projekt normy)
12. Charakterystyka połączeń wielowypustowych.
- umożliwiają uzyskanie dokładnego osiowania
możliwość stosowania większych obciążeń
- zmniejszenie oporów tarcia przy przesuwaniu elemen
możliwość zmniejszenia wymiarów urządzeń (krótsz
- wymóg zachowania dużej dokładności ksz
równoległości bocznych powierzchni i rowków względem osi połączenia (max 0,02 mm
długości 200 mm).
13. Obliczanie połączeń wielowypustowych.
akłada się że siła F działa na połowie wpustów, czyli wyznaczamy D =
2
w znaczamy z momentu obrotowego, czyli F= 2M
d
D
+
Siłę F y
Waru k
gdzie h
o
=D-d/2
l
o
– c
k
lementu połączenia
Przyk
o
/D
śr
= 4 M
o
/D+d
ne wytrzymałościowy określamy p= F/(0,75*h
o
*l
o
*n) ≤k
o
zynna długość połączenia
n – liczba wypustów
dla słabszego e
o
= z*k
c
– dopuszczalne naciski powierzchniowe
ład 3.10 str. 152